scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Leksikologijos pradmenys Jokūbo Perkūno traktate „Wohlgegründetes Bedenken über die ins Litauische übersetzten zehn Fabeln Aesopi und derselben passionierte Zuschrift“ (1706)

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Leksikologijos pradmenys Jokūbo Perkūno traktate „Wohlgegründetes Bedenken über die ins Litauische übersetzten zehn Fabeln Aesopi und derselben passionierte Zuschrift“ (1706)

Author: Ona Aleknavičienė
Year: 2015
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/901/990
S aipsniai / A icles 9
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių y imų k yp ys: lie u ių ašomosios kalbos
his o ia, Mažosios Lie u os kalbos, li e a u a y his o ia de la cul u a.
PRADMENIOS DE LEXICOLOGÍAS
JACÓBO PERKÚNO TRACTATE
WOHLGEGRÜNDETES
BEDENKEN ÜBER DIE INS
LUISCHE ÜBERSETZTEN
ZEHN FABELN AESOPI UND
DELBERS PASSIONIERTE
ZUSCHRIFT (1706)
The Basics o Lexicology in he T ac a e
Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische
übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben
passionie e Zusch i (1706) El lib o ue publicado en 1706 y se publicó en 1870.
by Jokūbas Pe kūnas
ANOTACIJA
S aipsnyje i iamas Jokūbo Pe kūno ak a as Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins
Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) como
ling is ische min ies leksikologijos campo uen einis. Pe kūnas, analizuando Ezopo pasakėčių
(1706) in e p e ó habilidad p ác icamen e aplica Michaelio Mö lino ak a e P incipium
p ima ium in ling a Li h anica (1706) decla uo os p incipios de consumo y no mminimo de lenguaje,
daugiausia dėmesio sky ė leksikai. Pe kūno y imas labiau ėmėsi p ak iniu (empi iniu)
ni elmeniu ecopilación de da os del lenguaje, alo ación y p es ación, y no eó icos
gene end inamien os y es ic as decisiones omám. Aunque al eó ico análisis de no mas
lexicicas Pe kūnas dedicó menos a ención que Mö linas, sin emba go co igiomi y comen ados
Ezopočių pasakė palab as así como palab as conjuniniai mues an, cómo él pe cibió cues iones,
que es udia la lexicología (daugia eikšmiškumas, homog a ai, sinonimija, lexicínico y g ama icino junglumas, skoliniai,
ONA ALEKNAVIČIENĖ
10 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII azeologija). Siūlydamas a ian e, Pe kūnas ėmėsi an o
quan i a i um c i e io más papuli usia a osena, an o quali ybiniu concep os mejo
co espondičia aiška. ESMINIAI ORODŽIAI: Jokūbas Pe kūnas, Michaelis Mö linas, Mažoji Lie u a,
lie u ių se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) is analyzed as a
kalbo y os is o ija, leksikologija.
ANNOTATION
The ac a e o Jokūbas Pe kūnas Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe -
sou ce o linguis ic idea in lexicology in his a icle. While analysing he skills o he ansla o o
use and s anda diza ion decla ed in Die Fabeln Aesopi Michaeli Mö lins ac a e P incipium
he Aesop’s ables Die Fabuln Aesopi (1706) o p ac ically apply he p inciples o language
p ima ium in ling a Li h anica (1706) Jokūbas Pe kūnas paid g ea a en ion o lexis. The
esea ch o Pe kūnas e e ed o p ac ical (empi ical) le el, i.e. he collec ion o linguis ic da a,
i s e alua ion and p esen a ion as opposed o heo e ical gene alisa ions and igid decision
making. E en hough Pe kūnas paid less a en ion o heo e ical conside a ion o lexis no ms
han Mö lin, howe e , he co ec ed and commen ed wo ds and wo d junc ions o Aesops ables
demons a e he way he pe cei ed issues which a e analyzed by lexicology (polysemy,
homog aphs, synonymy, lexical and g amma ical alency, loan wo ds and ph aseology). By
o e ing his a ian Pe kūnas e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. mo e widely sp ead
usage and quali a i e c i e ion, i.e. bes no ional exp ession. KEYWORDS: Jokūbas Pe kūnas,
Michaeli Mö lin, Mino Li huania, his o y o
Li huanian linguis ics, lexicology.
0. ĮVADAS
a. A p incipios del XVIII, en Li uania Meno su gió ilologinė polemika sob e la lengua li uanas
dejó es uen es elacionadas en e sí: 1) Gumbinės kunigo Michaelio Mö lino (Michael
Mö lin, 16411708) ak a ą P incipium p ima ium in ling a Li h anica (Pag indinis lie u ių
kalbos p incipas)1; 2) de Ka nia o kil Jono Šulco (Johann Schul z, 16841710) lib o de lib o Die
Fabuln Aesopi (Ezopo 1 Znomi du egzemplio iai: 1) NI Gd Gd Akademijos mokslų (Biblio eka
Polskiej Gii Nauk: 86o adl 15); 2) Uni e sidad de Saxonia-Anhal y biblio eca de ie a en Halėje:
(Uni e si ä sund Landesbiblio hek Sachsen-Anhal : AB 153123) (Alekna ičienė, Schille 2002:
7998); documen o de licencia: D o inas 2008, 1166; web leidinys (pe ašas, lie u iškų žodžių
indeksas): www.lki.l /senieji as ai (h p MP).
A ículos A icles 11 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
pasakėčios) con diezimčia a Li uania en aduci al idioma Li uano pasakėčių 3)
Val a kiemio kunigo Jokūbo Pe kūno ju enil (Jacob Pe kuhn, Pe khun, 1665172;11)
ak a ą Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Aeseln
und Fabelnie de s passion Zusch i (Pag įs a nuomonė apie dešim į į lie u ių kalbą
iš e opo į pasakėčių i jask ėpusį aš ą)3. Es as lib os p epa adas una as o a: dos
pì mosas edi asas en 1706 años Ka aliaučiuje, úl ima Leipzige y F ank u . Cuando
discusiones, comenzadas sob e 1702-uosius, įsisiūba o, Mö linas publicó li u ians lengua
no mminimo p inciples and k ie ė kunigus ellos s a s y i. Šulcas enía obje i o la
mos a , como ellos pueden pasakėčių. Pe kūnas, e aluinés Mö lino eó ico y Šulco
bū i ealizuojami p ak iškai – pagal Mö lino iškel us p incipus iš e ė dešim
p ác ico abajo, análisis esul ados colocé ak a e.
PB pod ía se conside ado EP ecenzía, sin emba go sus a i maciones o ien a
no solo a EP. Šulcas en la i ula icha cla amen e decla ó la aducción suusa con
a u: „Ʒum Ve ſuch Nach dem PRINCIPIO Li h anicæ Ling æ, Li auiſch e i-
e “ („bandan iš e s i į lie u ių kalbą pagal Lie u ių kalbos p incipą“), o Pe kū-
nas ak a o an aš iniame lape nu odė yšį ne su iena, be su abiem knygomis:
Mö lino ak- Bedencken Ube die Li Inshausche Ube se z e ehen Fabeln Æsopi,
Und de selben passioni e usch i (nuomoné sob e diezí en lengua li uana se
aduci ían pasakė Ezopočių i las įk ėpusį aš ą).
Pasakėčių e ėju y EP p a amės au o iumi Pe kūnas laikė no Šulcą, pe o Mö liną y
disku a o p incipalmen e con su ak a e azados eiginías. Pe kūnas buscó
in lui y ence p incipalmen e Mö liná, c í ica usį Majojoje Li uania nacidos y
Li u iškose pa apijose abajusius kunigus. PB El des ina a io p incipal en eal
apellido no es á nomb ado en ninguna pa e él ing esado sólo p a a d pe sonalízu
Gumbinne ‘Gumbiniškis (12×), hadoi o de luga o a džio Gumbinnen: Gumbinne PB
318,15, 45,23,2627, 614, 923,14,7, 222223, Gumbinne s PB 312, Gumb. PB 231 añadiendo ambién
He ‘Ponas. Mö lino ak a as PB menimos eje ą eces: P incip. Ling. Li h. p. 21
PB 31819; in P incipio Ling . Li h. PB 612; In P incip. Ling. Li . p. 1 PB 926, kai donde
indicando y páginas. Šulco y Mö lino colabo ación y la in luencia del úl imo es
neabejo ina. Cabe señala a la a ención que aduci pasakėčias Šulcas
2 Sob e i iendo solo un ejemplio io en el museo nacional Kunigaikščių Ča o yskich w K akowie
(Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174-I); publicación documen al:
Ci a ičiū ė 2008: 1206; publicación online (pe ašas, lie u iškų žodžių o mų konko dancijos, índice):
www.lki.l /senieji as ai (h p EP). 3 Se conoce solo un ejemplio ius, encon ado en 2002 en la
Ba a ische S aa sbiblio hek Münchene (Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80)
(Alekna ičienė, Schille 2003: 1550); kų palab as de o mas konko dancijos, índiceas):
k i inis leidimas: Alekna ičienė, Schille 2008: 1–186; in e ne inis leidinys (pe ašas, lie u iš-
www.lki.l /senieji as ai (www PB).
ONA ALEKNAVIČIENĖ
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII comenzó Mö lino solicin as. Šulc ue ayudado Gumbinės
lie u iai, es deci , él aduciendo hospedándose en Mö liną Gumbinėje y solo es e podía escoge le
li uiškai bien mokančių pa apijiečiųapie ( a o de la au o ía y linguís icas cop aau o ys ės
p emisaidas éase Alekna ičienė, Schille 2008: 121125)4. Pe kūno a ado salió úl imo, po lo an o
impo an e debido a la polemica aidá es ijancias y su con enido desc end inan es
a i maciones. Además, él mues a Mö lino p iešiih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en
(Lie u ių kalbos kilmės, būdo i sa ybių lie u ių li e a ū oje nebu o зафиксирован ни название
ninkų poziciją, ku i būda o ekons uojama ik iš an inių šal inių, daugiausia
kalbinių Pilypo Ruigio (Philipp Ruhig, 1675–1749) eikalų: ank aš inės Mele-
emos (1735, oliau – RgM) i spausdin o Be ach ung de li auischen Sp ache in
трактата, ни издания me ai. Radus ak a ą, ėmė explica ė i Pe kūno y sus shalininkų eiginiai
y inėjimas, 1745, oliau – RgB). Iki 2002-ųjų is o iog a inėje i bibliog a inėje
lengua de g eikos lengua. Bemaž pusė EP ex o ambién okiška: es o Šulco p a a mė, eiliuo a
Ruigio dedikacija e ėjui, pasakėčių comen a ios y a i aisymas de e o es. In e pai a o as
a ojimo klausimais, polemikos daly ių a pusa io są eika i ikslai (Alekna-
ičienė, Schille 2003: 15–50).
Abu ak a ai pa ašy i okiškai su in a pais lo ynų i lie u ių, e ka čiais i
lenguas en el ex o de EP en alemán, dis in o negu a ados, a a, pe o Li u iškų palab as o mas
de EP p incipalmen e al ededo 1 770. PB es á ace ca de 760, y MP ace ca de 190 lie u iškų palab as
de o mas. Los in es igado es de lexis Li uanos ac a o Pe kūno in e esus sob e odo po él
za ixados XVIII a. p incipios i os de la lengua hechos, y kalbo y os his o iikos po el desa ollo de
la men e lingüís ica de la lengua no mminimo y en el campo de la lexicología.
Co espondien emen e y el conocimien o cien í ico a ado es posible de dos ni eles empí ico y
eó ico, y los esul ados de la in es igación pueden se u ilizados an o ciencia in es iga ieses,
an o aplicá icos abajos. La a ea de la lexicología se conside a de palab as como sis ema de
lenguaje y unidades de ac i idad del habla: sus signi ica i os, elaciones mu uas, o igen, dedo
explicación, elaciones de palab as con ellos a ojančios necesidadis y p opósi os de e minación
(Jakai ienė 22010: 8; Lu zeie 2002: 7 Röme , Ma zke 22005: 27). Pí mosios g ama icas de la lengua
li uanas ni leksikai, ni su no minimui a ención ac icialmen e no dedica on. Es poco da os an o se
puede encon a sólo en los capí ulos sin aksés, donde se esc ibe sob e palab as compuños y
de inación a k eipiendo a ención a di e encias desde la ynas y okiečių lengua, p esen ando
ilius acinių ejemplos. Desde luego, me e a espe a se al menos cuan o nuoseklesnės sis ema y
Pe kūno ak a e, sin emba go algunos de sus u ilizados e minos y eiginia es imonija
ling is inės min ies zauomazgas 4 1706 m. Šulcas e a sólo Ka alęs baigiaučiaus uni e si e ą, aún
sólo candida o en kunigus. Mö linas e a conside ablemen e mayo , Gumbinėje exdi bído 34 años,
esc i o al menos pa ą ak a os sob e el uso de la lengua li uanas y es imulés discusiones en
cues iones de lengua.
A ículos A icles 13 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
y lexicología. El obje i o de es e a ículo de e mina , cómo Pe kūnas pe cibió
klausimus, ku iuos daba i ia leksikologija.
1. LEXIN SEMANTICA
Pe kūnas le an ó men í sob e las palab as de la lengua li uanas
mul ia eikšmiškumą, o polisemiją, como dėsningą kalbos sis emos eiškinį. Es la
ac ual lexicónica semán ica de una de las lexicologías aka obje o de es udio.
C i icando EP pasakėčios Vilkas i ge ė mo alo e imą, en el que gėdijamo el que
nopadėkoja él sal ada al homb e (plg. 1 ig.), Pe kūnas o eció o a a ian e al
salbė ojui in oca exgany oją en luga man eniky ojo y p opo ciona e siją, po
qué el aducedo lo nepaso inko, plg. :
EP 111315 Tas odis aw bâ a: jey Wa = gse iślaiky s sawo Iślaiky ojui ne dekuj ne
sakysi.
PB 16317 l. 14. Isźlaiky s sawo Isźlaiky ojui. Vulgus dice allemahl: isźgany s
sawo Isźgany ojui, und wunde mich be die un e schm e Go losigkei des
jenigen de gesp ochen: Isźgany ojis, w e ein G aß eu el aus U sachen weil
isźganam Piewas, ein conjuga um on jenem is /. Allein wenn alle Æqui oca,
de Simplicius e s nde mch e e ande s sp echen? / Wo is eine Sp ache da
nich ein Wo a iè geb auch wi d. / Wo is eine Sp ache da nich ein Wo
a iè geb auch wi d. Wo is eine Sp ache da nich ein Wo a iè geb auch
wi d. Inwischen habe noch nie geh e das Wo Isźgany ojis, im le en
Ve s and b auchen ielmeh abe nennen alle Li haue so wohl GO den
HE n als auch einen Menschen de sie e = e e aus Noh gehol en
Isźgany ojis / / / /. . c. Ak Diwe ma= nas Isźgany ojau! Ach du mein E e e
GO Hey= land! Diaws me isź u Bedû isźgane. GO ha mich aus de Noh
e e e gehol en /.
Den o de su comen ó Pe kūnas incluyó, en su opinión, ne ykusį exmany ojo kildinimą
de exgani a , hea dė ą de uno neįnamy o pe so. Como es imonia es o anónimo dado
su elación con isźganam Piewas, la palab a isgani i es e sup a ęs sólo como
‘pe mi idos ganomiems animales a isés i, immin i (ja us, pie ą) (plg. LKŽe s. . isgan i
. 4). Es as dos palab as edusino exgany ojis y pama inio palab a exgani a de
hecho une una d ipusis conexión ( o malusis y seman inis), ellas o man da ybos
minų ž . Jakai ienė 1988: 86–94), ačiau edinio eikšmė o asmens aiškin a e-
mian is ik iena pama inio žodžio eikšme ‘leis i ganomiems gy uliams išės i,
oposición (dėl e išmin i (ja us, pie ą), i. y. nepaisy a eiksmažodžio exgani i
polisemijos. Pe kūnas al mo i ación laikė akiplėšiškai bedie iška él ninguna pa e no ha escuchado

ONA ALEKNAVIČIENĖ
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
žodį išgany ojis a ojan okia eikšme, . y. sup an an jį a si kokį pie ų kipšą.
Lie u iai, pasak Pe kūno, išgany oju adina i Die ą, i žmogų, ku is juos išgel-
b (plg. 2 ig.)
Aunque daik a a dío exgani o ej da ybos signi icado la misma ‘el que izgano, sin
emba go sus leksinės signi icanzas es: el p ime caso ‘ i ulių gany ojas,
izganando pas os, segundoái iš ‘gelbė ojas, iš aduo ojas (žmogus) y
‘išgelbė ojas, iš aduo ojas (Die as). Co espondien emen e es o es leksemos.
la pe sona no nomb ada y Pe kūnas p incipal en el signi icado de la palab a base
conside ó no el mismo signi icado: al p ime o más impo an e e a di ec a
(his ó icamen e an e io , Tasdi biškoji) ‘a los pas omilios dejas i se, immin i
(ja us, pie ą), y al segundo pe kel inė (an inė, d asinė) ‘ishgelbė i, iš aduo i (plg.
LKŽe s. . išgan i .: 2. p k.). P ecisamen e la úl ima debe ía conside a se
šalu ine, susi o muusa de la p incipal. 1 PAV. EP 1114: iślaiky s sawo Iślaiky ojui
pasakėčios mo ale; Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174/I
A ículos A icles 15 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
EP, como mencionada, se u iliza no isgany ojis, sino man eniky ojis: iślaiky ʼs sawo
Iślaiky ojui EP 1114. Su undamen o palab a man ene , cuyo signi icado pod ía se
asociada 2 PAV. PB 16317: Pe kūno comen a io sob e expiado del a oseną
i i ojoje kalboje; Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80
ONA ALEKNAVIČIENĖ
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII con LKŽe apa ece en 4 a signi icación: ‘ischsaugo i
qué en cual si uación, deja eki saludą, i ią, nesguadin ą. Ve imo o iginalalo la yniškos
pasakėčios Lupus e C us mo ale Fabula in eos dici u , qui se a i de malis, e ga salu is
suae au o es ing a i epe iun u (Ci a ičiū ė 2008: 187) esan is daly is se a i
e kons ukcija e ga salu is suae au o es e s i conjuniniu sa o sal a o iu (plg.:
ėjui su eikė galimybę ink is kelis a ian us: išgelbė as, išlaiky as, išsaugo as, o
se o, -ā e, -ā i, -ā um . 5. p k. ‘išlaiky i, išsaugo i; ‘(iš)gelbė i; salūs, -ū is 2. ‘ge o ė,
labas; sigelbimien o [Kuza inis 1996: 789790, 765]). En anáis okiechoslie u ios lenguas de
ocodyne Lex y p ime ajame p usdin ae hal en, behaup en i zubehal en: C I 5893032
E hal e . Ißlaiky ojis, jiô. M. E wa ein E hal e seinen Leu e: C I 5892331 E hal en. Iślau,
me žodyne H išlaiky ojis nepa eikiamas, o C jis siejamas su išlaikymu – mai-
inimu, p ižiū ėjimu, saugojimu, gynimu. Išlaiky ojis C epa a o as žodyno
s aipsnyje E hal e (2x), plg. i jo pama inį žodį išlaiky i ijuose s aipsniuose:
iau, su, i. Ap u e i. P amai innu, Ißp owiu. Die Speise, de T unck und die Ruhe e hal=
en des Menschen Leben: Walgis, Ge ims beÿ A ilsis p amai in Gymogauswa . De He
Buwo Ißlaiky ojis ſa= ‖ wo monû, Sy . 49.17.
e hhäl meine Seele: Wießpa s iślaiko man Dußi
Ѱ 54.6.
C I 259911 Behaup en. Apginnu, gynau gsu, gin i. Ißlaikau, kiau kysu, ky i
Ißluddiu, diau, dysu, i.
C II 10582910596ubehal en. Ißlaikau, kiau kysu, Fülle ein Gomo da on,
ubehal en au eu e Nachkom[m]en [...] P ipilk Se uwai e o, iślaiky u
an Po amku jusu [...] Exod. 16.32.
En Vėlesnios dicciona ios man eniky ojis ambién como y C esiejamas con
man enimien o mai inim, p ižiū ėjim, saugojim, gynim, plg. : E hal e , Ißlaiky ojis,
ojo, m. R l 124 II7; E hal e Ißlaikÿ ojis Sy 49,17. id. E neh e , Beschi me B 42352;
E neh e . Papennė ojis, Ißlaikÿ ojis B 42744 y e c. ¿La palab a isguy ojis susci ó
dudas solo al aduc o pasakėčių y a ese indi iduo no nomb ado, o y a o os
miemb os de la lenguabinés sociedad? Cualquie palab a, como con ac uino signo,
el signi icado no puede o ma se sin pe cepción del obje o de ealidad, su
co espondien e psíquico gen e concienzé. Cuando hay que ad e i un obje o
exis en e, en la conciencia se ijaban los sus anciales signos de él, se susc ibe un
cie o su co espondencia psicológica ( espindys). Iguį igual con o midadį debe
o ma se y o os miemb os de esa sociedad signi icado nuldea la pe cepción de
ese obje o en la conciencia de la sociedad, acue do gene al (Jakai ienė 22010: 18,
4648). ¿su conexión en e la palab a exgany ojis ma ciklio ( aiškos) y ma cino ( eikšmės) en la conciencia de sociedad no e a ensa?
A ículos A icles 17 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Busco i espues a enka en o os XVII a. inales y XVIII a. p ime a pa e
Mažosios Lie u os uen es.
En una de las uen es lexicog á icas c onológicamen e más an iguas
manusc ip áneo Lex isgany ojis (2x) se da como equi alen e de dos palab as
oces: 1) Heiland (1x); 2) Seeligmache (1x). Anasi isgany ojo (6x) a osena y C: 1)
Heiland equi alen e Ißgany ojis (5x); 2) Seeligmache Ißgany ojis (1x), plg.
a i ikmenis y de i acines amilias:
Lex 492629 Heyland Ißgani ojis
Heyl Ißganimas
Heylſam Isgani ingas, a
Lex 79811 Seeligmache Ißgani ojis
Seeligmachen Ißgany i
Seelig Ißgany as, Ißgani ingas, a
Seeligk[ei ] Ißganimas
C I 92416–9257Heyland. Ißgany ojis, ô. M.
Heyl. Ißgánimas, ô. M.
Heilig. Sʒwen as, ô. M. a, ôs. F. ay. Ad e b:
Heyligen. Swencu, au, su, i
Heylsahm Iśgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
C I 8771820 Heiland. Ißgany ojis, ô. M. Auße mi is kein Heyland: Be man ne a
Ißgany= ojo, Esa. 44,11.
C II 11311920 Seelig machen. Ißganau, niau, nysu, ny i.
Seeligmache . Ißgany ojis, jiô, M.
C II 5321213 Seelig Ißgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
Seeligkei Ißganimas, ô. M.
H isgany ojis (3x) ambién es el equi alen e de las mismas dos palab as emanchas:
1) Heiland (2x); 2) Seeligmache (2x), plg.: 1) Ißgany ojis, jio de Heyland, Seeligmache
I dec. gen. masc. H 40 I3436; Heyland Ißgany ojis H 185 I33; 2) Seeligmache Ißgany ojis
H 206 II18; plg. y pama inio palab a á exgani i: Ißgany i seelig machen, ps. nau. p ae .
niau. u u . nysu H 40 I2729; Seelig machen ißgany i H 206 II17. B isgany ojis (3x)
ambién dos co espondien es palab as emanchas, sin emba go uno de ellos
di ie e de an e io es dicynas: 1) Heiland (2x); 2) E löse (1x), plg.: 1) Heiland Sal a o
id Heÿland. Ißgélbė ojis Judic 3,9. [e c.] Ißganÿ ojis Luc 1,47. C 2,11 B 6541112; Heÿland
Ißgani ojis id Heiland B 69544; 2) E löse Ißgelbė ojis Job 19,25. Ißganÿ ojis. ψ 19,15
A pi k ojis Ißwaddů ojis B 42657. Pama inis palab a exgany i es á en ales
a ículos del dicodino: 1) Machen seelig ißganÿ i B 89058; 2) E lösen. Descomp a . 2,15
Eb Ißganÿ i. Ißgelbė i Gen 48,16. Exod 15,13 ißwalnÿ i Judic 6,36
ONA ALEKNAVIČIENĖ
24 a Linguis ica Li huanica LXXII la habilidad de nomb a a iamen e al o és emas
analizę: uos a ian us į e ino i siūlė ge iausią. Jos ezul a ai odo i jo pa ies
eniendo en cuen a la di e sidad de signos. Sis eminiai elaciones en e palab as,
cuyos signi icados opues as, i. y. en e an onimų, PB e leindė i sólo una ez. Se
dis ingue un pa de an onimos: naminis sal a inis (apie lo es). Ella iene común
compa a i ojos base signo de luga de c ecimien o. O a semejan e base de luga
basada pa eja pod ía se naminis medinis (apie gy ūnus), sin emba go en es e caso el
p ime miemb o anonimado, y el segundo se p opo ciona en luga sal ajin, po que
es e, pasak Pe kūno, hablando sob e gy ūnus liaudies kalboje ne a ojamas, . y.
laukiniai (nenaminiai) ž ė ys i paukščiai adinami mediniais, o ne laukiniais, plg.:
PB 171–6 l. 11. Laukinne Kiaule. Vulgus ede niemahlen alſo / ſon= ‖ de n:
Medinne kiaule, alſo auch: medinne źaſis, án is; ‖ on den Bluhmen
abe sag e : Laukinne . c. laukinnes Rożes, wosilkos nam &c. umminnes, genenne
Un e ſcheid de en / ſo in den ‖ G en wachſen und on ihnen /
we den.
De los aspec os de la lexis socialinas menė inas jung uko jeib aisymas kei imas
jei a ba kad. Many ina, kad Pe kūnas įž elgė jung uką jeib esan pasenusį, be-
si aukian į iš ak y iosios a osenos, . y. laikė jį a chaizmu. Šis jung ukas
pasakėčių e ime galėjo a si as i dėl eliginių aš ų į akos, nes XVI–XVII a.
jue es aún e a u ilizado. Él es á ijado en Kleino y Sapūno y Šulco g ama icas jeib
jun o con si, jog, idan ecuen emen e añadiendo en pa adigmas de apun ación a
la supues a secuaca de accionesmažodžių, plg.: jey jeib idan wadinnamas bućia KlG
1043; Ieib jog idan sakÿćia KlG 1135; (Ieib idan ) mylė KliausćiaC 749; jeib iś nebu u KlG
1676; Ieib nèslui Klumbimka SG 796. In oducido jeib y en dicynus (Lex, C, H, B, R), sin
emba go, Pe kūno eigim, jung uko jeib liaudies kalboje casi negi dė i,
especialmen e azones sakiniuose. En su luga se dice si, pe o gene almen e que.
Jung uką jeib a ojo Mö linas enseñando ca ekismo, es o es imonija Pe kūno
dichoes Mö lino ejemplo de lenguaje PB 723, plg. : PB 1149 l. 10. je bu uib Kwieczu
G udas. Vulgus dice: jéi, wi das b weg und se den Accen au s é um
Un e scheid des Da i i œminini, si, ih . Allein hie b auchen sie kad; / denn das Wo
jeib, als ein u causale, wi d man kaum bey ihnen h en ielmeh sagen sie: Sakyk kad
pa nesz u, liepk kad a ei u &c. PB 1520 l. 5. jeib Snáp kisźusi. Vulgus: que Snáp &c.
PB 723 Gá bink Tew awo, e Mo- łin ‹e . › Ma ina awo, jeib ge ay
gywen umbei an źemês.
Pe kūno la no a sob e jung uko jeib enía que mos a que Mö linas y su
seguido Šulcas no gua daban aún uno de los decla ados p incipios: consumi sólo comunes ios,

S aipsniai / A icles 25
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
más conocidas palab as, en endidas en odo k aš e. Mö linas como en el limi ado
e i o io en endido y po eso ne a o ino palab a ejemplo ue dado po un
eiksmažodžio se p ae . 3 bi MP 1516.
Pe kūno a ado p opo ciona da os y lexicina p agma ikai o, mi ando más ampliamen e,
linguís ica p agma ikai, i iančiai, como unidades de lenguaje e ela las elaciones en e lo que se
dice, comunica i as si uación y sus pa icipan es ad esan e y des ina a io (apie leksinę
p agma iką. Jakai ienė 22010: 143167). Skaidan PB ex o en dis in os šnekos ac os, o discu sus
(yas samp a á é. y Ka aliūnas 2008: 211), y analizando sus componen es lokuciju (pa į pasakymą),
ilokuciju (pasakymu ex eyškiamą ad esan o komunikacinę in enciju) y pe lokuciju (pasakymo
e ec o ad esa ui) y p agma inio con ex u, se puede e alua y comuniccinius objec ius, y social y
psicologicos elaciones de los pa icipan es comunica i os. Es e a ado un in e esan e uen e
de in e acción social y lenguaje como p incipales comunicacións malos hace según a ios
c i e ios: 1) e icacidad (e icacidad) epos una de las que los consumido es sean áciles de en ende
p iemonės y imui, ačiau šio y imo palankiau im is okiečių kalbos y ėjams.
2. ETIMOLOGIJA: SKOLINIAI
Kaip odo bend inių kalbų is o ija, kalbos no min ojai a ian ų a anką pa-
y consumi ; 2) iden idad (adequación) la a ian e esp. su o ma debe ansmi i la in o mación
con al p ecisión, que la necesi en los consumido es; 3) la admisibilidad a ian e esp. su o ma
debe co esponde al lenguaje habi ual 25). Mö lin especialmen e acen aba o a una c i e ios de
pu eza a ian e debe se gené icamen e pu o, sa akilmis. Él o ecé i a odos los o akilmius
no mas (įp as inę a oseną) i bū i p iim inas lyde iams (Haugenas 1994, 22–
palab as, i. i. skolinius, no impo a, de qué lengua ellos ėjen. Incluso si uni e salmen e se u ilizan y
a muchos se en ienden, ellos de odos modos son ex años. En ausencia de la co espondien e
palab a li iško, mejo esą usa pe i azę o desc ipción (MP 68). Mö linas ėmėsi donde se esc ibe
sob e una inco ec a, aunque y uni e sal p ác ica: la mayo ía o pública y ampliamen e di undida
e o nesuku ia de la lengua eglas, muchas cosas klys an no pueden jus i ica e o es (MP 17).
Rudolpho Goklenijaus lo ynų kalbos g ama ika Obse a ionum ling ae La inae6,
Sin emba go Mö linas no ue cohe en es en o o luga del a ado él exigía de los lib os elimina
esas bažny inas palab as (en ella se dedicó mucho a ención a la p ác ica la ínas a osenai,
g iegos, heb eos, okie 11, y la ynas in e e encia (plg. MP 78, 1014, 1624; éase ambién D o inas
2008: 142145).
adina Eccleſiaſ ica, ai daugiausia polonizmai), ku ie nė a įsigalėję iešojoje bei
6 Rudolphas Goklenijus ( ok. Rudolph Gockel [Göckel] d.Ä., 1547–1628) – Ma bu go uni e si e o
iloso ijos, me a izikos i e ikos p o eso ius. Jo g ama ika Mö linui bu o p iim ina dėl o, kad
ONA ALEKNAVIČIENĖ
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII p i a iujoje a osenoje, como dicho,
ne a ojami an e Nammû (MP 67). Hay que en ende que si ya adqui ėję, es o se
puede y deja . Ši ą nenuoseklumą Pe kūnas no ó y obje is a o pasakėčių aducjui
debido a gausaus consumo skolinių. el mismo Šulcas EP p a a mėje dijo no ėjęs
p oba i, si es posible pasakėčias pe eik i g ynais, na u ales y buenas lie u iškais
palab as, los comp as ų y simple lis u is (mi pu en e s e ech en No s und gu en
Li auschen Wo en die auch / ein gemeine au Li he EP 3 ), pe o e ime muchos
sla ismos, algo ge manismos. Es e Pe kūno con akaiš as uno imčiausių, mos ando
sob e odo eó icos con aš a a imus Mö lino ak a e. Pe kūnas ecue da que MP
ka ščiuojamasi po palab as, hace mucho pasados p es olin os de polkų y o os
idiomas, pe o ebe a ojamų y en endamos. Opozición sa as ex imas es imonija
Mö lino siekį nub ėž i aiškias on e as y su o ma ba je us, neleidjiančius
s e imam palab ajiu con e i se p opio. Pe kūnas i onizó que opinioné po skolinių,
ma y , ya cambiada, po que e ime muchas palab as, cuyos kininys é y kelmė de
o os idiomas ya esan i demos a a: PB 529613 Dann so inde ich auch eine
Con adic ion in diesen Fabeln. Es soll diese Ube se ung eine P obe und Exem= pel
seyn wie im Rub ô s eh nachdem in P incipio Ling . / Li h. ge hanem Ve w Vo schlage
allwo de Au o seh e hi is be die aus de Polnischen und ande n Sp achen o
al en ei en he gelei e e und numeh o b uchliche e s ndliche W e wenn e un e
ande n sag : Und gese daß sie auch usu ecep a, so sol e man doch kein elsu ium
chen ode Po age aus embden Sp achen ma= hie [e ]ce cke ich allein daß diese
[e ]cands Sp acha und He lei ung aus ande n Sp achen e wiesen we den. En ep
Pe kūno aquí lis ados skolinių p incipalmen e sla ismos (ska bas, čėsas, slūžma,
liū as, ciudad, gaspadinė, ponas), sólo un ge manismus (s ukis). En ep de los c édi os
ungeg n= ‖ de e Meinung ſey gende und un e ſchiedene
embde ‖ W e geb auch wo den / als: Ská bas, Geſas ‹e .
Ćeſas›, Liû ’s, ‖ S ukkis, Slûźma, Pons, Gazpadinne, Mieſ as, Nak is,
en ecusi y de indoeu opeos p okalbės pa eldi ada nocheis. EP consumi en di e sos
iempos al idioma li uanos a ėję leksiniai skoliniai, mayo ía de ellos ue on no sólo
adqualėję en eligiosos esc i os, sino y p igiję šnekamojoje kalboje. Re os
p és amos EP nedaug (p.ej.: Elwan û ʻd ambliųʼ EP 174, P abajus ʻdu ų sklendesʼ EP
182 ), po que s e imõs nomb es de obje os cul u ales se eng asi aduci de
mane a desc ip i o. pasakėčios p ime a sen encia GAidys kâsdams Mèslůse b angû
bal û Akmenelû wien Mèinij encon ó EP 168 qué encon ó: deiman ą o pe lą? PB 92326),
sin emba go keis i nesiūlė y mismo eemplai ų pa a ellos neieškojo.
Pe kūnas k i ika o i šį būdą (pa yzdžiui, laikė nesup an amu pačiõs pi mõs
A ículos A icles 27 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Desde luego, kel inas p egun a, po qué an o muchos skolinių pasakėčių e ime
ole aba Mö linas, aunque uno de más impo an es p incipios de no mminimo de
lengua y ue la búsqueda de pu eza de lengua. Veíausiai él no dis inguió ellos del
Li u iška o igen palab as y nelaikė ex animidadesim. Es o es i ica ían que y
los ejemplos con los que él ilus a, como él mismo ex animybes keičia esą
lie u iškais palab as g oma a i p o a: Ich sage on de Epis el au Li auisch
G oma a MP 967; An s a des Ge ich s bey den Iuden on 3 Mnne n sage: Maausa
ydû P owa MP / 92324. Pe kūnas kei ė algunos EP a o os sla ismus y de ellos
pada y us hyb idus liaudies consumamais palab as, pe o kei imo azones
cla amen e neį a dijo. Su p incipal y único a gumen o p oponiendo o a opción […] liaudinė a osena
(Vulgus), plg. :
PB 171012 l. 14. p ie elisźkay kalbin . Vulgus: meiley pakálbin . PB 142526 l. 9. [...] ku
szesu. Vulgus: caszkadai. 151 PBl. 15. ki nilk ‹e . niek› nedûmòjen . Vulgus:
Neminoj ésan . PB 1619 p. 12. l. ul . źiemôs Gese ‹e . Ćese›. Vulgus liebe : źiem.
PB 1628 l. 6. Sme éln Ron pada e. Vulgus: nisźgy inai lieźe. PB 1478 l. 19. del al
sme czio saw newe o aw negallu a du . Vulgus sag hie : Gálo . c. baisi Gál
u êjo.
PB 1825 l. 2. Sme ij nesuláuksi. Vulgus: padwêsusi, numi usi Hay unos pocos
casos, donde aisydamas Pe kūnas él mismo o ecé panašų skolinį o hib ido
b idą – iek ie oj lie u iško žodžio ( ečiau), iek ie oj ki o skolinio esp. hi-
(dažniau), plg. :
PB 1316 l. 19. odeſi dekui ſakyſen i, Vulgus: dejoſi, ode bûk.
PB 1317 p. 7. l 6. Sopos . Vulgus. Zopos .
PB 152l. 20. Nepeko awô a. Vulgus liebe : be ko ôs 1815 PB l.
ul . wyn Daugugû. Vulgus: Rinsźwinugiû. PB 1823 p. 16. l 2.
czes nesuláuksi. Vulgus sag : o czeso. 204 PBl. 16. asz wéliju.
Vulgus: b{ė}siwéliju.
Nemažai skolinių (dažniausiai sla izmų) son PB sakiniuose bei azėse, po las
cuales Pe kūnas, comen ando co ec oa palab a o combinación de palab as,
ilius a o liaudiškąją a oseną, plg.:
PB 1025 Po S ubb, po Mieſ  waikſz inej’
PB 1213–15 Bé n’s Ly- ‖ czyna apſidêjes p adêjo gand ’ Waikáićius, na anie
adicionalmen e issigs , wisk-gi pamé e, beg , klyk , slep is
ONA ALEKNAVIČIENĖ
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
A ículos A icles 29 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
4 PAV. Quand 4 34 : en ada sob e Pe kūno dicciona io de li uanos de la lengua y
lie u iškų p iežodžių ecopilio man aš į; GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, Hs. 2

ONA ALEKNAVIČIENĖ
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
PB 1417–18 Wilkai Péno ‖ jieſźkódami papûſ ij Lôn Waikám’s  Ul nuboginno
PB 1422 Penukſźlas, das iſ / kawôjem’s, pé- ‖ nim’s Mei elis.
PB 1967 Bu as p o sweczus conside ado, ode swe lyćia PB 231617 Pásaka es
sudumô as, sumisly as dáik as, ni no bû a su Va ojo Pe kūnas y e miną
ge manizmas, pe o aikė no a la palab a, sino a la ase: PB 1446 l. 19. I Pelle sawo
Nuskendim po Akiu ma ydama. Ein eine Ge manismus, Vulgus: I Pełe ma ydama
nusksen i sake. PB Valo ando za xsuo o leksiką po o igmn y amžių, i. i. mi in leksikos
gene icas di e enciaciones, las palab as pueden se analizuojas como XVIII a. a
p incipios consumi eldiniai y neologizmai (yas samp a ą é. U bu is 22008: 308310). PB
no pocas más an iguas al lexicico de la lengua li uanas pe enecien es a caposni de
palab as, conside ados indoeu opie iškaisiais eldiniais, así como bal ų y sla ų
bend ybių, bal ų y sólo lie u ių kalbai būdingų palab as. A ski o du an e el pe íodo de
ida de la lengua li uanas su gie on y mayo ía en es as uen es us ojamų skolinių
sla izmų i ge manizmų (skolinių apž algą ž . Alekna ičienė, Schille 2008: 154159).
kala imų como Mö linas. Aunque y en enda o algunas palab as an e a ėjusius de
Gana gausus skolinių pa eikimas PB e in inas d ejopai: a ba jie nea pažin-
i kaip skoliniai, a ba no ė a pa ody i, kad ai įp as as lie u ių kalbos eiškinys.
Apibend inan pasaky ina, kad Pe kūnas nekėlė žodžių kilmei okių g iež ų ei-
o os idiomas, pe o g iež õs los lími es en e susas y es animas neb ėžė, ámbi os
de consumo nesiau ino, keis i lie u iškais no eque ía. Mucho a ención a los
p és amos e ec i amen e se ía y nesky ęs, si no hubie a no ado nenuoseklumų
Mö lino eo ía y Šulco p ak ikoje.
3. FRAZEOLOGIJA
Y Mö linas, y Pe kūnas econocie on p esencia especí icos de palab as
compuñas, eikiancias de in o mación sob e peculia i as de las pe sonas
pe cep iamas ealidad de la ealidad, las acompañanancias no di ec amen e, pe o
pe pasmin a, aigi dis ingi ió speci inį lexicikos sluoksnį, leksikologijoje adinamą
azeologizmais. Mö linas p ime señaló a la a ención el hecho de que en la lengua
as kalbas. Min į apie sąlyginį me a o ų, alego ijų, pa a lių, sen encijų i posa-
li uanas hay posakių, li e odjiui neiškalčiamų į okiečių i kikių neiškalčiamumą él
adop ó de Goklenijaus g ama ikos, ėmėsi and panašia i alų humanis o, ilólogo,
poe a Julius Ceza io Skalige io (Julius Caesa Scalige , 14841558) opinión (MP 2123).
A ículos A icles 31 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Tan o Mö linas, an o Pe kūnas usaba la e minología la INICA idio ismo. es e
é mino es desc ibi dos ejemplos y una ez más él pa a o o desc end inando
pasakėčių e imą kaip p ieš a aujan į lie u iškai kalbėsenai:
PB 111727 Daß ein Idio- ismus sey: Jáućies gyw ges eh ichs PB abe hiehe
schick sichs nich . De Vulgus sag : Neźinnójei Jáućieis gyw , das is á ,
isźmôksi gyw A kleis /. Dieses Wo b au= chen sie p op iè om Acke bau. Ne
u ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? E ha keine Klau Vieh womi wi d e den Acke
be eiben? PB 1556 l. 12. Nas us a we s. Vulgus nach seinem Idio ismo sag :
issiźojs isźme e.
PB 21913 So wie nun aus diesem allen e helle daß die ehen Fabelchen die kaum einen
Bogen ausmachen d = en seh wide den Li hauschen idio ismum und also
con a Vulgus, on dem man be lßige Wo e mache / / schnu s acks lau en. PB
21913 So wie nun aus diesem allen e helle daß die ehen Fabelchen die kaum einen
Bogen ausmachen d = en seh wide den Li hauschen idio ismum und also
con a Vulgus, on dem man be lßige Wo e mache Nė uno de los dos aquí
mencionados palab as compuños (Jáućies gyw PB 1118, issiźojs isźme e PB 156)
según la ac ual samp a á idioma (ž . Bu ge 42010: 85105, Jakai ienė 22010: 286288)
nep iski inas idiomos, i. i. semán icamen e comple amen e nemo i i imos
azeologismos, cuyos dėmenys, aisi ai iman , son deseman izuados. Es o más bien
lib es ieji ida de la lengua de palab as junginiai. Jáućies gyw PB 1118 puede se
conside ado sólo como es able unión, llamadaja kolokacija (dėl samp a os éase
Ma cinke ičienė 2001: 8385; Bu ge 42010: 5255; Jakai ienė 22010: 281), o opiniu
azeologizmu, pe o no idioma. Pe kūno u ilizado idio ismo sup as inas d ejopai:
como ‘sa i as posakis y como ‘įp as inė a osena. Simila es e concep o del
é mino y MP bei EP (ž . MP 326, MP 162731, MP 211123, EP [2]1421, EP 313), plg. MP: 326
sind einige on diesen so pe inaces gewo den daß Sie du ch = aus nich s wollen
ſuſpec iſ / und mi Ih em Idio iſmo nich be ein ‖ komm .
MP 1627–171Und denſelben muß man leißig ‖ examini en ex Idio iſmis
hujus ling æ: und alle Reden ‖ und Redens=A en / die mi
passi en lassen was Ihnen nu ein we= nig dem Deu schen be ein kommen mssen o
suspec gehal en und angesehen we = den und sind dahe nich siche u geb auchen
sonde n ielmeh u meiden und u e en 211123 Hiehe ge= h en nun o allen Dingen
die Idio ismi Li h , p opic e hu ii acula es sing loquendi modi ied. / MP Und die inde
man nich in de G amma ica. So ja welche seyn Und so sinds wenigs ens [...] Da wi d
man he nach den Un e scheid sehen und e kennen knnen quod aliud si G amma icè,
& aliud Idio icè & Li h anicè loqui / /.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Mö linas a i mó que según idiomas se puede sepa a sus palab as de los skolinių
conside a į a inais odos las palab as y posadios, que coinciden con okiškais.
Su ampančių eikią e i a i, šalin i de lie u iškų žodžių i p iežodžių inkinių (MP 16,
S abiliųjų posakių – iek mo y uo ųjų, iek nemo y uo ųjų – a pa a lėms
a imų sakinių, PB pa eik a nemažai, plg.:
PB 1412 K auj ſawo a gau ‘a ke šy i, a siskai y i’
2223). PB149Gal saw pasida ysu ‘nsuicideu PB148baisi Gál u êjo ‘mi ė baisia
mi imi PB 153Pedas du ‘pamoky i, ada i, da o i men į PB 1578 wien Dáik susego
‘k ū on, jun os, á uno luga PB1616 Diaws ‹e . Diews› me isź u Bedû isźgane
‘ishgelbėjo PB 1878 Pade Dies! ‘sakoma saludando abajando PB 516 Ya buwo
nu we s Ku s kisźk, ałe ik isźbêgo PB 111920 Neźinnójei Jáućieis gyw , das is
á ́, isźmôksi gyw A kleis PB 111516 Buwo Diews dáws, a kaw neźinnojoô ,
isźwa ô PB 112122 Ne u ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? PB 1127 Man pa gywéns,
dónde gáusi o o?
123 PBSawo Jáućieis a gywenau
PB 1314 ni dilwo ‹e . dioswo, ni wélno bijodamasi Exis e conocimien o de que Pe kūnas y él
mismo haya insc i o lie u iškus p iežodžius, pa a les bei posakius. Su ecopilio menciona
Mö linas como didelį y alo ingą, deseaba que ue a dis ibuído y pildomas, pe o no okiškais, y
g ynais lie u iškais, añadiendo aún y explicaciones, como hacía E azmas Ro e damie is en su
ecopilación pa a inyje7: MP 2224232§. 33. D um is die A bei des Ti . P a = e n on Wal e
He nkehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen Vo a h on Sp ch=W e n usam=
men ge agen ha . / He on Wal e kehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen
Vo a h on Sp ch=W e n usam= men ge agen ha . Nu copiam ocabulo um (wenn ja Ti .
das eine e lange ich dabey / daß ſie ‖ dila i e / und p op e
He Wal e kehme selbs so mi Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen
eine g oſſe A bei nich be ‖ ſich nehmen wol e [e c.]) nich
amplici e und mi an= de n Wo en gegeben we den. / He Wal e kehme selbs so mi
Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen amplici e und mi an= de n Wo en
gegeben we den. E asmus ha seine P o e bia wei lu ig gnug gemache . 7 E azmas
Ro e damie is (E asmus [Deside ius] on Ro e dam, 14691536) 1500 m. Pa ísuje isleido An ikos
au o ių 818 pa a lių y p iežodžių inkinį Adagia, 1536-aisiais salió comen oo 3260 uni ų inkinys.
Muchos eces pe leis o, popula us y XVIII a.
A ículos A icles 33 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Pe kūnas esc ibió y okiechoslie u ios idiomas dicciona io. Jį ue is o Ruigys,
čiau olesnis žodyno likimas jam bu o nežinomas (R 2 –3 )8. Pe kūno žodyną
ai a ios cien os de conjugodžių indica y Jonas Jakúbas K an (Johann Jacob
Quand , 16861772) desc ibiendo Val a kiemio pa oquios kunigus (plg. ig. 4.):
Quand 4 34 1690. Jacob Pe kuhn, Ißdagga-P . [...] E ha ein geſch ieben[e]s
Li h. Lexicon auch einige cen u ien [on] P o e biis Li h anici i[n]
MS o ſ eilaße[n]
Ni dicciona io, ni colección de p e iodijos no exis e sob e i ię9, sin emba go su
mención en dos de los XVIII. uen es no deja dudas de que XVIII a p incipios. oma on
ija posablos y especí icos conjun os de palab as, que ienen unidadisá
signi icado, que se dis inguan po ba ėjimu y imagindigumu, que p opo cionan
in o mación sob e su pe cepción de la ealidad, pensamien os y sen imien os. Anų
lie u iškų p iežodžių i posakių colección, po cie o, in en aba p epa a y el
mismo Mö linas, exho ó y o os compa i con lo que iene, y así amasa g andes
ese as de ellos (MP 21). Pe kūnas, di e en emen e negu Mö linas, no le an ó
cues ión y po causa azeologismos de o igen, noki s é en sa akilmius y skolin inius o e s inius.
4. IŠVADOS
Jakob Pe kūnas ak a e Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn
Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706, PB) al eó ico examen de las no mas
lexicicas dedicó mucho menos a ención que Michaelis Mö linas ak a e P incipium p ima ium in
ling a Li h anica (1706, MP). Pe kūno ling is inė ac i idad más ėmėsi p ak iniu (empi iniu)
ni eleniu kalbos 8 Woodyną suda inėjo i Pe kūno pi m akas Val a kiemio pa apijos klebonas
E nes as Dicelijus (E nes as Die zelius, Di zel, 16291692). Pe kūnas 16901692 m. ue su adjun o,
más a de llegó a es a pa oquia kunigu. Ruigys a es a pa apía ino en 1708-aisiais. Él dice ėmęsis
Dicelijaus hand aščiu (die locos des sel. He n E nes i Dizelii R 4 4 ) p epa ando Li u išką žodyno
egis e ą. Es espe able que Pe kūnas sus manusc i os saliese con él a Įs u į.
9
Ju gis Lebedys (1956: 1416) da ía p esunción, que LMAVB gua dado p iežodžių, pa a lių i mįslių
inkinys Li auische Sp ichwö e und Rä sel quizás pudie a se a ibuido a Pe kūn, pe o en 2011
PB. se de e minó que es e inkinys T empų kunigo Jokūbo B odo skio (Jacob B odowski, la
1692–1744) au og a as (Alekna ičienė 2011: 39–72), išsky us keliolika ėlesnių Go ydo Os-
e meje io (Go ied Os e meye , 1716–1800) p ie ašų (Alekna ičienė 2012: 23–51). Tad nebe-
lieka pag indo iesiogiai sie i jį su Pe kūno a du, juo labiau kad nema y i ben kiek aiškesnio
elación en e mencionado inkinio y.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII synonymic ows (designing synonymic pa adigms).
Pe kūnas aised he esou ces o synonymy o Li huanian language (he used he e m
Synonyma) and demons a ed he a iabili y o ce ain no ional exp essions. Aunque, he was
inclined o cons ic exp essional po en ial himsel , howe e , his own p o ided examples
wi ness he abili y o name eal objec s in a ious ways ega ding hei ea u e a ie y.
Pe kūnas en isionó he iola ions o iden i y (adequacy) ule in he a ea o lexis while
e alua ing he language o he ables: he ansla o misused he esou ces o language,
could no ind means o con ey he concep s o dis an and unknown cul u e, and did no keep
o he ules o spelling and accen ua ion. Según Pe kūnas, he cong uence o simila i y o
wo d exp ession due o which he ba ie s appea in communica ion we e conside ed o be
he p oblem o he same ex en as he use o incomp ehensible wo ds. He was looking o he
bes equi alen and e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. he was choosing he mos
widely sp ead usage as well as quali a i e c i e ion i.e. he was looking o he bes o m o
exp essing he concep . Pe kūnas was less ca ego ical han Mö lin ega ding he loanwo ds.
He was mo e empe a e in ega ds o usage o loanwo ds he had his iews o lea e he
non-Li huanian wo ds which a e accep ed and commonly used in he spoken language should be
kep in w i en language as well. The ep oaches o he ansla o ega ding he abundan
use o loanwo ds a e based on he disc epancy be ween he heo e ical equi emen s o
Mö lin and language ealisa ion in he ansla ion o he ables. Pe kūnas, así como Mö lin,
dis inguido he s able colloca ions which ca y in o ma ion abou unique human
unde s anding o eali y objec s; he e m hey used idio ismus can ha e dual meaning: i can
mean dis inc i e ph ase o con en ional usage. Pe kūnas, opposi e o Mö lin, did no equi e
s ic dis inc ion be ween bo owed ph aseologisms and na i e wo ds.
The e minology and s a emen s used by Pe kūnas p edic he udimen s o lexicology
and lead o a conclusion ha he philological discussion induced he de elopmen o
linguis ic hough a a a he ea ly s age in his a ea o linguis ic science.
In oducida m. 3 de ab il de 2014
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
alekna [email protected]