299 ecenzijos / e iews
aLdona PauLauskienė
Vilniaus uni e si e as
Di ezioni delle ice che scien i iche: eo ia della g amma ica,
s o ia della scienza g amma ica, socialinė ling is ica.
sa Ma kaVia
La ijos uni e si e as
Di ezioni di ice che scien i iche: quan i a i y inė lingu is ica,
comunei kalbo y a, pa lo y os s o ia.
algi das sabaliauskas
Lie uVių kaLbos y inėjiMo
s o ia. 19802010 M.
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012, 766 p.
isbn 978-609-411-084-9 a ol e gam o aizdis, a e o scienza ope ex es i così g andioso e
pe melkian e ino all'animo dep hs, che di icile o a p ima la pa ola ada a e
inizia e lui sul disco so. En ekosi in ale si uazione, pa iamo da quello che ediamo già
pe calciu e e chi e use lib o, i. y. dal au o iaus o o. non sa, quale occasione ne sia
a a, ma me a igliosamen e si ada a al signi ica i o la o o inali ue. Raggiun a la più
al a cimaúnè, dalla quale così ampiamen e e a o ede e. pe cep a l'impo anza del
la o o acce a o, u i a a alen o, labš umo, pe se e amen o, paga e anda e in
scopo. Tu o ques o diede s upe acen e isul a o. au o e può e ha di i o esse e
elice. sa ma ka ia si in e essò alle s o ie di s udio delle lingue (p. 479). e lei odo l'anno
2000 in inomija pubblica a da qua o au o i 672 pagine di Šiau ės šalių ling is ikos
his o ia (The His o y o Linguis ics in he No dic Coun ies). en ambi me a igliimesi
algi do sabaliausko la o o unicumu. o ale nume o di pagine 1286 (i omo 253 pagine, ii 267,
iii 766). ale di e enza di dimensione del e zo omo sia appa sa pe due agioni: 1) col
passa e del empo, inulg o' il nume o dei ice ca o i della lingua li e is e, espandu o la
scienza della lingua; 2) pa e g e in Li uania non e a possibile alu a e in zaienį
emig a usių kalbininkų la o i. dunque ques a lacuna iempi a nel e zo lib o.
sabaliauskas la sua ilogiją comincia da eo ie su lingua li uanske o igmę e p ime
Li u iškos lib i, p imi dei g amma ikų. P esen a a de aglia a comuneia p imoio lingua
Li uanie s udiamen o e apo sž alga. Lyginamoji is o inė kalbo y a, che impossibile
senza lie u ių kalbos, XiX a. appa do e sukles ėjo in Ge mania. e quindi a ia a
300 ac a Linguis ica Li huanica LXIX da okiečių kalbo y os da bų. Dopo di lo o desc i i
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
pačius lie u ių y inėjimai ino al 1918 m. ( id ichas ku šai is, aleksand as ku šai is,
jonas juška, an anas juška, an anas ba anauskas, kazimie as jaunius, jonas spudulis e
k .). Po 1918 m. sop a u o sc i e sul Li uanian lingua y inėjimus Li uania (kazimie as
būga, jonas jablonskis, edua das Vol e is, P anas ska džius, an anas salys, Pe as
jonikas e k .), no s ling is inė minologijos da bas, akademinė Lie u ių kalbos g ama ika,
Lie u ių kalbos a las. ul e io men e si sc i e su s udiinėjimi della lingua Li uanei in
kazimie o būgos i jono jablonskio eikla p asidėjo ge okai p ieš 1918 m.
an oji knyga apima laiko a pį nuo 1940 iki 1980 m. P adedama sky iumi
„ y inėjimas a ybų Lie u oje“. a si ado emos: „Lie u ių kalbos žodynas“ „ e -
Li uania e in al e s s epublike, liaudies democ a ie paesi e nel mondo. e zia lib o
comp ende dieci consiglie bine e en ise 'indipenden i Li uania anni. Negli ul imi
decennici è mol o più acile o ene e g adi scien i ici e nomi, pe ché essi engono
a e ma i non a Mosca. pe ciò sc i a e apgin a mol issima do a o disse azioni da
a ie lingo y os a ee. Įspūdino ques o, che sabaliauskas non solo su egis a ęs,
alu inęs disse azioni, ma e indicęs i lo o emi pubblicuu i a icoli. ol e a ques o, qui
desc i i bi al i e speciali dei e mini dicozzini, elenca i lo o au o i e esponsabili edi o i,
collabo azione dell'is i u o della lingua Lie u ių con Ma ema ikos and in o ma ikos
ins i u o Mul imedijos cen o e unesco ka ed os In o ma ika humani a ams
specialis ais e k . Na u almen e, come e negli al i olumi, inizia a dai più impo an i la o i
li uanis ikas: Li u ians kalbos žodyno, e minologijos da bo, akademinių lie u ių kalbos
g ama ikų, Lie u ių kalbos a laso, a mių eks ų, žodynų. Pe skaichiusi e ziale omà,
pensammo, che sono due li uanis i lib i, il cui con enu o nea spinge il i olo: ques o jono
kazlausko Li u ianskih jeziko his o ická g ama ika, nella quale è mol o meno, negu
pe me e ikė is an aš ė (solo daik a a dis e eiksmažodis be bū ojo dažninio sako), e
algi do sabalia empo y in Lie u os kalbos is o ija, nella quale è mol o più, neguėjimo
an aš ė. Qui sono ice ca o i biog a ia a i di, non solo i lo o più impo an i
linguo y os la o i, ma e ico di, e g ožinė c ea i i a, la o o scien i ico ecenzioni,
elazioni con e enze, jubiliejinės kalbos, nek ologai. desc i a non solo Li uani, ma e
p ūsų linguis i esea chėjimai, u ilizzo di a i delle lingue bal ì pe al i la o i (mi ologia,
s o ia cul u ale, a ie umani a ie e con esse lega e al e scienze, ad esempio, bambini
psicologia). se anco a albininkim sa à quando kabinami o dini e medaglie, ques o
sabaliauskas pe il suo scien i ico la o o de e o ene e pi mas. lui si amme a ques a
nonp a as à enciclopedia sc i ęs u a i a. ma già osse o e al i la o i: s udia o
lessicà dei Li uanei e bal ì lingue, sc i o da u i dolciamen e leggu i lib i di scienza
di ulga imo della lingua. Una di esse (Mes bal ai) si legge anco a e ingles, s edų, i alų lingue.
due p imi olumi della s o ia della lingua Li uania alu ai Li uane s a ine p emija, e e zo,
abiejų ecenzenčių opinione, degnos Li uania epublikas mokslo p emija.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
301 ecenzioni e iews se sabaliausko lib o in sa ebbe ipo a i solo a i, senza più
impo an i ope e di con enu i a o nazione e alu azioni, in ques o luogo do emmo
pabaiga e il nos o sc i inio. / ma alu a e ha di i o ciascuno. sa as pun o di is a su
quello che è sc i o, no maleus cosa. Unocks egli dal idino li uanis ikos, e al ocos dal
kaimynų šalies. pe ciò ecenzen è, ilu ando a impo e una al ai opinioni indi iduali,
legge men e si allon ana: pi galbū anche acionalissima inizia e da se s esso.
muoju asmeniu ašo Paulauskienė, o ku su ampa abiejų nuomonė, a ojamos
į a džio mes o mos.
Pe sgaičiau e pensai, che non così già male di b a, non poche a i a a. sussis ai solo
pe due pa ole di signi ica o: posi i a o nega i a ją ha le pa ole polemika e
o iginalumas. non ole o polemicos, ole ei dialogo. ch is ianas s. s angas bal ų kalbų
lyginamosios g ama ikos (Ve gleichende G amma ik de bal ischen Sp achen 1966)
p a a mėje mokslą de inièzia come dialogą bend ada biaujan . pu oppo,
li uanis ikoje al no malaus dialogo in mol i casi è s a o di icile o pe sino impossibile
accede e, pe ché al dialogo se e almeno due, se e adizioni, a li uanis ai in mol e
lingo y as a ee e ano inizia o i e gli unici.
e anche sc i iamo d iese, ma u o comp ende e impossibile. Ad esempio, anche e
e mina a il la o o scien i ico, non po ei discu e e con spe imen ali one ica,
onologia, accen ologia, onomas ica, e imologia, s ilis ica specialis i, p ūsų linguis ai,
conosco non u i i a mi Li uani e k . So la impo anza degli elenca i se o i di
indagamen o, ma non ho compe enze. non conosciu i dei ecchie monumen ali della
lingua Li uania così, come li conosce jonas Palionis. e ci sono anco a mol e a ee, do e
posso pa la e solo da un'is uzione gene ale.
no male dialogo non po e a esse e e a causa del ca a e e dei p imi. juk sabaliausko
desc i omuoju empo li uanis ikos mokslus inkosi pi mūnai. e lo o sen i ano la lo o
esclusi i à. a e imci jus ino Ma cinke ičiaus Dieno aš į senza da ì, pe sia ichimo
sc i inio su joną kazlauską d augo daina e o e emo che jonas, nella seconda ia
scuola in i a a a isponde e, pe sino qualchecaosa pa icola men e eida ęs p esso
len os, quasi insis endo, che a di e, che moka. Ai p imi se e spazio, e iuni i in uno
s esso luogo, inizialmen e essi s umdosi elbūnūn. così è s a a e li uanis ikas cidinyje.
pe o iginali à. comegi al imen i? gio anei insegnan i des ino da è s uden ì p imiūnų
audizione. ques o e a li uanis ai con classikinesa ilologia di specializzazione. lo o non
di ai ma cosa. ci ole a mol o di la o o. da quei s uden i si sono s iluppa i mol e
pe sone di ilie o. pa e di lo o desc i a e sabaliausko lib o. ing azio che essi mi
abbiano cos e o cos an emen e a s udia e e i le e e sul p op io a gomen o di
insegnamen o. da una nedidelè (gal quali di o o pe sone di g uppo) uscì p o esso ius
academikas boni acas s undžia, conosciu a au osakininkė b onė
ka ile ičiū ė-s undžienė, g ido Michelinio moglie bi u ė Žindžiū ė, p o eso ė Meilu ė
amonienė, docen ė aud onė kuduly ė-kai ienė. e quan i gabìi di lo o buone negli al i co si! non u i ico do, ma gabūs s uden i bu-
ac a Linguis ica Li huanica LXIX o sigi as na bu as, Laimu ė anelauskai ė (balodė),
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
i u ė Šepe y ė, gied ė V ubliauskai ė, Mindaugas s ockis e k . da e o non noamas
chomskis s o inei pa lo y ai pasiun ė mi ies bučinį (p. 302 444). in eu opa egli è s a o
pasiųs as in ešim ojo secolo inizio, ma in Li uania comunque o pa ole su sua
le e ū inè c eazione: Kad būč daugiau u ėjęs, būčiau daugiau da ęs. Duo a co e come
esė a. Ano yskupo Mo iejaus: non ho ca lių, a iu asilais, e mio su a nedi onuoja. ali
is o inė kalbo y a bu o ka alienė iki XX a. pabaigos. no s 1959 m. p adė a ašy i
akademinė Lie u ių kalbos g ama ika, be į ai, kas ne is o ija, isą laiką bu o žiū-
ima iš aukš o. kai dėl niekinamosios pažiū os į adicinę g ama iką (o gal i į
mo e į mokslininkę) pasida yda o sunku di b i, a min is pakišda o ci a ą iš Vaižgan-
ci azioni da amsias pe sone biog a ie esu p ikaišiozija piena es a, che eim come
amen ais po ei a e a e, quando spubu us non esis e a c i iche ingius is o. Ecco
anco a ci azione da augus o schleiche io: Esu medio dei gabumų, ma ho solida olon à. E
con l'aiu o di essa o engo quello che c edo sia necessa io. Del u o na u ale domanda,
pe ché lungo empo non c'e a s o iche sin assè. Zigmas Zinke ičius in lui ispose minin
P ano gailiūno 80 anni jubiliejų. lui issu o solo nominalus gailiūno disse azione capo,
pe ché gailiūnas sc isse su lipiamosios sedaka signi ica i e u ilizimo, e a lui ūpėjusios
solo o me. in agli s udiosi impo a a solo della o ma della pa ola, sulla s o ica sin assè
neppu e min ia non po e a esse e. pe ciò legi imamen e li uanis ikoje s o iche
sin aksės p adininko lau ai enka Vy au ui amb azui (p. 123131), poiché lui, basandosi non
uščiomis o me del pa ola, e pa ecipi ėmis cos uzioni, acco se alla pa ole combininių
is o ijos. e solo XXi a. inizio (2006 m.) sc isse un la o o, chiama a Li u ians kalbos is o inė
sin aksė. sa ebbe bene, che a ei y appa as ì di pe sone, magiche alu a e ciò che è
a a, e olinči con inua e inizia i la o i, che s o ica pa lo y a non nikin ų sinch oniche,
pe ché mol ielį'ipo zií si può onda e, sulla base solo in e nine icos uzione. sabaliausco
si s o za esse e ogge i ous, ma a ol e pama ai e sogge y ių simpa ijų. Ad esempio,
simpa iją algi dui juliui g eimui: anche ijose luoghi (p. 17, 79, 97) ico da o il suo 1991 m.
Li e a ū oje e mene pubblica o a icolo, pieno dell'o goglio di sé e disp ezzan e dei
linguis i li uani. Ma all'es e o lui solo s andėjęs p esso semio ikos lopšio, a Li uania dopo
gue a appa siě mol i kalbininkų, ma lo o bė inas da bš uolis Zigmas Zinke ičius dedąs
pasku inę ply ą į XiX a. kalbo y ą. sabaliauscas quella ul imina ply ą zi ii, e c i ica i sa
lodeimu. (p. 128), e Vy au as amb azas S e imų ik inių a dų sc i a (p. 130). pe ché baisi
in aš è Li uu ių kalbos išda ys ė. da sabaliausko lib o semb a che su dei lingu
nieko do a nenu eikę. iesa, pa ašę žodyną kaip kokį dango aižį, ik aps a ydami
usus, už jį pa į bu ęs gabesnis suolo d augas jonas kabelka pa ako neiš adęs, s e-
ki u a eju pasielg a a i kščiai: nu ylė a ai, ko nu ylė i nede ė ų. Pa yzdžiui,
ik in o muojama, kad Vincas u bu is pa ašęs knygelę Lie u ių kalbos išda ys ė
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
303 ecenzijos e iew edda ys ę niekas nieko ne ašė. / ma dopò sc isse, e anche
mol o mol o, non solo linguis ici, ma e al e pe sone cul u ale.
della lingua Li uania dizionas e balčikonis do ebbe esse e al di uo i c i iche limi i.
accumula o u a la lingua ma e iale, già è possibile sc i e e e g amma icas, e
scien i ica c i ica a s allikančius dizionus, e anco a al okius la o i. solo dal lingu a i
pi miausia s a bu jų u ė i kiek galima daugiau. jeigu ka ais au a išnyk ų, ai
pasaulis u ė ų ben g ažų jos paminklą. ne i iš sku džių p ūsų kalbos ak ų pa-
de ono c ea e scienza. ad sc i a signi ica i e ope e (Vladimi o opo o o, Vy au o
Mažiulio, g asildos blažienės, aud onės kaukienės, P. u. dinio e k .). non se e ole si, che
cen esimo anno sc i o il Ve diynas a esse e di qualche qual speci icino scienza p incipi.
c'i ėsi sc i o i gene azioni, ma Zodyno uni ogali à sos enì p og amma di sc i u a. il
suo nien e quan o non pagino campioni di ecchie sc i i nukèlimas alla ine dell'a icolo e
aggiun a azeologia della s ampa so ie ica, mos an i, che i a che i e amo. solo
miglio ino Ve odyną esempi, accol i da juliaus janonio, Pe o c i kos, salomėjos nė ies,
juozo bal ušio, kazio bo u os, jus . Ma cinke ičiaus e k . sc i o i di ope e. Minin 17
omo appa izione, kazys b adūnas since amen e lamėjosi, che all'es e o c ea o
sc i o i e poe i lingua non pa ekusi in Zodyną. il più ocabolo, il più g ande icco di
nazione. usando lingua li e ians dic ion, già sc i i sinonimi, an onimen i, azeologiji
dicodyni, s u amoamo lui e noi con danu e a ydai e sc idando lib o book Zodyno
no mos i daba inė a osena. mol o cosa si può pe se legge e della lingua Li uania,
pe ché, ano kazimie o būgos, kalboje nau a pasisakan i, cos'esan i. più che liūdna,
quando, già anda o u o a Žodynui, humani a ai, di lo o pe sino due p o esso i,
pos ingauja su lie u ių kalbos sku dą k ikščioniškos pak aipos žu nale Naujasis
židinys. Aidai 56 (2010). è di icile immagina e linguo y ą dei li uani senza balčikonio.
imp on a a o g eimo de o, che balčikonis più la o o che lingua la amesso uomo. ma
dopo u o il la o o, a endo scopoà c ea e qualcosa di signi ica i o, è sac o. nessun
al o così ne s okò la sua ede al la o o e unzioni come balčikonis. aldonas Pupkis ha
esamina o balčikonio uolo nelle pa ole in s o ia della sc i u a. ma imane anco a
aduzioni le e a ie e g amma icali. ū a Ma cinke ičienė y ė Guli e io kelionių
e imą. e le semb a che balčikonis ado o ques o eikalą due ol e: dal o iginalalo
linguaggio in Li uanei e da ašomosios in šnekamąją (p. 344). baje, balčikonis u ilizzò non
solo o iginalu, ma e aduzioni in di e si al i lingue. Tu i ai c i ici osi balčikonio
e imus (i ū ai Ma cinke ičienei) occo e a sape e che buoni adu o i e čia non
o iginalalo o mą, ma il con enu o, che lie u ių bend inė kalba baseasi non sc i i, e
gy ąja kalba žmonių. pe ciò, quando al e nazioni si s o zano schnekamąją lingua a
solle a e ino a sc i i lingua, lie u i de ono a e in e samen e: aš ų lingua
pe eziona e ino schnekamosios lingua. che lie u ių šnekamosios kalbos pagy os
nebū ų subjek y ios, as e isco qui uno ci a à da juozo Pikčilingio Odadio in e iu.
ques o ame ikiečio heodo o s. us ono pa ole: Lie u ių kalba, būdama labai sena, y a

304
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
nuos abios sanda os, obulesnė ne už sansk i ą i senąją g aikų kalbą, u ingesnė
pe la ynų e do e cos so ilissima pe quegli u i i. ol e a ciò, la lingua Li uania è
più in imamen e co ela a con lo o che qualcos'al o, che c ea a della na u a, non
ma inės s uk ū os o momis [...]. nė a jokių abejonių, kad jokia ki a kalba pasau-
lyje nė a įgijusi okią e ę kaip lie u ių. didžios šlo ės diadema p ide a lie u ių
solo le pa ole šaknimis, ma e g a au ai, sukū usiai, iš u uliojusiai e così iš obulinusiai
la lingua della gen e con la sua me a igliosa e chia a sanda a (Pikčilingis 1982: 3132). aigi
imą, o iš ienos bend inės kalbos e ė į ki ą bend inę kalbą.
balčikonis eseguì non doppubà e bū ų mol o male, se ele onica media pa la da
poduk os ins ų igli os o anche mad e lingua (p. 344). Noi abbiamo esponsabili à che
essa miglio asse, non di de a e le sue no me a una lingua comune. nuo e ecnologie e
globalizzazione in e à linguis i e u i pe sone di sc i u a de e sen i si g ande la
esponsabili à pe la bellezza della lingua li uanie e ickingumo nykimą.
balčikonis adusse e jano o ębskio g amma iką. malamen e poscol a, che e imas
neišleis as, che ques a g amma ica sos enu a solo s o ine, quando in eal à lei è e
sinch oninė, e is o inė insieme. solo balčikonio inse p eso o ębskis suplanua a
penkių omų g ama iką comincia ono a sc i e e dal e zo omo, da scuole inamo
mo ologías. e au o iaus, e adu o e obie i o e a aggiunge e che juozo
Žiugždas g amma ica non osse unica e neauklė ų mokinių komunis ine d asia. e
aggiun o s o ica scienza g amma icos a nessuno sa ebbe pa imen és.
Vy au o Vi kausko es imoniijimu, balčikonis u ėjęs miglio i ins i u o mašininkes
pe ašy us is egzemplio ius e li dis ibijęs biblio ekam. ma, appa en emen e, uno
nusiun ęs e s esso au o e. ico di iche su balčikonį Dėk pa ola al e bo u ėsi ocyną
è aleksand o Ži gulio a icolo, nel quale da a es a iukų da o ębskio liškų balčikoniui:
[...] giogiamesi, che oi baigė e iii omo e imę miglio e negu os o da u o non può
esse e. Ve imo ci semb a me a igliosamen e accu a i e belli. Tu i i os i
supplemen i sa anno, senza dubbio, u ili (p. 215). Gii gulio opinione, balčikonis osse già
ip endu o sc i e e e o iginalų mokslo eikalą, ma Pa s conside ando se s esso più
lingua p a iku, lui non a e a ambizioni di di e la sua pa ola g amma icos moksle, pe ciò
scende e al la o o del suo bičiulio, il cui ilologico sape no semp e gė ėjosi ( en pa ).
neišnag inėję balčikonio e imų, non capi emo, chi egli di e o e a la nos a nazione.
g ama ica di aduzione mašin aščio sa ebbe necessa io ce ca e cen ali Ma o
biblio ekų a chy uose. Vilniaus uni e si e o biblio ekoje jo nė a. ne adus Lie u-
Maž ydo oje, sa ebbe pajazza si in Lenkiją e paieško i o ębskio a chy e. Po a no e
pe causa a minių žodynų. p. 52 sc i a: nel pe iodo appe ia io del nos o lib o sono
s a i pubblica i e g andissimi p eziosi diziona i g amma ici. pe ché solo e? sulla
base di cosa de e mina a la signi ica i i à dei diziona i in e linii? 1988 m. uscì e
D uskininkų a mės ocynas. o se è insigni icšmin o pe ciò che di e encinis e nesuda o dei om?
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
305 ecenzijos / e iews
comp ensibile, pe ché signi ica i i de agliiei Zie elos e die eniškių šnek ų dizodyna. ma
non sa ebbe s a a più app op ia a pe me e e di e encinì e Zana ykų šnek os
diziona io? dopo u o la maggio pa e ques a šnek os lessico coincide con la lessica
delle comun ines. secondo ajame ome sabaliauskas gius amen e ha alu a o i omę
Li u ians language g amma iką come unikų eikalą, pa ašy ą žmonių, apgynusių a da
ebe ašančių dise acijas, sukaupusių u a įmanomą kalbos medžiagą.
All'a e mazione, che lei odan i una mano sc i a, do ebbe aggiunge e, che quel
o a eimas es e no, pe ché eo ia g amma icos in lei con o a iga. sebbene i p imi due
omai calš ų es a ų osse o abbas anza c i icamen e alu a i, ma allo a sabaliauskas
in quei non del u o onda i alu azioni non i olse a enzione e e a gius i. pe ò o a,
olendo elogia e iena omes g ama icas e il più al o lo o eda o eų, su i omę
g ama a iką sc isso così: Pag įs ai g ama ikai e a p ikaišiojamas e abbas anza
equen e igo osa sinc onia nonpagamen o. a causa della sua g andeulessa po a a
academica g amma ica della Li uania lingua non e a comoda e p a iche no minamen o,
specialmen e scuole pe ne ole. aci quindi nacque ques ione di sc i e e di dimensioni
mino i, sis eminge ole, meglio i le en iíus ul imi incimen i della eo ia g amma icale
eikalą (p. 38). cosa signi ica ogi g iež a sinc onija? i omėje g ama ikoje a uale
comunina lingua sepa a a dai a mių e ecchie aš i g a icamen e: cosa non appa ene
alla a uale lingua, quello uscp in inin a pe i u. ques o mol o signi ica i o sia scislui, che
p a ici. lei è s a a c i ica a che ilus uojamieji esempi accol i da k is ijono donelaičio
ino alla g amma ica di sc i u a empi. ma i c i ici nep isiminè, che ogni uomo con u a
lingua nešiojasi non s o ica, ma sinc onica g amma ica. pe ciò gli au o i g amma ici
a e ano di i o di accoglie e esempi da isu e, pe košę pe il p op io sie ą linguis ico,
a ibui li lo o o ačiai. cosa al a, che alcune delle a chajinės g amma icali o me (caip e
a is o inė be a dė giminė) adizionalmen e ėjo da g ama a ikos in g ama a iką.
e ciojo omo, spi o sin aksei, nea si ado kam alu i. sin aksès specialis i bu a, ma
abili an e uni e saliąją sin aksę da i i con speci ine li e iansche mo ologia e a e
o iginalias s ilupadas nema i i e o a. spesso p op i esempi empiami a eo ie, bas e e s ani linguaggi a i.
Viena omè g amma icos sono s a e abbas anza a o e olmen e alu a e
s aniim aučių bičiulių. g ama iką, esleis ą usų kalba, alino a jana bulygina e ju ijus
s epano as, o esleis ą anglų kalba Wiliamas . schmals iegas. s epano as ques i eilučių
y a p isipažinęs, kad neigiamų ecenzijų apsk i ai ne ašąs, ecenzuojamuosiuose
da buose ieškąs ik eigiamų dalykų, o jei jų ne andąs, nesiimąs ecenzuo i. o
au o ei schmals iegas s esso sc isse Lie u ių kalbos is o inę sin aksę (A Li huanian
his o ical syn ax), is igai basandosi Vy au o amb azo Lie u ių kalbos daly ių is o ine
sin akse. ecenszua o e p ima edizione uni àa omessa g amma icos lingua Li uanea,
ma di ques a ecenzioni sabaliauskas nema ęs. posso su accademiche g amma icas
della lingua Li uanei di e e zymaus bulga ų kalbininko i ano du idano o (p. 567568)
opinione. così già siiklos è ci cos anze, che XX a. seconda ia me à in eu opa mol o
306
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
in e essė asi p oblemi di eiksmazodio, e nemažai gio ani scienzia i da s anie i e ano
in ia i s ažuo i in Vilniaus uni e si e ą. Vedo au i lo o e a assegna a la cosidde a
eiksmažodžio specialis ė. così nelle mie mani en ò i ano du idano o aspi an è ka ina
bonče a. il suo capo ampi zamojini scienzia o e. gli p eoccupò es a e il pa adigma dei
empi del eiksmažodžio in lingua bulga ica g e inandola con i empi del eiksmažodžio in
lingue bal iche. bulga ų lingua di e isce dagli al i sla ų lingue anali iniais
eiksmažodžio empiis. joje in gene ale più anali ismo. g e inan du idano o p e is o
e lingubas, a čiau bulga ų sa ebbe s a a la la ių kalba, a lie u ių kalba sa ebbe
occupėmusi in e pinę padė į, ma, pu oppo, il suo aspi an ė nemokėjo né lie u ių, né
la ių kalbų. ol e a ciò, in Le onia ale la o o non c'e a anco a padėjėjų. aigi
enkinomesi solo sug e inimu con li u ians lingua. 1986 m. bonče os disse azione
apgin a so ijoje (egzemplio ius è e Vu scien i ica biblio ekoe). ui in i a a ad oppone le
e a ėjau occasioni lì più a lungo passigčiuo i, babblu i con bulga ų p o esso i e docen i.
in usci a ianzia palede ano du idano e chiedè, che gli a siųsčiau Lie u ių kalbos
g ama a iką. non sen ìi il suo pa la e in Li uaniano, pe ciò pas e ei, quali g amma icis
olesse o i omės o iena omės (1985 m. già a e amo g amma iką usų kalba). lui
ole a i omės. du idano o opinione, ques o esan i mol o p eziosa g amma ica,
pe ché in lei abbondanza di linguaggi esempi, a eo ia lui e s esso po įs susci u i.
sabaliausko lib oga neeilinė, pe ciò e nos a ecenzija sa o iška. come sabaliauskas
della s o ia dello s udiamen o della lingua li uani pašo su kalbininkų poe ini abilėjimi o
įdomesnius biog a ia a i, ad esempio, olego Poliako o la o o be onuo oju o al ydo
bu kaus s a ybininku, così e noi p epa amesi sc i i in paese k yps ančių is o ijų,
pe ò abbas anza signi ica i i dei linguo ie i e dei ice ca o i. La eo ia del ge bio delle
pa ole, basandosi imp essionan e kiekiu pe sc i a della le e a u a s anie a e dei
a i della lingua li uanee, p imo li uanis ikoje ha c ea o Vincas u bu is. pe ò li uanis i
p ima ede e i omės Lie u ių kalbos g ama ikos daik a a džių da ybos sky ių (1965
m.). e mol o più a di (1978 m.) Ledžių da ybos eo iją. i omės g ama ikos au o ės
būd a džio e eiksmažodžio p eesaginea da ybą sc i è indipenden emen e dall u bučio
daik a a džių p eesaginei da ybos, basandosi lingua a i, adizione. quindi u o è
usci o mol o bene, pe ché ogni pa e della lingua ha il suo signi ica o, le sue
pa icola i à di pa ole di a iby e cai ybos, sa i ą u ilizimen o. daėjus g ama ikai,
u bučio daik a a džių da yba è s a a mol o isc i a: a odė, che già nessuno più e usų
kalba ašy oje g ama ikoje da ybos sky iaus esis e, ma egli o na ad appa i e
ge iau už u bu į čia negali išmany i.
li e iškame iena omės g ama a ikos a ian e, uscusiame 1994 m. Pe an o empo è
possibile non solo pe se legge e La eo ia del da ybos di Ve bi, ma e impa a e essa come
quale mol a abelę. e se no, è almeno bene inse ąsia e, cosa sono a iban ca ego ie
i ku jos eiškiasi, ypač jeigu jau pagal u bučio daik a a džių da ybos pa yzdį
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
307 ecenzijos / e iews
s ai p epa esi a as o ma e ciò che è sc i o su būd a džių o eiksmažodžių da ybą
i omėje g ama ikoje. La eo ia del dozio di pa ole u bu is su ca ego ie del dozio
sc isse mol o p uden emen e: da ebos ca ego ie, ma y , yškiausiai eiškiasi
daik a a džių, iesa, non di u i, e sop a u o p iesagų i galūnių edinių da yboje (p.
280). lui s esso p iešdėlinių daik a a džių neap ašo secondo da ybos ca ego ie, pe ché
p iešdėlių nedaug, e lo o ne iena eikšmiai. būd a džių e eiksmažodžių p eesagų anche
poco, e le sue mol eia eicšmės. o azionimažodžių p iešdėlinė da yba essenzialmen e
di e isce dai daik a a džių o būd a džių. quindi u o non si può muu i su uno, che e
mol o bellous, ku palio. da o a dinė g amma ica eo icamen e nonida o miglio e
ispe o p eceden i. sabaliausko menziona o, che io in p iešdėlinę daik a a džių da ybą
žiū in i o iginaliai (p. 133). da do e quel o iginalumas? u bu is indicò solo o male
di e enza a daik a a džių e eiksmažodžių p iešdėlinės da ybos: eiksmažodžio
p iešdėlis galūnės nekeičia, a daik a a džio keičia. pe ciò p epi di scop i e, qual è il uolo
degli an edėlinių daik a a džių galūnė. juk chia o galūnių a iebinio aidmens di e enza in
con on o s alius (: s alas) e pas alė (: s alas). pe ché quasi a ogni e mi e bo si può
aggiunge e p e essì (e anco a non po uno), men e obik a o dì p e essì hanno solo
alcuni? Ad esempio, c esce ungo po be žu, quindi chiama o pabe žiu, è s anza
all'ing esso angola, quindi chiama a p ieangiu, è empo p ima p anzo, ques o è e
p iešpiečiai e . . Poi pense ai su bi ę, musę, gėlę, akmenį, pane e mol ielio al i di cose che
signi icančius daik a a džius, con i quali non impossibili p ielinksninės cos uzioni. di
ques e impossibili e p e is idlinie ediniai. così si de e mina p ielinksninės cos uzioni e
p e ellino daik a a dzio connessione, e ede e galūnė des inazione non da e pa ola a
nuo o signi ica o, e cos uzione in o ma e come una kai omą sa a ankiških pa ole di
žodį. dū inių galūnė isai aip pa iš d iejų žodžių pada o ieną. Vadinasi, galima
plės i dū inio są oką: d išakniai dū iniai a si anda kon akcijos būdu iš d iejų
uno, e p e dėlinie da se izio e al o sa a ankiško. in en ambi i casi galūnè uolo lo
s esso. Vedianici, p e dėlinii daik a a dzii sono e pan. così ca a e izza o uomo, la
ne p iešdėlių ediniai, o dū iniai.
kas be gal os, as begal is, kas be p o o, as bep o is, kas be lais ės, as belais is
pa ola uomo no malmen e passaidžiamas, e pa icola i à eiškian is būd a dis i s a
daik a a džiu. cos'al o os pa da ybos būd a i būd a dis si basa non una pa ola, e
dis su daik us eiškiančiais daik a a džiais, pa yzdžiui, beakuočiai miežiai. būd a dis
beakuočiai negali i s i daik a a džiu, nes negalima p aleis i žodžio miežiai. ačiau
p ielinksnine kons ukcija. spiegando p oblemi, si può sc i e e non ecenziją, ma u a
g amma icà. e come e i a lo, se sabaliausko lib a non semplice enciclopedia
in o mazione? nelle g amma iche de e esse solo quello che è g amma ica. Veikslus
i enendo neg ama ine ca ego ia, ma comunque su lo o sc i endo g ama icane,
emdoma e eikslų, e eiksmažodžių p iešdėlinės da ybos concupa a.
314
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
ska džius ul e io men e a i i à di nonag inò, e inco aggiò ques o a e damb iūną.
as, essendo nek i iškas, di maggio i dimensioni la o o sos i uì lie u išką jablonskio
e miną eikslai in e nazionale e mine aspe i, a okiečių Ak ionsa chiamino
jablonskio e mine eikslai. e 1960 m. Li u ians encyclopedia Publishing in bos one
esce o Leona do damb iūno 160 pagini di con u i i appendiis knygelę Lie u ių kalbos
eiksmažodžių aspek ai. i è un pa agone con polkų kalbų eikslais e s u a o me odo
sa a ewicziaus a ilus desc i e e secondo i empi. a di e la e i à, non è così acile
p anocca e jablonskį. e dopo ques i la o i è imas o incomp o a o, solo legge men e
appadi o: u u o al equen inio empo assegna a signi icazione dell'azione. Uno
inco aggiò, l'al o sc isse, ice e e un o imo ska džio alu azione e Aidų i is a
p emiagimen o, si ii ò p a a mėje, a sabaliauskas pe si ašė e nella sua lib o (p. 431
432). ques o è come a ol e esce con alu azioni e elogi. Du an e quei anni all'ins i u
mol o mol o ho impa a o. Pas ei, che g amma ica be ine in igus la o o, e pe eikslus
si può acquisili i e in g amma icina eiksmazodio seman iką ( anzi y umą), e in empi
signi icami, e in gene ale in u a la scienza g amma icos. Pa ašiau ke u is au o inius
a kus, bibliog a ije posizioni pe due cen esus, pe ché eo iche le e a u e da e o
e a neap ėpiamas quan i à. (non inu ilmen e Maslo as aspek ologiją sugge ì chiami
sepa a a b anca della linguo y os scienza). Mašininkių pe esc i i o la o o a iduo o
s a s y i. nessuna essenziali obiezioni non lauk a. solo dopo il ponde amen o Vy au as
amb azas chiese: com'hi o a sa à? g amma icosa nei piani ques o ema p e is o
galnai y ei. e ecco do e ul ydo sc echian e pa icola i à: egli nė quan o nesu iko e
o ì a me susse i si con galnai y e, pe ché lei già di ynusi disse azione. a già no!
Falso a gomen o, che lei anzinè e già di ensusa. ma come può il capo di g amma ica e
pe sino l'in e o colle i o anziani non ede e il piano e pe me e e in e e anna e a me
di sc i e e un ema che p e is o pe un al o au o e? uscii dall'is i u o non lascia a
nemmeno una pagina, e nessuno mio la o o nepasigedo. an o o: cosa e a, p ažu o. ma
comple amen e non pe žu o. d euus anni pa edaga usi scien i ica e ecnica
le e a u a, quella ins i u e sc i y ą la o o consegui come e e a ą Vilniaus
uni e si ys aspi an ū as nodaui. il suo capo disse che simile in u o il suo empo di
la o o non a e a is o. ecensen e Vy au as Mažiulis ha anche alu a o mol o bene.
En os ous bisogna a a e ma e emà. Į eikslus ka ed oje allo a žiu ia a mol o
sce icamen e. ma kazlauskas p onunziò lem ingo azione: jei è kam guida e, egul
ašo. o Pikčilingis, ka ed os edėjas, pasakė: o malus capo sa à, e lei sc issà e senza
capo o. ecenzuodama sabaliausko, neju acconju e acci della p op ia scien i ica
biog a ia pe ché, che su ques o p opone si possono su e i non poche sabaliausko
desc i e pe sonali à e i lo o lib i. nessuno in Li uania e sape a, che eikslų s udijos XX a.
midu yje e second ojoje pa e e a mol o a uali in al i paesi. solo in segui o
sen i o, come da s anieni ėmė plauk i s ažuo ojai i i bal ų kalbų eikslų. Il
p imois u glasgo uni e si a io p o esso e Vik o as hol umas. s ano, ma piaciu o, quando i,

algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
315 ecenzijos / e iews
anco a solo assis en ę, assegna guida e il p o esso eus s ažuo ei. Tu o il mese
scesiamo insieme Vu P o esso i skai ykloje. egli impa ò e dei li uani, e e e si mio
ik apgin ą kandida o dise aciją, o iš ažiuodamas pasakė: „jeigu nebū ų bu ę jūsų
da bo, mano s ažuo ė bū ų bu usi bep asmė.“
cosa 1980 m. conosce o con s ao dina imico scienzia o e uomo ju ijumi s epano u
(p. 510513). Più a di, comunicando con lui, capii, pe ché Vilniaus uni e sibu o o
e as ik 2003 m. su eikė jam ga bės dak a o laipsnį, no s s epano as i anksčiau
nuspe nesęs. lui mol o ama a Li uania e le sue pe sone, dopo gennaio 13 a enimen i
scese dal pa i o.
1968 m. s epano as u la p ima ginama in Li uania jono kazlausko do a o
disse azione oponen e. Dopo kazlausko mo e egli sen ì che pe se più che amchiulio,
a ūko, o o se quan o u e espin o dall Vilniaus uni e si à, ma anco a Li ui ugdė
gio ani scienzia i, a ologas leido illamo pe sone sodibose. 1979 m. uscì, il suo pa e e,
due signi ica i i lib i: amb azo Pa ecipazioni della lingua Li uania s o ica sin aksė e
Paulauskienės G ama inės lie u ių kalbos eiksmažodžių ka ego ijos. pe an o,
chies o eginas Vencku ės, ha acce a o esse e mio disse azione oponen e. Il più
in e essan e è che, ponendo in ka ed o, i i in asi: anksčiau Paulauskienė kabinėjosi
p esso galnai y ės, e o a isd įso kib i e p esso Giulio; capi ù sulla ca ego ia di
pe sona eikią выбросить (gi denis, miglio bičiulis di Žulio, nep a a ė nė žodžio). ma io
non da obbediniųjų. pe ciò ince ei, poichè s epano ui semb a a con a iamen e: apie
ca ego ia pe sona sc i a meglio nella mondiale pa ola. s epano nus ebino e nel
a o che i me ì, incon a o eginas Vencku ės s azione, eni o non in albe bu ì
ilsa si, e da noi in namus e nonusi ilkando pal o mi o ì di s a e insieme con lui a
sc i e e una elazione a una con e enza bal is a ygoje. P anešimą pa ašėme
(Паулаускене, Степанов 1985: 1724).
Domanda a, quale g azieche olesse o pe opposi o e a gą e iaggio da Mosca,
s epano chiedè p o ede si a agogimi nel illaggio. apposi idinai Š endub ėje,
p esso pa aiga do slėnio puikioje sodyboje, do e p ieklė yje dal lie aus kadaise
slėpėsi Mikalojus kons an inas Čiu lionis, do e non ol a isì composi o ius balys
d a ionas, do e i e a balčikonis, accogliendo d uskininkų dainas, do e pe
expediciones e aš gy enau, e jocheną angę (p. 602607) e o ap endinusi. quando in
mezzoėjus s epano ų a ogogoghe, li isi ai, en ambi con moglie Lilija gioukuo e
gėsi, kad niekad aip puikiai nea os oga ę: u ėję du puikius kamba ius i k ali i-
šeimininkė p epa a o cibo, camščioję pe mišką e panemune in d uskininkus, lankęsi
Čiu lionio casa s ol i nei conce i, d uskininkų i di e o e della scuola seconda ia
Vy au as bazys au omobiliu pa ežiojęs po Li uania me idionale. Ci e a anco a es a a
la passeggia a Čiu lionio aku e since iamen e spa lbe i. più impo an e, che quei
amosi pe sone, con i quali do e a incon a e, imane ano amichulii e alo i solo
isam gy enimui. s epano o jubiliejui ski ame inkinyje Kalba i kul ū a: Fak ai
316
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
o dina i a icoli secondo il suo i as p oblemi. e o o una a in i a a alla sua bičiulių
bū į.
Veiksmažodžių eikslai da me po òè e japonę eiko saku ai. sabaliauskas sa che lei
ascolè boni aco s undžios p ūsų lingu paskai ų (p. 724). ma è possibile u o sape e?
da do e scop ì che il suo p o esso e, a endo ice u o Paulauskienės lib o, mandò la
sua allie a a s udia e a i i à. o se si può solo p e ede e da pubblicazioni. ma non
così acile scop i e, che saku ai e dopo s udi mol e ol e, piccoli bambini lascia i alle
nonu e, ažiuoda a a Li uania, apposi iene a non in albe go, e Paulauskų casa, che
Paulauskienė no ėdama po esse ilkė i e kimono, che nessuno japonijoje così puikiai
nekalba e ne ašo lie u iamen e come saku ai. Chies a, pe ché lei ino adesso solo
assis en è, e non p o esso e, mol o silen emen e ispose: Vy ai neleidžia. japonė
de e esse e nuolanki e obbedini, p o du is lei p ima neina. o a già i suoi igli paaugę:
sognoi nao o undici anni, iglia akanei aš uone i, e sognoi ken o ke e i, e saku ai
anco a p ome e non ol a isky is Li uania. da p i meniu pe sonaio o ei pa la e
di due esclusi i lingubinis i li uani Zigmą Zinke ičių e aleksą gi denį.
Zigmą Zinke ičius mia gene azione ico da come un o imo insegnan e. o a
o gogliamoemesi essu e balčikonio mokiniai, e allo a Zinke ičius i ena amo miglio o
insegna o e, e s o ica g amma icau in ag es eu mokslu. allo a anco a non
nuo en iamo, che a lungo in poi oppo g ande addizione a mokslui, la sua o ni a
ono è, p emiudimi e a iei iosi p emi, deside io isu pi mau i può uomo agi e come
kokie na ko ici. Zinke ičius u o escolpo scienza, occupimene unzioni, ono è e
ispe i la inoje sia in Li uania, sia e all'es e o. ques o con g ande ispe o
desc i a nel lib o sabaliausko. alen oso e labš us Zinke ičius, ma u o quello che
lui ha sc i o, o a comp ende e e alu a e impossibile. così im ydas Šilbajo is
pa la a e di edua dą Mieželai į: Talen oso Mieželai is, ma egli ykš a come po en e
on ana in mezzo piazzessa e impossibile adegua amen e alu a e il suo u o.
Mol o a en amen e leggei Zinke ičiaus Lie u ių kalbos is o iją dal p imo oglio ino
indykle s, pe ché p epa a ii a sc i e e su p ime g amma icas della lie u ių kalbos.
Conosco e ques a Zinke ičiaus s udio an ecedis o ie. 1964 m. Vu Lie u ių kalbos ka ed a
insieme con Ma Lie u ių kalbos i li e a ū os ins i u u e a sumanę sc i e e Lie u ių
is o iją i ją baig i 1970 m. be au o iai labiau ūpinosi sa o dak a inėmis (habili-
acinėmis) dise acijomis i planuo o da bo nep adėjo. Planus ais laikais eikalau-
kalbos a ykdy i. ad m. 8 ebb aio 1968 d. ka ed os sedėdy in (p o ocololo n . 314) decise
a dis acca si dall'is i u o e sc i e e due la o o di scienza, che app esen asse o e
piani ica a s o ia della lingua Lie u ių, e osse o guidėlie agli s uden i delle scuole
supe io i. Palioniu p e is o sc i e e la s o ia della Li uanian li e a inesa lingua. egli
sc isse e esleu o il suo manuėlì 1979 m. Pasqua pa obulinęs, quan o cambiès an aš ę,
1985 m. agli s uden i in eccò Li u ians ašomosios kalbos is o iją.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
317 ecenzijos e iew an asis è s a o p e is o la o o colle i is Li u ians kalbos
is o inė g ama ika. Piano così: I. Į adas i bibliog a ija (3 a. l kazlauskas); II. Fone ica: 1)
ocalismo, 2) chičiazione (8 a. l. gi denis), 3) consonan izmo (3 a. l. Zinke ičius); III.
Mo ologija: 1) daik a a dis (5 a. l.), 2), į a dis (2 a. l.), 3) skai a dis (1 a. l.) Mažiulis, 4)
būd a dis (2 a. l. ), 5) nekai omosios kalbos dalys (1 a. l.) Zinke ičius; 6) eiksmažodis (5 a.
l.) kazlauskas. il la o o do ebbe esse e di igėlio ca a e e, pa ag a, sis ema,
le e a u a indicoma es o, e mine di conclusione 1970 m. kazlauskui e Zinke ici
do a o disse azioni a s ymai e di imas chia amen e impeddė sc i e e ka ed os
suplanua o la o o. In segui o agiška kazlausko mo is comple amen e sug io è
planą. meglio è u o sc i e e a uno: cosa piani ici, se i o e sano sei, ques o e pabaigi.
Zinke ičius u o ece uno: gli s uden i p o ide o di diale ologia e s o ica
g amma icia manuelle, sc isse didįjį Lie u ių kalbos is o ijos eikalą, in segui o lo
sukonspek a o, e amu ė Plioply ė adusse in inglese lingua e lasciò nel mondo.
leggendo Zinke ičiaus Lie u ių kalbos is o iją, isokios pensie i lindo in es a,
specialmen e quando accėjau ino sc i ino pe iodo. su uno degli più impo an i ecchia
nos a sc i u a e aphi (XViXVii a.) Palionis è apgynęs habili ua o do a o
disse azione, mol i anni Vilniaus uni e si è insegna o u a Li uanies sc i omosios
kalbos is o iją, emesso due guide di ques a disciplina a ian i, con . buchiene pa ašęs
pla ų į edą apie pi mąsias ipipina o lie u ių kalbos g ama ikas ins i u o leidini Pi moji
lie u ių kalbos g ama ika (1957). da Palionio spė asi Zinke ičiaus la o o de aglia a
analisi e alu azione, ma qualchekodėl non lauk a. non si può conside a e s o ia o a ies
desc i o. chiunque, issu o desc i omaisiais empi, sa, comeie essi e ano. non c'e a
bisogno poli icazione: sc i imen o su go bačio o i o me, b azausko e be iozo o
a i i à. su dei linguaggi li uanici y inė ojus bisogna a lascia e sc i e e sabaliauskui.
juolab, che qui endi sano senso non so iabili cose. Ad esempio, albe as osinas dal
1989 m. e a già p o esso e del ka ed a di ilologia bal i dell'Uni e si à di Vilniaus, e
19911996 m. ques 'au o e del ka ed o. 1994 m. iscesaame Zinke ičiaus Lie u ių kalbos
is o ijos Vi omo egli anco a la o a in al i is i u i (p. 268). che cosa gi qui accadupę? 189
p. p i aši a mol ei à puoselėjusių lingua cul u a kalbininkų pa a džių. e a i a a mol o
inco e a conclusione: [...] isiškas aldžios nesi ūpinimas lie u ių kalbos e ė niekais.
Mol o a male il cuo e leggendo ques e ighe. è cosè alsa! Palionio Lie u ių ašomosios
kalbos is o ijoje è del u o di e so: dopo gue a išaugo nauja alen ingų ašy ojų
ka a, in odo o obbliga o io is uzione seconda ia, gio n aščių, žu nalų, knygų
a ei imi, susi aikymas su jos išnykimu „komunizmo epochoje“ isas as pas angas
leidyklose di bo quali ica i s ilis i, adijas, ele izija, ea as ūpinosi kalbos
ai ūpinasi kalbos kul ū a? o già meglio, quando alla lingua li a ia p ikaišio a isoki dei
nonada a i s e imybių, quando di nessun linguaggio no minamen o a a o non
ede e? già m. 1994 e a chia o, cosa si a ai li uani, e Zinke ičius comunque ul ima ase
syklingumu. odėl bend inė kalba šiuo me u pasiekė aukščiausią obulumo laipsnį.
kažin, kaip daba Zinke ičius mano? a jau nep iklausomos Lie u os aldžia labai
318
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
in lib o aplanko p opone: Į a ei į eikia žiū ė i op imis iškai. chi e os lib o con ques a
ase, no ė ųsi p abil i Vinco Mykolaičio-Pu ino pa ole: g ynas op imizmas man soamba
come melas. aleksas gi denis disse, che la lingua inglese a à una maggio e žalą nei
con on i dei li uani. essi, appa en emen e, con jö undu u hilma soni, giocando a
scacma ai, pa lėjęsi su quella inglese lingua šmėklą (p. 637), ma ignoni, se islandų kalbai
essa abbia a o an o danno, quan o lie u ių. islandai libe a nazione, e noi,
sciobada ene da uno dei ka u ių, della p op ia no u kišame la es a in al i kilpą.
gi denis medesimo all'inizio della inasci a li uana sc isse: Pada em ciascuno ques o e
quello, ma p obabilmen e non an o quan o a e amo e capacėm... pa icola men e
dolen e di en a, quando bene pensi cosa gi u buona nu eikei? y ei linguà, specialmen e
di ques o paese žemaičių (e p ima iamen e mažeikiškių), o chi da ques o meglio o almeno
in igan e i e e? Scopii da qui semp e čiau elkasi ilologo s ada (ci à o ci elis non
il luogo, do e in e essima gim ąja kalba e gim ąja žmonių kul ū a, a na siai ge iančiame
kaime quan o o a begims a gabių?) (gim oji kalba, 1990, n . 10, p. 12). ale gabi à di
pe sone come aleksas gi denis nasce o se solo una ol a in cen ennnio.
pe ciò lui e speciali à sceglie e e a non agile, pe ché po e a in u e le scienze e a i
aggiunge e la cima. come lui suona a il iocco! che oce che a e a! Scegliu o gli s udi
della lingua, egli comunque non si sepa ò con ly ika, hegzame o analisi. lingue
app endimen o non lo isen ò s ažuo is po mondo uni e si à, ma gli a siun è il mondo.
sa a ankiamen e impa a o la an ica lingua dei g eci, e a pajègus s udia e la sua
oponuo i Mindaugo s ockio da bui. Ma ema iko i iziko gabumai p a e ė di ban
ekspe imen inės one ikos labo a o ijoje, iš inžinie ės Vidos Žilinskienės gi denis
p ozodiją e ece sa a ankišku caleu cheengaci della lingua li uanea s udia aja (p.
291293). Tu e gi denio pubblicazioni discusse in sabaliausko lib o, e anco a sc i a:
lima kalbė i apie ling is inę gi denio mokyklą: pe isdešim jo ado aujamų
Lie u os i La ijos kalbininkų apgynė dise acijas“ (p. 189). kas galė ų pasaky i,
Šiandien gakiek gi denio empo inse i a in al i pe sone scien i ico la o o, come
s eng asi es uccia e kalbininkų, galinčių p a ęs i quello, che del suo s esso
i apie jį daug daugiau, juk ka u gy en a i di b a. Čia galima ik p idu i, kad,
kalbėdamasis su a imi, jis niekad než ilgčioda o į laik odį, odydamas, kad skuba,
alen ingai inizia a? o ebbe sc icykad ua lingua lui non in e essa.
gi denio Kalbo y os la o i di e omai ale e sepa a a a enzione. ogni omo alla
p esen e un Dialogu, do e è possibile ilega e e p op io gi denio app occio in kalbo y ą.
sen i a lui il suo alen o gen i, ma non olle bi is. P imojo omo in cima ediamo gi denį
con balčikoniu, šypsančiu così, come egli šypsoda osi solo con bičiuliai paime o
isi andoci hos bal a usijoje i ančius lie u ius. Chiesi che gi denis o a da o la pa ola
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
319 ecenzioni e iew sc i ebbe o a minimus su balčikonį / egli ques o a e i iu ò: da
qualcuno pense à, che gi iosi. ques o è e o, pe ché sc i endo di al i, ine i abilmen e
appa i ai e e s esso. e o pa adosso: gabowski XX a. linguis ici Li uani ice e e solo
due colle i i iconoscimen i dello s a o: uno pe liceu ine scuole di igèlius, e al o
insieme con una omių g ama ikų au o iais. e nonu as a ni i uno gi denio la o o, degno
della Repubblica Li uana p emio della scienza.
Zinke ičius sc isse su se s esso. in ale caso l'au o e esce sop a u i, al i, che e
lodia i, di sé s esso pamažėja. sa ebbe anco a mezza bèda, se in as a sc i u a non
osse o apkalbų e apmaudžių e o i. collegaą Vladą ba use ičius egli pe k ikš ija
Vincu, sedėdyje, nel quale iene conside a Zinke ičiaus le a, giedu su kabelka apkalba
juliją Žukauskai ę, che, kabelkos žiniomis, ascolusi ska džiaus, come eikią di i: se
Ž aigždės spindi in cielo, o sul dangaus? o ska džius ispos o: au, panele, an an pečių
(Zinke ičius 1999: 149). a g galėjęs ska džius, u a la i a cu a siisila cul u a della
lingua, così isponde e a una u a agione ole domanda? e pašneko ai, sche zandosi
da Žukauskai ė, mos a ono che s essi non sa, che si può di e abejaip, dipendendo da
quello come in e p e i quella cielo: o come ogą sop a la p op ia es a, o come spazzu,
piena di s elle. o iamen e, che bubogo le uus spazza e piu complica o ispe o
jablonskio. ma Palionis uscì quello che a quel empo e a necessangissima: jablonskio
g amma icas. Zinke ičius gi iasi p esen a o pe adiją en ambi jablonskio Rink inių
aš ų omus: il p imo omą cos i ui o a icoli di aisymų del linguaggio, e il secondo
manuėliai (p. 184). ma in eal à nel p imo p imo jablonskio Rink inių aš ų omą sudė i
non a icoli, e g amma icos, sin aksė, linksnių e p ielinksnių mokslas, la o ii, dei quali e
s esso jablonskis non conside a manuėliais, a icoli sono second ajame omo. m.
jablonskis sc isse 1922 1925 m. sin auką g amma ica e solo con ise e la o ì come
di igėlį alle classi supe io i della scuola seconda ia, ma ques e sin aukos Palionis in
Rink inius aš us non ace a. cosa è jablonskio Rink inių aš ų in due olumi, del u o
non di icile e ico da e, e se nea sameni, ques o con olli, ma qui Zinke ičius nė
upučio ne sen ečia esponsabili à pe quello, cosa sc asso. e la miglio e eda ice
della edi ice non con olino, pe ché sc isse academico. adęs di ale non c edė ino
pu sui iniškumo esempi, imi me e in dubbio e alcuni a e mazioni della scienza.
sa mai ka iai. 265 pagine del lib o (nuo 463 a 728) sabaliauskas assegnò a lingbinis i
s anie i, messi a conoscenza delle lingue li uanee, essa s udiusi, suoi a i u ilizza i nei
p op i la o i, de e mina la alo e delle lo o s udiazioni li uanis ikai, bal is ikai e
indoeu opeis ikai. Na u almen e, l'au o e iconosce che XX a. ine e XXi a inizio la
s o ica pa agonamoji pa lo y a già dei suoi obie i i è aggiun a, e li e ians lingua
come an ica indoeu opiešu lingua pasida iusi non an a necessa ia, pe ché o a
dominojančios nuo e sinch onines pa lo y os di ezioni. u a ia essa è comunque
impo an e all'e imologia, alla ipologia delle lingue e ad al i campi di linguo ia.

320
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
sabaliauskas y a ap ašęs nemažai kalbininkų iš į ai ių į ai iausių pasaulio šalių
(eu opos, asia ici, ame ikos, aus alijas e k .), išmokusių lie u iškai i ienu ai al o
aspek u y usių lie u ių kalbą. nel suo lib o come de agliio in enciclopedia galina ū alu,
ma as i e ingų žinių apie as asmenybes i šalis. ecenzijoje paminėsime ik kai
ku iuos iš jų.
che da s anienić p imi sabaliausko desc i e e giminiškos au os la ių kalbininkai. o a
in Le onia non c'è ale pa la o e, che dei Li uanei pa lo y a e bal ì lingui pa agonamoi
apsk i ai bal is ikai galė ų iek duo i, kiek kadaise y a da ęs janis endzelynas. ačiau
adizione qui neiš ancusi. P ima del secondo mondiale gue a, quando Uni e si à della
Le onia la o a a janis endzelynas e in esso c'e a bal ų ilologijos sky ius, mol i
bal is ų s udia e ie o in ygą, a XX a. me à in lo o s ada di ezione cambiò, pe ché
Vilnius di enne cen o bal is ikos. Vilniaus uni e si e e già s udia ono non un solo solo
linguis ici le ians. e e dai la ians non uno qui è di eso disse azione o pa ecipa o in
comuni lingue bal he s udiinamen o la o i, ad esempio, compilando a las delle lingue
bal he. In ques o lib o sabaliauskas sop a u o a conosce e ai le i con quei la i,
che come bal is i sono c esciu i so o la guida dei Vilniaus p o esso ių Vinco u bučio,
Vy au o Mažiulio, alekso gi denio, Zigmo Zinke ičiaus e aleksand o Vanago. P imois
aspi an e dell'Uni e si à di Vilniau e a einis b ulis, na o nel qua ie e akmenės Pipi ų
kaime (1937994). 1962 m. egli en ò in Vilniaus uni e si ū aspi an ù e y ė la ių e
lie u ių kalbų leksikos san ykius. Šia ema sc è a icoli. i suoi li uanis ini la o i egli
p oclama a e della s ampa la ias. poiché sabaliauskas s esso è ado o la ian
gožina le e a u a in lingua le onese, egli non dimen iš a e il a o che b ulis
adusse lie u ių gožina le e a u a in la ių lingua. gabūs dei di e si paesi pa lininkai
a e ano e le e ū inių abili à: adusse e anche s udia a g ožinę li e a ū u, kū ė
eilė aščius, apsakymus. All'uni e si à della Le onia accan o al e discipline b ulis
insegnò e la lingua li auia. Più a di in Vilnius s udia e andò già i suoi discepolini. P e is
Vanagas 19821984 m. e a s uden e dell'Uni e si à di Vilniaus, 1985988 m. aspi an e di
ques o uni e si à e in ine qui apgynė do a o dise azione. albe as sa kanis non solo
linguis a, ma anche diploma ico. come linguis a egli si in e essa a dei diale i la is i,
dei con a i delle lingue la is e e Li uanee. sa kanis 1993 m. Vilniaus uni e si e e
apgynė do a o disse azione da spe imen ale a mių one ica. o Laimu ė balodė
(anelauskai ė) le sue šaknimis appa engono a en ambe le nos e nazioni. lei Vilniaus
uni e si ė absol en ė, ma con empo aneamen e due anni s udiò e La ijos
si e uose, ku dės o abi bal ų kalbas, y inėja bal ų kalbų onomas iką, bend ada -
uni e si e e. o a lei la o a igos e helsinkio uni e biauja compilando diziona i.
sabaliauskas desc i o e la is ica s udi, nelle quali semplicemen e impossibile
s iluppa si senza l'i aliani, ad esempio, Ma os udz ės La ių kalbos is o inė
one ika (1993), kons an no ka ulio d i omis La ių kalbos e imologinis žodynas (1992),
an ono b eidako da bai. In ques a me a igliosa enciclopedia in ques a me a igliosa
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
321 ecenzijos / e iews
encyclopedia o e emo anco a ainos blinkenos, beni os Laumanės, dainos ni ios,
ojā o bušo, dacės Ma kus, Valen inos skujios, b igi os bušmanės, annos s a eckos,
Lidijas Leikumos e k . y inėjimus con i e imen i, cosa lo o impo an e nei la o i
li uanis ikai. semplicemen e me a iglioso, come puikiai sabaliauski conosce kaimynų
kalbo y ą, come acquisilinęs in u o, che può me odo o ogge o di s udiamen o
a i a i al i kalbininkus. Ad esempio, la ės em inės s okholmo uni e si e ės
p o eso ės aikų kalbos s udija nuo cinque mesi ino a penke ių me ų (1982). nos a
p o esso e e alle ando i p op i igli iuscì a la o a e necessa ia e mol o in igan e
di linguo y os la o o. a enzione sla is i delle lingue Li uanee dal XiX a. an issima
pa e con inua ino adesso. ques o mos a e sabaliausko de agli usų, uk ainiečių,
polkų, čekų i bulga ų kalbininkų da bų analizė (482568). con pa icola e ispe o e
ūpes ingumu desc i a a i i à usų bal is ų, pe ché di e i à mask iškiai
Vladimi as opo o as, olegas ubačio as, Viačesla as i ano as mol o as o p o ilo
scienzia i kalbininkai, olklo is ai, mi ologi, e nologi, le e a u e y inė ojai. a uale
linguo y a e li uanis iche pa icola men e signi ica i i due iskilių eo iche
linguo y os specialis i a janas bulyginos e ju ijaus s epano o i la o i. le lo o eo ie
g amma iche e eo iche g amma icos, seman ica e semio ica, pa agonamose
kalbo y os e iloso ia della lingua s udi sono p eziosus pa imonio ice ca o i di
di e si lingu. I linguis i Li uanei possono o gognia si della lo o amicizia e dėmesiu, mol i
oggi conosciu i dei linguis i Li uani a lo o dàningi pe guida imi il cammino della scienza
all'inizio. con g anele ispe o desc i e e san 'Pe ebu go bal is ų anziani
gene a iono (ju ijaus o kupščiko o), e jaunesniosios (aleksiejaus and ono o) e
uk ainiečio ana olijaus nepokupno la o ii.
un pos o pa icola e ap aše sabaliausko occupa polkų kalbininkai, a a ques e più
impo an e bal is o e indoeu opeis o Wojciecho smoczyńskio biog a ia, linguis ico
pe co so, linguis is jou nalų, biule enių, bibliog a ijų pubblicazione e più
impo an e eicola li uanis ika Li uu ių kalbos e imologinis žodynas (2007). mol i
li uanis ikai nusipelnę Leszekas benda czuk, Michałas kond a iuk e k . Zymūs
chekų, bulga ų bal is ai.
Mol o puikiai engono p esen a i okiečių kalbininkai, della cui ė ynėje XiX a. all'inizio
appa so pa agonamoji is o inė kalbo y a. più a i o di ques i empi okiecchi bal is a
aine is ecke as. jis sabaliausko ap ašomuoju laiko a piu paskelbė daug li uanis-
ikai s a bių s udijų, okiečių spaudoje ecenza o s a biausius li uanis inius da bus,
è ino all'usci a in pensione guida a la p op ia inizia i a is i uig am cen o bal is ikos
g ei swaldo uni e si e. sabaliauskas, pe e amen e amilia izza o con gli s udi di
ques o scienzia o e a i i à pedagogine, a conclusione che gli ul imi du decenni ecke ii
sono s a i mol o iusci i, sia bal is ica che sla is ica (p. 573). Mol o p ezioso okiečių
indoeu opeis o Wol gango P. schmido (p. 583588) appo o in bal is ikos mokslą. gli
appa iene idėja, che ecchia Eu opa (jo e minas) id onimìa cen o esąs nei paesi
322
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
bal ì. egli s udiò p ūsų e ku šių ne ijos ling i, dal 1985 m. edaga a pubblicazioni se iją
Hyd onymia Eu opea e insieme con be nowskiu è di e omų eikalo ku šių ne ijos
kalba: Vieno mi š ančio dialek o is o inės kalbo y os i ins umen inės one ikos
s udijos (19891999 m.) eda o e e cod aau o ius.
pa icola men e mol o li uanis ichi e in gene ale bal is ichi me i oso ilologo ampio
p o ilo p o esso e dell Müns e io uni e si à ied ichas scholcas (p. 591599).
impe sonalmen e signi ica i o pe noi il suo la o o di ice ca della le e a u a bial a
Pabal ijo na odų li e a ū os. la lo o nasci a e s iluppa (1990 m.). si a a è di Li uanei,
la ians e es ų le e a u as s udio, nella quale esiliškinama le e a u as
o ma imosi speci ica e connessioni con kaimynικές le e a u hi.
Li uanis iamo senza ine signi ica i o l'edizione del 1981 m. scholco sumany o
maggio usio XVi a. monumen o della sc i u a li auia jono b e kūno biblijas e imo
o okopijų. egli p epa ò p imì il p oge o di pubblicazione, p o ede e a ondi e
1991 m. ėmė mos a si i isul a i di ques o la o o. del o ale pubblica i qua o lib i
(19912002 m.), che s ampa p epa ò jochenas die e is ange, scholcas, iedemannas
kluge. bisogna di e che sabaliauskas con g anele ispe o all'au o e desc i e u i
almeno quan o con bal is ika ela i i scholco la o i.
Müns e io uni e si e e scholcas u semina o sla ų e bal ų, in segui o in e disciplininio
is i u o bal ų s udi. abbas anza o i di adizioni bal is iche in i aliijoje, do e 1931 m.
amosis i alų kalbininkas giacomas de o cominciò lascia e il p imo nel mondo
bal is ikos žu nalą S udi Bal ici, ėjusį ino 1969 m. Malonu segnala o, che 1995 m. Pizos
uni e si e e ins eig as žu nalas Res Bal icae. più a i i ques 'o an neo di bal is a
sabaliauski conside a Ma iją e esą ademollio gagliano, g idą Michelinį e Pie o
umbe o dinį. Noi, come bene conoscen i la dinì, la maggio simpa ìa sen iamo pe lui. è
non solo un g ande scienzia o, poliglo o, ma e anche mol o ca ino uomo. Ja i dinio
in e essamen o dalle lingue bal iche e pa lo y os s o ia, suo opus magnum bal ų
kalbos (Le lingue bal iche. i enze, 1997) lingue li eu e e la is e appa ì 2000 m., usų
2002 m. e già ado a in inglese. a mol e al e sue ope e si dis ingue aLiLe oescV :
bal ų kalbo y os p adžia (ALILETOESCVR: linguis ica bal ica delle o igini. Li o no, 2010,
844 p.). e quan o dinis è pe enu o nel campo dell'a e e cul u a! egli impa ien ò eu opà
con i bal i popoli, i lo o passa i e p esen i imi, quan o an as ici esė, g ožinės
li e ecenzijoje impossibile elenca e anche più impo an i ice ca oji e lo o la o i.
a ū os (p ozos i poezijos) e imų.
beliga solo eso a e i le o i ad ap i e sabaliausko lib o, nella quale si può o a e
u o, o quasi u o, che igua dino con li uanis ika e bal is ika. sabaliausko Li u ians
kalbos y inėjimo is o ija nuos abus kalbo y os is o ijos pa eldas u u e
gene azioni.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
323 ecenzijos / e iews
Li e a ū a
Pėk pa ola a pa ola a ai diziona io. A siminime su kalbininką Juozą Balčikonį 2006: Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
na o ia lingua, 1990, n . 10, p. 12.
jablonski jonas 1957: Rink iniai sc i i 1. Vilnius: S a ybna poli ická a ědecká
li e a ú y naklada.
kazlauskas jonas 1968: Lie u ių kalbos is o inė g ama ika. Vilnius: Min is. ka ia sa ma
2012: jāa endzelna akadmiskās biog a ijas mzzināmas lappuses ldz 1940. gadam La ijās
Zinā u Akadmijas Vs is, a daa, 5/6 n . lk. 518.
nos a lingua 1975, n . 3.
Паулаускене Алдона, Степанов Юрий 1985: Универсальные категории в
g amma ice dei bal ici lingue. Bal u lingua senāk un adesso. ga, lk. 1724 Pikčilingis
juozas 1982: Ve bio in e iu. Vilnius: Mokslas. ska džius P anas 1936: Veikslai e il lo o
consumo. Gim oji kalba 4. sa a ewicz jan 1938: s an badań nad aspek em
czasownikowym w języku li ewskim. –
Bal icosla ica 3. Wilno.
s ang ch is ian s. 1966: Ve gleichende G amma ik de bal ischen Sp achen. oslo
be gen omsö.
Степанов Юрий С. 1981: Имена. Предикаты. Предложения. Москва: Наука.
u bu is Vincas 1978: Ve odžių da ybos eo ija. Vilnius: Mokslas. Zinke ičius
Zigmas 1999: P esso li uanis ikos Židinio. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų
publybos ins i u o.
Эндзелин Янис 1905–1906: Латышские предлоги 1–2. Юрьев.
Į eik a 2013 m. o ob e 8 d.
aLdona PauLauskienė
Vilniaus uni e si e as
Balio S uogos g. 8-1, LT-10220 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed]
sa Ma kaVia
La ijos uni e si e as
Ozolciema 24-I-112, LV-1058 Riga, Le onia
[email p o ec ed]