134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: leksicologia e leksicog a ia.
VAINIKLAPI SPALVOS IR
ATSPALVIAI SHIUOLAIKINGE
LIETUVI PROZOJE:
BALTA IR JUODA
Colou s and Shades o Pe als in Mode n
Li huanian P ose: Black and Whi e
ANOTACIA
A igo obje o de pesquisa 61 con empo ânea li uanas p osa au o iaus 98 ob as encon adas
mais de 300 colocações, nas quais p ozininkai di e amen e ou pasi elkę compa ações bem
me a o as ala sob e b anco e p e o žydinčių plan as de co anhaiklapios co e desses co es
a spal ius. obje i o do es udo escla ece , com que leksem com nossos au o es ansmi em a
b anca e p od a co iculapias co , desc e e a es u u a aiškos da co e semân ica;
de e mina , que p o o ypicamen e b an i deno a es da e dade se compa am com b ancos
lo es das plan as; examina , com quais a ibu os de ealidade selecionadas colocações
au o es compa am b ancos e juodus plan as de co oniklapius, quais compa ações com es es
co ns de žiedos in es ig oje ma e ial é mais equen es e ap oxima-ėja aos s e eo ipos.
Is i a ma e ial mos a que in oduzindo žiedlapias co a au o es mais eqüen emen e
usa a a būd a džius bal as, -a e p e odas, -a, um pouco čiau co a nosakoma
ao a džiuo iniais būd a džiais. Bal a co a em ob as de p osa in oduzida e eiksmažodžiais e
a dažodiniais abs ac os. Regis ado casos, quando ach oma inas co es in álidas po
conc e os daik á, p o o ipinį da co esponden e colo açãohalhei o; compa mui as ezes
es as co es descoe e pas uqu me a o as e a iadas compa ações. ESMINIAI VOODŽIAI: semân ica, colokação, co a, b anca, p e a, a ís ico es ilous.
ANNOTATION
The objec o he a icle is mo e han 300 colloca ions ound in 98 wo ks o 61 mode n Li huanian
p ose au ho s; hese colloca ions a e used by he p ose w i e s o con ey di ec ly o by using
compa isons o me apho s he whi e o black colou o lowe ing plan s and he shades o hese
colou s. The aim o he esea ch is o de e mine wha lexemes he no a a a e compa ed wi h
A igos A icles 135 /
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
analysed au ho s use o con ey black and whi e colou s o pe als; o desc ibe he s uc u e
and seman ics o colou exp ession; o de e mine wha p o o ypically whi e eali y de-
whi e blossoms; o in es iga e wi h which eali y a ibu es he hese colou s a e he mos
au ho s o chosen colloca ions compa e whi e and black pe als, which compa isons wi h
equen so ha use becomes almos s e eo ypical. The esea ch indica es ha when
desc ibing he colou o pe als, he au ho s use adjec i es whi e and black (Li h. bal as, -a;
juodas, -a; eminine and masculine o m), less equen ly he colou is desc ibed by using
p onominal o m o adjec i es. Ve bs and nominal abs ac s a e also used o indica e whi e
colou . The e a e cases when ach oma ic colou s a e con eyed h ough a conc e e objec , a
ce ain colou p o o ype; o en he colou s a e desc ibed by employing me apho s and a ious
compa isons. KEYWORDS: seman ics, colloca ion, colou , whi e, black, belles-le es s yle.
INVADAS Žydėjimas imp essionan e enômeno da na u eza. Não um de nós
(especialmen e kū ėjus) pake i se espalhando e escampadas lo es o mas,
co es e cheapai, po an o dėsninga, que es a imagem da na u eza em i in b isk
c ea i e p o eks ą, que mais a de o na-se ex o kū iniu (Daujo y ė 1999: 55).
Em ex os de p osa es e enôškinho da na u eza ge almen e api elha-se do
abalho noo aikai ansmi i i, ação ao local ou ao empo pa yškin i.
Classi icando con empo âneas au o es li uanos de p osa ex us1 egimos duas
endências: uns au o es žiedos co es indicam mui o conc e amen e, como se
baseando-se p immu imp essãoju ou de an eco pasąmone a se o mam
s e eo ipinhas imagdinhas, e ou os em plan a žiedą įsižū i mui o a en amen e
no ebi e desc e a sub ilus pumpu os e esculpidos ainiklapios panal ius, e lodo
nu e kolo do meio do žiedo.
Au onomia como eiškinys mui o mui as ezes o emen e juda emocialmen e a e a não só
esc i o a, seu c iado pe sonágü, mas e lei o ho. Įspūdį az não só o ma žiedos, mas e suas co a2,
que ajuda a ansbo da sen imen os, moo aiką e pan. Como sabemos, sob e 8090 % da in o mação
sob e o mundo ex e no homem ecebe endo (Lapė, Na ikas 2003: 72). Aplicinos i ens podem se
desc i os e nãousando co es (padeda o ma, ex u a, š iesaus e amsaus noção e 1 Tai pu amen e
c onologinis escolha. S aipsnyje mode naikine lie u ių li e a ū a conside am kū iniai, esc i os e
expos os Lie u ai a kū us nep iklausomybę po 1990 anos. 2 Com base nas colococações acumuladas
pela au o a do a igo de e minou-se que žiedos gama de co es em selecionados ex os de p osa
pode se exp esses a 19 būd a džių: aly inis, -ė, bal as, -a, balkš as, -a, bals as, -a, gel ona, -a,
gels as, -a, buodas, -a, lelijino, -ė, mėlynas, -a, mels as, -a, o anžinis, -ė, pil-
kas, -a, pu pu inis, -ė, audonas, -a, aus as, -a, ožinis, -ė, udas, -a, iole inis, -ė, žyd as, -a.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI pan 136), no en an o, a co a okai p a amplia a espec o de
desc ição de coisas (Jonai is 2009: 8). Spal a inhe en inė peculia idade, pe encen e pão mesmo a
coisa como seu sa as is. In o mação sob e ais coisas peculia idades um homem ecebe sen idos.
Spal a egos ecep o iais ge almen e de odos pe cebe-se uni o memen e, ad colo ą
eiškian ys būd a džiai ski ini inhe en inių absoliučiųjų būd a džių klasei (pla ininkai, izik,
ma ema ikai, chemikai, isiologogos, biologiogos, psicologogos, e nologos e k . Do pon o de is a
čiau ž . Teko ienė 1990: 98, 119).
Spal as į ai iais aspek ais y inėja į ai ių mokslo šakų specialis ai: dailė y-
lingubiniu co a analisou não um único linguis a Li uano. Aqui ci a emos apenas algumas delas. I ena
And iukai ienė desc e eu a concepção da co e nomeiamen os em língua li uanas; y ė co es
imagemdį An ano Juškos Lie u iškose s o binėse dainose (And iukai ienė 1996: 162166; 1997: 173179).
G ažina As amskai ė y ė lie u ių bal as e okiečių weiss seman inę s uk ū ą (As amskai ė
1976: 715), desc e eu lie u ių juodas e okiečių schwa z op ines e secunda ines signi icados
(As amskai ė 1977: 716; 1988: 411). Essa pesquisado a desc e eu os nomes do cabelo animal em
línguas li uanas e okieças (As amskai ė 1992: 2533), e Jolan a Vibu y ė examinou p oblemą de
de inição da co do cabelo animal no dicioná io da língua Li uânia (Vibu y ė 2003: 119135). Saulu ė
Juzelėnienė analisou, quais signi icados cono acionais ca ac e ís ica dos signi icados de co es
pa a ca ac e a dji na poesia li uãs do XX século (Juzelėnienė 2001). Rasuolė Vlada skienė
desc e eu o gêne o e de signi icados em e mos compos os, discu iu e s í ias des e gêne o
signi ica i os a spal ius (Vlada skienė 2014: 38). Aloyzas Guda ičius analisou o concei o de co
e de (Guda ičius 2009 105114), e sua es udan e Toma Jokubai ienė concei os de p e o e b anco em
línguas li uanas e inglesas (Jokubai ienė 2009). Rū a Kazlauskai ė, desc e endo á ias plan as
(aguonos, yšnios, saulėg ąžos) em poesia li uana, analisou e essas plan as žiedlapių co es
(Kazlauskai ė 2010a: 5370; 2011: 440455; 2014: 86107); desc e eu os nomes das co es de uma Janio
Aku a e io apissaca em aduções em língua li uãs (Kazlauskai ė 2010b: 128141). Essa
pesquisado a, jun amen e com Egle Ramanauskienė, da pe spec i a da linguís ica p agma ica,
analisou os no os nomes das co es em publicis iniuose publicações (Kazlauskai ė, Ramanauskienė
2011: 176201)3. Pesquisado es es angei os em suas in es igações conside á eis a enção des inam
à pe cepção e concep ualização da co . Os an opólogos B en as Be linas e Paulas Kayʼus
ealiza am ú di isão e ca ego ização dependem da linguagem, ou de sis ema sensó ia (Heide 1971,
1972). uni e salijas de co es conside á eis são esc e usi polkų 3 Nes e a igo ap esen a-se ainda
mais amplė sob e pala as de co es leksinių, seman inių e k . pesquisas lieling is ė Anna
Wie zbicka (Wie zbicka 1990: 99150). Da mais ecen es ob as, é necessá io menciona g ande
cole i ão de linguis as, an opólogos e psicólogos, dedicada à ca ego ização da co (Ha din, Ma i
ekspe imen us i y ė, kaip žmonės su okia pag indines (židinio) spal as (Be -
lin, Kay 1969). Eleano os Rosch da bų ikslas – nus a y i, a pag indinių spal-
2002). Nele em á ios aspec os analisa-se, como o homem pe cebe a co , po que concei os essa
pe cepção Roze (Roze 2005), usų kalbos co es nomes desc i os cole y inėje monog a ijoje
(Vasile ič, Kuzneco , Miščenko 2005). O obje i o des e a igo escla ece , com que leksem com as
u ių i užsienio y ėjų publikacijų apž alga (Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 178–179).
S aipsniai / A icles 137
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
selecionadas colocações au o es ansmi em em suas ob as a b anca e a p odá žiedos co 4.
Obje i os de pesquisa: desc e e ach oma ines nomeações de co es es u u a e semân ica;
de e mina , que p o o ypicamen e b an i deno a es da e dade se compa am com b ancos
lo es das plan as; in es iga com que a ibu os de ealidade nas colococações selecionadas se
ealizuojamas kalboje. La ių kalbos spal ų pa adinimus išsamiai iš y ė Ani a
compa am b ancos e p e os co oiclapes de plan as, que compa ações com es as co es de žiedos
no ma e ial cole ado são mais equen es (p o o ipos) e ap oximam-se aos es e eó ipos5. A
escolha dos mé odos de es udo debiu especi ica da subs ância analisada. Pa ain aišką das co es
e semân ica desc e e quan o mais de alhado, complexiskio, na pesquisa aplicados di e sos
mé odos in e ps i iniai: seman inas, es ilis inas e kogni y ines análises, desc i omasis e
p agma inas in e p e ações mé odos. Pa a es e es udo o ma e ial oi ecolhido a pa i XX a.
inal XXI a. au o es li uãos p osa ex os omances, apsakymų, no elių, apysakų e pa ecidos
gên iniu pon o de is a abalhos. A igonyje analisam-se sen inhas indi iduais ou seus
agmen os . y. selecionadas colocações6. O ma e ial de in es igação de 61 p ozininko 98 ob as oi
selecionado mais de 300 colocações, nas quais os au o es di e amen e ou pasi elkę compa ações e
me á o a ala sob e b anco e p e o c oiklapias co e e lexos dessas co es7. 4 Spol a é não
ma é ia, mas lūž anças luzes enškinho. Isso sabe desde o século XVII, quando Isaac New on p ismê
um eixe de luz b anca desmemb ou em espec o de co es, chamada a dispe são da luz (Pleij 2010:
20). Ac edi a-se que o olho humano dis ingue en e 7 e 10 milhões de ons (Jonai is
2009: 8).
5
Na linguís ica es e eó ipo en ende-se como subjec i amen e de e minuado imagemnismo de
enômeno ou daic o, ab angendo lhe a ibuídos sinais e a aliação, que do eal é esul ado da
in e p e ação da ealidade, uncionando na consciência da língua e sociedade. Po mais sob e o
concei o de es e eó ipo eja. Guda ičius 2000: 5964.
6 Colocações en endidas como o habi ual con ex o de consumo de uma ou ou a pala a, ce os
leksemų uso jun a, habi uais pala as de associação no discu so com ou os pala as do enunciado
( o ei sob e a colocação samp a á eja Ma cinke ičienė 2010: 7091). 7 Daba inės lie u ių kalbos
eks yne (h p:// eks ynas. du.l ) ambém é possí el encon a g ožinės li e a ū os eks ų; eles
cons i uem 11,6 % de odo o ma e ial lá ap esen ado (a es e núme o incluem-se ambém e s iniai
có inos), po ém pa a pesquisa de co es sozinha ex oyne ap esen ada ma e ial demais pouco. A im
de de e mina a co da co oiklapião de uma de e minada plan a às ezes não é su icien e ex yne
ap esen am apenas uma linha de conco danção (300 ca ac e es). Es udando co es aišką e semân ica
AURELIJA GRITĖNIENĖ
138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
1. BALTI, BALKŠVI, BALSVI VAINIKLAPIAI
Lie u ių kalbos aiškinamieji žodynai pa eikia nuo 4 iki 9 būd a džio bal as,
-a eikšmių. Viena iš pag indinių šio žodžio eikšmių siejama su spal a – ‘ i-
mui as ezes é p eciso mui o mais amplo siškai š iesus (apie colo am), ne es, lei e co es (BŽ). B an a
ach oma inė8 co (i. y. bescol ė co , indicando a in e ace en e luz e co ). Não po acaso e
būd a džio bal as, -a e imologia dos li uãos em língua e em mui as ou as línguas elacionaja com
š iesa e blizgėjimu. An e io men e em línguas indoeu opáceas es e nome nem nemima a
de e minada co , e signi ica a só luz: lie. bál as, la. ba s baseasi šaknimi *bh-, s. i. bh i ‘š iečia
(F aenkel 1962: 32; Smoczyński: 1983: 234;
As amskai ė 1976: 7).
Ti as colocações au o es mencionam sob e 70 b an ai žydinças di e en es de plan as genciais.
1) Medžiai, k ūmai, aismedžiai, aisk ūmiai: akacijos (N. Kep. 2005: 14) al. (R. G an. 2011: 52), blindės
(H. 2013: 272), e škėčiai (e škė ožės) (J. Skab. 2004: 892), 21 ie os (O. Jau . 2009a: 35), jazminai (V. Čep.
2008: 15 ka klai (R. Flick. 196), kaš onai (G. 2012: 22), k šės (S. K uop. 2011: 61), juli (I. Me 2004: 12 54),
migdolai (R. 2006: 105), obelys (H. Čeg. 2011: 95), 45 (J. Skab. 2011: 110), Skod ai (J. Kalmed. 2015): 140 (B.
Kalmed. 2015), Kal. 2) Pik žolės, da zo ės, miškų, p a ų, laukų, alnų, plan as aquá icas: aguonos (R.
Še . 2001: 107), ba kūnai (V. Rač. 2008: 74), Sosno skio ba ščiai (B. Jon. 2011: 27), bob amuniai ( ambém
chamados šun amuniais) (V. Žil. 2013: 133), builiai (B. Pūk. 2003: 129); bul ės (L. Gu . 2006: 106), bal ieji
dobilai (D. G ig. 2008: 39), edel eisai (O. Jau . 2009a: 62), ga š os (R. Še . 2013: 123), ka enės (H. Gud.
2013: 184), kiškio kopūs ai (O. Baluja. 2006: 15), k ažolės (V. Al. 2010: 15), lo osai (J. I . 2000: 120); 67
no elės (B. Jon. 2007: 103), plukės (M. S i b. 2011: 39), amunės (A. Pi . 2001: 31), šilokai (J. Skab. 2004:
183), š yliai (H. Gud. 2013: 184), š en aga š ės (R. Še . 2006: 155), ijokliai (B. Pūk 2003: 63);
ingio ykš ės (H. Gud. 2013: 195), yšnios con ex o de ob a, neiša dy o conc e os ex os de
uni isumo, ad ma e ial a es e es udo ecolhida não a pa i eks yno, e algunsolas anos
con ando isoli os ob as e desenesc i ando a pa i deles mui o mais amplas com co es aiška e
semân ica elacionadas koloka ions. 8 Ach oma ines co es podem se subdi ididas em cinco
p incipais: p e o, escu o cinza, cla o cinza e bal as. En ep essas co es pode se mui os
di e en es ons. O olho humano é capaz de dis ingui ce ca de 300 ach oma á ios ma izes
(Jonai is 2009: 38). 9 Skliaus os indicam apenas po uma abb e iação da on e. A lis a comple a de
on es ap esen a-se no inal do a igo.

S aipsniai / A icles 139
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
(D. Kal. 2015: 96), žinginiai (E. Ku k. 2009: 79), ži niai (D. Kal. 2008:
154).
3) Da želio gėlės: as ai (B. Pūk. 2003: 211), bijūnai ( ambém chamados
pina ijomis) (B. Jon. 2007: 16), ch izan emos (D. Jaz. 2007: 36), elebo ai
(B. Jon. 2009: 42), gal onijos (E. Lieg. 2013: 23), gubojos (U. Ba . 2016:
26), g azdikai (D. Op. 2016: 168), hiacin ai (D. Kaj. 2007: 114), ju gi-
nai (A. Zu . 2010: 78), ka deliai (E. Lieg. 2004: 8), k okai (D. Op. 2015:
167), lelijos (S. Ach. 2006: 27), na cizai (A. Žag. 2013: 332), paku ės (I. Za .
17), pe unijos (K. Sab. 2012: 321), ožės (A. Sab. 2011: 105), abakas (K.
Tulpės (G. Adomės)
(H. Gud. 2013: 229).
4) Camba inhas plan as: azalijos (V. Palč. 2011: 51), gloksinijos (J. I . 2000: 177),
kalijos (J. Ap. 2010: 182), camelijos (B. Jon. 2009: 10), kli ijos (B. Jon. 2009: 10),
o chidėjos (D. Kaj. 2007: 26). Pa ys popula íssimas b an ai žydin ys plan as
i as li au es p ozininkų colocações ožės (mencionados 19 au o ių ex os),
obelys e lelijas (jas mini 12 au o ių), bal ieji dobilai (11), ie os (9), yšnios e
amunės (8), pli os e jasminai (5).
A aiška de co es b ancas i as colocações bas an e di e sa. Mais
eqüen emen e a co b anca é in oduzida di e amen e do a ibu o bal as, -a de
á ias aleg nijias o mas simples (152 ezes) ou des a a ibu o in oduzio ine
o ma bal asis, -oji (41 ezes). Į a džiuo inė o ma ge almen e é usada dobilų e
lelijų co es a į a dy i, quan o ečiau mencionas bal osios akacijos, ba kūnai,
ie os, kalijos, amunės, ožės. De a o ais ocasiões às ezes acon ece di ícil
sepa a , quando au o as à a džiuo iniu būd a džiu que en a iza espécie de
plan a (bal oji lelija (Lilium candidum), bal asis dobilas (T i olium epens),
bal ažiedis ba kūnas (Melilo us albus)), e quando simplesmen e ala sob e žiedos
co . Pa a acen ua a akinama b anco das co oniklapias, es a co p óp ia a maio
in ensidade, selecionadas colocações c iado es usa am do mais al o g au
džius: balčiausias, bal ų balčiausias (R. G an. 1998: 119), au ologinius junginius
bal as bal as (H. Čig. 2007: 66), p iesagų edinius bal u ėlis (L. Če n. 2011: 166)
i pan. Taip pažymimas didžiausias ypa ybės laipsnis, be o, okiais a ejais bū-
d a džio bal as seman inėje s uk ū oje iš yškėja i e inamoji sema (plg. Ju-
būd a zelėnienė 2001: 11).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
Rečiau (10 au o es de ex os) co de co oniklapios nuscoma an e eiksmiu
ab ai: Bal ai žydėjo aukš os ga š os (J. Skab. 2000: 224); <...> em nenhum luga
Eu opoj ele não iu ão b an ai žydinčių yšnių (R. G an. 2013: 155)10 e pan.
Descol i a descobe o ainda menos usado ad e bio com p e eiksmiu: [no elės
žydi] <...> blizgiai bel ais žiedeliais (B. Jon. 2007: 103); Po kojų šun amunių plo elis
skaisčiai bal ų, nenuleipusių nuo kai os e dulkių (V. Žil.
2013: 133)11.
Colo ai in oduzidos au o es usa a e su dazodinos abs ac os: 1) Bal umas:
Jo sode augo ma a ilbiosas de odas as espécies e isokias co es ožes:
sniego b anco, lei e b anco, gulbės b anco <...> (K. Kas. 2007: 10); Visnio
b anumas já esmupęs só a onde não onde es espiasi pa ėla ęs žiedas (A. Zu .
2010: 314).
2) Bal idade: Jų [aly ų] k apnus iole as e bal idade simplesmen e gniaužė
ši dį (J. Skab. 2000: 191); Nas neguas águas e le iu-se a sua [ie os] b anidade
(J. Skab. 2000: 33).
3) Bal uma: Vyšnių bal uma p islopusi <...> (A. Zu . 2010: 74). Spal ą ma ca e
de e mina i is dū inys bal ažiedis: <...> palenkė bal ažiedę gal ą Lelija (O.
Jau . 2005: 70); P ie apsamanojusių ped enos c esce bal ažiedžiai šilokai <...> (J.
Skab. 2004: 183).
Mais do que 20 ezes i adas colocações co á į a dijama e
eiksmažodžiais bal uoja (G. Bul. 2015: 121), bal a o (O. Jau . 2005: 40),
boluoja (B. Jon. 2011: 75), bola o (E. Ign. 2000: 95), subola o (M. Luž. 2006: 53),
suboluos (A. Zu . 2010: 12).
Būd a džiais balkš as, bals as desc e e-se g au de luzio, eles desc i a não
comple amen e b anca, e apybal ė ainiklapių co : Balkš os [ie ų] k apų
s o ės plūdo di e amen e em mane (J. Skab. 2000: 114); Pe augusios ga š os
balkš ų žiedų cabeças <...> (J. Skab. 2014: 234); <...> bals ais axominiais žiedais
plyš a ka klai (R. Flick 196 2015:).
In ensidade da luz ono ma cado e dū iniu bal ažals is12 ele nusakomas
šei amedžio ainiklapių žals ai bal as a spal is (J. Skab. 2014: 214). Panakos os
šaus a spal io i elebo ų žiedai, ku ių spal ą nusaky i padeda būd a dis žals as
10 Čia i oliau eks e a i inkamiems eiginiams ilius uo i pa eikiama ik po ieną a kelis ipiš-
exemplos.
11 Būd a dis com p é eiksmiu a amen e é usado só alando sob e ach oma ines co es, po ém
inse idas ch oma ines co es al aiška pa icula men e mui as ezes pasi elca. 12 Ele conside a-se
Joli os Skablauskai ės naujada u, po que não ixado em nem um único dicioná io aškinamaja Li uãos.
A igos A icles 141 /
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
e nomdazodínico abs a o b ancoumo: <...> cinedais b an o b ancoumo Hellebo us
nige <...> (B. Jon. 2009: 42).
Cu iosamen e isso, que a co b anca dos co oniklapios em ex os i os de p osa
não sucoma a ibu os apybal is, bal okas, balzganas, pobal is ( alando sob e a co
dos co oniklapios os au o es de ex os i os jamais não usa am nem um desses
a ibu os).
Pa a a aiška de co b anca podemos olha -se e congni y iniu bem es ilis iniu
aspec o. In es igado es são de inidas as e apas de e olução das denominações de
co es. Em p imei o luga , a co é desc i a e e indo-se em bem conhecida
ealidade na u al a comunidade kalbinės econhecida daquela co scleidėja, ou
p o o ipą (plg. Kazlauskai ė 2011: 179). Pa a os li uanos o p o ó ipo de co b anca é
ne egas (Guda ičius 2000: 61). Isso con i ma e g ožinėje li e a u a encon a
abundūs exemplos aqui mui o equen emen e b ancos plan as de žiedos
ainiklapias são compa ados com ne e, e o p óp io žydėjimas com neigimu:
Ch izan emos b anos como ne eigas <...> (R. Še . 2006: 67); <...> obelões nos dias de
lo escimen o à c iança a ocia a, que b anqui como p imei o ne eis cíedai
cob em odo o mundo (L. Gu . 2013: 461); <...> odos em seguida inham que i a à
anelas sning yšniosan es <...> (A. Zu . 2010: 310); <...> à noi e a siduso
snygu iuojan e šei amedis jun o slenksčio <...>. Le an ou-se ainda mais o e
en o. Šniokš ė, k a ė šei amedį lyg gėlių puokš ę, snigo žiedlapiais (J. Skab. 2014:
235); <...> sniego b anumo yšnios13 <...> (N. Vai k. 2013: 251). E iden emen e,
desc e e a b ancadu a dos cíedos pa icula men e equen emen e ajuda
compa ações14. Lie u ių pasaulė aizdyje sniegas, k eida, gulbė, pu a, leenas,
d obė e k . daik ai ep esen a a b anca co (Paulauskas 1987: 177). Assim com ais a ibu os associados b an i plan as de co oiklapias ambém en endidos como š iesūs, y i, incal i
(plg. Kazlauskai ė 2011: 450). Ti iamose colocações au o es b ancos plan as de
žiedlapius compa a com esses b an os (ou š y inčiais) a ibu os da e dade:
1) Bui ies daik ais (muilo a pieno pu omis, a a, es u ine suknele, įka-
pėmis, a ške, g ie inėle i k .): „<...> Obelys i yšnios bola o lyg
ilhos immuilin os cabeças (E. Ign. 2000: 95); […]...> [muilinė guboja] semelhan e a
espuma de sabão pu a e b anca (U. Ba . 2016: 26); Pilies ladei as ab a o apaugę
žydinčiomis ie omi, apa ê quase se ia ap ašky i lei e
pu omis“ (J. Skab. 2000: 114); „<…> obelis p ažydo lyg a os kalnas“
13 Lie u ių poe iniame pasaulė aizdyje aip pa įp asčiausia bal ų yšnios žiedlapių – sniego pa-
alelė. Tokia sąsaja mo y uo a, nes žiedlapiai i sniegas u i daugiausia bend ų a ibu ų: ‘bal as’,
‘k in an is / dengian is’, ‘pu us / minkš as’, ‘nea spa us empe a ū os pokyčiams’ (Kazlauskai ė
2011: 449).
14 Cien is as que es udam os nomes de co es no a am que em á ias línguas a co p imei o se
desc e e po compa ação dela com as coisas às quais essa co é ca ac e ís ica, e mais a de
su gem e adqui em nomes abs a os de co (Vlada skienė 2014: 3).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
142 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
(L. Če n. 2015: 111); <...> asasida em lo es o ou ono K isiaus posadin a
yšnia a si noaca <...> (A. Zu . 2010: 306); <...> escu oie ele [ži nio žiedas]
kažkodėl me subal uoja como aikiškų įkapių skiau elė (D. Kal. 2008: 154);
<...> b ancas como angelų imi ai gloksinijos <...> (J. I . 2000: 177); <...>
žydin i obelis, b anca como a škė <...> (R. Ma . 2013: 260); <...> bola o i
gels a g ie inėle aplie i medžiai [kaš onai]
<...> (J. Skab. 2014: 187).
2) Céu as es elas: No elês e am como pequenas es elau ês enki
enki, e elas ainda assim b ancas b ilham e po kojom (B. Jon. 2007: 104);
<...> neap ėpiama nãoconsumciá el como dingaus es elaes bal os
[dobiliukų] žiedos mui a (R. G an. 2006: 90).
3) Bal ais paukščiais (balandžiais, gulbėmis, žu ėd omis), bal o cailio
gy ūnais: Kai zydi magnolijas, pa ece que nas á o es upi mui os bal ų
balandžių <...> (D. Kal. 2008: 61); Kamelijų bal umas g akš ūs gulbių kaklai
<...> (B. Jon. 2009: 10); <...> como pescėd a sumosuoja g al o b anhoodos
lo es Hellebo us nige <...> (B. Jon. 2009: 42). O pa a mim ele [b anqui
lo escendo jasminas] pa ece um b anco puxcuo o coelhinho <...>
(K. Kas. 2010: 10).
4) B anca pele humana: Už langų augo lilijas, dessas mesma co como e sua
sū s elėjusi neįdegusi oda <...> (J. Skab. 2014: 158). Analogicamen e
p o o ipicamen e b an i ik o ės deno a ai são compa ados com b an ais plan as de
žiedais:
1) Iblaiškęs os o humano, b ancas pêdas, mãos, dedos, c ū ys, dan ys e e c.: <...> gau uo as
sa y o pe nas ao lado b anco como juozapinė lelija mo e s eido (D. Kal. 2015: 38); <...> a um d i
p ažydusios lelijas subal a o k ū ys (D. Vai k. 2006: 190); <...> bečiuoja bal as como que acabado de
se espalhos lo os seus Kū o pêdas (J. I . 2000: 120); Jos [zak is ijonės] dedos pe egimi como [bal i]
g azdiko žiedlapiai (B. Pūk. 2003: 291); <...> dan ys saky um jazmino pumpu ų kekės <...> (J. I . 2000:
490)15. 2) Zili16 cabelos: G ilda e a senučiukė mažu ė, sulinkusia nuga a e bal u ėle cabeça a y um
pakalnu ė (I. Za . 2016: 17); <...> 15 Como mos am exemplos, na nossa p osa com b an ai žydinčiais
egalais ge almen e ligam-se mulhe es, ga ginas. Simila igu dinos esama e Li uães poesia […] po
exemplo, žydin is yšnios á o e é ep esen ado como me gina (plačiau ž . Kazlauskai ė 2011: 449).
16 Nes es con ex os, o adje i o bal as deno a não pú pu a co , mas g au de b ancu a, a spal ão
(plg. As-
amskai ė 1976: 10).
A igos A icles 149 /
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
R. Jon. 2010 – Joni Rasa. Ž aigždė asis A kliukas i Meškiukas Panda. Vilnius.
B. Jon. 2007 Jonuškai ė Bi u ė. K egždėlaiškis. Vilnius. B. Jon. 2009 Jonuškai ė
Bi u ė. Bal ų už auk ukų ango. Vilnius. B. Jon. 2011 Jonuškai ė Bi u ė. Emba ca
me. Vilnius. M. Jon. 2010 Jonu is Ma ius. Slibinas Ju gis e ou as his ó ias. Vilnius. D.
Kaj. 2007 Kajokas Donaldas. Kazašas. Vilnius. D. Kal. 2008 Kalinauskai ė Danu ė.
Nunca sabes. Vilnius. D. Kal. 2015 Kalinauskai ė Danu ė. Ske s ėjų casai. Vilnius. K.
Kas. 2005 Kaspa a ičius Kęs u is. K ailos his ó ias. Vilnius. K. Kas. 2007
Kaspa a ičius Kęs u is. Sodininkas Flo encijus. Vilnius. K. Kas. 2010 Kaspa a ičius
Kęs u is. Majoji in e no. Vilnius. A. Ka . 2015 Ka aliauskai ė Ak ilė. Duas idas po
um e a ą. Vilnius. N. Kep. 2015 Kepenienė Nijolė. Isgelbėk me II. Vilnius, 2005. J. K al.
2002 K alikauskas Juozas. Paixão da dinas ia. Vilnius. S. K uop. 2007 K uopis Sigi as.
Miglų me gai ė. Vilnius. J. Kunč. 2006 Kunčinas Ju gis. Bal ųjų sū ių noi e. Vilnius. E.
Ku k. 2009 Ku klie y ė Elena. Šešėlių e pėja. Laukinės Todės his ó ia. Vilnius. V.
Lands. 2007 Landsbe gis Vy au as V. B iedis Eugenijus. Vilnius. E. Lieg. 2004 Liegu ė
Emilija. Rudžiukė. Vilnius. E. Lieg. 2007 Liegu ė Emilija. Tė is e o nou. Vilnius. E.
Lieg. 2013 Liegu ė Emilija. Močiu ês pasaku ês. Vilnius. M. Luž. 2006 Lužy ė
Ma ga i a. Takai. Šiauliai.
R. Ma . 2013 Ma ai y ė Rū a. Snejonė sob e ne e. Vilnius. I. Me . 2004 Mayo as
Icchokas. S o elė idukelėj. Vilnius. M. Mik. 2016 Mikėnai ė Monika. Anapus mu os.
Ta si énixas is asenų. Vilnius. D. Op. 2015 Opolskai ė Daina. Expe imen o i e .
Vilnius. D. Op. 2016 Opolskai ė Daina. E uma ez, Riči. Vilnius. V. Palč. 2011 Palčinskai ė
Viole a. Música oliu. Vilnius. A. Pi . 2001 Pi o as An anas. Lobo em bicicle . U ena. B.
Pūk. 2003 Pūkele ičiū ė Bi u ė. Aš uoni olai. No en o olha. Vilnius. V. Rač. 2001
Račickas Vy au as. Nuji Zuikos a en u as, ou Fal asis aleg ia.
Vilnius.
V. Rač. 2008 Račickas Vy au as. Zuika ainda es á i o. Vilnius.

AURELIJA GRITĖNIENĖ
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
U. Rad. 2013 – Radze ičiū ė Undinė. Žu ys i d akonai. Vilnius.
A. Rus. 2016 Ruseckai ė Aldona. Šešėlis. Vilnius. K. Sab. 2008 Sabaliauskai ė
K is ina. Sil a e um. Vilnius. K. Sab. 2011 Sabaliauskai ė K is ina. Sil a e um II.
Vilnius. K. Sab. 2012 Sabaliauskai ė K is ina. Danielius Dalba & ou as his ó ias.
Vilnius. R. Skuč. 2016 Skučai ė Ramu ė. En ão acei em, o que pe ence. Vilnius.
J. Skab. 2000 – Skablauskai ė Joli a. T ečiasis ūks an me is. Vilnius.
J. Skab. 2004 – Skablauskai ė Joli a. Sep yniadangė e d ė. Vilnius.
J. Skab. 2014 – Skablauskai ė Joli a. Žiežulės. Vilnius.
M. S i b. 2011 S i by ė-Valaikienė Ma a. B u ieškeliu. Kaunas. R. Še . 2001
Še ely ė Rena a. O ela epasagê miau. Vilnius. R. Še . 2006 Še ely ė Rena a.
Balzamucedo . Vilnius. R. Še . 2008 Še ely ė Rena a. Mėlynba zdžio ilhos.
Vilnius. R. Še . 2010 Še ely ė Rena a. Vėjo ai elis. Vilnius, 2010. R. Še . 2013
Še ely ė Rena a. Nome no escu o. Vilnius. A. Tap. 2013 Tapinas And ius. Ho anda
do Wolko. Vilnius. V. Vėl. 2006 Vėl Vilė. Ku e ão e e na. Vilnius. G. Vil. 2016 Viliūnė
Gina. Impe a o iaus meilužė. Vilnius. I. Za . 2016 Za ambai ė Ignė. Skudu inukė.
Vilnius. A. Zu . 2010 Zu ba Algiman as. K isius. Vilnius. A. Žag. 2013 Žag akaly ė
Agnė. Eigulio duk ė: caso F 117. Vilnius. V. Žil. 2013 Žilinskai ė Vy au ė. Não aquele
d ugys. Vilnius.
LEXIKOGRAFINIAI ŠALTINIAI
BŽ Bend inės lie u ių kalbos žodynas, engiamas, ed. kolegija: Danu ė Liu ke ičienė
( y . edak o ė), Ge ūda Nak inienė, Ri u ė Pe okienė, Do ilė S e ikienė,
Klemen ina Vosyly ė, Jolan a Zaba skai ė. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 20132017.
P iega na in e ne : h p://bkz.lki.l .
KIŽ K ikščioniškosios ikonog a ijos žodynas, sud. Dalia Ramonienė. Vilnius: Dailės
akademijos publicação, 1997.
SRŽ Simbolinių eikšmių žodynas, sud. Lionė Lapinskienė. Pane ėžys: Magilė, 2006.
Vosyly ė Klemen ina 2014: Palyginimų žodynas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
S aipsniai / A icles 151
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
LITERATŪRA
And iukai ienė I ena 1996: Spal os są oka i pa adinimai lie u ių kalboje. – Lie-
u ių kalbo y os klausimai 36, 162–166.
And iukai ienė I ena 1997: Spal os į aizdis A. Juškos „Lie u iškose s o binėse
dainose“ – Lie u ių kalbo y os klausimai 38, 173–179.
As amskai ė G ažina 1976: Lie u ių bal as i okiečių weiß seman inė s uk ū-
a. – Kalbo y a 27(1), 7–15.
As amskai ė G ažina 1977: Lie u ių juodas i okiečių schwa z op inės eikš-
mės. – Kalbo y a 28(1), 7–16.
As amskai ė G ažina 1988: Lie u ių juodas i okiečių schwa z šalu inės eikš-
mės. – Kalbo y a 39(1), 4–11.
As amskai ė G ažina 1992: Gy ulių plauko pa adinimai lie u ių i okiečių kal-
boje. – Kalbo y a 42(3), 25–33.
Be lin B en , Kay Paul 1969: Basic Colo Te ms: Thei Uni e sali y and E olu ion.
Be keley: Uni e si y o Cali o nia P ess.
Daujo y ė Vik o ija 1999: Teks as i kū inys. Vilnius: Kul ū a.
F aenkel E ns 1962: Li auisches e ymologisches Wö e buch 1. Heidelbe g: Ca l
Win e .
Guda ičius Aloyzas 2000: E noling is ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e as.
Guda ičius Aloyzas 2009: E noling is ika ( au a kalboje). Šiauliai: Šiaulių
uni e si e as.
Ha din Clyde L., Ma i Luisa, ed., 2002: Colo ca ego ies in hough and langu-
age. Uni ed Kingdom: Camb idge Uni e si y P ess.
Heide Eleano 1971: “Focal” colo a eas and h de elopmen o colo names. –
De elopmen al Psychology 4, 447–455.
Heide Eleano 1972: Uni e sals in colo naming and memo y. – Jou nal o Expe-
imen al Psychology 93, 10–20.
Jokubai ienė Toma 2009: Bal umo i juodumo koncep ai lie u ių i anglų kalbose. Ma-
gis o da bas. Šiaulių uni e si e as.
Jonai is Al ydas 2009: Spal o y a. Kaunas: Te a Publica.
Juzelėnienė Saulu ė 2001: Būd a džių seman ika i s ilis ika „XX amžiaus lie u ių
poezijoje“: Spal ų eikšmės būd a džių kono acijos. Dak a o dise acijos san auka. Kau-
nas: Vilniaus uni e si e o Kauno humani a inis akul e as.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
Kazlauskai ė Rū a 2010a: Žydinčios aguonos aizdinys lie u ių poezijoje. – Filo-
logija 15, 53–70.
Kazlauskai ė Rū a 2010b: Spal ų pa adinimai Janio Aku a e io apysakos „Kalpa
zēna asa a“ e imuose į lie u ių kalbą. – Valoda-2010: aloda daždu kul ū u kon eks-
 20, Dauga pils: DU akademiskais apgāds “Saule”, 128–141.
Kazlauskai ė Rū a 2011: Žydinčios yšnios aizdinys lie u ių poezijoje. – Ac a hu-
mani a ica uni e si as Saulensis 13, 440–455.
Kazlauskai ė Rū a 2014: Žydinčios saulėg ąžos aizdinys lie u ių poezijoje. – Res
humani a iae 16, 86–107. P ieiga in e ne e: h p://jou nals.ku.l /index.php/RH/a i-
cle/ iew/1014/1197) [žiū ė a 2017 03 30].
Kazlauskai ė Rū a, Ramanauskienė Eglė 2011: Naujieji spal ų pa adinimai lin-
g is inės p agma ikos požiū iu. – Res humani a iae 10, 176–201. P ieiga in e ne e h p://
e alpykla.li uanis ikadb.l / edo a/objec s/LT-LDB-0001:J.04~2011~1367184181750/
da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en ) [žiū ė a 2017 04 10].
Lapė Ju encijus, Na ikas Gediminas 2003: Psichologijos į adas. Vilnius: LTU
Leidybos cen as.
Ma cinke ičienė Rū a 2010: Lie u ių kalbos kolokacijos. Kaunas: Vy au o Didžiojo
uni e si e as.
Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas. Vilnius: Mokslas.
Pleij He man 2010: Ka minas, pu pu as i mėlis. Apie spal as Vidu amžiais i ėliau.
Vilnius: Aidai.
Roze Ani a 2005: K su nosaukumi: ling is iskais aspek s la iešu alod. P omocijas
da ba kopsa ilkums iloloģijas dok o a g āda iegūšanai. Rīga: LU, LVI.
Smoczyński Wojciech 1981: Indoeu opejskie pods awy słownic wa bał yckiego. –
Ac a Bal ico-Sla ica 14, 211–240.
Teko ienė Dalia 1983: Lie u ių kalbos būd a džių seman inis alen ingumas. –
Kalbo y a 34(1), 97–107.
Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko – Вacилeвич Aлeкcaндр П.,
Кyзнeцoвa Cвeтлaнa Н., Mищeнкo Cepгeй C. 2005: Цвeт и назвaния
цвeтa в pyccкoм языкe. Мocквa: KoмKнигa.
Vibu y ė Jolan a 2003: Gy ulių plauko spal os apib ėžimo p oblema Lie u ių kal-
bos žodyne. – Leksikog a ijos i leksikologijos p oblemos. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i-
u o leidykla.
S aipsniai / A icles 153
Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje:
bal a i juoda
Wie zbicka Anna 1990: The meaning o colo e ms: seman ics, cul u e, and cog-
ni ion. – Cogni i e Linquis ics 1, 99–150.
Vlada skienė Rasuolė 2014: O que pode se e de? Na i a língua 2, 38.
Colou s and Shades o Pe als in Mode n
Li huanian P ose: Black and Whi e
SUMMARY
The a icle analyses mo e han 300 colloca ions ound in 98 wo ks o 61 mode n Li h-
uanian p ose au ho s, hese colloca ions a e used by he au ho s o con ey he whi e o black
colou o he pe als o lowe ing plan s and he shades o hese colou s. Analysed p ose
au ho s in hei ex s men ion app oxima ely 70 whi e lowe ing plan s, hese a e: ees,
bushes, ui ees, be y sc ubs, weeds, o es , meadow, ield, ga den, indoo and and g ea e
o he plan s. In he analysed colloca ions only 4 black lowe ing plan s (lilies, oses, ulips
celandines) a e ound. Resea ch ma e ial indica es ha when con eying he colou o
ach oma ic pe als au ho s usually use he adjec i es whi e (Li h. bal as, -a; juodas, -a; eminine
and masculine o m; 152 colloca ions) and black (Li h. juodas, -a; eminine and masculine o m; 10
colloca ions). Less equen ly he colou o pe als is desc ibed by using p onominal o m o
adjec i es ( he whi e (Li h. bal asis, -oji; eminine, masculine o m) used 41 imes; he black
(Li h. juodasis, -oji; eminine, masculine o m) used 9 imes). Usage o he p onominal o m o
adjec i es is de e mined by he con ex o he s o y: he whi e usually ma ks he so s o
plan s ha eally exis (e.g. he whi e clo e , he whi e lily; Li h. bal asis dobilas, bal oji lelija,
e c.) and he black is usually used when imagina y so s o kinds o plan s a e desc ibed in he
wo k.
The highes in ensi y o whi e colou is emphasized by using he supe la i e o m o adjec i es,
i.e., he whi es (Li h. balčiausias, bal ų balčiausias), au ological colloca ions whi e whi e (Li h.
bal as bal as), de i a i es o med wi h su ixes snow-whi e (Li h. bal u ėlis), e c. Ve bs showing
whi e, was showing whi e, shine whi e, shone whi e, will shine whi e (Li h. bal uoja, bal a o,
boluoja, (su)bola o, suboluos) a e used o indica e whi e colou in p ose wo ks as well. Some
au ho s use ad e b whi ely (Li h. bal ai) o indica e he colou o pe als in hei ex s. To
indica e his colou he p ose w i e s also use nominal abs ac s whi eness (Li h. bal umas,
bal uma, bal ybė). The e a e cases when ach oma ic colou s a e con eyed h ough a conc e e
objec , a ce ain colou p o o ype. The colou whi e and i s shades qui e equen ly a e
desc ibed by using a ious compa isons. Usualmen e, plan s ha ha e whi e pe als a e compa ed
o he closes objec s o he pe sons su oundings: snow, soap suds o milk oam, co on,
wedding d ess, sh oud,
AURELIJA GRITĖNIENĖ
154 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI some ood i ems, whi e bi ds. I can be said ha
compa isons as hese ha e become s e eo ypes: whi e as snow/pape /milk/ oam/cu d/swan);
black as nigh . Analogous p o o ypically whi e eali y deno a es (pale ace, ee , hands,
inge s, ee h, b eas s, whi e hai , swans, pape , snow, e c.) a e compa ed o whi e pe als o
plan s. I was no iced ha emale au ho s mo e ho oughly and mo e c ea i ely con ey o he
eade s colou s and shades o he blooms. Male au ho s usually indica e he p ecise colou o
he bloom bu a ely men ion sub le shades o colou o he blooms. Mo e poe ically and in
de ail male au ho s desc ibe only mo e well-known whi e lowe ing booms (apple ee, che y
h ee, lily, e c.). Es as di e enças são de e minadas não só by he speci ici y o gende bu
also by indi idual qualidades o he w i e . Analysed colloca ions show ha he au ho s use
mo e a ied li e a y de ices o desc ibe na u ally g owing and blooming plan s (che y ees,
apple ees, mock-o anges, adjec i es whi e and black.
e c.). The colou o picked lowe s is usually indica ed in a e y speci ic way, i.e., by using
Į eik a 2017 m. bi želio 9 d.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
au elija.genely [email protected]