Leksikologijos pradmenys Jokūbo Perkūno traktate „Wohlgegründetes Bedenken über die ins Litauische übersetzten zehn Fabeln Aesopi und derselben passionierte Zuschrift“ (1706)
Full text
S aipsniai / A icles 9
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių y imų k yp ys: lie u ių ašomosios kalbos
his o ia, Mažosios Lie u os kalbos, li e a u a y his o ia de la cul u a.
PRADMENIOS DE LEXICOLOGÍAS
JACÓBO PERKÚNO TRACTATE
WOHLGEGRÜNDETES
BEDENKEN ÜBER DIE INS
LUISCHE ÜBERSETZTEN
ZEHN FABELN AESOPI UND
DELBERS PASSIONIERTE
ZUSCHRIFT (1706)
The Basics o Lexicology in he T ac a e
Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische
übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben
passionie e Zusch i (1706) El lib o ue publicado en 1706 y se publicó en 1870.
by Jokūbas Pe kūnas
ANOTACIJA
S aipsnyje i iamas Jokūbo Pe kūno ak a as Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins
Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) como
ling is ische min ies leksikologijos campo uen einis. Pe kūnas, analizuando Ezopo pasakėčių
(1706) in e p e ó habilidad p ác icamen e aplica Michaelio Mö lino ak a e P incipium
p ima ium in ling a Li h anica (1706) decla uo os p incipios de consumo y no mminimo de lenguaje,
daugiausia dėmesio sky ė leksikai. Pe kūno y imas labiau ėmėsi p ak iniu (empi iniu)
ni elmeniu ecopilación de da os del lenguaje, alo ación y p es ación, y no eó icos
gene end inamien os y es ic as decisiones omám. Aunque al eó ico análisis de no mas
lexicicas Pe kūnas dedicó menos a ención que Mö linas, sin emba go co igiomi y comen ados
Ezopočių pasakė palab as así como palab as conjuniniai mues an, cómo él pe cibió cues iones,
que es udia la lexicología (daugia eikšmiškumas, homog a ai, sinonimija, lexicínico y g ama icino junglumas, skoliniai,
ONA ALEKNAVIČIENĖ
10 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII azeologija). Siūlydamas a ian e, Pe kūnas ėmėsi an o
quan i a i um c i e io más papuli usia a osena, an o quali ybiniu concep os mejo
co espondičia aiška. ESMINIAI ORODŽIAI: Jokūbas Pe kūnas, Michaelis Mö linas, Mažoji Lie u a,
lie u ių se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) is analyzed as a
kalbo y os is o ija, leksikologija.
ANNOTATION
The ac a e o Jokūbas Pe kūnas Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe -
sou ce o linguis ic idea in lexicology in his a icle. While analysing he skills o he ansla o o
use and s anda diza ion decla ed in Die Fabeln Aesopi Michaeli Mö lins ac a e P incipium
he Aesop’s ables Die Fabuln Aesopi (1706) o p ac ically apply he p inciples o language
p ima ium in ling a Li h anica (1706) Jokūbas Pe kūnas paid g ea a en ion o lexis. The
esea ch o Pe kūnas e e ed o p ac ical (empi ical) le el, i.e. he collec ion o linguis ic da a,
i s e alua ion and p esen a ion as opposed o heo e ical gene alisa ions and igid decision
making. E en hough Pe kūnas paid less a en ion o heo e ical conside a ion o lexis no ms
han Mö lin, howe e , he co ec ed and commen ed wo ds and wo d junc ions o Aesops ables
demons a e he way he pe cei ed issues which a e analyzed by lexicology (polysemy,
homog aphs, synonymy, lexical and g amma ical alency, loan wo ds and ph aseology). By
o e ing his a ian Pe kūnas e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. mo e widely sp ead
usage and quali a i e c i e ion, i.e. bes no ional exp ession. KEYWORDS: Jokūbas Pe kūnas,
Michaeli Mö lin, Mino Li huania, his o y o
Li huanian linguis ics, lexicology.
0. ĮVADAS
a. A p incipios del XVIII, en Li uania Meno su gió ilologinė polemika sob e la lengua li uanas
dejó es uen es elacionadas en e sí: 1) Gumbinės kunigo Michaelio Mö lino (Michael
Mö lin, 16411708) ak a ą P incipium p ima ium in ling a Li h anica (Pag indinis lie u ių
kalbos p incipas)1; 2) de Ka nia o kil Jono Šulco (Johann Schul z, 16841710) lib o de lib o Die
Fabuln Aesopi (Ezopo 1 Znomi du egzemplio iai: 1) NI Gd Gd Akademijos mokslų (Biblio eka
Polskiej Gii Nauk: 86o adl 15); 2) Uni e sidad de Saxonia-Anhal y biblio eca de ie a en Halėje:
(Uni e si ä sund Landesbiblio hek Sachsen-Anhal : AB 153123) (Alekna ičienė, Schille 2002:
7998); documen o de licencia: D o inas 2008, 1166; web leidinys (pe ašas, lie u iškų žodžių
indeksas): www.lki.l /senieji as ai (h p MP).
A ículos A icles 11 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
pasakėčios) con diezimčia a Li uania en aduci al idioma Li uano pasakėčių 3)
Val a kiemio kunigo Jokūbo Pe kūno ju enil (Jacob Pe kuhn, Pe khun, 1665172;11)
ak a ą Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Aeseln
und Fabelnie de s passion Zusch i (Pag įs a nuomonė apie dešim į į lie u ių kalbą
iš e opo į pasakėčių i jask ėpusį aš ą)3. Es as lib os p epa adas una as o a: dos
pì mosas edi asas en 1706 años Ka aliaučiuje, úl ima Leipzige y F ank u . Cuando
discusiones, comenzadas sob e 1702-uosius, įsisiūba o, Mö linas publicó li u ians lengua
no mminimo p inciples and k ie ė kunigus ellos s a s y i. Šulcas enía obje i o la
mos a , como ellos pueden pasakėčių. Pe kūnas, e aluinés Mö lino eó ico y Šulco
bū i ealizuojami p ak iškai – pagal Mö lino iškel us p incipus iš e ė dešim
p ác ico abajo, análisis esul ados colocé ak a e.
PB pod ía se conside ado EP ecenzía, sin emba go sus a i maciones o ien a
no solo a EP. Šulcas en la i ula icha cla amen e decla ó la aducción suusa con
a u: „Ʒum Ve ſuch Nach dem PRINCIPIO Li h anicæ Ling æ, Li auiſch e i-
e “ („bandan iš e s i į lie u ių kalbą pagal Lie u ių kalbos p incipą“), o Pe kū-
nas ak a o an aš iniame lape nu odė yšį ne su iena, be su abiem knygomis:
Mö lino ak- Bedencken Ube die Li Inshausche Ube se z e ehen Fabeln Æsopi,
Und de selben passioni e usch i (nuomoné sob e diezí en lengua li uana se
aduci ían pasakė Ezopočių i las įk ėpusį aš ą).
Pasakėčių e ėju y EP p a amės au o iumi Pe kūnas laikė no Šulcą, pe o Mö liną y
disku a o p incipalmen e con su ak a e azados eiginías. Pe kūnas buscó
in lui y ence p incipalmen e Mö liná, c í ica usį Majojoje Li uania nacidos y
Li u iškose pa apijose abajusius kunigus. PB El des ina a io p incipal en eal
apellido no es á nomb ado en ninguna pa e él ing esado sólo p a a d pe sonalízu
Gumbinne ‘Gumbiniškis (12×), hadoi o de luga o a džio Gumbinnen: Gumbinne PB
318,15, 45,23,2627, 614, 923,14,7, 222223, Gumbinne s PB 312, Gumb. PB 231 añadiendo ambién
He ‘Ponas. Mö lino ak a as PB menimos eje ą eces: P incip. Ling. Li h. p. 21
PB 31819; in P incipio Ling . Li h. PB 612; In P incip. Ling. Li . p. 1 PB 926, kai donde
indicando y páginas. Šulco y Mö lino colabo ación y la in luencia del úl imo es
neabejo ina. Cabe señala a la a ención que aduci pasakėčias Šulcas
2 Sob e i iendo solo un ejemplio io en el museo nacional Kunigaikščių Ča o yskich w K akowie
(Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174-I); publicación documen al:
Ci a ičiū ė 2008: 1206; publicación online (pe ašas, lie u iškų žodžių o mų konko dancijos, índice):
www.lki.l /senieji as ai (h p EP). 3 Se conoce solo un ejemplio ius, encon ado en 2002 en la
Ba a ische S aa sbiblio hek Münchene (Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80)
(Alekna ičienė, Schille 2003: 1550); kų palab as de o mas konko dancijos, índiceas):
k i inis leidimas: Alekna ičienė, Schille 2008: 1–186; in e ne inis leidinys (pe ašas, lie u iš-
www.lki.l /senieji as ai (www PB).
ONA ALEKNAVIČIENĖ
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII comenzó Mö lino solicin as. Šulc ue ayudado Gumbinės
lie u iai, es deci , él aduciendo hospedándose en Mö liną Gumbinėje y solo es e podía escoge le
li uiškai bien mokančių pa apijiečiųapie ( a o de la au o ía y linguís icas cop aau o ys ės
p emisaidas éase Alekna ičienė, Schille 2008: 121125)4. Pe kūno a ado salió úl imo, po lo an o
impo an e debido a la polemica aidá es ijancias y su con enido desc end inan es
a i maciones. Además, él mues a Mö lino p iešiih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en
(Lie u ių kalbos kilmės, būdo i sa ybių lie u ių li e a ū oje nebu o зафиксирован ни название
ninkų poziciją, ku i būda o ekons uojama ik iš an inių šal inių, daugiausia
kalbinių Pilypo Ruigio (Philipp Ruhig, 1675–1749) eikalų: ank aš inės Mele-
emos (1735, oliau – RgM) i spausdin o Be ach ung de li auischen Sp ache in
трактата, ни издания me ai. Radus ak a ą, ėmė explica ė i Pe kūno y sus shalininkų eiginiai
y inėjimas, 1745, oliau – RgB). Iki 2002-ųjų is o iog a inėje i bibliog a inėje
lengua de g eikos lengua. Bemaž pusė EP ex o ambién okiška: es o Šulco p a a mė, eiliuo a
Ruigio dedikacija e ėjui, pasakėčių comen a ios y a i aisymas de e o es. In e pai a o as
a ojimo klausimais, polemikos daly ių a pusa io są eika i ikslai (Alekna-
ičienė, Schille 2003: 15–50).
Abu ak a ai pa ašy i okiškai su in a pais lo ynų i lie u ių, e ka čiais i
lenguas en el ex o de EP en alemán, dis in o negu a ados, a a, pe o Li u iškų palab as o mas
de EP p incipalmen e al ededo 1 770. PB es á ace ca de 760, y MP ace ca de 190 lie u iškų palab as
de o mas. Los in es igado es de lexis Li uanos ac a o Pe kūno in e esus sob e odo po él
za ixados XVIII a. p incipios i os de la lengua hechos, y kalbo y os his o iikos po el desa ollo de
la men e lingüís ica de la lengua no mminimo y en el campo de la lexicología.
Co espondien emen e y el conocimien o cien í ico a ado es posible de dos ni eles empí ico y
eó ico, y los esul ados de la in es igación pueden se u ilizados an o ciencia in es iga ieses,
an o aplicá icos abajos. La a ea de la lexicología se conside a de palab as como sis ema de
lenguaje y unidades de ac i idad del habla: sus signi ica i os, elaciones mu uas, o igen, dedo
explicación, elaciones de palab as con ellos a ojančios necesidadis y p opósi os de e minación
(Jakai ienė 22010: 8; Lu zeie 2002: 7 Röme , Ma zke 22005: 27). Pí mosios g ama icas de la lengua
li uanas ni leksikai, ni su no minimui a ención ac icialmen e no dedica on. Es poco da os an o se
puede encon a sólo en los capí ulos sin aksés, donde se esc ibe sob e palab as compuños y
de inación a k eipiendo a ención a di e encias desde la ynas y okiečių lengua, p esen ando
ilius acinių ejemplos. Desde luego, me e a espe a se al menos cuan o nuoseklesnės sis ema y
Pe kūno ak a e, sin emba go algunos de sus u ilizados e minos y eiginia es imonija
ling is inės min ies zauomazgas 4 1706 m. Šulcas e a sólo Ka alęs baigiaučiaus uni e si e ą, aún
sólo candida o en kunigus. Mö linas e a conside ablemen e mayo , Gumbinėje exdi bído 34 años,
esc i o al menos pa ą ak a os sob e el uso de la lengua li uanas y es imulés discusiones en
cues iones de lengua.
A ículos A icles 13 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
y lexicología. El obje i o de es e a ículo de e mina , cómo Pe kūnas pe cibió
klausimus, ku iuos daba i ia leksikologija.
1. LEXIN SEMANTICA
Pe kūnas le an ó men í sob e las palab as de la lengua li uanas
mul ia eikšmiškumą, o polisemiją, como dėsningą kalbos sis emos eiškinį. Es la
ac ual lexicónica semán ica de una de las lexicologías aka obje o de es udio.
C i icando EP pasakėčios Vilkas i ge ė mo alo e imą, en el que gėdijamo el que
nopadėkoja él sal ada al homb e (plg. 1 ig.), Pe kūnas o eció o a a ian e al
salbė ojui in oca exgany oją en luga man eniky ojo y p opo ciona e siją, po
qué el aducedo lo nepaso inko, plg. :
EP 111315 Tas odis aw bâ a: jey Wa = gse iślaiky s sawo Iślaiky ojui ne dekuj ne
sakysi.
PB 16317 l. 14. Isźlaiky s sawo Isźlaiky ojui. Vulgus dice allemahl: isźgany s
sawo Isźgany ojui, und wunde mich be die un e schm e Go losigkei des
jenigen de gesp ochen: Isźgany ojis, w e ein G aß eu el aus U sachen weil
isźganam Piewas, ein conjuga um on jenem is /. Allein wenn alle Æqui oca,
de Simplicius e s nde mch e e ande s sp echen? / Wo is eine Sp ache da
nich ein Wo a iè geb auch wi d. / Wo is eine Sp ache da nich ein Wo
a iè geb auch wi d. Wo is eine Sp ache da nich ein Wo a iè geb auch
wi d. Inwischen habe noch nie geh e das Wo Isźgany ojis, im le en
Ve s and b auchen ielmeh abe nennen alle Li haue so wohl GO den
HE n als auch einen Menschen de sie e = e e aus Noh gehol en
Isźgany ojis / / / /. . c. Ak Diwe ma= nas Isźgany ojau! Ach du mein E e e
GO Hey= land! Diaws me isź u Bedû isźgane. GO ha mich aus de Noh
e e e gehol en /.
Den o de su comen ó Pe kūnas incluyó, en su opinión, ne ykusį exmany ojo kildinimą
de exgani a , hea dė ą de uno neįnamy o pe so. Como es imonia es o anónimo dado
su elación con isźganam Piewas, la palab a isgani i es e sup a ęs sólo como
‘pe mi idos ganomiems animales a isés i, immin i (ja us, pie ą) (plg. LKŽe s. . isgan i
. 4). Es as dos palab as edusino exgany ojis y pama inio palab a exgani a de
hecho une una d ipusis conexión ( o malusis y seman inis), ellas o man da ybos
minų ž . Jakai ienė 1988: 86–94), ačiau edinio eikšmė o asmens aiškin a e-
mian is ik iena pama inio žodžio eikšme ‘leis i ganomiems gy uliams išės i,
oposición (dėl e išmin i (ja us, pie ą), i. y. nepaisy a eiksmažodžio exgani i
polisemijos. Pe kūnas al mo i ación laikė akiplėšiškai bedie iška él ninguna pa e no ha escuchado
ONA ALEKNAVIČIENĖ
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
žodį išgany ojis a ojan okia eikšme, . y. sup an an jį a si kokį pie ų kipšą.
Lie u iai, pasak Pe kūno, išgany oju adina i Die ą, i žmogų, ku is juos išgel-
b (plg. 2 ig.)
Aunque daik a a dío exgani o ej da ybos signi icado la misma ‘el que izgano, sin
emba go sus leksinės signi icanzas es: el p ime caso ‘ i ulių gany ojas,
izganando pas os, segundoái iš ‘gelbė ojas, iš aduo ojas (žmogus) y
‘išgelbė ojas, iš aduo ojas (Die as). Co espondien emen e es o es leksemos.
la pe sona no nomb ada y Pe kūnas p incipal en el signi icado de la palab a base
conside ó no el mismo signi icado: al p ime o más impo an e e a di ec a
(his ó icamen e an e io , Tasdi biškoji) ‘a los pas omilios dejas i se, immin i
(ja us, pie ą), y al segundo pe kel inė (an inė, d asinė) ‘ishgelbė i, iš aduo i (plg.
LKŽe s. . išgan i .: 2. p k.). P ecisamen e la úl ima debe ía conside a se
šalu ine, susi o muusa de la p incipal. 1 PAV. EP 1114: iślaiky s sawo Iślaiky ojui
pasakėčios mo ale; Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174/I
A ículos A icles 15 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
EP, como mencionada, se u iliza no isgany ojis, sino man eniky ojis: iślaiky ʼs sawo
Iślaiky ojui EP 1114. Su undamen o palab a man ene , cuyo signi icado pod ía se
asociada 2 PAV. PB 16317: Pe kūno comen a io sob e expiado del a oseną
i i ojoje kalboje; Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80
ONA ALEKNAVIČIENĖ
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII con LKŽe apa ece en 4 a signi icación: ‘ischsaugo i
qué en cual si uación, deja eki saludą, i ią, nesguadin ą. Ve imo o iginalalo la yniškos
pasakėčios Lupus e C us mo ale Fabula in eos dici u , qui se a i de malis, e ga salu is
suae au o es ing a i epe iun u (Ci a ičiū ė 2008: 187) esan is daly is se a i
e kons ukcija e ga salu is suae au o es e s i conjuniniu sa o sal a o iu (plg.:
ėjui su eikė galimybę ink is kelis a ian us: išgelbė as, išlaiky as, išsaugo as, o
se o, -ā e, -ā i, -ā um . 5. p k. ‘išlaiky i, išsaugo i; ‘(iš)gelbė i; salūs, -ū is 2. ‘ge o ė,
labas; sigelbimien o [Kuza inis 1996: 789790, 765]). En anáis okiechoslie u ios lenguas de
ocodyne Lex y p ime ajame p usdin ae hal en, behaup en i zubehal en: C I 5893032
E hal e . Ißlaiky ojis, jiô. M. E wa ein E hal e seinen Leu e: C I 5892331 E hal en. Iślau,
me žodyne H išlaiky ojis nepa eikiamas, o C jis siejamas su išlaikymu – mai-
inimu, p ižiū ėjimu, saugojimu, gynimu. Išlaiky ojis C epa a o as žodyno
s aipsnyje E hal e (2x), plg. i jo pama inį žodį išlaiky i ijuose s aipsniuose:
iau, su, i. Ap u e i. P amai innu, Ißp owiu. Die Speise, de T unck und die Ruhe e hal=
en des Menschen Leben: Walgis, Ge ims beÿ A ilsis p amai in Gymogauswa . De He
Buwo Ißlaiky ojis ſa= ‖ wo monû, Sy . 49.17.
e hhäl meine Seele: Wießpa s iślaiko man Dußi
Ѱ 54.6.
C I 259911 Behaup en. Apginnu, gynau gsu, gin i. Ißlaikau, kiau kysu, ky i
Ißluddiu, diau, dysu, i.
C II 10582910596ubehal en. Ißlaikau, kiau kysu, Fülle ein Gomo da on,
ubehal en au eu e Nachkom[m]en [...] P ipilk Se uwai e o, iślaiky u
an Po amku jusu [...] Exod. 16.32.
En Vėlesnios dicciona ios man eniky ojis ambién como y C esiejamas con
man enimien o mai inim, p ižiū ėjim, saugojim, gynim, plg. : E hal e , Ißlaiky ojis,
ojo, m. R l 124 II7; E hal e Ißlaikÿ ojis Sy 49,17. id. E neh e , Beschi me B 42352;
E neh e . Papennė ojis, Ißlaikÿ ojis B 42744 y e c. ¿La palab a isguy ojis susci ó
dudas solo al aduc o pasakėčių y a ese indi iduo no nomb ado, o y a o os
miemb os de la lenguabinés sociedad? Cualquie palab a, como con ac uino signo,
el signi icado no puede o ma se sin pe cepción del obje o de ealidad, su
co espondien e psíquico gen e concienzé. Cuando hay que ad e i un obje o
exis en e, en la conciencia se ijaban los sus anciales signos de él, se susc ibe un
cie o su co espondencia psicológica ( espindys). Iguį igual con o midadį debe
o ma se y o os miemb os de esa sociedad signi icado nuldea la pe cepción de
ese obje o en la conciencia de la sociedad, acue do gene al (Jakai ienė 22010: 18,
4648). ¿su conexión en e la palab a exgany ojis ma ciklio ( aiškos) y ma cino ( eikšmės) en la conciencia de sociedad no e a ensa?
A ículos A icles 17 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Busco i espues a enka en o os XVII a. inales y XVIII a. p ime a pa e
Mažosios Lie u os uen es.
En una de las uen es lexicog á icas c onológicamen e más an iguas
manusc ip áneo Lex isgany ojis (2x) se da como equi alen e de dos palab as
oces: 1) Heiland (1x); 2) Seeligmache (1x). Anasi isgany ojo (6x) a osena y C: 1)
Heiland equi alen e Ißgany ojis (5x); 2) Seeligmache Ißgany ojis (1x), plg.
a i ikmenis y de i acines amilias:
Lex 492629 Heyland Ißgani ojis
Heyl Ißganimas
Heylſam Isgani ingas, a
Lex 79811 Seeligmache Ißgani ojis
Seeligmachen Ißgany i
Seelig Ißgany as, Ißgani ingas, a
Seeligk[ei ] Ißganimas
C I 92416–9257Heyland. Ißgany ojis, ô. M.
Heyl. Ißgánimas, ô. M.
Heilig. Sʒwen as, ô. M. a, ôs. F. ay. Ad e b:
Heyligen. Swencu, au, su, i
Heylsahm Iśgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
C I 8771820 Heiland. Ißgany ojis, ô. M. Auße mi is kein Heyland: Be man ne a
Ißgany= ojo, Esa. 44,11.
C II 11311920 Seelig machen. Ißganau, niau, nysu, ny i.
Seeligmache . Ißgany ojis, jiô, M.
C II 5321213 Seelig Ißgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
Seeligkei Ißganimas, ô. M.
H isgany ojis (3x) ambién es el equi alen e de las mismas dos palab as emanchas:
1) Heiland (2x); 2) Seeligmache (2x), plg.: 1) Ißgany ojis, jio de Heyland, Seeligmache
I dec. gen. masc. H 40 I3436; Heyland Ißgany ojis H 185 I33; 2) Seeligmache Ißgany ojis
H 206 II18; plg. y pama inio palab a á exgani i: Ißgany i seelig machen, ps. nau. p ae .
niau. u u . nysu H 40 I2729; Seelig machen ißgany i H 206 II17. B isgany ojis (3x)
ambién dos co espondien es palab as emanchas, sin emba go uno de ellos
di ie e de an e io es dicynas: 1) Heiland (2x); 2) E löse (1x), plg.: 1) Heiland Sal a o
id Heÿland. Ißgélbė ojis Judic 3,9. [e c.] Ißganÿ ojis Luc 1,47. C 2,11 B 6541112; Heÿland
Ißgani ojis id Heiland B 69544; 2) E löse Ißgelbė ojis Job 19,25. Ißganÿ ojis. ψ 19,15
A pi k ojis Ißwaddů ojis B 42657. Pama inis palab a exgany i es á en ales
a ículos del dicodino: 1) Machen seelig ißganÿ i B 89058; 2) E lösen. Descomp a . 2,15
Eb Ißganÿ i. Ißgelbė i Gen 48,16. Exod 15,13 ißwalnÿ i Judic 6,36
ONA ALEKNAVIČIENĖ
24 a Linguis ica Li huanica LXXII la habilidad de nomb a a iamen e al o és emas
analizę: uos a ian us į e ino i siūlė ge iausią. Jos ezul a ai odo i jo pa ies
eniendo en cuen a la di e sidad de signos. Sis eminiai elaciones en e palab as,
cuyos signi icados opues as, i. y. en e an onimų, PB e leindė i sólo una ez. Se
dis ingue un pa de an onimos: naminis sal a inis (apie lo es). Ella iene común
compa a i ojos base signo de luga de c ecimien o. O a semejan e base de luga
basada pa eja pod ía se naminis medinis (apie gy ūnus), sin emba go en es e caso el
p ime miemb o anonimado, y el segundo se p opo ciona en luga sal ajin, po que
es e, pasak Pe kūno, hablando sob e gy ūnus liaudies kalboje ne a ojamas, . y.
laukiniai (nenaminiai) ž ė ys i paukščiai adinami mediniais, o ne laukiniais, plg.:
PB 171–6 l. 11. Laukinne Kiaule. Vulgus ede niemahlen alſo / ſon= ‖ de n:
Medinne kiaule, alſo auch: medinne źaſis, án is; ‖ on den Bluhmen
abe sag e : Laukinne . c. laukinnes Rożes, wosilkos nam &c. umminnes, genenne
Un e ſcheid de en / ſo in den ‖ G en wachſen und on ihnen /
we den.
De los aspec os de la lexis socialinas menė inas jung uko jeib aisymas kei imas
jei a ba kad. Many ina, kad Pe kūnas įž elgė jung uką jeib esan pasenusį, be-
si aukian į iš ak y iosios a osenos, . y. laikė jį a chaizmu. Šis jung ukas
pasakėčių e ime galėjo a si as i dėl eliginių aš ų į akos, nes XVI–XVII a.
jue es aún e a u ilizado. Él es á ijado en Kleino y Sapūno y Šulco g ama icas jeib
jun o con si, jog, idan ecuen emen e añadiendo en pa adigmas de apun ación a
la supues a secuaca de accionesmažodžių, plg.: jey jeib idan wadinnamas bućia KlG
1043; Ieib jog idan sakÿćia KlG 1135; (Ieib idan ) mylė KliausćiaC 749; jeib iś nebu u KlG
1676; Ieib nèslui Klumbimka SG 796. In oducido jeib y en dicynus (Lex, C, H, B, R), sin
emba go, Pe kūno eigim, jung uko jeib liaudies kalboje casi negi dė i,
especialmen e azones sakiniuose. En su luga se dice si, pe o gene almen e que.
Jung uką jeib a ojo Mö linas enseñando ca ekismo, es o es imonija Pe kūno
dichoes Mö lino ejemplo de lenguaje PB 723, plg. : PB 1149 l. 10. je bu uib Kwieczu
G udas. Vulgus dice: jéi, wi das b weg und se den Accen au s é um
Un e scheid des Da i i œminini, si, ih . Allein hie b auchen sie kad; / denn das Wo
jeib, als ein u causale, wi d man kaum bey ihnen h en ielmeh sagen sie: Sakyk kad
pa nesz u, liepk kad a ei u &c. PB 1520 l. 5. jeib Snáp kisźusi. Vulgus: que Snáp &c.
PB 723 Gá bink Tew awo, e Mo- łin ‹e . › Ma ina awo, jeib ge ay
gywen umbei an źemês.
Pe kūno la no a sob e jung uko jeib enía que mos a que Mö linas y su
seguido Šulcas no gua daban aún uno de los decla ados p incipios: consumi sólo comunes ios,
S aipsniai / A icles 25
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
más conocidas palab as, en endidas en odo k aš e. Mö linas como en el limi ado
e i o io en endido y po eso ne a o ino palab a ejemplo ue dado po un
eiksmažodžio se p ae . 3 bi MP 1516.
Pe kūno a ado p opo ciona da os y lexicina p agma ikai o, mi ando más ampliamen e,
linguís ica p agma ikai, i iančiai, como unidades de lenguaje e ela las elaciones en e lo que se
dice, comunica i as si uación y sus pa icipan es ad esan e y des ina a io (apie leksinę
p agma iką. Jakai ienė 22010: 143167). Skaidan PB ex o en dis in os šnekos ac os, o discu sus
(yas samp a á é. y Ka aliūnas 2008: 211), y analizando sus componen es lokuciju (pa į pasakymą),
ilokuciju (pasakymu ex eyškiamą ad esan o komunikacinę in enciju) y pe lokuciju (pasakymo
e ec o ad esa ui) y p agma inio con ex u, se puede e alua y comuniccinius objec ius, y social y
psicologicos elaciones de los pa icipan es comunica i os. Es e a ado un in e esan e uen e
de in e acción social y lenguaje como p incipales comunicacións malos hace según a ios
c i e ios: 1) e icacidad (e icacidad) epos una de las que los consumido es sean áciles de en ende
p iemonės y imui, ačiau šio y imo palankiau im is okiečių kalbos y ėjams.
2. ETIMOLOGIJA: SKOLINIAI
Kaip odo bend inių kalbų is o ija, kalbos no min ojai a ian ų a anką pa-
y consumi ; 2) iden idad (adequación) la a ian e esp. su o ma debe ansmi i la in o mación
con al p ecisión, que la necesi en los consumido es; 3) la admisibilidad a ian e esp. su o ma
debe co esponde al lenguaje habi ual 25). Mö lin especialmen e acen aba o a una c i e ios de
pu eza a ian e debe se gené icamen e pu o, sa akilmis. Él o ecé i a odos los o akilmius
no mas (įp as inę a oseną) i bū i p iim inas lyde iams (Haugenas 1994, 22–
palab as, i. i. skolinius, no impo a, de qué lengua ellos ėjen. Incluso si uni e salmen e se u ilizan y
a muchos se en ienden, ellos de odos modos son ex años. En ausencia de la co espondien e
palab a li iško, mejo esą usa pe i azę o desc ipción (MP 68). Mö linas ėmėsi donde se esc ibe
sob e una inco ec a, aunque y uni e sal p ác ica: la mayo ía o pública y ampliamen e di undida
e o nesuku ia de la lengua eglas, muchas cosas klys an no pueden jus i ica e o es (MP 17).
Rudolpho Goklenijaus lo ynų kalbos g ama ika Obse a ionum ling ae La inae6,
Sin emba go Mö linas no ue cohe en es en o o luga del a ado él exigía de los lib os elimina
esas bažny inas palab as (en ella se dedicó mucho a ención a la p ác ica la ínas a osenai,
g iegos, heb eos, okie 11, y la ynas in e e encia (plg. MP 78, 1014, 1624; éase ambién D o inas
2008: 142145).
adina Eccleſiaſ ica, ai daugiausia polonizmai), ku ie nė a įsigalėję iešojoje bei
6 Rudolphas Goklenijus ( ok. Rudolph Gockel [Göckel] d.Ä., 1547–1628) – Ma bu go uni e si e o
iloso ijos, me a izikos i e ikos p o eso ius. Jo g ama ika Mö linui bu o p iim ina dėl o, kad
ONA ALEKNAVIČIENĖ
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII p i a iujoje a osenoje, como dicho,
ne a ojami an e Nammû (MP 67). Hay que en ende que si ya adqui ėję, es o se
puede y deja . Ši ą nenuoseklumą Pe kūnas no ó y obje is a o pasakėčių aducjui
debido a gausaus consumo skolinių. el mismo Šulcas EP p a a mėje dijo no ėjęs
p oba i, si es posible pasakėčias pe eik i g ynais, na u ales y buenas lie u iškais
palab as, los comp as ų y simple lis u is (mi pu en e s e ech en No s und gu en
Li auschen Wo en die auch / ein gemeine au Li he EP 3 ), pe o e ime muchos
sla ismos, algo ge manismos. Es e Pe kūno con akaiš as uno imčiausių, mos ando
sob e odo eó icos con aš a a imus Mö lino ak a e. Pe kūnas ecue da que MP
ka ščiuojamasi po palab as, hace mucho pasados p es olin os de polkų y o os
idiomas, pe o ebe a ojamų y en endamos. Opozición sa as ex imas es imonija
Mö lino siekį nub ėž i aiškias on e as y su o ma ba je us, neleidjiančius
s e imam palab ajiu con e i se p opio. Pe kūnas i onizó que opinioné po skolinių,
ma y , ya cambiada, po que e ime muchas palab as, cuyos kininys é y kelmė de
o os idiomas ya esan i demos a a: PB 529613 Dann so inde ich auch eine
Con adic ion in diesen Fabeln. Es soll diese Ube se ung eine P obe und Exem= pel
seyn wie im Rub ô s eh nachdem in P incipio Ling . / Li h. ge hanem Ve w Vo schlage
allwo de Au o seh e hi is be die aus de Polnischen und ande n Sp achen o
al en ei en he gelei e e und numeh o b uchliche e s ndliche W e wenn e un e
ande n sag : Und gese daß sie auch usu ecep a, so sol e man doch kein elsu ium
chen ode Po age aus embden Sp achen ma= hie [e ]ce cke ich allein daß diese
[e ]cands Sp acha und He lei ung aus ande n Sp achen e wiesen we den. En ep
Pe kūno aquí lis ados skolinių p incipalmen e sla ismos (ska bas, čėsas, slūžma,
liū as, ciudad, gaspadinė, ponas), sólo un ge manismus (s ukis). En ep de los c édi os
ungeg n= ‖ de e Meinung ſey gende und un e ſchiedene
embde ‖ W e geb auch wo den / als: Ská bas, Geſas ‹e .
Ćeſas›, Liû ’s, ‖ S ukkis, Slûźma, Pons, Gazpadinne, Mieſ as, Nak is,
en ecusi y de indoeu opeos p okalbės pa eldi ada nocheis. EP consumi en di e sos
iempos al idioma li uanos a ėję leksiniai skoliniai, mayo ía de ellos ue on no sólo
adqualėję en eligiosos esc i os, sino y p igiję šnekamojoje kalboje. Re os
p és amos EP nedaug (p.ej.: Elwan û ʻd ambliųʼ EP 174, P abajus ʻdu ų sklendesʼ EP
182 ), po que s e imõs nomb es de obje os cul u ales se eng asi aduci de
mane a desc ip i o. pasakėčios p ime a sen encia GAidys kâsdams Mèslůse b angû
bal û Akmenelû wien Mèinij encon ó EP 168 qué encon ó: deiman ą o pe lą? PB 92326),
sin emba go keis i nesiūlė y mismo eemplai ų pa a ellos neieškojo.
Pe kūnas k i ika o i šį būdą (pa yzdžiui, laikė nesup an amu pačiõs pi mõs
A ículos A icles 27 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Desde luego, kel inas p egun a, po qué an o muchos skolinių pasakėčių e ime
ole aba Mö linas, aunque uno de más impo an es p incipios de no mminimo de
lengua y ue la búsqueda de pu eza de lengua. Veíausiai él no dis inguió ellos del
Li u iška o igen palab as y nelaikė ex animidadesim. Es o es i ica ían que y
los ejemplos con los que él ilus a, como él mismo ex animybes keičia esą
lie u iškais palab as g oma a i p o a: Ich sage on de Epis el au Li auisch
G oma a MP 967; An s a des Ge ich s bey den Iuden on 3 Mnne n sage: Maausa
ydû P owa MP / 92324. Pe kūnas kei ė algunos EP a o os sla ismus y de ellos
pada y us hyb idus liaudies consumamais palab as, pe o kei imo azones
cla amen e neį a dijo. Su p incipal y único a gumen o p oponiendo o a opción […] liaudinė a osena
(Vulgus), plg. :
PB 171012 l. 14. p ie elisźkay kalbin . Vulgus: meiley pakálbin . PB 142526 l. 9. [...] ku
szesu. Vulgus: caszkadai. 151 PBl. 15. ki nilk ‹e . niek› nedûmòjen . Vulgus:
Neminoj ésan . PB 1619 p. 12. l. ul . źiemôs Gese ‹e . Ćese›. Vulgus liebe : źiem.
PB 1628 l. 6. Sme éln Ron pada e. Vulgus: nisźgy inai lieźe. PB 1478 l. 19. del al
sme czio saw newe o aw negallu a du . Vulgus sag hie : Gálo . c. baisi Gál
u êjo.
PB 1825 l. 2. Sme ij nesuláuksi. Vulgus: padwêsusi, numi usi Hay unos pocos
casos, donde aisydamas Pe kūnas él mismo o ecé panašų skolinį o hib ido
b idą – iek ie oj lie u iško žodžio ( ečiau), iek ie oj ki o skolinio esp. hi-
(dažniau), plg. :
PB 1316 l. 19. odeſi dekui ſakyſen i, Vulgus: dejoſi, ode bûk.
PB 1317 p. 7. l 6. Sopos . Vulgus. Zopos .
PB 152l. 20. Nepeko awô a. Vulgus liebe : be ko ôs 1815 PB l.
ul . wyn Daugugû. Vulgus: Rinsźwinugiû. PB 1823 p. 16. l 2.
czes nesuláuksi. Vulgus sag : o czeso. 204 PBl. 16. asz wéliju.
Vulgus: b{ė}siwéliju.
Nemažai skolinių (dažniausiai sla izmų) son PB sakiniuose bei azėse, po las
cuales Pe kūnas, comen ando co ec oa palab a o combinación de palab as,
ilius a o liaudiškąją a oseną, plg.:
PB 1025 Po S ubb, po Mieſ waikſz inej’
PB 1213–15 Bé n’s Ly- ‖ czyna apſidêjes p adêjo gand ’ Waikáićius, na anie
adicionalmen e issigs , wisk-gi pamé e, beg , klyk , slep is
ONA ALEKNAVIČIENĖ
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
A ículos A icles 29 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
4 PAV. Quand 4 34 : en ada sob e Pe kūno dicciona io de li uanos de la lengua y
lie u iškų p iežodžių ecopilio man aš į; GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, Hs. 2
ONA ALEKNAVIČIENĖ
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
PB 1417–18 Wilkai Péno ‖ jieſźkódami papûſ ij Lôn Waikám’s Ul nuboginno
PB 1422 Penukſźlas, das iſ / kawôjem’s, pé- ‖ nim’s Mei elis.
PB 1967 Bu as p o sweczus conside ado, ode swe lyćia PB 231617 Pásaka es
sudumô as, sumisly as dáik as, ni no bû a su Va ojo Pe kūnas y e miną
ge manizmas, pe o aikė no a la palab a, sino a la ase: PB 1446 l. 19. I Pelle sawo
Nuskendim po Akiu ma ydama. Ein eine Ge manismus, Vulgus: I Pełe ma ydama
nusksen i sake. PB Valo ando za xsuo o leksiką po o igmn y amžių, i. i. mi in leksikos
gene icas di e enciaciones, las palab as pueden se analizuojas como XVIII a. a
p incipios consumi eldiniai y neologizmai (yas samp a ą é. U bu is 22008: 308310). PB
no pocas más an iguas al lexicico de la lengua li uanas pe enecien es a caposni de
palab as, conside ados indoeu opie iškaisiais eldiniais, así como bal ų y sla ų
bend ybių, bal ų y sólo lie u ių kalbai būdingų palab as. A ski o du an e el pe íodo de
ida de la lengua li uanas su gie on y mayo ía en es as uen es us ojamų skolinių
sla izmų i ge manizmų (skolinių apž algą ž . Alekna ičienė, Schille 2008: 154159).
kala imų como Mö linas. Aunque y en enda o algunas palab as an e a ėjusius de
Gana gausus skolinių pa eikimas PB e in inas d ejopai: a ba jie nea pažin-
i kaip skoliniai, a ba no ė a pa ody i, kad ai įp as as lie u ių kalbos eiškinys.
Apibend inan pasaky ina, kad Pe kūnas nekėlė žodžių kilmei okių g iež ų ei-
o os idiomas, pe o g iež õs los lími es en e susas y es animas neb ėžė, ámbi os
de consumo nesiau ino, keis i lie u iškais no eque ía. Mucho a ención a los
p és amos e ec i amen e se ía y nesky ęs, si no hubie a no ado nenuoseklumų
Mö lino eo ía y Šulco p ak ikoje.
3. FRAZEOLOGIJA
Y Mö linas, y Pe kūnas econocie on p esencia especí icos de palab as
compuñas, eikiancias de in o mación sob e peculia i as de las pe sonas
pe cep iamas ealidad de la ealidad, las acompañanancias no di ec amen e, pe o
pe pasmin a, aigi dis ingi ió speci inį lexicikos sluoksnį, leksikologijoje adinamą
azeologizmais. Mö linas p ime señaló a la a ención el hecho de que en la lengua
as kalbas. Min į apie sąlyginį me a o ų, alego ijų, pa a lių, sen encijų i posa-
li uanas hay posakių, li e odjiui neiškalčiamų į okiečių i kikių neiškalčiamumą él
adop ó de Goklenijaus g ama ikos, ėmėsi and panašia i alų humanis o, ilólogo,
poe a Julius Ceza io Skalige io (Julius Caesa Scalige , 14841558) opinión (MP 2123).
A ículos A icles 31 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Tan o Mö linas, an o Pe kūnas usaba la e minología la INICA idio ismo. es e
é mino es desc ibi dos ejemplos y una ez más él pa a o o desc end inando
pasakėčių e imą kaip p ieš a aujan į lie u iškai kalbėsenai:
PB 111727 Daß ein Idio- ismus sey: Jáućies gyw ges eh ichs PB abe hiehe
schick sichs nich . De Vulgus sag : Neźinnójei Jáućieis gyw , das is á ,
isźmôksi gyw A kleis /. Dieses Wo b au= chen sie p op iè om Acke bau. Ne
u ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? E ha keine Klau Vieh womi wi d e den Acke
be eiben? PB 1556 l. 12. Nas us a we s. Vulgus nach seinem Idio ismo sag :
issiźojs isźme e.
PB 21913 So wie nun aus diesem allen e helle daß die ehen Fabelchen die kaum einen
Bogen ausmachen d = en seh wide den Li hauschen idio ismum und also
con a Vulgus, on dem man be lßige Wo e mache / / schnu s acks lau en. PB
21913 So wie nun aus diesem allen e helle daß die ehen Fabelchen die kaum einen
Bogen ausmachen d = en seh wide den Li hauschen idio ismum und also
con a Vulgus, on dem man be lßige Wo e mache Nė uno de los dos aquí
mencionados palab as compuños (Jáućies gyw PB 1118, issiźojs isźme e PB 156)
según la ac ual samp a á idioma (ž . Bu ge 42010: 85105, Jakai ienė 22010: 286288)
nep iski inas idiomos, i. i. semán icamen e comple amen e nemo i i imos
azeologismos, cuyos dėmenys, aisi ai iman , son deseman izuados. Es o más bien
lib es ieji ida de la lengua de palab as junginiai. Jáućies gyw PB 1118 puede se
conside ado sólo como es able unión, llamadaja kolokacija (dėl samp a os éase
Ma cinke ičienė 2001: 8385; Bu ge 42010: 5255; Jakai ienė 22010: 281), o opiniu
azeologizmu, pe o no idioma. Pe kūno u ilizado idio ismo sup as inas d ejopai:
como ‘sa i as posakis y como ‘įp as inė a osena. Simila es e concep o del
é mino y MP bei EP (ž . MP 326, MP 162731, MP 211123, EP [2]1421, EP 313), plg. MP: 326
sind einige on diesen so pe inaces gewo den daß Sie du ch = aus nich s wollen
ſuſpec iſ / und mi Ih em Idio iſmo nich be ein ‖ komm .
MP 1627–171Und denſelben muß man leißig ‖ examini en ex Idio iſmis
hujus ling æ: und alle Reden ‖ und Redens=A en / die mi
passi en lassen was Ihnen nu ein we= nig dem Deu schen be ein kommen mssen o
suspec gehal en und angesehen we = den und sind dahe nich siche u geb auchen
sonde n ielmeh u meiden und u e en 211123 Hiehe ge= h en nun o allen Dingen
die Idio ismi Li h , p opic e hu ii acula es sing loquendi modi ied. / MP Und die inde
man nich in de G amma ica. So ja welche seyn Und so sinds wenigs ens [...] Da wi d
man he nach den Un e scheid sehen und e kennen knnen quod aliud si G amma icè,
& aliud Idio icè & Li h anicè loqui / /.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Mö linas a i mó que según idiomas se puede sepa a sus palab as de los skolinių
conside a į a inais odos las palab as y posadios, que coinciden con okiškais.
Su ampančių eikią e i a i, šalin i de lie u iškų žodžių i p iežodžių inkinių (MP 16,
S abiliųjų posakių – iek mo y uo ųjų, iek nemo y uo ųjų – a pa a lėms
a imų sakinių, PB pa eik a nemažai, plg.:
PB 1412 K auj ſawo a gau ‘a ke šy i, a siskai y i’
2223). PB149Gal saw pasida ysu ‘nsuicideu PB148baisi Gál u êjo ‘mi ė baisia
mi imi PB 153Pedas du ‘pamoky i, ada i, da o i men į PB 1578 wien Dáik susego
‘k ū on, jun os, á uno luga PB1616 Diaws ‹e . Diews› me isź u Bedû isźgane
‘ishgelbėjo PB 1878 Pade Dies! ‘sakoma saludando abajando PB 516 Ya buwo
nu we s Ku s kisźk, ałe ik isźbêgo PB 111920 Neźinnójei Jáućieis gyw , das is
á ́, isźmôksi gyw A kleis PB 111516 Buwo Diews dáws, a kaw neźinnojoô ,
isźwa ô PB 112122 Ne u ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? PB 1127 Man pa gywéns,
dónde gáusi o o?
123 PBSawo Jáućieis a gywenau
PB 1314 ni dilwo ‹e . dioswo, ni wélno bijodamasi Exis e conocimien o de que Pe kūnas y él
mismo haya insc i o lie u iškus p iežodžius, pa a les bei posakius. Su ecopilio menciona
Mö linas como didelį y alo ingą, deseaba que ue a dis ibuído y pildomas, pe o no okiškais, y
g ynais lie u iškais, añadiendo aún y explicaciones, como hacía E azmas Ro e damie is en su
ecopilación pa a inyje7: MP 2224232§. 33. D um is die A bei des Ti . P a = e n on Wal e
He nkehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen Vo a h on Sp ch=W e n usam=
men ge agen ha . / He on Wal e kehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen
Vo a h on Sp ch=W e n usam= men ge agen ha . Nu copiam ocabulo um (wenn ja Ti .
das eine e lange ich dabey / daß ſie ‖ dila i e / und p op e
He Wal e kehme selbs so mi Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen
eine g oſſe A bei nich be ‖ ſich nehmen wol e [e c.]) nich
amplici e und mi an= de n Wo en gegeben we den. / He Wal e kehme selbs so mi
Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen amplici e und mi an= de n Wo en
gegeben we den. E asmus ha seine P o e bia wei lu ig gnug gemache . 7 E azmas
Ro e damie is (E asmus [Deside ius] on Ro e dam, 14691536) 1500 m. Pa ísuje isleido An ikos
au o ių 818 pa a lių y p iežodžių inkinį Adagia, 1536-aisiais salió comen oo 3260 uni ų inkinys.
Muchos eces pe leis o, popula us y XVIII a.
A ículos A icles 33 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Pe kūnas esc ibió y okiechoslie u ios idiomas dicciona io. Jį ue is o Ruigys,
čiau olesnis žodyno likimas jam bu o nežinomas (R 2 –3 )8. Pe kūno žodyną
ai a ios cien os de conjugodžių indica y Jonas Jakúbas K an (Johann Jacob
Quand , 16861772) desc ibiendo Val a kiemio pa oquios kunigus (plg. ig. 4.):
Quand 4 34 1690. Jacob Pe kuhn, Ißdagga-P . [...] E ha ein geſch ieben[e]s
Li h. Lexicon auch einige cen u ien [on] P o e biis Li h anici i[n]
MS o ſ eilaße[n]
Ni dicciona io, ni colección de p e iodijos no exis e sob e i ię9, sin emba go su
mención en dos de los XVIII. uen es no deja dudas de que XVIII a p incipios. oma on
ija posablos y especí icos conjun os de palab as, que ienen unidadisá
signi icado, que se dis inguan po ba ėjimu y imagindigumu, que p opo cionan
in o mación sob e su pe cepción de la ealidad, pensamien os y sen imien os. Anų
lie u iškų p iežodžių i posakių colección, po cie o, in en aba p epa a y el
mismo Mö linas, exho ó y o os compa i con lo que iene, y así amasa g andes
ese as de ellos (MP 21). Pe kūnas, di e en emen e negu Mö linas, no le an ó
cues ión y po causa azeologismos de o igen, noki s é en sa akilmius y skolin inius o e s inius.
4. IŠVADOS
Jakob Pe kūnas ak a e Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn
Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706, PB) al eó ico examen de las no mas
lexicicas dedicó mucho menos a ención que Michaelis Mö linas ak a e P incipium p ima ium in
ling a Li h anica (1706, MP). Pe kūno ling is inė ac i idad más ėmėsi p ak iniu (empi iniu)
ni eleniu kalbos 8 Woodyną suda inėjo i Pe kūno pi m akas Val a kiemio pa apijos klebonas
E nes as Dicelijus (E nes as Die zelius, Di zel, 16291692). Pe kūnas 16901692 m. ue su adjun o,
más a de llegó a es a pa oquia kunigu. Ruigys a es a pa apía ino en 1708-aisiais. Él dice ėmęsis
Dicelijaus hand aščiu (die locos des sel. He n E nes i Dizelii R 4 4 ) p epa ando Li u išką žodyno
egis e ą. Es espe able que Pe kūnas sus manusc i os saliese con él a Įs u į.
9
Ju gis Lebedys (1956: 1416) da ía p esunción, que LMAVB gua dado p iežodžių, pa a lių i mįslių
inkinys Li auische Sp ichwö e und Rä sel quizás pudie a se a ibuido a Pe kūn, pe o en 2011
PB. se de e minó que es e inkinys T empų kunigo Jokūbo B odo skio (Jacob B odowski, la
1692–1744) au og a as (Alekna ičienė 2011: 39–72), išsky us keliolika ėlesnių Go ydo Os-
e meje io (Go ied Os e meye , 1716–1800) p ie ašų (Alekna ičienė 2012: 23–51). Tad nebe-
lieka pag indo iesiogiai sie i jį su Pe kūno a du, juo labiau kad nema y i ben kiek aiškesnio
elación en e mencionado inkinio y.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII synonymic ows (designing synonymic pa adigms).
Pe kūnas aised he esou ces o synonymy o Li huanian language (he used he e m
Synonyma) and demons a ed he a iabili y o ce ain no ional exp essions. Aunque, he was
inclined o cons ic exp essional po en ial himsel , howe e , his own p o ided examples
wi ness he abili y o name eal objec s in a ious ways ega ding hei ea u e a ie y.
Pe kūnas en isionó he iola ions o iden i y (adequacy) ule in he a ea o lexis while
e alua ing he language o he ables: he ansla o misused he esou ces o language,
could no ind means o con ey he concep s o dis an and unknown cul u e, and did no keep
o he ules o spelling and accen ua ion. Según Pe kūnas, he cong uence o simila i y o
wo d exp ession due o which he ba ie s appea in communica ion we e conside ed o be
he p oblem o he same ex en as he use o incomp ehensible wo ds. He was looking o he
bes equi alen and e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. he was choosing he mos
widely sp ead usage as well as quali a i e c i e ion i.e. he was looking o he bes o m o
exp essing he concep . Pe kūnas was less ca ego ical han Mö lin ega ding he loanwo ds.
He was mo e empe a e in ega ds o usage o loanwo ds he had his iews o lea e he
non-Li huanian wo ds which a e accep ed and commonly used in he spoken language should be
kep in w i en language as well. The ep oaches o he ansla o ega ding he abundan
use o loanwo ds a e based on he disc epancy be ween he heo e ical equi emen s o
Mö lin and language ealisa ion in he ansla ion o he ables. Pe kūnas, así como Mö lin,
dis inguido he s able colloca ions which ca y in o ma ion abou unique human
unde s anding o eali y objec s; he e m hey used idio ismus can ha e dual meaning: i can
mean dis inc i e ph ase o con en ional usage. Pe kūnas, opposi e o Mö lin, did no equi e
s ic dis inc ion be ween bo owed ph aseologisms and na i e wo ds.
The e minology and s a emen s used by Pe kūnas p edic he udimen s o lexicology
and lead o a conclusion ha he philological discussion induced he de elopmen o
linguis ic hough a a a he ea ly s age in his a ea o linguis ic science.
In oducida m. 3 de ab il de 2014
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
alekna [email protected]