S aipsniai / A icles 75
DALIUS JARMALAVIČIUS
Uni e sidade de Vilna
Di eções de pesquisas acadêmicas: sinch oninė e
diach oninė pala as doyba, his ó ica ge manų kalbų
mo ologija, bal ų d ikalbių hand aš inių žodynų žodžių da ybiniai y imai.
DL VOODŽI DARYBOS
TRIJOJE USOJAM
TERMIN E DARYBINI
ELEMENTŲ KLASIFIKACIJOS
Rega ding he Used Te minology and
Classi ica ion o Fo ma i e Elemen s in he
Theo y o Wo d-Fo ma ion
ANOTACIA
Analisando XVIIXVIII a. manusc i os d ikalbius de línguas bal as encon a-se não só com
okiečių kalbos daik a a džių dū inių da ybos ipų in e p e a imo, mas e com seus
ca ego iza imo p oblema. K in a no olho e o a o de que a abo dagem dos pesquisado es de
pala as de aiba em pala as de épocas p ecoy esnias mui o a ia, casos mais complexos
explicados c iam di e sos e mos, assim a é obscu ando diach oninių eiškinių analizę.
Nes e a igo que -se chama a a enção em ac ualesnius aspec os p oblemá icos da
daik a a džio dū inių da ybos, exp essa-se c í ica abo dagem em a oja s e minos
ikslingidade, abo dam-se discu uo ini ipos de pala as da ybos, udo isso ilus uojando
empi iniais exemplos. P oblema ikai esc yškin i pasi elk i dois ipos de pala as: umas são
complexiniai pala as com seman icamen e nepama uo ais dėmenimis, sinch oniniu pon o de
is a nelaiki ini dū iniais, ou os po causa das dėmenas peculia idades ocupan es in e pinę
posição en e dū inių e edinių. ESMINIAI VOODŽIAI: pala as de da yba, daik a a džio
dū iniai, de i a ai, unikalios mo emos, a iksoidai.
ANNOTATION
Analysis o bilingual manusc ip dic iona ies o he Bal ic languages e eals a
classi ica ion p oblem o some wo d- o ma ion ypes o nominal compounds. The au ho also
DALIUS JARMALAVIČIUS
76 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI ad esses he p oblem o di e en e minology used o
desc ibe simila e ms in synch onic wo d- o ma ion heo y, and di e en ese che sʼ
posi ions on he issues o diach ony. Po an o, é di ícil in e p e a he ecei ed esul s o
he analysis and o de e mine which wo ds should be analyzed as o ma ions and which should
emain ou side he bounda ies o de i a ional analysis.
Es e a icle p o ides commen s and p oposals o he speci ica ion o he e ms and
discusses he de ini ion o di e en s a us o complex wo ds. The p oblem is exempli ied
by choosing wo ypes o complex wo ds: he i s ype co e s wo ds wi h seman ically and
demo i a ed cons i uen s, which a e synch onically no ega ded as compounds, while he
second ype includes he wo ds, which ake an in e media e posi ion be ween compounds
de i a i es.
KEYWORDS: wo d- o ma ion, nominal compounds, de i a i es,
pseudo-mo phemes, a ixoids.
0. ĮVADAS
O a igonyje abo da-se p obleminiai aspec os, ak ualús e sinch oninas, e
diach oninas pala as de da ybos pesquisado es. Es udando a li e a u a
cien í ica encon a-se, sob e udo, com ce o ipo de pala as desc e e mos
usada pe ekline e minologija, e isso, sem abejo, apsuge a pala as da ybos
y ėjo da bą. Po ou o lado, quan o homodesnio da de inição de enômenos de
da yb não exis e nas on es não pe mi e con iadamen e in e p e a os
esul ados do es udo dū í da língua okie. Acon ece casos, quando não é ácil
decidi , se a pala a ainda pode da ybiamen e analisa se, se ele conside á ina um
simples pala a. P oblema ikai expliškin i no a igo o ien a-se em dois ipos de
complexos pala as: uns, cujos dėmenos seman ico unda a amen o não é
su icien e, e ou os, con endo elemen os, que ocupa pala as doyboje in e pinę
posição en e dū inių dėmenų e pala as doybos o man ų. Resol endo a complexa
es u u a ep esen ando pala as de in e p e ação, o obje i o le an ado é
e is a c i é ios, leisianços mais con iimamen e a alia , quais okeis da língua
doik a a dzii a ibuíse dū iniams ou de i ados e quais pala as de e ia ica o a
dos limi es do es udo de pala as de azendas. Pa a alcança o e e ido obje i o, são le an adas as seguin es a e as:
1. Fo nece insigh s sob e a p ecisão e p ecisão da e minologia de azenda
de pala as sinonimamen e usadas na li e a u a cien í ica;
2. Mais a enção k eipiando em diach oniją a alia complexa es u u a de
pala as de classi icação de elemen os de doybinių. Inicialmen e, a igo
abo da-se pala as com unikaliaisiais elemen en ais peculia idades,
ap esen a-se sinc onidade pala as doybos ep esen an es de abo dagem a
es es insu icien emen e aiškią sanda ą ep esen auenčius pala as.
A igos A icles / 77
Dėl žodžių da ybos eo ijoje a ojamų e minų i da ybinių
elemen ų klasi ikacijos
Re isi ando na li e a u a cien í ica al es u u a de pala as desc i i ação
us ojamão bas an e di e si icada e minologia, que ima ap esen a ce os
comen á ios e p opos as sob e p ecisão de e mos.
Ou a pa e des e a igo des ina-se in e p e a da inais com elemen ais1,
pala as da ybos ainda chamadas na ciência a iksoidais, ocupan es in e piné a
posição en e dū inių dėmenų e edinių da ybos o man ų. Ilius uojan exemplos,
exalškinamas as on ei as en e sinc oniais e diach oniais, . i. conc e iza-se,
quando a pala a ainda laiky inas dū iniu, e quando já de i a u. A ma é ia empí ica
do es udo consis e em pala as de língua alemã, cole adas a pa i des es
XVII–XVIII a. žodynų: Cla is Ge manico – Li h ana ( ank aš inio XVII a. o-
kiečių-lie u ių kalbų žodyno) ( oliau Cla is), Lexicon Li huanicum (manusc ip ó io XVII
a. okiečių-lie u ių kalbų žodyno) ( oliau Lex), Ncas un B as mc ja Jňa Langija 1685,
gada la iski- cisk dnca a su g ama iku ( oliau 1685 m J J Langijaus la ių-
Lie u ių kalbų žodyno) ( oliau L) e Lexicon Ge manico-Li h anic e
Li h anico-Ge manic B odm (manusc ip ó io XVIII a.
1. DÚRINYS OR PAPRASTASIS VOOD?
Como apon a Pė e is O. Mülle is, um dos p ocessos, yks ančių linguagem
desen ol ido his ó ica, é unikaliųjų mo emų (pseudomo emų) o mação de
quandoise o amusių e sa a ankišką signi icação u ėjusių pala as (Mülle 1993:
412). Unikalios mo phemes ( o. unikale Mo pheme) chamados de es imenas de
pala as que não exis imos como sa a ankiški pala as e não são encon adas em
ou os dū niks, po exemplo: L 22 Himbee n [Himbee en] ‘a ie ė (pi masis
Himsiejamas com a pala a usada na elha ôlei de elhice ‘delena + Bee e gėda), L
281 Maul=bee en kmeu uog (Bilds ein) Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus
Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Maus Ma Pala as, con endo semelhan es dėmenis, XVIIXVIII a. dicioná ios manusc i os p ensičiada a é alguns dešimčių (mais exemplos de e Ja mala ičius 2014: 4849, 7576, 114115).
Como mencionado, na eo ia de pala as da língua omeícia a esses elemen os pa o inhos
in oduzi o mais usado é unikaliųjų mo emų e minos, embo a, 1 A siž elgando a essas
pala as es u u a especial e di e en e abo dagem em eles sinch oniniu e diach onū iniu
aspek u, au o ius na pa e in oducionis a do a igo engia d d dū inių e miną a o i.
DALIUS JARMALAVIČIUS
78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI segundo Elkės Donalies, dėmenos podem se
desc i os ambém de ou a o ma: blokuo omas, quazi ou pseudomo emomas,
ambém ple emomis2 (Donalies 2005: 41). Vincas U bu is, islumb ando essas
peculia idades es u u ais e semân icas dessas pala as, ais da inais
desc iúmen o dessas pala as na eo ia do da ybos p opõe a noção de a iamųjų
dū inių com emanescen e kamienu, chamando a enção que es es úl imos não êm
a cla a sanda os e nesuda o no os dū inių, po an o as pala as com elemen ais
de em pe manece o a dos limi es do es udo das pala as da da ybos (U bu is
2009: 143144). Posições semelhan es man ém e P. O. Mülle is, alegando que em
pa ilhões de pala as oco em os elemen os elic a de epochas de línguas
p imi i as, cujos signi icado leksinė já es aído e pelo menos em pa e pode se
explicada apenas e imologicamen e, po an o do pon o de is a da o mação de
pala as sinc onizadas du ianos com esses mo emas pe cebem como simples
pala as (Mülle 1993: 412). Rep esen an es da g ama ica ans o ma ional a é e,
po exemplo, dū inio blackbe y ‘ge uogė po causa neapčiupa ão seman ino
ne ams, odėl, pasak jų, panašaus ipo dū iniai p iklausy ų diach oninei kalbos
eo ijai, o ne sinch oninės žodžių da ybos s ičiai (plg. Benczes 2006: 22). Re-
lašio en e des e pala a e seus dėmenų a ibui da ybiškai neskaidiim leksiniams
iegis, o. Himbee n, Maul=bee en, B äu igam, Bi ns ein igual e se ia pe b aąsu
conside a se sim as aisiais pala as (simplições). Também pode explica -se, po
que mencionados pala as não de e iam a ua po pala as simples. An ai,
aleamieji de e mina i iai dū inie o. Flede maus i lie. šikšnospa nis des es dias
ep esen an es da língua na i a pe cebiam como ‘kažkokia pelė ou algo, endo as
asas. Assim, dá- i i a conclusão, que mencionados es u u as de elemen os de
pala as singula idade, exis indo só em pa ilhões exempla es bem como habilidade
seu signi icado explica apenas e imologicamen e é um sinal essencial, pe mi indo sepa á-los de ou as em pesquisas de pala as de azendas incluídas unidades leksionais.
No en an o, ac os da linguagem do pe íodo p ecoy essi pode se analisados e sinch oniamen e,
po an o o pesquisado não de e de olhos expulsa o que dū inio dėmen o ainda pode exis i como
sa a ankiškas pala asjis e assim an o o malmen e, quan o seman iicamen e se explicados,
exemplo. : 63 Lexa Nach igal [Nach igall] ‘lakš ingala (Lexe : dėmuo gal . . a. eiškė ‘daina imą,
giedojimą, a eiksmažodis galen ‘dainuo i, giedo i) ou L 264 Scho n=s ein [Scho ns ein] ‘kaminas
(DWB pode se encon ado algumas pala as comunsaknių, e dade, a amen e e a o:
daik a a dį Scho e(n), 2 V Ge manischen noynas pode se encon ado ainda 70 di e si esnių
des es elemen os, desc i ., Pseudople em, Himbee mo phem (Glück 2005). Li e a u a Angliškoje
encon am-se ais pala as com da ybiamen e nemo i uadasis dėmenimis desc iúções:
c anbe y-wo ds ou c anbe y-compounds (plg. Wälchli 2005: 100, 126, 147, 155), c anbe y
mo phemes (Booij 2007: 30). No en an o pala as de da ybos eo ia de e ia e i a e mos de,
c iu ų de um unikalaus elemen o ou pala a como. Assim saii ų, que cada única de leksinio unidade
possa se de inida suaip, po exemplo, o. *Scho ns einmo phem, *Nach igalmo phem a lie.
*šikšnospa nio, * i nago mo ema e pan.
A igos A icles 79 /
Dėl žodžių da ybos eo ijoje a ojamų e minų i da ybinių
elemen ų klasi ikacijos
eiškian į ‘s ačią uolą, e eiksmažodį scho en signi icadome ‘bū i išsikišusiam,
kyšo i + S ein ‘akmuo) e pan.
Alguns es udiosos, como an ai Gee as Booij (2007: 30), a da ybiamen e não mo i ados
pala as ambém a ibuem da inius com o p imei o dėmeniu S ie i Schwiege -,
например. : S ie a e ‘pa ė is, S ie sohn ‘posūnis, Schwiege el e n ‘uoš iai.
Su apa a an e io men e mencionados ipos de pala as, pa eis, não é
comple amen e p opósi o. Reque ia no a -se que os elemen os da língua gêmeas
S ie -, Schwiege i Schwage y ėjai são endem a a ibui e a iksoidams3 (S epan
2009: 102), e kon iksams (Fleische , Ba z 1995: 122), i. e. da ybos o man ams4. Os úl imos
elemen os es u u ais de e ia discu i -se mais amplamen e, pa a se e i ada e mos
de con uso. Con iksai, como e unikaliosios mo emos, linguagem na his ó ica aidoje
susi o mou a pa i kadaise sa a ankiškų leksemų, ago a encon ados só em
de e min uas pala as. A p incipal di e ença en e eles é o que o con iks, embo a e não
seja p odu i os elemen o de da ybos de pala as, exis ia em g upos de pala as.
Enquan o isso unikaliosios mo emes, p z. :-, Him Maul-, -gam, Bi n- [Be n-],
encon am-se apenas em pa ilhões (Himbee e, Maulbee e, B äu igam e Be ns ein). Com
S ie a Schwiege ak iicamen e possí el o ma naujada ų5, com unikaliu elemen o
es e p ocesso não é possí el. Assim, embo a unikaliosamen e bikamienias elemen os
de pala as e mencionados con ikses ca ac e ís ico sa a ankiškos leksinės
signi icado pe da, po ém os úl imos, e dade, nepasižymin ys daibiniu p odu i um,
cump e a unção o man ų de pala as de da ybos.
Apibend inando isso, o que oi colocado sob e d ikamienius pala as, dos quais V.
U bu is e P. O. Mülle is não inclui em s e as de pesquisa de aze pala as, de e ia
a úl ima opinião conco da . Visų p imei o, não p ecisa esquece , que a pala a,
a ibuí el ao da inho, de e se não só o malmen e, mas e seman iicamen e
undamen ado, em se is a o seu da ibínio po encial. Falando sob e
condu inius pala as é impo an e no a , que o signi icado de isolados dėmenos
não de e se a as ado do signi icado ge al do uni á io. Menė u caso a ligação
en e d ikamienias pala as dėmenas é esblêsęs, e um deles da ybiamen e
nemo i uado, po an o não le an a aspec o de da ybos pala as de signi icância
conside á-los kažkuo peculiingais ou exclusi inais, . i. dublia abalho, que
pe ence ia a ep esen an es da e imologia das pala as. Po ou o lado,
olhando pa a es as unidades léxicas apenas apenas o malmen e, pala as de da ybos schslui não consegui á li a -se da s e ia da mo ologia, a é ao con á io susikoncen a us apenas apenas em
3 S ie i Schwiege p isky imas de elemen os da língua Vocal a iksoidams não é comple amen e
co e o, pois a iksoidai p odu os do pon o de is a da ab icação de pala as são
pa icula men e dė ūs, enquan o en e an o os p imei osmenos S ie i Schwiege ap inkam só
em pequena g upo de pala as, i. i. não são p odu os ūs. 4 Sob e isso se ala á mais amplamen e na p óxima pa e des e a igo.
5
G ama icas da língua Vokiečių ci ado em 1999 m. publicação Woche za iksuo naujada as
S ie amilie (DUDEN 4 2005: 667).
DALIUS JARMALAVIČIUS
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
dėmenos es u u ação análise, su ge pe igous įsipainio i em excessklinį,
pag ečiui us ojamų e minos c iação, eque endo isolados casos explica em.
Assim só apsuncida diach onina pala as de da ybos es inamen o. Apa ece
is a as peculia idades de d ikamienias pala as, das quais um dos dėmenas não é
a ybiamen e pama uado, mais ap op iamjim jiemas desc e e encon a iam
V. U bučio p opos o a iamųjų dū inių su a liekamais kamienais e m. No
en an o, endo em con a que es as leksiniai unidades não pe ence à á ea de
juolab nelaiky ini kompozi ais, inkamiausia juos bū ų į a dy i kompleksinės
es udo de pala as de da ybos e es u u as pala as com da ybiškai
nemo i uo u kamienu ou da ybiškai nemo i uo ai complexinės s uk ū os pala as.
2. DÚRINYS OR VEDINYS?
O dígios da eo ia de da ybos amplamen e discu ida e po causa in e piné posição
en e dū inių dėmenų e a iksų ocupanços elemen sų, cien í ica li e a u a ainda
chamadosų a iksoidais. A iksoidai são ais elemen os de pala as doybos, que
ocupam in e pinę posição en e a pala a (leksemos) e doybos a ikso. E. Donalies
esses elemen os chama já não pala as ( o. Nich -meh -Wo ), mas ainda não
a iksais ( o. Noch-nich -A ix), e obse a que a o mação de a iksos de sepa as
pala as é ípico enômeno da língua okiečių. Uma posição semelhan e, de que as
a ixas de da ybos de pala as se o mam a pa i dū inių dėmenų linguagem na
e olução da his ó ia, man ém e Dama ies Nübling (2010: 73). No en an o es e enômeno
não é es anho e a ou as línguas. V. U bu is de alhadamen e é desc i o da p eceiga
la ian -uzis, endo-lhes abs acakčią ca egó ica signi icação ‘pama inu pala a
di o do sujei o luga de es a , kelmę, например.: la. plūzis ‘peludė, sie ūzis ‘sū inė ou
ūzis ‘ a ai com ogu acimauje (U bu is 1993: 84 .). Mencionado o man as das
pala as da da ybos susda é de um ce o idu iniosios okiečių žemaičių kalbos
dū inių com an uoju dėmeniu -hūs ( o. Haus ‘namas) ipo, например.: bakhūs (la.
bakūzis) ‘kepykla, obesys com duonkepe k osnimi, mün hūs (la. min ūzis) ‘mone ų
kalykla e pan. Mais a de, como apon a V. U bu is, o man as -uzis, di e en emen e
negali bū i su okiamas kaip leksinis iene as, be ik kaip žodžių da ybos a ik-
do -hūs, não endo ao lado do undamen o pala a, já sas (U bu is 1993: 9295, 98).
Assim, a iksoidai, u in ys leksína signi icado ( iesa, mais ou menos desc end in ą),
di e encia dos pala as doybos a iksos, mas po causa de suas unções, limi ado
sa a ankiškumo de pala as conjuninyje es á em es es similesni. Na maio ia das
pala as do abalho dos pesquisado es in e piné posição en e composi ões
dėmenas e de i a os ocupan es do abalho de elemen os in oduzimen o
a iksoidais é acei iníssimo. Embo a na li e a u a ge manis inha, como apon a Julia
S epan, a iksoidai pode se chamados e de ou a o ma, ex: a iksinėmis
A igos A icles 81 /
Dėl žodžių da ybos eo ijoje a ojamų e minų i da ybinių
elemen ų klasi ikacijos
mo emomis, semio a iksais, dū inių a iksais, ela i os a iksais ou a si a iksais
(S epan 2009: 102). Como a gumen a P. O. Mülle is, keblumos su gem e po causa
a ixsoides a ibuição de pala as a ipos de aibas, po que es udando a linguagem
diach oniniu aspek u, não semp e é ácil a ibui dú inos e edinos (Mülle 1993: 410).
A iksoidai ge almen e se di idem em dois g upos: 1) p e iksoidus, a liekančius
p iešdėlių unção; 2) su iksoidus, a liecanços p eesagų unção e būdingus
ge almen e daik a a dji ou būd a djiu.
Hansas Al mannas, em esumi a ob a da língua gêmeas con empo ânea, indica os
seguin es su ixoides: -gu , -k am, -k eise, -leu e, -ma e ial, - eich, - olk, -wel ,
-we k, -wesen, -zeug. P e ixoidam ele a ibui: Al -, Ex-, Ko-, Maxi-, Mini-, Miss-, Mi -,
Nich -, Vize- (Al mann 2011: 7476). Es a lis a expandi ia-se se incluíssemos ambém
aqueles elemen os de azida de pala as, que J. S epan ambém in e p e a como
a iksoidus, ex.: - au, -mu e , -nonne, -weib, G oß-, S ie -6 (S epan 2009: 101102).
Kilme a iksoidams bas an e a imi são nes e a igo já mencionados kon iksai, os
quais W. Fleische is di ide em duas espécies: es animas de o igem ( o. nich
heimische) e indigenius ( o. heimische) (Fleische 1995: 62). Ao p imei o g upo
a ibuem-se ou a ez ambém chamados neoclasikinhos con iksa, p z. : Bio-,
Eu o-, Mini-. Ou i g upo pe ence já a menciona S ie i Schwiege -. A di e ença
essencial en e sua e es anha o igem con iksas é pala as com eles
p odu i idade de ei o: com es animaisiais, especialmen e na a ual okiečių
alação, pasida oma nemažai pala as, e sa ieji (indigenūs) kon iksai de pala as
de ei o são a os (Elsen 2006: 138). Kon iksos, con udo, não de e iam jun a-se
com a iksoides, po que os úl imos ainda se encon am como sa a ankiški
pala as, ao passo que kon iksai exis e só em ce os g upos de pala as (Schu
2006: 259). Ve dade, com S ie i Schwiege galima aze i no os pala as, mas
ac ialmen e okiečių alboje esses elemen os do pon o de is a de pala as de da ybos são comple amen e nonp oduk i ūs.
Rankamen os bicalbianos de XVIIXVIII a. dicioná ios de línguas bal as algunsZodio We k leksinė
niausiai ap inkami su iksoidai -we k, -wesen, -zeug, -gu bei p e iksoidas Haup -,
odėl juos eikė ų de aliau ap a i.
signi icação é modo de ab ico ( o. P oduk ionso ) (kodėl ne abo, p odu o e e c. signi icame?
au . pas Wesen), bū , kū inys ( o. Geschöp ), Zeug ‘medžiaga, į ankis ( o. S o , Ge ä ), Gu u
( o. Ve mögen), Haup ‘gal a ( o. Kop ). Como apon a D. Nübling, já p ecoi ósia bend inês
okiečių idiomas ( o. F ühneuhochdeu sch) pe íodo susi o muoja no os kuopinių daik a a džių
da ybos su iksa de We k, Wesen, Zeug e Gu (Nübling 2010: 78). F ede icas Ha wegas e Klaus
Pė e is Wege a cons a am, 6 Es e elemen o a de e ia a ibui indigenios (saus idiomas de
o igem) con ics, pois S ie -, con a iamen e ni a iksoidai, não é p odu i os o man es de
pala as da da yba.
DALIUS JARMALAVIČIUS
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI jog menê uoju ao pe íodo da língua es es
es imenos ing essam desc end in ą leksína signi icância, junções dis olusią do
pi minês, e o na mui o p odu ús. Especialmen e ais pala as pagausėja a
pa i XVII a. Tendencia kuopinius daik a a džius da i is com elemen o We k
anksčiausiai es yškėja desde XVI a. (Ha weg, Wege a 2005: 199), ou os
es udiosos alegem, ainda an es desde XIV a. (Solling 2012: 45). D. Nübling indica que
-we k e -wesen signi icanças conjun i os ge almen e são abs ahuo os,
po an o esses su ixos adquidaiam ambos comum doibina signi icância ‘sankaupa
do que di o em p imei o dėmeniu ou ‘ udo do que pe ence ao p imei o dėmeniu,
po exemplo. : Laubwe k ‘medžių lapai, Fische eiwesen ‘žu ininkys ė. A iksoidui
-zeug ca ac e ís ica cole y inė ‘ iskas, o que é usado pa a o que di o pi muoju
dėmeniu signi icado, exemplo. : Nähezeug ‘se iço de cos u a (Nübling 2010: 78).
Su iksoido -gu signi icado pode se di e en e, não igu da p imei a dėmens pa e
da linguagem: em conjunção com eiksmažodžiu es e elemen o signi ica
‘medžiagą, necessá ia ao p ocesso de abalho ou pe di bimui, com daik a a džių
abs ac os ele deno a complexo de o igem não ma e ial (Fleische , Ba z 1995: 144,
exemplo. 143 : Mahlgu ‘malinys, Gedankengu ‘min ys.
A iksoidai -we k, -wesen, -zeug, -gu com p imei as peças de di e en es línguas são
incomodai p odu ús. D. Nübling eigim, odos os elemen os lis ados podem jun a -se
com daik a a diniu dėmeniu, po ém na combinação com eiksmažodiniu dėmeniu mais
equen emen e de ec ado -zeug, aquilo en pu we k é mui o mais a o. A iksoidai
-wesen e -gu ge almen e jun a-se com daik a a džių kamienais, de inêždes
p op iedades de daik a a dinių obje os (Nübling 2010: 79). Sudu ões pala as
dėmen o Haup p e iksoido s a us p o a elmen e adqui iu XVIII a. Liudwigas M.
Eichinge is, e isando mencionado pe íodo ex os nominalinha pala as doibá,
suge e que a pa i do século XVI. usado lekdėmen o pe de essa signi icação e
sema Haup , eiškusi ‘kūno dalį – gal ą’ ( o. Kop ), is dažniau kaip pi masis
adqui e ou a, ma cinhando ‘cen ine padė į ou ‘aukščiausią poziciju
hie a chijoje, po an o es e p e ixo desempenha uma unção ca ac e ís ica
(Eichinge 2002: 350).
A ae- e a enção, que nas g e as dos pesquisado es de sinc onizadas pala as
da doybos não há unidade de opinião sob e desc i os su ixsoides e p e ixsoides
s a us. Jö gas Meibaue is (2002: 30), Michaelis Lohdė (2006: 15, 112113), W. Fleische is
e I. Ba z (1995: 145) da ybinius elemen os -we k, -wesen e Haup žodžiuose pe dos
seu pi minę leksinę signi icação a ibuem da ybiniams a iksams. Enquan o isso os
componen es -gu e -zeug os úl imos pesquisado es conside am dū inių
an aisiais dėmenimis (Fleische , Ba z 1995: 143144). Giselos Zi onun opinou que eles
pe ence iam à me ade su iksos ou a iksoides ca ego ia (Zi onun 2012: 131), e
Johannes E benas da ybinius elemen os -we k e -wesen ge almen e pe cebe
como su iksoidus (E ben 1975: 143), às ezes os chamando e kuopinių daik a a džių
da ybinėmis p eceagomis (E ben 2001: 105).
A igos A icles 83 /
Dėl žodžių da ybos eo ijoje a ojamų e minų i da ybinių
elemen ų klasi ikacijos
Assim, opiniões dos cien is as sob e -we k, -wesen, -zeug, -gu e Haup s a uso mui o
a ia. Cadê a alia mos, se discu imos elemen os podem se pe cebidos como
daik a a diniai dū inių dėmenys, ou já como a iksoidai, de e ia chama -se a enção
não só a seu g au de abs acção signi ica i os bem como egis a imą lema
diccioná ios sepa i a, mas ambém em posição dū inyje ou sua pamo eminį e imą.
XVII, po exemplo a. dicynas -we ck [-we k] e -zeug ap esen am an o sepa ado
pala a, an o encon am-se dū iniuose pi masiais e an asiais dėmenimis, p z. :
Cla is IV-954 We ck ‘Da bas, Loba, Weikalas, Pada gai7, Cla is IV-1047 Zeug ‘Rykas,
Cla is IV-954 We ck=Tag ‘Di bama Diena, Cla is IV-955 We ck=Zeug Rykledis, Rykas,
P ip owa, Cla is II-1115 K iegs=Zeug ‘Ze nie u Rykai, Cla is IV-464 Schmied=We ck
‘Kalwjo Da bas, Cla is IV-954 Zeug=Hauß III ‘Sza winyczia. Ve dade, oco a dū inių
com desc end in a des es dėmenos da ybine signi icado, p z. : Cla is II-1162
Laubwe ck ‘Lapai, po an o al da inys não de e ia se a ibuído dū iniams.
Sudu inių daik a a džių an uoju dėmeniu XVIIXVIII a. on es de e ia conside a
ambém o elemen o Gu Gu , anuome ainda a o ą ‘p ekės, pa imônio, lobio,
casas ou ge ybės signi icado (plg. B 612 Gu , Gü e , Lex 44a Gü e ), например. : Cla is
II-1043 Kau =Gu ‘Tawo as, B 795 Ki chen Gu ‘Baznyczios Ge ybe. No en an o
da ybos o man ams já his o icamen e pe íodo a ibuído dos daik a a džių
an asis dėmen o -wesen, įga ęs dū iniuose abs akčią значение. Embo a em
analisados dicioná ios manusc i os pala as com es e elemen o, quan o delas
conseguiu зафиксировать, não há aduzi (g eičiausiai o me o au o es não
conseguiu lhes encon a no galboje Li uãos encon a i o ap op iamo pala a. au .
no aba), например. : Cla is II-868 Haußwesen ‘namų ūkis (au . e imas), K iegs Wesen
B 823 ‘ka yba (au . e imas), po ém já de DWG o necidas pala as com -wesen
elemen o apibend in a eikšmė. Pa yzdžiui, žodis K iegswesen žodyne apibūdi-
namas, kaip ‘ka o padė is, ka iniai san ykiai’, Hauswesen – ‘nuosa ybė’. Dū i-
explicações isoma des e niams ambém não eikė ų a ibui pala as com o
p imei o dėmeniu Haup -, p a adusiu pi minę ‘ca os signi icado e conjunção com
daik a a d eiškiančiu. ‘s a bų asmenį bei esminį daik ą a dalyką, : Lex 46a Haup
Mann ‘Pillonis, Szim ininkas, Haub =S ad Cla is II-860 ‘Wy ausis Mies as, B 644 Haup Leu e
‘Wy esnieji, Wy ausieji.
Abibend inando o que oi di o sob e mencionados elemen os es u u ais, pode-se
alega que an e io es epochos daik a a džius com an aisiais dėmenimis -we k,
-zeug e -gu , exce o algumas pala as, nas quais esses elemen os de leksinė
signi icado já não es á cla amen e exp ess exp essš a, de e ia a ibui
dū iniams. -Kadwe k, -zeug e -gu dėmenys não exis em a iksoidai ainda casoja e
o a o de que nos analisuo as XVIIXVIII a. diccioná ios dū inhos com eles pa a a
língua li uânica aduzem nãou ols an do o iginal do idioma, e isso pe mi e
esol e , que ano me o o alė ojas mencionė us elemen s 7 XVIIXVIII a. exemplos de pala as são ap esen ados e imas o iginal pa a a língua li uânica.