200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Di eções de pesquisas acadêmicas: his ó ia dos li uãos
esc i os, sin aksê e semân ica das línguas li uanas
elosas e a uais.
JANO OTRBSKIO
GRAMATYKA JZYKA
LWSKIEGO (III ITE I 1956,
II 1958, 1965): HISTORIJA IR
DABARTIS
Jan O ębski’s G ama yka języka li ewskiego
(III 1956, I 1958, II 1965): His o y and
Today
ANOTACIA
S aipsnyje abo da-se Jano O ębskio p epa as G ama yka języka li ewskiego (I, II, III)
esc i a e publicação eiga, desc ição g ama ical con eúdo e manei a de pa eikimo. Klasikinė,
em dados g upa imą, e não ques ões eó icas a enção elkian i J. O ębskio li uãos lingua
g ama ica cha i ilius acinės ma é ia abundão e capacidadeimu a man i e . Viena J.
O ębskio suplanoa as, mas nespė ų ealiza des a g amá ica a e as oi p epa ação de
o mas de pala as indekso. Ap o ei ando os a uais possibilidades écnicas isso se ia
possí el aze com duplo coe icien e de u ilidade: ele ônico g ama icamen e us o das
o mas de pala as com seus lenkiškais co espondmenimis egis o leis ų e e OGJL
o mas de pala as odyklę, e puikų lie u iųlenkų kalbų žodyną.
ESMINIAI VOODŽIAI: Janas O ębskis, g ama ica, língua Li uânia, mo ologia,
pala as doyba.
ANNOTATION
The a icle discusses he p ocess o w i ing and publishing o G ama yka języka li ewskiego (I,
II, III) by Jan O ębski as well as he con en o g amma ical desc ip ion and i s way o
A igos A icles / 201
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
p esen a ion. O ębskis classical g amma o he Li huanian language oca ing on da a
g ouping a he han heo e ical issues ascina es by he abundance o illus a i e ma e ial
and he abili y o handle i . One o he asks planned bu unaccomplished by O ębski was he
compila ion o a wo d- o m index. By aking ad an age o mode n-day echnical capaci ies i
could be done wi h a double-e iciency coe icien : an elec onic egis e o he wo d o ms
used in he g amma wi h hei Polish equi alen s would enable us o
ha e bo h a wo d- o m index o O ębski’s g amma and an excellen Li huanian-Polish
dic iona y.
KEYWORDS: Jan O ębski, g amma , Li huanian language, mo phology,
de i a ional mo phology.
0. ĮVADINĖS PASTABOS
Žymaus lenkų kalbininko Jano O ębskio (18891971) nuopelnus li uanis ikai ainika o
ys XX a. 67 dešim me yje pasi odę lie u ių kalbos g ama ikos G ama yka
języka li ewskiego ( oliau OGJL) omai. P aėjus 50 anos desde o úl imo omo des a
g amá ica saído p a a u olha pa a J. O ębskio pa eng ą lie u ių kalbos
g ama iką. Acon ece apenas com espei o ao pa imónio cien í ico e cul u al, ou
ainda é e pode se a ual? Es as ques ões de e minam e a es u u a do a igo:
OGJL peculia idades são discu idas a aliando J. O ębskiui cuidadosėjusius
ques ões de desc ição g ama ical, nos apon ashos o necendo e e ências sob e
OGJL au o iaus a aliações de disposições g ama icais e sob e b iskesnius
di e enças e in e ligações com ou os g ammá icos desc ições da língua
jam OGJL omui Nauka o o mach – ne ik dėl neabejo ino jo o iginalumo, be
Li uânia1. S aipsnyje p incipalmen e oco é dado ečiai com o obje i o
ak ualiza a u ima ques ão des e omo amo em língua Li uãs2 de publicação.
1 Quan o mais a enção é dada OGJL g e inimui com Daba inės lie u ių kalbos g ama ica
(h p: DLKG).
2 Juozo Balčikonio p epa ado OGJL3 e imas assim e não oi publicado: e imo manusc ipis
an aš e P o . Jonas O embskis // G ama ica dos idiomas Li uães // Tomas III // Mo ologija //
au o izuo as e imas é gua dado Rank aščių sky iuje da biblio eca Vilniaus uni e si as (ši as
F178).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
1. OGJL LEIDYBOS EIGA
IR RAŠYMO YPATUMAI
1956 1965 m. es a al Va šu os mokslo leidykla imp imiu is OGJL omus: Nauka o
o mach (1956), Wiadomości ws ępne. Nauka o głoskach (1958) e Nauka o budowie
wy azów (1965). O au o oi sumanęs esc e e ainda e qua a […] sin aksei da
língua li uânica des inada […] omą3, e quin oame inclui de odos os qua o
omos g ama icais as sujeikines e pala as o mas odykles. Sumany OGJL
es u u a não co esponde a à esc i a e à imp essão eili-dade (III, I, II), po an o
sem nenhuma in odução apa ecido p imei o OGJL3 quan o su p eendeu
lei o a ojus4, explicações sob e objec i os de loja e sanda ą sulaukusius só apa ecendo p imei o ao p imei o o- g ama ical
mui (ž . OGJL1 XII).
Ad esa u escolhido elemen a men e ilologicamen e expp usussio lei o ja J. O ębskis podia
ce ciei i sem g ama icos classias ou ca ego iias desc údinamen os (exceção é ei a só aos
g ama icos poklasias que mos am peculia idade da língua li uânica5) e agn is an e o lecs omo
sujei o das linguís icas ca ego ias aias dos dados poklasio e sinais e quan o a ii iapusiškesnės
pano amas. OGJL o nece dados de línguas li uanas pelo menos em ês ní eis: os assun os
eó icos ilus ados não só do empo li e a inas li uanas (i ašokad nepe žiū ėjus elosios
lie u ių kalbos i a mių o necido ma e ial se ia di ícil en ende li ųų li e a ū inės kalbos mįsles,
mosios, i šnekamosios), be i a mių bei senosios lie u ių kalbos pa yzdžiais.
Pla aus ilius acinės medžiagos spek o pasi inkimą J. O ębskis aiškina uo,
one ikos, leksinių a ian ų i sin aksės s y a imus ( en pa , VIII). O ma e ial do língua Li uânico
OGJL é equen emen e compa ado com dados de ou as línguas indoeu opeias6. Ilius acinis
Li u iškas ex o ki čiuojamas e aduzido em polkų kalbą. 3 Plg. e e ências sob e p e is o um
mais la gonija disposição de ce as ques ões no u u o sin aksės omo (OGJL3 274) ou abalho
objeclus p esen a ancej įžangą (OGJL1 IX, XI, XII). 4 Re isando OGJL3 P anas Ska džius al
ap esen ação sem e e odas ligou com o obje i o pa aši i išsamų lie . kalbos g ama ikos ado ėlį
(Ska džius 1998a: 702).
5 Exp essões da língua Li uânia, não endo analogias de co espondências em ou as línguas
indoeu opá icas, J. O ębskis aloca mais a enção. Plg. ha e ojo equen e do empo (OGJL3
221224) ou į a džiuo inių būd a džių desc iúdinimas ( enpid, 121). 6 Hou e opiniões de que essas
compa ações não são su icien es, plg. Ska džius 1998a: 702.
A igos A icles 203 /
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
2. DALYKINIS OGJL TURINYS
2.1. 1956: e cei o omas Fo mų mokslas (Nauka o
o mach)7
OGJL p ocesso de esc i a e publicação começou de pala as o mas mokslui8
pa ai u omo, no qual ap esen a-se da ybinis e ou kai ybinis g ama inių klasių
kalbos dalių) ap ašas. OGJL3 ap ašomos šios kalbos dalys: daik a a dis, bū-
(ou d a dis, į a dis, skai a dis, eiksmažodis, p ie eiksmis, p ielinksniai e
polinksniai, jung ukai e dalely ės bei jaus ukai. Sky ia e posky ia chamam-se
lenkiškai ou la yniškai9.
DAIk AVARDŽIO sky ius p adedamas umpomis į adinėmis pas abomis apie
šios kalbos dalies aišką g ama inėmis linksnio, skaičiaus, giminės ka ego i-
jomis. Įžanginėje dalyje umpai p is a omi sep yni linksniai10 bei lie u ių i
di e enças de en e enimen o polkų línguas (OGJL3 1). J. O ębskio opinem, de que época p á icas nas
g amá icas da língua li uanas adqui ilėjęs de Daniel Kleiausino G amma ica Li anica (1653) quase sem
paki imen os pe me ido cinco dos modelis do doik a a džio aleg niuočių esąs pa i šu iniškas i
insu icien as ( en pa , 6), po an o ele kai ybos pa adigma se elaciona com his o icos daik a a džio
kai ybos kamienais11: -o- ( y as, con idadas); -ā- -iā- (jū a, gi ia); -(i)ē- (upė); -i- (ausis); -u- (sūnus) e
p iebalsiniu (duk ė, -e s; akmuo, -ens)12. Cada aleg niuo ės no pa adigma 7 Sob e OGJL3 consul.
Ska džius 1998a: 701708, 741745. 8 J. Balčikonio e ime em língua li uânica omo nomeinimui escolhido
e minos mo ologia. 9 Excepção é ei a apenas a um único a ibini, c . OGJL3 244. 10 Apa icula a
his ó ica condição da língua li uãs J. O ębskis não esqueça e nyks ančių ou já ex ingusių ilia y o,
alia y o, adesy o (OGJL3 7681).
11 Panašus y a i Jānio Endzelīno pa eik as daik a a džių ap ašas pagal -()o-, -iā-; -(i)ē-; -i-; -u- i
p iebalsinį kamienus (plg. Endzelynas [ e s a iš 1948 m. leidinio] 1957: 104–130).
12 DLKG aip pa eikia a dažodžių linksnia imo ap ašą pagal kai ybos kamienus su penkiomis
(i)a, (i)u, (i)o, ė, i aleg niuo ėmis (e ainda um pouco smulkesniu di isão em 12 pa adigmas) consul. DLKG
6869. da língua Li uânia enciclopedia Vy au as Amb azas o e ece ainda mais sup essimi ada
aleg niação ca ac e ís icas desc ição de aco do kai ybos kamienus, plg. LKE 328329. E DLKG, e LKE
o e ecidos aleg niuoços modelois do elho p ibalsinio kamieno daik a a džius p iski ia p a i kamieno, s .
DLKG 69, LKE 329.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII ap esen a-se e šauksmininko13 o ma14 ( ai
pa anku lei y ojui, ieškančiam pilnų linksnia imo pa adigmų15), discu em-se
ca ac e ís icas de ki čia imo e polinkis šauksmininko aiškai escolhe o mas
ab e iadas ou meno esbines (iden, 12). OGJL3 mui os conselhos p á icos, plg., po
exemplo, e e ência a causa de possí eis di iculdades es abelecendo -ikamieno
daik a a džių giminę e nes a si uação gelbs inčią ienaskai os naudininko galūnė (-
ou iui) ou ab e iões sub ilezas de ma cação16. J. O ębskio acha que algumas -i
pala as kamieno são he dada da elhossia nieka osios giminés com base g e inim
com ou as línguas indoeu opeias a es a he dada ele a ibui daik a a džius aks e
ši ds ( enbid, 37). P esen ando a ca ego ia de giminês de daik a a džio da língua
li uana J. O ębskis dis ingue g ama ical e giminę na u alna ( odzaj na u alny),
po exemplo, homem, esposa17, e abo dando a úl ima indica que na língua li uana
(como e em ou as línguas) exis e daik a a dzes, com as quais podem se
encaminhados ambos os sujei os de giminiais na u ais essas daik a a dzija
eminina e a possibilidade de encaminha ambos os […]na u al[…] giminos 18, 37p. Pelo
que se e e e ao signi icado exclusi o do ki čiação, J. O ębskis expõe os
undamen os do daik a a džio ki čiação19 ( en
13 Sob e a possibilidade šauksmininko o mas de ansmi ido p agmá icas unções conside a não
aleg niu, e sepa ada g ama ine ca ego ia c . Judžen is 2012: 7273. 14 Men ês Men ion J. O ębskio
a enção o mas šauksmininko a di e sidade, em-se no ado e o que às ezes qualquio a ian e no
pa adigma e p i ūks a (plg. pa eik is ji (OGJL3 17) e jau (DLKG 71)). 15 Com o mul idiskai os a dininku
coincidindo šauksmininkas não incluído em DLKG daik a a džio linksniuočių pa adigma (ž . DLKG 71, 73). 16
Plg. ano ação sob e aide . ( emininum) signi icimas mo e iškosios giminės -ikamieno daik a a džius
(OGJL3 4, 37) com a explicação de que é o único g upo de daik a a džių, cuja aožas (kamiengalis) não é
su icien e indicado p incipal g ama ικής giminės giminė é de e minado de aco do unisasi as
bene iciá io galūnes ( en pa , 3637). 17 Plg. J. O ębskio indicadas g ama inais (daba ad. mo ologicas) e
na u ais giminas não co espondência exemplos, ais como Daukšà, daildė, ė, ddė ou só a mēs
us ojamą g ažùs pame gỹs, elhões aš ų daik a a džius pelūs, pessoas conjun os omis pelumis,
pessoas sa ás (JLOG3 45). Ou okią opinião sob e na ū alină gimină consul. Ska džius 1998a: 702. kis laikė
mui o complexa e sua esc i a g amá ica objec i os ul aijančia a e as (OGJL3 65).
18 Apie hib idinius (subs an i a communia) daik a a džius daugiau ž . Judžen is 2012: 34–36.
19 Visapusišką lie u ių kalbos daik a a džio ki čia imo sis emos būklės i aidos ap ašą J. O ębs-
Ska džius OGJL3 ecenzijoje zazmenciona u įs J. O ębskiui ec iminš ų po causa ki čiação,
mas seus dėl especialumo neišsako, c . Ska džius 1998a: 708. Pa il OGJL3 p opos as de ki chiação
inconsis ências pode se elacionado com di e en es a ian es de a minių ki chia imen os, plg.,
po exemplo, géiba (OGJL3 23) e LKŽ pa eik į geibà; ou osokias galūnės ediniais (plg. eidmainỹs
(OGJL3 70) e nos ago a mais acei á el eidmanis) e e c.

S aipsniai / A icles 205
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
pa , 710). Nas locais en ão g ama icas e dicioná ios da língua li uana adqui ido de
ki chiuočių ag upamen o segundo o luga de pe manência do ki čio e in onacinę
skiemens qualidade ( en pa , 8), o au o OGJL sakosi escolhendo Kazimie o Jaun
p oposed p oposed phone ically pag iddais baseada na ki čiuočių modelį ( en pa , 9),
o skai y oi pa eiksi d ias ou is eikiamas.:20 o mas, например j a, (j )-os, handà,
( a)-kko, añ ( en pa , 10).
É impo an e en a iza que OGJL3 o uso de daik a a dços da língua li uãs é discu ido
não só
nan apie a oseną šnekamoje kalboje21), be i is o iniu aspek u22.
en ãoííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí-
íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí Nes e capí ulo J.
O ębskis exclusi o a enção des ina ao adje i o ddis, ddi: discu e sua cai yba, kilmę,
a oseną a mėse e em an igos esc i os ( am mesmo, 85; 88; 92; 9394; 1171; 119; 120; 142)
e da ybine a iações ddelis, -ė leisniação pa adigma ( am mesmo, 108), o nece
exemplos de adje i os de adje i os em adje i os com pos pozicino pos posi i o,
como: kie úojudu, ge úojudu; kie íejid i, ge íejid i ( am mesmo, 122). Desc e endo
nieka osios giminês a ib zys pa a isso são usados os e mos géne o nijaki e
neu um ( en pa , 124, 127) lhes a ibui a pala a pawoiu, pa a do a po Mikalojaus
Daukšos Pos ilės ( oliau DP) na sen ença Ręgí kai pawoiu y bû ge iůs DP 27211 (ca e
qualque ou o exemplo DP, es a sen ença J. O ębskio g ama ico é ci ado com lenkišku Jakubo Wujeko pos ilės ies meniu, plg Widiß iàko niebiespiecno.: być w oskoßy.) ( en pa , 125). Acon eçendo -o-, . -ėkamieno būd a džius J. O ębskis indica um possí el daik a a dinę sudu inių būd a džių a oseną e o nece di e en es a ibu o e daik a a džio galinčio ealiza minkš ašidis pa adigmas24 (mas só daik a a dinei dessas sudu inių žodžių a osenai
20In e essan e que nes e pon o de is a J. O ębskis nãoi enka ci čiuo ės pa a de e minação mais
impo an es do múl ipla bene iciá io e do galininko, embo a e indica essas links impo ância pa a
damas, kad abejo inais a ejais lie u iai pa ys aip ik inasi daik a a džio ki čia imo galimybes
(OGJL3 9, 64–65). Apie šiuos linksnius, kaip k i e ijų, ku iuo emian is nus a oma ki čiuo ė, ž .
de e minação do luga do ci cio, pab ėžLaigonai ė 1978: 3536; sob e o ci čiação ap endimuisi pa ankų
múl ipla bene iciá io e i ininko ou kilmininko do luga do ci cio dės da nį. S undžia 1995: 14. 21 Plg.
su umi ados unicascai os ice minis o ( aldžiojè: aldžiõj, ge klėjè: ge klj) e mul iskai os
įnagininko ( aldžioms: aldžiõms, ka ėms: ka ms) e e c. o mų pa eik is (OGJL3 32, 35). 22 Plg. J.
O ębskio exclusi inho a enção daik a a džio diskai ai (p z., d i duk e i, du sūnu), que já en ão na
língua li uânica podia se neįp as a (OGJL3 2, 8185).
23 Plg. J. Endzelīno pa eik ą ik y iškos giminės būd a džių pa adigmą (Endzelynas 1957:
130–136).
24 Plg. nas páginas ade izadas encon adas būd a diškąją e daik a a diškąją pa adigma com as
di e en es unicascai os bene iciá io e depu ado escolhas imis (OGJL3 107, 108).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
206 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII classi ica šauksmininką25). OGJL au o p óximo de al oêleso g au
absolu ina a osená (OGJL3 129) conside a so-callamuosius incomplną ou po didelį quan idade de
ca ac e ís ica nusakančius būd a džius com p e ixiais ap-, pói p eceagoms -ókas, . -óka26, plg.:
ap-dykis, . ap-dykė ‘p awie p óżny, niepełny, pó-žalis, pó-žalė ‘ ochę za su owy; niedopeczony,
ge ókas, ge óka ‘dość dob y; bas an e po ządny27 e discussia não de o igem g aduiá el, al como
y èsnis, y iáusias, šunèsnis, pi mèsnis, pi miáusias, e c., a possibilidade de aze o mas de g au de
possi elmen e ex ingussei a ibú e es (ibid, 133)28. Į a džio capí uloue J. O ębskis o nece
discu idos į a džių o igem paaiškikių como ẽ-du, ẽ-d i ou nuo-du ( enid, 139). Nes e capí ulo não
encon a emos do pala a áms a29, que J. O ębskis conside a daik a a džiu, galinčiu eikš i abi
na u ais na u aisas pa en es (ibid., 5). Com in e essan es exemplos ilus a-se ninguém a osena,
nimus, daug dėmesio ski ia d iskai ai, pamini įdomių a minių jos o mų, o-
po exemplo, segundo negigino en olup yje niẽkuo ned as ‘niewinny; bez b aków, nienaganny ou
compoin e niẽkai me gái ė ‘ma na dziewczyna (ibid, 147). Nes a desc ição encon am-se
não-de inêji eis in oduções com skolin ine dalely e by junginiai by kas; by qual; byks30 (ibid, 158). 25
LKG I omo indica-se -ia, -ė kamieno ca ac e a džių šauksmininkas i y iškos, e mo e iškos gi eikia
(i)o kamieno cha ak e a džio pa adigmas d ejopai: com šauksmininku (mas só a alguns masculinškės
giminės ca ac e a džiais, ex.: mednis, apmažis, bal akãklis) e sem šauksmin (p.ex.: ge èsnis, ge èsnė,
mednė, apinkoỹmažė, bal akãklė) (DLKG 180, 184)). 26 Uso de o mas de g au sem compa a i os
conjun os, quando simplesmen e exp essi amen e in oduzida uma ce a ca ac e ís ica, chamado
minės pa adigmose, p z.: auksni, -e; mažù i, -e; apge i,-e; bal ažíedi, -e (LKG I 486, 487); DLKG
de absolu u ine g au o mas de a osena, c . Judžen is 2012: 8889. Absoluu amen e u ilizados pa a
g aus do adje i o sinónimiški p e ei os -okas e an esdėlių apy-, po ediniai (ibid, 89). sob e eles mais
e . DLKG 195, 196, 224226. 27 Esses a ibu os signi ica i os DLKG ambém são discu idos na seção de
ca ego ias de g au g ama ical, plg.: Ne u i g aus o mas de ais a ibu os quali a i os, que já po si
mesma no seu signi icado de ob a desc ibam uma ce a quan idade de ca ac e ís ica (DLKG 173); aqui
ambém é indicado que oco endo p e ixo po-, apyda inių g au supe io de o mas indicam que esse
g upo de de inių signi icâncias são 28 Diskusiją sob e es a ques ão c . Ska džius 1997: 433439; 1998a:
706. 29 DLKG pala a oms a chama um pessoal p incipal modagumo (DLKG 257, 259), e Albe as Rosinas
um subjec i a a aliação pa icipiniu į a džiu (Rosinas 1996: 3844). azões, po que alo inys escus a
pode se pe cebido como daik a a dis, éa id, 44 p. 30 Sob e Es es neapib ėž umą žymin ys
samplaikiniai į a džiai su bi by populia ūs a mėse (plg. LKG I
a imos g ama inėms laipsnių o mų eikšmėms“ (DLKG 225).
692693), e no úl imo empo e no amen e adquili šnekamojoje bend inėje kalboje.
A igos A icles 207 /
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
Alguns lei o es OGJL3 podem não su p eende a seção SkAI VARDŽIO, onde as pala as
abù, ab; abùdu, abd i31 a ibuem-se quan o numé icosnomji32 ( enpa , 164), kele ,
kẽle ios; dú ida, ãbejas kuopiniams (liczebniki zbio owe), e kel, kẽlios ques ionados aos
não de inėž iesiems kuopiniams núme os núme os33 (ibid, 172, 173). Skai a džių capí ulo
abo da-se kuopiniais daik a a džiais chamadas de pala as, ais como penke as,
šeše as e e c. e alguns34 a osena ( enbid, 174). Aqui desc i os e a pa i de núme os
ei os a ibu os conside am-se p eesagões -opas, -okas, -e iopas, -as, -linkas, -lypas,
-e gas e pan. ediniai (não só d ejópas, ejópas, iene iópas, ienókas, mas ambém
ūle iópas, -a ‘ ozno aki, óżno odny, d gubas, d linkas, d il é ỹpis, ke gis e pan. ( en
pa , 175176) ou ad e biais de eiksmía d íese, d a, añẽja an o, an ap, d eja,
dùgubp, dùka , sgub e pan.
(ibid, 177178).
VESMAŽODŽIO desc ição encaixa ma é ia a ian iškumu: como e isu g ama ikoje aqui é
ap esen ada não só dados da a ual língua li uânica, mas ambém įdodžiui, des a a mės polinkis
mių senosios lie u ių kalbos bei a mių ak ų (plg., pa yzdžiui, gó i, gója, gójo
‘szybko iść’ ( en pa , 214)), ypa ingą dėmesį ski ian T e ečiaus a mei (pa yz-
a o i umpas eiksmažodžio o mas (plg. išėjo: išė) ilius uojamas plna padabójau: padabéu,
padáu: padjau asmenação ( enpa , Ik 217)). OGJL3 sem e e ência em a miná a oseną
ap esen a-se e bomodio g s i ‘g ozić, ods aszać, comun inėje lie u ių kalboje conside ado
in anzi y iniu, asmenação pa adigma: g ėsiau, g ėsei, g ėsė, g ėsėme, g ėsė e ( en pa , delius,
plg.: mál i: mãla, mãlė i a m. mãlo e léis i: léidžia: léido i a m. léidė (ibid, 208209)). OGJL au o ius
216). J. O ębskis nuodugniai ap a ia eiksmažodžių šaknies balsių kai os mo-
sa i ai in e p e a a a ual li uana 31 DLKG ambos, abi, abeji, dú idas a ibui posi i ados aos
desc eend inados aos in oduzidos (DLKG cons i ui dois elemen os (Rosinas 1995: 47). Des a
acadêmico obse ação, em desc ições g ama ionais de línguas li uãs a o kalbininkas ambos
257).
32 Abu, abi p isky imą skai a džiui A. Rosinas laikė nepag įs u: „šių žodžių seman inė analizė
odo, kad jie u i eikšmę ‚ isi‘, .y. p onominalinę eikšmę, i a ojami uo a eju, kai aibę
a ibui a in oduzjos, de poucos desses indicando K. Būgą e P. Ska džių (Rosinas 2001: 101). E de
a o, ambos, ambos a ibuídos aos nume a dji encon a emos não só cedoes (plg., po exemplo,
Jonikas 1939: 63, Endzelynas 1957: 142, Senkus 2006: 245, 248, Senn (1966: 214), mas e a uais abalhos de
língua Li uânia, plg. Smoczyński 2007: 2, S undžia 2009: 84; 254, Dini 2014: 149. 33 DLKG kele i, kẽle ios
empo não-nomimaisiais, e keli, kẽlios ques ionamaisiais e ela i os į a džiais (DLKG 257). Rosina
in oduziu á ios, alguns, kele i, á ios desc ibe como signi icimucios con êuiamucios (Rosinas
1996: 120). 34 DLKG in oduz um nome alguns chamam inde inė ôo não nomeimô (DLKG 257); Rosina o
a ibui aos ma ca o iá eis su nomes, que išski imųjų elemen os indicam mui o unde inėž ai mę36
( am mesmo, 222224). OGJL3 expõe amplamen e desc i a sup amó ica p ecipaca (op a i us)
o mas de di e sidade e kilmė37 e sin aksinė (condi ionalis) aiška ( enid, 230 234). Apibūdinan
e lexi os cons uções (sang ąžos dalely ė si adinama į a džiu38) OGJL3 elkiamasi ies
(Rosinas 1996: 119).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
208 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
kalbos būsimojo laiko pa adigmą35 ( en pa , 205) bei bū ojo dažninio laiko kil-
sang ąžinių kons ukcijų a osena lie u ių i lenkų ( en pa , 236, 237) bem como em ou as
línguas indoeu opees ( en pa , 239). explicação de pala as de o igem (plg. no a sob e -si i smą em
-sa -z-, po exemplo.: pazbã ā, aćgulė, ou obse ação de que modi icações semelhan es na
li e a u a li uânica são às ezes di e amen e e balizadas, plg. s é i ao lado é i ‘chwycić
conexão de o igem com *nu-s(i)- -s(i) e pa ibiamen e g amucci mis é is ou susizg ib i ‘schwycić
J. O ębskis a idus į ai ioms modi ikacijoms bend inėje kalboje i a mėse bei
się, spos zec się, que kildin inas de *su-s(i)-g ib i-s(i): ‘pa pa pa ch ( enb i, 238)). O au o OGJL
en a iza o uso do seekinho (supinum) apenas em dialec os ( en pa , 243244), e BūDINIAMS desc e e
opciona e minili Li hu išką, escla ece o seu signi icado (indicando que o ou o nome in ini y us ii
já não é emp egado), eliskina a o ma e bi o a (no ando que ela não é adul a com o p e ixo,
negūna ou sang ąža) e aias e eiksmines unções39 ( en pa , 244245). Veiksmazodio capí ulo J.
O ębskis discuia pa icipium necessi a is, chamando-os não iekiamosios ūšies dali iais40 e
indicando alguns p ecei os -inas da inių p a as ą daly inę e em yškėjusią būd a dinę eikšmę
(plg. bū inas, di b inas) ( enpa , 273274). Desc iindo nieka osios giminės daly ius pa icipia w
o mach neu um OGJL au o ius s ab eli i ies es u ima dalely ės eikšme ‘ zekomo, jakoby,
niby41, plg. : Ela, esą, isso não sabinan i. ‘Ona jakoby disso nie sabe. (ibid, 274). 35 Jono Kazlausko
opinião sob e o ac o de J. O ębskis a conside a á ios di e en es indoeu opie iškų ka ego ijų
mixiniu c . Kazlauskas 1968: 366. 36 Com J. O ębskiu, kildinusiu se ojo eqüen ino empo
p eesagą -da isch doybních i e a i ů se ojo empo com p eesago -a e sp aus iniu p iebalsiu d,
disco dka Aldona Paulauskienė (ž . Paulauskienė 2006: 6162, 84).
37 Es eí explicação Kazlauskas chamou inac edi ė inu (ž . Kazlauskas 1968: 399). 38 Is o é comum
nos abalhos de his o iado es da língua, pg.: Fo mos em elação sang ąžinis į a dis ... oi
d ejopas: s(i) e se (Palionis 1967: 140).
39 Búdinia DLKG são discu idos bas an e semelhan e (pob ecendo as unções p óp ias aos
p é eiksmos e e bmajo ina aišką), só não e bmajo io, e p é eiksmio capí ulo (DLKG 413414).
40 DLKG no início da seção des inada à desc ição do pa icipan e encon a emos uma indicação
que nas g ama icas a pa icipan es não e e i os é a ibuída uma açãožodinė eikiamybės
o ma; embo a segundo o seu signi icado al o ma suda o p iešp iešą a odos os pa icipan es
(DLKG 354355). 41 Sob e sen inio an e eiksmiu (dalely e) es animų pala as de ans e ikimo indicikliu i usį esą(s) s .
Hol oe 2004: 113114.
A igos A icles 215 /
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
ap a iamos64, dispu ijamos65, indicam-se não só an e io es, mas e mais ecen es66
es udos g ama ís icos da língua li uânica e ou seus apż algos/. Passados 50 anos
desde mais a de apa ecido OGJL omo imp ensamen o que iamsi e OGJL pala as
o mas odykles. Šiuolaikinės écnicas possibilidades pe mi e OGJL o necidos
iquezas da língua li uãs u iliza melho , do que oi p óp io J. O ębskio sumany a.
Elec ônico d ikalbis (lie u iųlenkų) ou mesmo abipusis (su a i kš ine lie u iško
pala a de o ma paieška segundo lenkišką a i ikmenį) índice de o mas de pala as
leis ų e icazmen e usa OGJL siūlomu ap ašu67, e ao mesmo empo se ia e comple o
d ikalbis ocynas68, con endendo á ias o mas de pala as69 e signi icados70,
des acando sinonimines e ou an onimines ligações de pala as71. G e a odas OGJL
pala as de odyklės a i amen o é ainda e ou a OGJL3 publicação lie u iškai
possibilidade: ele one publicacija pode ia o na e Vilniaus uni e si e o
biblio ekoje gua damos J. Balčikonio au o izuo o OGJL3 imas em língua li uãs.
Jus iça, J. Balčikonio p epa oje Li u iškoje OGJL3 e sijoje ilius aciniai
pa yzdžiai não em lenkiškų a i ikmenų. Isso às ezes incen i ou adu o a a agi
c ia i amen e, mas ou a e us algumas quais (especialmen e a esnês)
signi icados de pala as Li u ichas desc e e aqueles polkiškų a i ikmenų mui o
al a. 64 Plg. LKG I 487, Mažiulis 1970: 132, 185, Kazlauskas 1968: 127, 176, 198, Paulauskienė 1979:
141, 159.
65 Plg. Kazlauskas 1968: 399, Mažiulis 1970: 54, 210, 220, 228. 66 P z. : Amb azas 2006: 105, 283,
314, 353, 445, 481; Judžen is 2012: 36, 169; A kadie , Hol oe , Wieme 2015: 21, 36.
67 Como exemplo, pode ci a -se P. Ska džius Rink inių aš ų odyklę, bemokai acili ançaça
amilia izão com es e au o us ob as (ž . Ska džius 2013). 68 Como exemplo e p o ó ipo do p oje o de
Tóquio pode indica -se o Skai meninės ilologijos cen e da Faculdade de Filologia da Uni e sidade de
Vilnia pa eng ą Thesau us La ino-Li uanicus Jung inis la ynų-lie u ių kalbų žodynas nuo XVII iki XXI
amžiaus, mais s . h pwww. hesau us. l . u.l 69 Po exemplo, a única pala a J. O ębskis o nece o
signi icado ‘samiu ki. Tal um único ‘ ienišas signi icado ele ainda acen ua com ou as šaknis
ien ediniais: ienuĩ íenas ‘samiu eńki, ieniñ elis, ienỹ elis, ienù is, ienu ėlis, ienu ùkas,
ienùžis, ič íenas, č ienai is (OGJL3 131, 132). I plg. O ocabulá io das línguas Li uá iaslenkas
indicado único co espondem ao ‘jedyny (LLKŽ 540). 70 OGJL o necem comple os co esponden es de
exemplos li uaniços em lenkų kalba, exemplo: g audùs, - ‘k uchy, kliwy, zewny, go zki (OGJL3 95);
ùščias, -ià ‘p ożny, pus y, bezuży eczny ( en pa , 93); indicam não só popula es, mas ambém mais
a as (p.ex.: bé nas ‘młodzieniec; kawale ; pa obek ( en pa , 11), pus inas, -a ‘po ządny, p zyzwoi y
( en pa , 102)), nublukusios (p z. šõkis (não só ‘ anec, mas ambém ‘skok = ‘šuolis ( en pa , 19)),
nyks ančios pala as signi ica i as, exemplo.: eidin i ‘chodzić, eidiniñkas ‘dob y piechu ( en pa ,
272); dial. pagáulus, -i ‘poję ny ( en o, 110); nege óji ‘nieszcięście, k ei óji ‘linia k zywa e e c. (ibid,
111). 71 Plg., po exemplo, de desc io OGJL is yškėjančią opus ambus an onimiją: opùs, - ‘w ażliwy,
czuły; udny do gojenia; [...] ambùs, -, ‘nieczuły, niew ażliwy na bicieʼ (OGJL3 97).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
APIBENDRINIMAS
OGJL pode se a aliada como nep a andan i alo cien í icas. Es a g ama ica
p esen ezi a língua es udan es, e especialmen e codi icando, indica necessidadebę
base i i òs língua o alidade e nãoes o š i conhecimen o da his ó ia comum da
língua. Candidando J. O ębskio Li u iões lingua g ama iką cons an emen e
acompanha a imp essūção de que ela oi esc i a endo a p opósi o a di idi pa ilham
conhecimen o e isso oi ei o com p aze . Po an o OGJL pode denomina
g ama ica, que é in e essan e e ag adonu le . Modelos de desc ição linguís ico
cons an emen e mudam-se, pe ilgesnį empo bemokai muda-se e a abo dagem em
J. O ębskio pa eng o da bo sa i umą jo ašymo me u i ap a i pas ebė us yš-
desc ioma i a ma e ial, po an o a igo se en a chama a enção em kesnius des e
e mais a de espalhados g ama icos desc i os modelamen o ou classi icação de
ma é ia simila idades e di e enças. G amá icas não exis em linea do ipo núme os.
O diná io lei o oio em g amá icas ge almen e p ocu a apenas ma é ia pa a ele
p eocupimu ques ão. Po an o g ama icane ap esen ado do con eúdo, e
especialmen e ac ícia ma é ia paisešką alagen a sujeikinês, pala as o mas e
ik inių nomes odykles. OGJL pa icula men e necessá ia indica ó ios de ido à
ilus acinha ma é ia di e sidade e ex ensão, e exemplos lydin ys pa alelinie lenkiški
co espondmenys pe mi e pensa sob e i ualioje espaçoe a uan e d ikalbį
ocínio, que ao mesmo ac ualizuo ų e J. O ębskio g ama ines min ies gy as į. Tokia
odyklė com o co esponden e J. O ębskio g ama ica de página aksimilės a ka pa pode ia esol e e bibliog a ine e enybe ampančio OGJL ex o ques ão de acesso.
ŠALTINIAI IR LITERATŪRA
Amb azas Vy au as 2006: Li u ias línguas his ó ica sin aksė. Vilnius: Ins i u o das
línguas Li uãs.
A kadie Pe e , Hol oe Axel, Wieme Bjö n In oduc ion Bal ic Linguis ics: S a e o he
A . Con empo a y App oaches o Bal ic Linguis ics (T ends in Linguis ics S udies and
Monog aphs), ed. by Pe e A kadie , Axel Hol oe & Bjö n Wieme . 2015: Be lin, Bos on: De
G uy e Mou on, 1109. acessí el na in e ne : h p://www. linguis ics_s a e_o _ he_a
academia.edu/5617002/Bal ic_linguis ics_S a e_o _ he_a
h p://www. esea chga e.ne /publica ion/281175671_In oduc ion._Bal ic_
Daba inės lie u ių kalbos žodynas 2011: šeš as ( ečias elek oninis) edição.
Kompak inė plokš elė edi o ių kolegija: S asys Keinys ( y . edac o ius), Laimu is
Bilkis, Jonas Paulauskas, Vy au as Vi kauskas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006;
in e ne inė e sija h p://dz.lki.l au as Amb azas. Vilnius: Mokslo e enciclopedijas
A igos A icles 217 /
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
Dini Pie o Umbe o 2014: Founda ions o Bal ic Languages. Vilnius: Vilnius
Uni e si y.
DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ke i asis pa aisy as leidimas, ed. Vy-
ins i u o de publicação, 2006 (1994). Endzelynas Janis 1957 [1948]: Bal as línguas sons e
o mas. Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká li e a u y yda ykla.
Hol oe Axel 2004: E idencialumo ca ego ia. G ama inių ka ego ijų y imai, ed. Axel
Hol oe , Lo e a Semėnienė. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 105120, 168 169. ( = Lie u ių
kalbos g ama ikos da bai 2.) Jablonskis Jonas (Rygiškių Jonas) 1997 [1922]: Lie u ių
kalbos g ama ika, e cei o o og a ouo inis edição. Vilnius: Vilnius: Mokslo e
enciklopedijų publikla. Jonikas Pe as 1939: Pag amančio a mė. Kaunas: Spindulio da
companhia imp us u ė. Judžen is A ū as 2014: Ca ego ias g ama icas da língua
Li uânia. Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla.
Kazlauskas Jonas 1968: Li u ias linguís ica his ó ica g ama ica. Vilnius: Min is.
Laigonai ė Adelė 1978: Accen ologia da língua Li uânica. Vilnius: Mokslas. LKE Li u ians
kalbos enciklopedija, 2o e isado e complemen ado edição, pa . Kazys Mo kūnas, ed.
Vy au as Amb azas. Vilnius: Mokslo e enciclopedijas Ins i u o de Publicação, 2008.
LKG I G ama ica da língua Li uânica. Foné ica e mo ologia, y . ed. Kazys Ul ydas.
Vilnius: Min is, 1965.
LLKŽ Lie u iųlenkų kalbų žodynas, sud. Algis Kalėda, Ba ba a Kalėdienė, Ma ija
Niedz iecka. Vilnius: Mokslas, 1991.
Mažiulis Vy au as 1970: Bal ų e ou os indoeu opeos línguas elações (Deklinacija).
Vilnius: Min is.
OGJL1 O ębski Jan. G ama yka języka li ewskiego 1: Wiadomości ws ępne. Nauka o
glaskach. Wa szawa: Pańs wowe wydawnic wo naukowe, 1958. OGJL2 O ębski Jan.
G ama yka języka li ewskiego 2: Nauka o budowie wy azów. Wa szawa: Pańs wowe
wydawnic wo naukowe, 1965. OGJL3 O ębski Jan. G ama yka języka li ewskiego 3: Nauka
o o mach. Wa szawa: Pańs wowe wydawnic wo naukowe, 1956.
Palionis Jonas 1967: Lie u ių li e a ū inė kalba XVIXVII a. Vilnius: Min is.
Paulauskienė Aldona 1979: G ama ís icas ca ego ias de açõesmazônio das línguas
li uanas, Vilnius: Mokslas.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
218 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
Paulauskienė Aldona 2006: P imei as g amá icas da língua li uanas. Vilnius:
Gim asis pala a.
Rosinas Albe as 1995: Bal os idiomas de in oduções: mo ologia de aida.
Vilnius: Vilniaus uni e sidade.
Rosinas Albe as 1996: Lie u ių bend inės kalbos į a džiai. Vilnius: Mokslo e
enciklopedijų publikla.
Rosinas Albe as 2001: Mikalojaus Daukšos eks ų į a džių seman inė i mo ologinė
s uk ū a. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Sabaliauskas Algi das 1982: His ó ia do es udo da língua Li uânia. 19401980 m.
Vilnius: Mokslas.
Salys An anas 1985: Bal ų kalbos, nau os e kil ys. Vilnius: Bal os lankos. Senkus
Juozas 2006: Calbo y os abalhos. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. Senn Al ed
1966: Handbuch de li auischen Sp ache 1: G amma ik. Heidelbe g: Ca l
Win e , Uni e si ä s e lag.
Ska džius P anas 1996 [1943]: Rink iniai aš ai 1. das pala as da língua Lie u ių da
doyba. Vilnius: Mokslo e enciklopedijų publikla.
Ska džius P anas 1997: Rink iniai aš ai 2. Bend inês assun os da língua. Vilnius:
Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação.
Ska džius P anas 1998: Rink iniai aš ai 3. Bend inês cul u a da língua. Vilnius:
Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação.
Ska džius P anas 1998: Rink iniai aš ai 4. Osslinais a igos e es údios. Vilnius:
Mosclo e enciclopedijas ins i u o de publicação.
Ska džius P anas 2013: Rink iniai aš ai 7. Rodyklės i bibliog a ija, pa . Eglė Žilins-
kai ė-Šinkūnienė, Mindaugas Šinkūnas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
Smoczyński Wojciech 2007: Słownik e ymologiczny języka li ewskiego. Vilnius:
Vilniaus Uni e si e as.
S undžia Boni acas 1995: Sis ema de ki čiação da língua bend inês da Li uânia.
Vilnius: Vilniaus uni e si á ia edi o a.
S undžia Boni acas 2009: Bend inės lie u ių kalbos akcen ologija. Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla.
Zinke ičius Zigmas 1980: Li u ias linguagem his ó ica g ama ica 1. Vilnius:
Mokslas. Zinke ičius Zigmas 1981: Li u ias linguagem his ó ica g ama ica 2. Vilnius: Mokslas.
A igos A icles 219 /
Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego
(III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is
Jan O ębski’s G ama yka języka li ewskiego
(III 1956, I 1958, II 1965): His o y and
Today
SUMARY
The a icle discusses he p ocess o publishing o a h ee- olume Li huanian g amma by a
amous Polish linguis Jan O ębski (1889-1971), he composi ion o g amma ical desc ip ion,
i s peculia i ies and e alua ions. The ype o his g amma enables us o c ea e bo h an index
o wo d o ms used in he g amma and an index o hei pa allel Polish equi alen s. A mode n
elec onic wo d- o m index-dic iona y would add o he iabili y o J. O ębskis g amma ical
hough and would be an excellen lexicog aphical sou ce o Li huanian-Polish languages and a
eaching aid. Such an index wi h a acsimile segmen o a ele an page om J. O ębskis
g amma would also con ibu e o he solu ion o he p oblem o accessibili y o he ex o
his g amma .
Į eik a 2015 m. gegužės 22 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
ju a [email protected]