78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
DALIA SVIDERSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Di ei o de pesquisas acadêmicas: onomas ika ( ik inių
pala as de da ybos, o igem, mo y acijos in es igações).
SUDTINI MARIJAMPOLS
APSKRITIES HELONIM
MOTIVACIONA
Mo i a ion o Composi e Helonyms
o Ma ijampolė Coun y
ANOTACIA
A igonis é an e io men e execu ados a ealinês oponimías li uanas pesquisas ąsa. Nele
analisa-se de uma unidade adminis a i a en euka io Ma ijampolės apsk i ies compos os de
helonismos, zap ašy ų Земės a dų anke ose, mo y acija. O es udo e le e es o ços ixa
nyks ančius (já ex inguius) nomes de minulkiųjų hid oobjec os e e ela seus gnoseologinį
po encialą, baseado não menos al ais p ese a ou os en euka io anke ų dados. Visando o
quan o mais con iimesso in e p e ação de mo i ação de anden a dijos, em asi
en euka io anke os ma e ial, ixuojančia nominações eiksnius, ep esen an es da kalbinės
bend uomenės esul ados de a i idade comunica i a, padėjusius saiaškin i ealmen e
ep esen ouama con en inho de anden a dijos, pseudomo i ação.
Os esul ados da análise mos a am que a mo i ação po nomes kū ėją ixa e conse a a
na u al, social e cul u al ambien e, suas de ales. In o ma í us e nokul ú iniu pon o de is a
in oduzi ijamen os es u u ação axiologinio codi ic, unção de a aliação es e eo ipinio
execu an es paukščio, mi ines bū ybės denominainimas, asocia i iuosius unidades de
linguagem yšius ixsuojan ys pseudomo i a o iai. Valido conside i inas e i as
anden a džių me a ó icas aiškos mo i ação sinais de in e p e a ion.
ESMINIAI VOODŽIAI: a puka io laiko a pis, luga o a džiai, anden a džiai,
helonimai, sudė iniai helonimai, nominacija, mo y acija, pseudomo i acija.
ANNOTATION
The a icle is a con inui y o he p e ious esea ch o Li huanian a eal oponymy. I
in es iga es he mo i a ion o composi e helonyms om a single adminis a i e uni in e wa
Ma ijampolė Coun y eco ded in he Land Names ques ionnai es. A pesquisa e le e os es o ços
A igos A icles 79 /
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
pa a egis a os nomes de he small hyd oobjec s que es ão p es es a se ex ingui (ou que já
caí am em obli ion) e pa a e ela seus gnoseological po he a icle e e e-se aos da a o he
en ial based on o he da a om he in e wa ques ionnai es which a e also wo hy o p es-
e a ion. To achie e as eliable in e p e a ion o he mo i a ion o hyd onyms as possible,
in e wa ques ionnai es eco ding he ac o s o nomina ion and he ou comes o he
communica i e ac i i y o linguis ic communi y membe s which we e use ul in cla i ying he
ac ually ep esen ed con en o hyd onyms and pseudomo i a ion.
The indings e ealed ha h ough he name-gi e he mo i a ion eco ds and con-
se es he su ounding na u al, social and cul u al en i onmen , i s de ails. The names o a
bi d o a my hical c ea u e used in he naming s uc u e as he pseudomo i a o s eco ding
he associa i e links o linguis ic uni s, which play he unc ion o axiological coding and
s e eo ypical e alua ion, a e in o ma i e in e hnic-cul u al e ms. The in e p e a ion o he
ea u es o mo i a ion o he me apho ical exp ession o he hyd onyms in ques ion is
conside ed aluable as well.
KEYWORDS: in e wa pe iod, place names, hyd onyms, helonyms, composi e
helonyms, nomina ion, mo i a ion, pseudomo i a ion.
0.VADAS Iniciais linguís icas de pesquisas, besio ien ojan es em po os,
pensamen o, cul u a e linguagem elação (G i ėnienė 2009, Guda ičius Lubienė 2015,
Be ezo ić 1997; 2010; Кубрякова 2004; 2012 e k .), con ex o, con ínuo dos
oponimijos locais li uanos, ixsuções de espaço, con eúdo do país, g įs ą
nacional mundialêžiū a e pasaulė oka, caminho de pesquisas são signi ica i os e
p ospec i os. Como e idência, a es ando em a o da escolhida di eção de
pesquisa, es á sandū os manei a pada y ų helonimų mo y acijos analizė
(S ide skienė 2016). Ela baseada numa onomas ina si uação1 esul ados de
análise, es emunhanços empi inį de uma de e minada e ninês s i a kalbinės
comunidade ep esen an e expe ii , sua elação com o en o no mic opasauliu
( a puka io kaimu), pe cepção e ca ego ização do úl imo. Assim oponominação
pesquisas di eções plė o ê no a pa adigma êmuos quan o complemen ê e
Li uães oponimik. Além disso, a puka io onimų analizė um dos 1 De ido ao e mo
onomas inė si uacija c . TMOI: 19, 71.
DALIA SVIDERSKIENĖ
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII manei as de, ajudando a p ese a o legado
cul u al e con ibuindo pa a bene an es de meio século Aleksand a Vanago doado
comp omisso2 implemen ação. A é ago a do pon o de is a do da ybos analisa os
modo de cons i uição ei a a sua oponimiją kalbininkų opiniões di e en e. A.
Vanago p amin o des as de iniai análise caminho ėjo odos os in es igado es de
luga es li uãos e, endo em con a a sin aksinių ligações en e d ina io in odução
do p incipal e secundá io lémens desiguodidade, compos os localo a džius
sepa ou em kilminink e qualicinius3. Nes e o 2003b: 6380). B onys Sa ukynas
ma u, be hid onimų, de aliausiai išanalizuo i Lie u os oikonimai (Razmukai ė
ã ski a e impo ância pa a es udos de oponimía Li uãos A. Vanago hid onimų
da ybinės analizės ecenzija4 chamou a enção a anden a džių klasi ikacijos
ne obulumus e a gumen uo ai p opos asė sudėjimo nominaciju i mo y aciju
būdu pada y us andenų a dus ski i į sudė inius de inamuosius i sudė inius
nede inamuosius5. Į šį pama uo ą siūlymą eigiamai eaga o lie u ių mikonimų
y usi Jū a ė Lubienė e undamen adamen ei analogiškus indicou linguo o eia
Li uânica exis en es amos as de classi icação, já o nadas adicionais6. Assim
man ina, que no u u o sudė inė lie u ių oponimija ambém de e ia įsilie i em
comum junginių g upių k ali ikaciją i klasi ikaciją. A im de explica o modo de
composição pada y ų helonimų mo i a i a, chama-se a a enção pa a o a o de que
compos os compos os de inamieji helonimai são compos os, cujos
2 Spa us ou oimas ag ícolas, abalhos de ans o mação da e a, melio ação, es adas
di imas, apidamen e keičia a e a ace. Mui os nomes de luga es a ão nebes a būs,
esqueš ami. Naquele modo i es abilemen e pe de-se g ande iqueza (Vanagas 1973: 6). Você de e
escolhe sem exceção odos os nomes de luga es, especialmen e a i ando a enção a obje os mais
minúsculos, cujos nomes mais apidamen e se esquecem ou os elei o es icam despe cebidos (ibid., 7).
3 Kilmininkiniais chamam-se compos os anden a džiai, sudė i de dois sa a ankiškų pala as,
dos quais o p imei o, de inejian ysis, é do conjinio ou ik inio pala a kilmininkas. Quali icaciniais
chamam-se compos os nomes de andenos, cujas ambas pala as são a dininko aleg nio
( ambém ê Vanagas 1970: 258259, 273). De ido aos li uanos kilmininkinių ie o a džių é ašęs e
B onys Sa ukynas (plačiau ž . Sa ukynas 1963: 235246).
4 Mais amplamen e s . Sa ukynas 1971: 166169.
5
Es e úl imo pesquisado alegou, P. Lebelio logís ico e miną les noms guali ica i s (kokybiniai
a dai), que A. Vanagas in e p e eu k ali ikaciniai, de e ia se subs i uído do da ybiniu
de inamieji sudė iniai. En ão eles com kilmininkiniais ou nede inamaisiais compos os compos os
o ma iam um compos o dos posky į. En e ou a ko, os chamados kilmininkiniai ambém podem
se k ali ikaciniai, exemplo. : Šal inių upelis e al. (Sa ukynas 1971: 167).
6 De aco do do p incipal e secundá io es imenos sin ác icos laços da língua li uânica
adicionalmen e dis inguem dois g upos conjun os: 1) de inamojo pažyminio, 2) aldomojo
pažyminio ou nede inamojo pažyminio (da . ž Lubienė 2015: 73).
A igos A icles 81 /
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
o memb o secundá io emulske a ca ac e inguosos ou o, do na io p incipal7, sinais
de signi icação (pa yପରି, Re os balai ės b. B b, Tamsióji plýnė s . Ss e k .). Do
úl imo ipo da iniuose o g au de de inação semân ica o p óp io maio , po ém
in o macijos komunikacine p asme jie nesu eikia. Didesnę pažin inę e ę u-
g andes i ou os da iniai compos os nede inamieji anden a džiai8 (ypač
me a o iniai), embo a a junluna semân ica en e seu p incipal e secundá io na io é
apnesio. Po exemplo, nomes de luga es pe sonalizados compos os indeinamiais
ge almen e êm posesy inę signi icado (Rudncko as as s . B b), nos complexos
apelia y iniuose nede inamuosios localo a dzios p immuoju dėmeniu indoan e
apelia i o kilmininkas nusako uma ce a peculia idade do luga (Ža dãka čių plýnė
u i a ibu inę eikšmę). Ki uose sudė iniuose apelia y iniuose nede inamuo-
pln. V . sieses nomes de luga es podem islumbi e localinę signi icação (Palinijos
bala b. K sn bala, es ando à изki s os miško ios os, i. i. palinijas). Pa a um e ou o
den a dinių da inių eikšmių ne apa umą dėmesį y a a k eipęs i A. Vanagas:
ipo an- sudė inių hid onimų signi ica i os não há udo apačios (Vanagas 1981: 51).
Isso depende do p imei o, de e minuojo, componen e, signi icado ... (do mesmo)9.
Assim explicando-se de modo de composição ei os andeno djies mo i ação, há de
obse a -se di e en es ligações sin ác icas en e dbiná io in odução do p incipal
e do secundá io dėmen, po que impo an e não soma dos sepa ados dėmenes
signi icamen os, mas sua semanê o alidade, i. y. unida di isão signi icância10.
A lk i a mo i ação de nomes de luga signi ica e ela , como um de e minado ep esen an e de
á ea é nica elaciona-se com ele supančia en o no, como ją pe cebe, que qual linguinos une os
apelei a e qual é usa sua combina o iká, in oduzindo uma ou ou o opoobjec . Ano Aloyzo
Guda ičiaus, naujas pala a, no a signi icação na ala em a amą, é mo i uo , o que signi ica que
nomeando uma no a ma é ia, jun o con amos, po que o nomeamos assim, en a izando uma ou
ou a noméggio coisa de p op iedade ou aspec o. A pala a em exp essão é a base do nome, a
mo i ação o ma sua o ma in e na (Guda ičius 2009: 140). A sk e endo a o ma in e na da
pala a, a espos a às ques ões, como o obje o de aco do com ce os a ibu os ecebe esse ou
ou o nome, como o p ocesso de nominação a ua a consciência humana, sob e o que e como môs o
uma ou ou a nação concep ualizuodama 7 p incipais (basinais) laiki ini secundá ios dėmenys balà,
pélkė, plýnė, as as e suas o mas meno es e múl iplas.
8 Chamisa a a enção o a o de que no a igo o e mo anden a dis é usado em amplo signi icado.
Dėl šio e mino a ojimo iek siau ąja, iek plačiąja eikšme ž . Vanagas 1999: 239 (pi muoju
a eju e minu pa adinami upės i eže ai, an uoju – i ki i ik iniai andens elkinių a dai:
ma es, oceynos, eže ų, upių, enkinių, g io ių, b as ų, pelkių, liūnų e e c.). 9 Po causa da não
iden idade das signi icâncias eja ambém Sa ukynas 1963. 10 Po causa desse concei o ainda eja.
U bu is 1978: 150.
DALIA SVIDERSKIENĖ
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII mundo (G i ėnienė 2006: 24). Úl ima a noção de
mo i ação suppõe men į po causa comunidade de modo de ida e da língua glaudžių
elícios, unidades da língua consolidadas enca o os nacionalis as. E isso só
en a iza a impo ância da análise de in oduzimen os de minulkios hid oobje os,
pois es es unciona a mais p o in oduijanciais, o am pama ua (ne)nau ilidade a
necessidades humanas medida, sugė ė suas disposições, mic oaplincas, de um
ce o pe íodo en e o ila o dia y expe iência. Têsian a análise dos smulkiųjų
hid oobjec os, obje o de es udo escolh o ou o da ybos modo sudė iniai
helonimai. obje i o do a igo explica (in e p e a ) a mo i ação dos helonismos
ei os pelo modo de composição, es abelece esses anden a džių 1) e ela , o que
nominacijos polinkius i iamame plo e. Tiklsui pasiek i keliami užda iniai:
no momen o da composição signi ica a de en e os assen amen os de Žemės
a dų e gi ininkų anke i e linguis icamen e ecol i11 compos os nomes de
andenų, 2) explica (in e p e e ua ) po que um ou ou o hid oobje o oi
nominado num nome compos o, nomeadamen e 3) des aca o in en á io dos sinais
de mo i ação dos a skleis ų, sua especi icidade.
Analisando ma e ialá, man om-se a p o ação do es udo man inhos12 a sua
oponomas ica solo13 su o muadas e desc end inando c i ium seman iniu
complemen adas esquemas de ipologia seman íneas de locais. inse ido c i é io
suplemen a ajudou a subdi idi os mo i os de in odução segundo os p incípios
de oponominação: (1) segundo hid oobje o peculia idades, (2) segundo
hid oobje o ocupado posė ão espa ês e (3) segundo hid oobje o elação com
asmeniu. Es es p incípios de em se conside ados basicos, de e minados as
p óp ias especi icas dos objec os in oduzijá eis14. Disima ma e ial a desi s ão
pode expandi . Po exemplo, nes e es udo, dis ingue-se a designação (4) segundo o
empo de u ilização do uso do hid oobje o ( . 1.4.). In es igamajai ma e ial
aplicados doybina analise mé odo, aiškinamasis (in e p e acinis) mé odo com
compa a i o mé odo elemen ais, seman ines analeses e in e nines insz algos mé odos.
Sudė inių helonimų mo y acijos aiškinimus ėmė Lie u ių kalbos žodino
(2013; далее15 LKŽe) ma e ial: de inição de ocabulá io, exemplos de
consumo (independen emen e localino apa umo). Asmen a džių p incipais
pa a džių žodynas ( oliau – LPŽ), abėcėlinė is o inių asmen a džių ka o eka
on es Lie u ių 11 Suno min i, de aco do possibilidades suki čiuo i.
12 Ž . S ide skienė 2016.
13 Temima gal a A. Vanago suda y a luga o a džių mo y acijos analizės schema (plačiau ž .
Vanagas 1981: 4153), da qual pe mi ido į a dijimo mo y ų pagal am ik ą objek o požymį
išaiškinimas, apa eceu insu icien e.
14 Ve Ainda Golele 1972; Be ezo ich 1998; S ide skienė 2014; 2016. 15 No a igo da ap esen ação de
algumas on es ab e iadas, po causa de equen es suas epe ições, enunciada.

S aipsniai / A icles 83
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
( oliau – IAK16). Ieškan asmen a džių hid oobjek ų į a dijimams pag įs i, p a-
adução polkų e okiečių línguas diccioná ios, que lis ados lis a de on es no
inal do a igo. Vie o a dinių sudė inių da inių mo y acijos aiškinimus ėmė
Lie u os TSR adminis acinio- e i o iinio suski s imo žinynas (1976;
pos e io men e ATSŽ II), Lie u os TSR upių i eže ų a dynas (WEB LUEV), Lie u os ie o a džių žodynas
(2008; 2014 a segui LVŽ I; LVŽ II).
Tu in omenyje B. Sa ukyno kel ą, onomas ikoje i šiandien ak ualią, min-
į paisy i onimų yšių su iso ling is inio a ealo oponiminiu kon eks u (pla-
čiau ž . Sa ukynas 1966: 172), uma impo an e on e, apoiėmoso es udo de mo i ação
de helonimais compos os conside a-se em á ios pe íodos de da língua i a insc i ais
localo a dzes sankaupa localo a dzes ka o eka (www VK17). Além disso, os mesmos
ques ioná ios, olhas de ecensamen o de localo i zes, in i ulados Zemés nomes, o
ma e ial é uma pon e, ajudando o pesquisado a supe a a dis ância en e
opoobje o e seu nome18. Assim, as úl imas on es conside i ini pa icula men e
aliosas escla ecendo a mo i ação dos nomes dos luga es, pois e ela a si uação
onomas ina. Os esul ados da análise da si uação onomas ina, cuja qualidade, como
se á is o a pa i do a igo analisado ma e ial, depende dos disponí eis
зафиксированных информатантов свидетельств, melho ajuda a esol e ques ões
de oponominação, mo y aции e pseudomo i aции in e p e a ion. Faziam-se no
a igo os mesmos, habi uas os e nusis o ėjusių, c i é ios de ap esen ação da
ma é ia oponimijoje li uãs. Sob e a dis ibuição da subs ância e p ocedimen o de análise eja ambém S ide skienė 2016: 246247.
1.AChICHOS MOTIVACIONS
SUDTINIAI HELONIMAI
1.1. Insc ições po ca ac e ís icas dos hid oobje os
1.1.1. De aco do com ca ac e ís icas da supe ície do undo do hid oobje o
16 Saugoma Ins i u o da língua Li uânica Bal as línguas e cen o de pesquisas a dyno undos. 17
Também gua dado Li u ians idioma ins i u o Bal ų kalbų e a dyno cen o undos de pesquisas. 18
Pa a o ma e ial das anke as de nomes de Te a ambém e S ide skienė 2015: 170, 172174; 2016: 244245.
Pelo que salien ando as olhas de edação de locais (sem ou os dados impo an es) sob e i en es
dados da consciência linguís ica de ep esen an es da e ninha á ea, signi ica i a Rū os
Ma cinke ičienės exp essada men i : Iš iesų não pala a, e um homem em na cabeça ce a
ią gali iš eikš i ienu a ki u žodžiu. Tik indi idui a ojan žodžius kyla asociacijos, a si anda
signi icação koncep ą, concepção ou samp a ą, ku aizdiniai. Po an o signi icados é p eciso
p ocu a não em pala a ou dicodyne, mas seu a osens con ex o, pe gun ando pašneko o e
ypa umais“ (Ma cinke ičienė 2011: 8).
DALIA SVIDERSKIENĖ
84 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
(1) De ido à qualidade da supe ície do undo nominado hid oobje o Šlýnių balà
b. K sn: lie. šlýnė ‘pilkš ai mels as ou balkš as gli us molis com ma é ia
o gânicas impaišasʼ19.
(2) Hid oobjek o dugno pa i šiaus izinės ypa ybės inspi a o balos a -
compa ando o seu p óp io en endimen o de pala a conc e a com auspi s o ou pe scai y o pala a
do Klampioji balai ė b. K sn20: lie. klampióji, plg. klampùs, - ‘į aquele emklimps amaʼ apa ição (plg.
Viks a s aκτική c esce em g andes a bus os, especialmen e em clampias balos ( š.)). De ido
semân ica plg. sandū os manei a ei a Wa e a dį Klampãbalis b. KzR21, Зафиксисованное
исследовамame plo e. (3) De ido à supe ície do undo, como camada, dubidade, p o undidade oi
nominado hid oobje o Gilùsis as as b. K sn: lie. gilùsis, plg. gilùs, - ‘ ão indo da supe ícies em dugną,
dubusʼ. Isso, que du an e o p ocesso de oponominação oi ac ualizuada compos o anden a džio
p imei ojo dėmens espaço sema, con i ma e segundoasis dėmens as as. Į a džiuo inė p imei o
dėmens o ma liudija konk e izaciju hid oobjek o nominacijos p ocese (plg. Gil balà, Gil balái ė
hid oobjek as apibūdinamos)22.
1.1.2. Būdis gilùs, sem espaço semos, em e quan idade semą. Nes as ocasiões de
nominação de hid oobje os a úl ima e oi ac ualizuada: Gil balà b. Lb ; Gil balái ė b.
Lb : lie. gilùs, -, isso con i ma e os segundo dėmenys balà, balái ė. De ido à
abundância de água me apho icamen e nominado ou o hid oobje o: Pa apų
balai ė b. K sn: lie. pã apas, pa ãpas ‘po ynisʼ (lie. pó ynis ‘ adens pa inimas,
za lúdimasʼ). Nes e anden a džiu não só concep ociniu manei a, mas e
emocialmen e ansmi ido con eúdo da signi icação, e sudecimen o manei a ado
do nome do luga o p imei o dėmen o az-o i esnį, pois em šnekamosios
linguagem a spal į. Con a iamen e, de ido à ausência de água, nominouu a local
de húmido Sausàsis as as b. K sn: lie. saũsas, -à ‘be d ėgmės, sem água,
nesušlapęs, изdū ęsʼ; Sauseji ais ẽliai b. K sn: lie. sauseji, plg. saũsas, -à. se em
1.1.3. Dėl paukščių23 susi elkimo, pe ėjimo a pan. am ik ose šlapio-
luga es nomes ecebe am es es opoobje os: An ùkų balà b. Ss: lie. an ùkas ‘an es
19 Plg. šlýnė ‘ okio molio di aʼ.
20 V . insc i o Kalniškės gi ininkijos Znicos k. enque oje. 21 Po causa dele s . S ide skienė 2016: 253.
O úl imo hid oobje o mais p o a elmen e oi nomeado de ido às ca ac e ís icas ísicas da
supe ície do undo.
22 De ido aos compos os hid onímos, cujo p imei o (de e minuojan e) dėmen o exp essojo
simples oio e į a džiuo iniu būd a džiu, signi icações ne apa umo é a k eipęs e A. Vanagas (plačiau ž .
1981 Vanagas: 51).
23 Tokį pasi inkimą šiame s aipsnyje lėmė i iamos medžiagos speci ika – iš ki ų gy ūnų pa adi-
nimos ize am os anden a džių nãoi aikė. Įp os oi é a ibuído sob e luga es de
assen amen o (es ado, ida ou e c.) de animais uma seção de explicação de mo i ação, onde, de
kokias (paukščių, oplių ou e c.), mais não nebede aliza (ž . Vanagas 1981; S ide skienė 2016).
S aipsniai / A icles 85
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
jauniklisʼ24; Pémpių as as ( Pempỹnė) s . V : lie. pémpė ‘nedidelis sėjikų amília
pelkių paukš is (Vanellus anellus)ʼ. Em ala i a usada g e idades, i. e. sinybinio do
acybinio, Pempỹnė mo y acija luga , onde pempės pe i e i ica e con i ma a
explicação do mo y acijos do anden a džo compos o; Vanag as as 2 s . B b25:
lie. anaga ‘plėš iųjų bū io paukščių pošeimis (Accipi idae)ʼ, ãnagas ‘ anagų
pošeimio espécieis, plėš us paukš is umpu lenk u snapu e aš iais nagaisʼ.
Embo a helonimas, como e ou os e i icia nomes, semp e são mono e e en iški,
nes e caso duas p imei o, de e minuojančiojo, dėmens signi icâncias são
ap esen adas an o po causa de uma, quan o po causa ou a ealaus galėjimo
se ak ualizuo omas du an e p ocesso nominação.
1.1.4. Di e sos luga es húmidos o am nominados po causa joseus c escendo
plan as: Be ž plýnė pln. Igl: lie. bé žas ‘lapuo as madei a b anca ošimi (Be ula)ʼ;
Be želių balai ė b. K sn: lie. be žẽlis, plg. bé žas26; Kanãpių plynẽlė b. KzR: lie.
kanãpė "a plan a cul i ação, da qual se ob ém caule de ib o, e das semen es
exp esso o óleo (Cannabis sa i a)ʼ; Samanos ais elis s . Gdl: lie. sãmana,
samanà, sãmanos ‘d ėgnų ie ų spo inis plan a com šakniniais haukeliais ie oj
šaknų (B yophy a)ʼ.
1.1.5. Isso, co encon ama ko é plynėje, indica a ibu á ias signi icanças helonimai:
Ža dãka čių plýnė pln. / V : lie. ža dãka ė ‘ilga, como ža dui ka isʼ. Šališkių
gi ininkijos enque e зафиксированный plynės nome Ba čių plynai ė pln. V : lie. ba čià
‘ am e dadei o en o cinam a ilys bi ėms, inkilasʼ (plg. An e io men e miške mui o
e a a ba čių (Al)), lie. ba s ‘senas espu ęs, kiau as madei a (pušis, eglė), e ėʼ (plg.
Ba ysè an igamen e man inha abes, ou elas p óp ias lá se mis u a am (KzR))27. 1.1.6.
Būdingą local peculia idade ma cam es es helonimai: Duobi as as s . Ss28: lie. duob
‘iškas a ou sób em inse ida luga na e aʼ; Kaln plýnia b. KzR: lie. kálnas ‘aukš as
e a subidaʼ; Kal as as s . Gdl: lie. kal à ‘pakili luga , nemicelis colnelisʼ; Kamš
as as b. KzR: lie. kamšà ‘žabais, i bais iskimš as
keliasʼ.
24 Plg. sakinį, insc i a de i osias linguagem: An ys aqui, e an kai sau po balą u ški Gs (san umpos
como LKŽe, elas sepa adamen e neaiškinamas).
25 I oniškio gi ininkijos enque o esc e e dois ais a a džiai Vanag as as. Anque os dados, 26 V .
jie už iksuo i ski inguose miško k a aluose; a šie nesi iboja, nus a y i kebliau.
insc i o Kalniškės gi ininkijos Znicos k. enque oje. Sob e a sua ainha e o igem explicação ainda e .
LVŽ I 447455.
27 Ve Ainda. LVŽ I 269270, onde não ejei a e possibilidade de pe sonal a dinė . seda (plg. a d.
Ba čỹs, Ba ỹs).
28 Sasna a gi ininkías enque o esc e e: idu y ais o é colnelis. An e io men e nele pessoas escikasem
duobes linus mina am.
DALIA SVIDERSKIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
1.1.7. De ido hid oobje o gaba i iškumo, i. i. excepcional g andeza,
nominuo as Didỹsis as as s . Igl: lie. didỹsis, plg. ddis, -ė (-, -, didžià) ‘žy-
es e e a nos seu olume, s ambusʼ.
1.1.8. Demonologicas mo i ações balo a dis, cap ado apenas um
Velni balái ė b. B b: lie. élnias ‘žemės e požemio die ai is, kipšas, pinčiukas; eligiões
pic oji espí i oia, nelabasisʼ. Neislaidina de olhos isso, que . insc i o Balbie iškio
gi ininkijos enque o, aigi pode-se pensa , que bala nep i aiky a (nep i aikoma) humano
necessidadesm. Es e conhecimen o (supe ação) syja com os es e eó ipos da
comunidade lingubinha, cujos e ei os nominação po ocese são aki aizdus pouco
conhecida um luga molhado no e i ó io bosko (nehabi ojoje), bala, pela qual não se
usem pessoas, e ninha es e a ep esen á é a ada como uma ce a elnių be o
(habi ojamoji) luga 29. Não odo cla o, po causa de qual hid oobje o sinalho es e oi
nominado Tamsióji plýnė s . Ss: se po causa ne sk a id aus a nden s (plg. lie.
amsióji, plg. amsùs, - ‘que não é de luzes co es, juos asʼ), ou po causa do
hid oobje o apagado nãoapagado (plg. lie. amsùs, - ‘menca apagada ou nãoapagada; em
que pouco ou não pene a luzosʼ). Úl ima a in e p e ação mo i a i a pode ia apoia
es a in o mação helonimas зафиксированный Va nabūdės gi ininkijos enque o. Embo a
e não eslaisku, que p imei o dėmens sema oi ac ualizuada p ocesso de nominação, isso
não impede des e anden a džio quali ica como in oduzi ijimo segundo hid oobje o
peculia idade.
1.2. Encaminhamen os de aco do hid oobje os ocupada padė io espa ês mę. Is o é possí el
Šio sky iaus ep ezen an ų mo y acijos in e p e acija kiek ski iasi: ieni he-
lonimai u i posesy inę eikšmę, ki uose – galima įžiū ė i lokalinę eikš-
de e mina só após escla ece a sua genez30. Po es a azão, sudu iniai helonimas do condado
de Ma ijampolė o am analisados na secção Posei idade e local mo i ação31. Analisando
compos os de minúkios hid oo ien em isolados mic og upos, quais is o a igo posky iuos,
bjek ų a dus, nu ody us eikšmės niuansus bandoma iš yškin i helonimus ski-
po ém, de ido à indicada azão ( u imų dados genezei iaiškin i insu iciência), sua o alidade
ap esen ada num só capí ulo. 29 De ido demonologicamen e a mo i ação dos sudu inhos
helonismos ambém c . S ide skienė 2016: 252253. Po causa de di e en es mi inio da água
en endimen amen o aspec os de e elação adicionalmen e Li uãs mundialėžiū oje, andenį
ligando com požemiu, e a e céumi, ainda c . Būgienė 1999: 1385. De ido demonologicos . usos
oponimijoje s . Be ezo ich, Maka o a, Mullloenen 2015. 30 Quan o a es a alegação c . Sa ukynas
1963: 238.
31 Veja Mais S ide skienė 2016: 254.
A igos A icles 93 /
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
(Skaudalių k.) Gedgaud upãlis upl. Sln (upelis eka Skaudalių k. e i ó io (VK)). Como ê-se a
pa i do ma e ial cole ado e ap esen ado, dados da oponimia li uanos ambém não opõem-se
com a hid og a ia sie ino mo y a o iaus iden i imui57. Assim, ac edi a-se que e nokul ū ines
in o mações de o alecimen o em nomes de luga es exemplos mais p o a elmen e são
pseudomo i ações es emunhei os. 2.2. Na ala i o, za iada a o ma anden a džio Sidab nių
balà b. Ld n (Pažels ių k. anke a) pôde o ma -se base de pala as o mas seman íneas
associação: sidab igai sidab iniai pinniai, e ybės58. Con udo, o hid oobje o mais
p o a elmen e é nomeado po ce as ca ac e ís icas do seu undo e água: chu esa (sandado)
do undo e limpa e cla a da água balos59. Assim ealmen e ep esen ou o nome con inho
co esponde p eesaga edinys Sidab niai b. Ld n: lie. sidãb as ‘p umusis, não bódigan e bal as
me al (Ag)ʼ. De ido semân ica plg. ame mesmo plo e za iksuada ao modo sandū os ei a
anden a dį Cidab abalė b. B b: lie. cidãb as ‘silab asʼ, ambém me apho icamen e nominada
po p op iedade da água do hid oobje o (dėl anspa ência da água)60. 2.3. Me a o icamen e po
causa do hid oobje o apugimo menkais aje ais nominada bala Vė e siùko balái ė b. Lb . Em oda
a á ea da Li uânia di undido paukš elio (LKŽe dados, ė e sỹs = ie e sỹs ‘ž i blinių bū io
ie e sių šeimos paukš is giesmininkasʼ) uma ce a peculia idade menkumas (plg. Vie e ss
mažukas okis, gieda pa asa į (D )) no p ocesso de nominação ans e ida xalia hid oobį
kala iją lapais, aje as (Aco us calamus)ʼ) signosui (iš) eikš i. Palaginamen os dicloino dados,
como (kai) ie e sia: Rugiai es i como ie e siai (smulkūs, a e)61, da plg. sakinį, de i aosios
linguagem za ixsuada no ame mesmo a eale: Cabelos e am kai ie e sio (menki, ploni), kai gimė
jek o augusių augalų – kala ijų (kala jas ‘pelkių, eže ų, upių augalas panašiais
(Vs). Es a in e p e ação mo i a i a é apoiada pelos dados Makauskų k. anke os [bala] apaugus
assim chamados kala ijais62. Assim, o nome do local ealmen e ep esen ada signi icação
aje ais, 57 Uma ez que a á ea de es udo no pe íodo en euca io pode se desc i a como
au iškai miš ią e pę (de aco do com o censo de população ge al de 1923, Ma ijampolės
apsk i yje be wi hou lie u ių (87,92%), mo a a 3,42% okiečių, 1,31% lenkų e k . (pelo desses
dados e ainda Subačius 2009: 228)), spėjamas com o e mo hid og a ija sie inas pode ia
pe ence à leksikai emp es ada. 58 Po causa andenų a dų pseudomo i a o ių, sie inų su
pinigais, usų oponimijoje s . Beze zo ich
2010: 200–201.
59 Rusos oponimia es udos ap esen a a analogiška nomes andenų mo y acijos in e p e ação
(plačiau ž . lá mesmo).
60 Em elação ao úl imo balo a dzio mo i ação ambém c . S ide skienė 2016: 253. 61 Veja
h plkiis.lki.l ://palyginimu; jsessionid=7A915DD336B6718C1189DBE0D03396F9 [ iu 2017-09-04].
62
Da plg. i iamame plo e za icsuo oa pasakymą Reikia expjau i kala ijus de balai ės (Šil).

DALIA SVIDERSKIENĖ
94 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
dėl menkumo adinamais ie e siais, apaugusi bala. Reikšmės paaiškinimas
e ela anden a džio aiškos Vė e siùko balái ė incompa ibilidade63. Es a o ma
apa ecimen o numa língua i a de e minou em línguas bal as i o nome kilmininko,
pelo qual pode se di o cada nome de luga 64, en o no. Como mos ė ei a de alha
do úl imo helonimo mo i ação análiseê, ealmen e ep esen ouam nome con ínio
co esponde p ésaga edinys Vė e siukas b. Lb . De ido à semân ica paly ia
lyginimui pasi elkus ki ame a eale už iksuo ą p iesaginį žemė a dį Vie e sy ė
ž. Gdž65, pa i inama gy ojoje kalboje galėjusios unkcionuo i anden a džio
Vė e siukas possibilidade e exalškinama nome, como sinal, o ma e con eúdo
ieno ė.
2.3. Na e iamame plo a зафиксирован еще один в название, поднимающий сомнения,
интерпретируя его мотывацию Káulinis as as b. Šil. Com base nos es emunhos
in o man es, egis ados no inqué i o Mikališkio gi ininkijos, bala, ce cada de e a,
pode-se conside a que o hid oobje o p o a elmen e e a de pequena ex ensão, e
po an o inse ido , com base na ega, podia iden i icá-lo em elação à mic oaplincona
ci cundan e66. Se p ocu ando a gumen uo ai explica , qual sinal do luga lemb ou
es a in oduzi im, espos a buscada e de ou os a ealos de língua i a insc i oje
oponiminėje ma e ialage. Ras as Pane ėžio aps. K ekena os ls. S . k. enque o
egis ou balo a dis Káulinė b. K knukų. Anke os Zemês sub e âneo espécie,
ismaizda, qualidade skil ha esc e e: kelmuo a bala pe o S ukų miško. [...] Mais
(neįskai omas pala a) pailga. A pa i das in o mações ap esen adas pode-se in e i
que es e hid oobje o oi nomeado de ido à o ma67. Assim spėjamai pode-se
conside a , que e hid oobje o da á ea in es igá el ambém pode ia se nominuado po
causa da o ma ( am plg. in es igamame plo e zai soa o apesaginį balo a dį Káulinė b.
KzR68). As o mas de pala as seman ís icas de associação em base a uma língua i a
pode iam su gi ligações com os ossos encon ados naqueles luga es. Po exemplo,
mencionadas S ukų k. anke os Pas abų esil as esc e e-se que an igamen e à oj
baloj nud ies ou papayau us ca lius zamkada.
63 A a ixi á el a enção e em diminuibina compos o do nome do luga o ma do p imei o dėmens.
64 Mais é. Sa ukynas 1963: 235.
65 VK dados, . записан Kėdainių aps. Gudžiūnų ls. pilėnų d . enque o (1936). é em qualque caso
66 S aipsnio au o ė dėkoja slap ajam ecenzen ui už pas abą, kad bala ‘ ie a, apsup a sausumosʼ
andeningo luga semp e su pa secuma. Além disso, e po in e p e ação mo i a i a do
anden a džio nea mes ina possibilidade que Káulinis as as é luga , na qual encon a-se gminas),
kaulų“.
67 Da plg. VK už iksuo us žemė a džius: Kškiakaulis d . Rim (1966 m. už ašė kalbininkas K. Ei-
Nuga kaulis kln. Ml (1935 m. Anke a de nomes da Te a), que p o a elmen e ambém o am
nomeados po causa da o ma opoobje o.
68 No inqué i o de Runkių gi ininkijos in o mação adicional nãož iksuada.
A igos A icles 95 /
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
2.4. Não o almen e cla os a o es, inspi a am mais um nome de água
apa ecimen o: Samanýno as as s . B b: lie. samanýnas ‘samanų p iaugusi
ie aʼ, po causa semân ica plg. ou os sandū os manei a pada y us
anden a džius, Зафиксированных i iamame a eale: Samanýn ais is s . Dg,
Samanýnpelkė plk. Smln (dėl deles ž . VK). Exa amen e dize , se os luga es úmidos
o am nominuados po causa localmen e susciegian es luga , na qual oi p iaugada
amce os ipos de plan as, . i. samanos, ou ais o ocupada luga e oi a,
samanos p iaugusi, luga , samanynas (Samanýnas s . B b?), alu ando de es es
dias posições, di ícil. Disposimi dados es i ica possí eis e de uma, e ou a
anden a dgio mo i ação in e p e ação em a o . LKŽe dados, da língua i a
in es igamame a eale Зафиксированный апелитив samanýnas a osenos caso
Tam pa ais y ieni samanyna [...] (P ) свидеть, что место пребывания саманино
указывается в отношении ais o (pa ais y), aigi e ais o место пребывания
скорее всего могли быть идентифицируемая в отношении samanyno. No en an o, a
pa i da língua i a in es igamame a eale za ixa -se hid oobjec osá in oduzidas Samanýnas plk. Lp (1975 m.); s . Šl n (1988 m.), s . K (1986 m.)69 es emunija ais a a džio
Samanýnas se ismo possibilidade.
3. IŠVADOS
3.1. De e minou-se que na á ea in es igada p e alece in en ações complexas,
eiškian ys hid oobje o padė į, luga espa ėje 30 n . (40 po cen o). Nomina-se
o ien ando-se pa a opobje os localmen e seconhecinhos: anden a džius, os
luga es habi ados, especialmen e zemė a džius9; edia us (da žines, gonkus,
kukneles, liep us), medį (ąžuolą) e pa a ou os luga es da supe ície da e a
jimas pagal hid oobjek ų išsidės ymą ienas ki o a ž ilgiu už iksuo as ienas
(kamšą, lūgą, pušyną e k .). Į a di- (Re os balai ės b. B b). Isso pe mi e a i ma , que
maio pa e do modo de cons i uição pada omas helonimų indi ido conscien iê é
supan es opog a ines, geo ínicas, cul u ales ealidades e lexo.
Ti as hid oobje os ca ac e ís icas signi icam 26 helonimai (36 p oc.). Ao in oduzi -se mais
de alizam-se a supe ície do undo do hid oobje o3 (qualidade da supe ície do undo (šlynės),
suas ca ac e ís icas ísicas (clampumas), a as amen o, ên ase da supe ície pa a baixo
(gilumas)) e quan idade de água do hid oobje o5 (abundância de água do hid oobje o3 e sua
ausência2). U ilizada e de aco do ou as hid oobje os de peculia idades: de aco do
ie os ypa ybę4, pagal augalus4 i gy ūnus (paukščius)4, pagal ai, ko y a / anda-
ca ac e ís ico ma em pân anos luga es2, de aco do hid oobje o gaba i iškumu e e c. Isso
mos a, o que 69 In o man o es emunhiimu, mui o p o undo, apogês a bus os, simplesmen e
acessa di ícil. No meio do ais o c esce samanos.
DALIA SVIDERSKIENĖ
96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
mais a ai a a enção do in oduzi á io azendo modo de sudecimen o nomes de
águas in es igamame plo e.
As insc ições po elação com a pessoa é ixada 17 (24%). A maio ia absolu a
cons i ui elações de p op iedade eiškian ys in oduziimas. Nominações
ã ama escolhe nomes pessoais e li iam mis ião i iá el plo o au inha e pê.
Pas ou e na o ma de anden a džio Gidžiūno balai ė (K osnos ls.) зафиксирован
наши дни не достигший личное имя *Gidžiūnas, sob e i e ęs K osnos
bažny inėje li o Ka a zyna Gidžunas (1873 m.) da pa óquia K osnos. Sudė inių
(caip e sudu inių) helonimų análise pe mi e cau elosamen e cons a a
obse ė ą ak y esnį an oponimų u ilização no p ocesso de helonimų nominacija,
do que íos e eže ų nominacijos casos. Pa a con i mação ou negação des e
a i mação necessá ias mais de alhes sa õs (lie u ių) helonimías es udos.
Segundo o empo de u ilização(si) nominado um hid oobje o (Malkaki čių bala b.
Ss).
3.2. Me a o iniai anden a džiai, embo a e agmen a iamen e, mas
di e en emen e e ela am i o a lo kalbinės comunidade ep esen an e
pe cepção de hid oobjec os. No p ocesso de oponominação, adian ando um
obje o, como local, uma á ea-al o, são usadas di e en es á eas de o igem:
pã apas, pa ãpas (po ynis) hid oobje o de quan idade de água ma cado (Pa apų
balai ė b. K sn), sidãb as skaid iam hid oobje o de água ma cado (Sidab niai b.
Ld n). Vi ojoje alboje za icada o ma anden a džio Sidab nių balà b. Ld n podia
susida y i pala as o mas de seman ína associação pama u (sidab niai
sidab iniai pinigai, e ybės). Nome de luga kū ėjo pe cepção de odo e pa e do
espaço e polinkį conc e iza ilus aciona du an e o es udo em yškėjusi
mik osis ema Lančka à (b. KzR) Lančka õs Kója (pln. KzR).
De ido ao echamen o, conse ado ismo, sua iden idade su eikšminimo da
comunidade u al en euka io, egis, bu a en a i as a gai in i e oponimijoje
p isiminimus apie au os p aei į. Šie bandymai „nusėdo“ jos iene uose Lioge io
consolida balos b. Ss, Razbaininkų plynai ė b. KzR (pseudomo i a o iai lioge is,
azbaininkas), des e modo sepa ando as p io idades cul u ais da comunidade
e ninesa. Helonimų Vė e siùkas b. Lb (pa ikslin a . ly is de Vė e siùko balái ė b.
i Velni balái ė b. B b mo y acija pa em a į a dijančių ealijų (paukščio, mi-
Lb ) inės bū ybės) a ans e ência dos sinais a aliados ao lado do hid oobje o
augusių plan as e hid oobje o alinimui (iš) eikš i. Vė e sys (= ie e sys)
ep esen a menkumą, elniai nenaudingumą às žmogiškosioms necessidades. A
úl ima a aliação baseada es e eo ipos e nosąmonės. Abu hid oobje os
in oduzi imimas in o mi ūs e nokul ú iniu pon o de is a.
Pas ebė oji e nokul ū inės in o mações de ixação nomes de luga es em
ska ina olesnes oponominacijos s udijas, a skleidžiančias ie ų a duose su-
peculia idade kaup ą sinais de nações (kul ū inių) in en ó io, em yškinančių uma
A igos A icles / 97
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
ou ou a ca ac e ís ica do luga ipiškiausius eiškėjus ( ep ezen an us). Uma
ez explicando anden a džių (caip e ou os localo a džių) mo y ação, a scleidžia
e a aliamá ias į a dy ojo in enções, ob e esul ados de pesquisas
onomas ikono Li uães pode iam se incluídos em pesquisas axiologia da língua
campo. OBJETT NUOROD IR OITI SUBRUMPINIMAI ank. anke a aps apsk i is a d. nome
pessoal b. bala db. dauba d . d a as gi . gi ininkija in . in akas kl. kelias kln. colnas
kl . kal a mš. bosquecas plk. pelkė, pelkė a luga p k. - pe kel ine signi icadome p .
pie a s. sala ls. alsčius . localo á is
p d. – pa a dė
s . – ais as
ž. – žemė
LOCALIZACIOS NUOROD SUTRUMPINIMAI
Auk Aukš ãd a is (Aukš d a s) Lp
(T ãkų .)
B b Balbiẽ iškis (P enų .)
Dg Daũgai (Aly aũs .)
Gdl Gudẽliai (Ma ijámpolės sa .
e .)
Gdž Gudžinai (Kėdáinių .)
Igl Igliškliai (Ma ijámpolės sa .
e .)
Kl – Kal a ijà (Ma ijámpolės sa .
e .)
K Kie ã iškės (Kaišiado i .)
KzR Kazl Rūdà
Lb Liubã as (Kal a jos sa . e .)
Ld n Liud inã as (Ma ijámpolės
sa . e .)
Léipalingis (D sk sa ininkų.
e .)
M j Ma ijámpolė
Pkn Pakúonis (P enų .)
Pl Pl iškiai (Vilka škio .)
P n P enai
P Pi ašinai (Aly aũs .)
Sln Salan a (K e ingõs .)
Smln Smaliniñkai (J ba ko .)
Ss Sasna à (Ma ijámpolės sa .
e .)
Sug Sugiñčiai (Mol ų .)
Šil Šila ó as (P enų .)
Šl n Šla añ ai (Lazdjų .)
V Vei e ia (P enų .)
DALIA SVIDERSKIENĖ
98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
ŠALTINIAI
ATSŽ II Li uania TSR adminis a i o- e i o ial subdi isão conhecynas 2, pa engė Z.
No eika, V. S a inskas. Vilnius: Min is, 1976.
Go schald Max 1954: Deu sche Namenkunde. Be lin: Ve lag Wal e de G uy e u. Co. IAK
His o inių asmen a džių ka o eka, Ins i u o Lie u ių kalbos Bal ų kalbų i a dyno
y imų cen o ondas.
LKŽe Lie u ių kalbos žodynas 120, 19412002, a ian e ele ônico (segunda edição
ele ônica), ed. kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas,
Ri u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė. Vilnius: Ins i u o das
Lí u ias, 2013.
LP Li u ians pa žių žodynas 12, au o es: V. Maciejauskienė, M. Razmukai ė, A.
Vanagas, a sak. ed. A. Vanagas. Vilnius: Mokslas, 19851989. LUEV Li uânia TSR upių i
eže ų a dynas, a sak. ed. E. G ina eckienė. Vilnius: Es a ybna poli ická a ědecká
li e a ū a publikla, 1963. LVŽ I Li huanian ie o a džių žodynas 1, ed. kolegija: L.
Balode, V. Blažek, G. Blažienė, V. Ka delis, A. Ragauskai ė, S. Temčinas, J. Udolph. Vilnius:
Edi o a do Ins i u o da Lí ima Li uânia, 2008.
LVŽ II Li huanian ie o a džių žodynas 2, au o es: L. Bilkis, G. Blažienė, M.
No kai ienė, A. Ragauskai ė, M.muka Razi ė, D. S ide skienė, esponde. ed. L.
Bilkis. Vilnius: Edi o a do Ins i u o da Lí ima Li uânia, 2014.
SNP Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych 110. K aków: Polska Akademia
Nauk, Ins y u Języka Polskiego, 19921994. VK Vie o a džių de língua i a da ka o eca.
Ins i u o de línguas Lie u ių Bal ų kalbų i a dyno cen os de pesquisas ondas.
LITERATŪRA
Būgienė Lina 1999: Mi inis andens įp asminimas Lie u ių sakmėse, pada imuose
i ikėjimuose. – Tau osakos da bai 11(18), 13–85.
Čepienė Nijolė 2006: Lie u ių kalbos ge manizmai i jų one inės ypa ybės. Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
Guda ičius Aloyzas 2007: G e inamoji seman ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o
leidykla.
Guda ičius Aloyzas 2009: E noling is ika (Tau a kalboje). Šiauliai: Šiaulių uni e -
si e o leidykla.
G i ėnienė Au elija 2006: Augalų pa adinimų mo y acija šiau ės pane ėžiškių pa a -
mėje. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.

S aipsniai / A icles 99
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Jasiūnai ė Bi u ė 2007: „Velnio kėdė“ (mi ologinių pe sonažų aplinka azeologi-
joje: namai, sodyba, bažnyčia). – Bal is ica 42(1), 89–115.
Lubienė Jū a ė 2015: Lie u ių kalbos mikonimai: nominacija i mo y acija. Klaipėda:
Klaipėdos uni e si e o leidykla.
Ma cinke ičienė Rū a 2011: Žodžio eikšmė. Žodynai i eks ynai. Kaunas: Vy au o
Didžiojo uni e si e o leidykla.
Ma ai y ė Inga 2013: 1863 me ų sukilimas i sukilėliai kalboje. – Gim oji kalba 4,
4–11.
Razmukai ė Ma ija 2003: Būd a džio áukš as, aukš à į a džiuo inės o mos ie o-
a džiuose. – Kalbos kul ū a 76, 63–66.
Razmukai ė Ma ija 2003b: Sudė iniai Lie u os oikonimai. – Bal u iloloğija 12(2),
63–80.
Sa ukynas B onys 1963: Kilmininkiniai lie u ių ie o a džiai. – Lie u ių kalbo y-
os klausimai 6, 235–246.
Sa ukynas B onys 1966: К проблеме западнобалтийского субстрата в
югозападной Литве. – Bal is ica 1(2), 165–176.
Sa ukynas B onys 1971: Kaip pada y i andenų a dai. – Pe galė 12, 166–169.
Subačius Kęs u is 2009: Ma ijampolės mies as. P iešis o ė, mies o iš akos, is o ija,
min ys, kū ėjai. Ma ijampolė: Piko alanda.
S ide skienė Dalia 2005: Ma ijampolės apsk i ies Ma ijampolės alsčiaus ie o-
a džių da ybos i kilmės polinkiai. – Ac a Linguis ica Li huanica 52, 91–118.
S ide skienė Dalia 2014: Dėl Ma ijampolės apsk i ies žemė a džių seman inės
mo y acijos (k ali ika imo i klasi ika imo p oblema). – Ta p au inės mokslinės kon-
e encijos „Onomas ikos daba is: ino acijos i adicijos“ ezės 2014 m. lapk ičio 20–21 d.,
Vilnius. P ieiga pe in e ne ą h p://www.lki.l /LKI_LT/images/Ins i u o_da bai/
Kon e encijos/onomas ikos_daba is_ ezes.pd (žiū ė a 2015-08-14).
S ide skienė Dalia 2015: Dėl p agma inės ling is inės ie o a džių analizės
( emian is Ma ijampolės apsk i ies ie o a džiais). – Ac a Linguis ica Li huanica 73,
166–199.
S ide skienė Dalia 2016: Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y a-
cija. – Ac a Linguis ica Li huanica 75, 243–273.
U bu is Vincas 1978: Žodžių da ybos eo ija. Vilnius: Mokslas.
Vanagas Aleksand as 1970: Lie u os TSR hid onimų da yba. Vilnius: Min is.
DALIA SVIDERSKIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
Vanagas Aleksand as 1981: Lie u ių hid onimų seman ika. – Lie u ių kalbo y os
klausimai 21, 4–153.
Vanagas Aleksand as 1989: Recenzija: Мурзаев Э. М. Словарь народных
географических терминов. Москва: Мысль, 1984, 654 c. – Lie u ių kalbo y os klau-
simai 28, 212–214.
Vanagas Aleksand as 1973: Vie o a džiai. – Kaip ink i liaudies kalbos duomenis
(Me odiniai pa a imai). Vilnius: Raidė, 6–9.
Vanagas Aleksand as 1999: Hid onimai. – Lie u ių kalbos enciklopedija. Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 239–242.
Березович Е. Л. 1997: О специфике топонимической версии этнокультурной
информации. – Известия Уральского государственного университета.
Гуманитaрные науки 7, 90–106.
Березович E. Л. 1998: Семантическая типология русских топонимов:
проблемы, возможности, перспективы. – Ономастика и диалектная лексика 2,
129–148.
Березович E. Л. 2010: Русская топонимия в этнолингвистическом аспекте:
Мифопоэтический образ пространства. Москва: КомКнига.
Березович E. Л., Кучко В. С., Сурикова О. Д. 2015: Топонимическое
предание и исторический факт (на материале преданий о разбойниках восточного
Вологодско-Костромского пограничья). – Вопросы ономастики 1(18), 108–133.
Березович E. Л., Макарова, А. А., Муллонен, И. И. 2015:
„Демонологические“ названия в русской и субстратной топонимии Русского
Севера и Карелии (на материале основ черт- и hiisi-). – Linguis ica 55, 187–206.
Блинова О. И. 2007. Мотивология и её аспекты. Томск: Издательство Томского
университета.
Гoлев Н. Д. 1972: О принципах номинации и методе их исследования. P ieiga
pe in e ne ą h p://ling o.asu. u/gole /a icles/z66.h ml (žiū ė a 2017-08-19).
Гулиева Л. Г. 2009: Топонимия и фоновая информация. – Этнолингвистика.
Ономастика. Этимология: материалы междунар. науч. конф. Екатеринбург,
8–12 сентября 2009 г., под ред. Е. Л. Березович, 70–73.
Кубрякова Е. С. 2004: Язык и значение. Москва: Языки славянской культуры.
Кубрякова Е. С. 2012: Теория номинации и словообразование. Москва:
Либроком.
Суперанская А. В. 2009: Ономастика начала XXI века. Москва: Институт
языкознания.
A igos A icles 101 /
Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
TMOI Teo ia e me odica ономастических исследований, A. В. Суперанская,
В. Э. Сталтмане, Н. В. Подольская, А. Х. Султанов, отв. ред. А. П. Непокупный.
Москва: Наука, 1986.
Mo i a ion o Composi e Helonyms
o Ma ijampolė Coun y
SUMARY
As a con inui y o he analysis o oponymiza ion o hyd onyms om a single adminis a i e
uni (Ma ijampolė Coun y) eco ded in he in e wa pe iod, he a icle p o ides an in-dep h
analysis o he mo i a ion o helonyms o med by means o composi ing. Depois que a di isão
disponí el de opônimos compos os em geni i o e quali ying opônimos (de aco do com
Vanagas) oi co igida po di idi-los em opônimos compos os in ag eemen e in
non-ag eemen (de aco do com Sa ukynas), os úl imos o am a aliados em uma manei a
complexa: a pa i de uma pe spec i a de i a ional e semân ica, omando em con a a
backg ound in o ma ion o he pe iod in ques ion e e e indo-se a dados adicionais dos
ques ioná ios eco ding he ac o s o nomina ion and he ou comes o he communica i e
ac i i y o linguis ic communi y membe s which helped o ind ou he ac ually ep esen ed
con en o hyd onyms and pseudomo i a ion. The analysis showed he une en s uc u e o
composi e hyd onyms and di e en syn ac ic connec ions be ween he componen s o a
bina y nomina ion; in he p ocess o nomina ion he lexical in en o y e lec s he di ec ion o
hough o a linguis ic communi y membe in a ce ain e hic ield in he selec ion o he
ea u e o mo i a ion and communica i e in en ions. All ha is closely linked o he
name-gi e s eali y, his/he knowledge and awa eness as well as e hnic (na ional)
consciousness.
The esea ch de e mined he ends o nomina ion o compound helonyms (1). The a ea in ques ion is
domina ed by he nomina ions exp essing he posi ion o he hyd oobjec , i s place in space (40 pe
cen ). The objec s a e nomina ed wi h a ocus on he locally connec ing land names and o he places
and buildings loca ed on he land su ace. I shows ha he helonyms o med by means o
composi ing a e a e lec ion o he su ounding opog aphical, geog aphical and cul u al eali y in
he indi iduals consciousness. The peculia i ies o hyd oobjec s a e exp essed by 36 pe cen o
hyd onyms. The hyd oobjec s bo om su ace (i s quali y (clay-co e ed a ea), physical p ope ies
( iscosi y), emo eness, going om he su ace downwa ds (dep h) and he amoun o wa e in he
hyd oobjec s a e also named o o he p ope ies: plan s, animals (bi ds), o wha is ( ound) in we
jec (plen y o wa e and i s absence) a e mos commonly e lec ed in nomina ions. Hyd o-
places, he oluminosi y o he hyd oobjec , e c. I shows wha d aws he name-gi e s a en ion in
compounding he hyd onyms in he a ea in ques ion.
DALIA SVIDERSKIENĖ
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
The nomina ions based on he ela ionship wi h a pe son accoun o 24 pe cen . They a e
p e ailed by he nomina ions exp essing he ela ions o owne ship. The pe sonal names on
which he nomina ion is based e lec he mixed e hnic en i onmen in he a ea unde
analysis.
(2) Me apho ical hyd onyms e eal how a linguis ic communi y membe in his a ea as a place,
pe cei es he small hyd oobjec s. When designa ing he a ge domain o he hyd oobjec
di e en sou ce domains a e selec ed in he p ocess o nomina ion: pã apas, pa ãpas ( lood) o
deno e he amoun o wa e in he hyd oobjec (Pa apų balai ė b. K sn); nym o m Sidab nių balà
sidãb as – o deno e he hyd oobjec ’s anspa en wa e (Sidab niai b. Ld n). The hyd o-
b. Ld n eco ded in he li ing language could ha e o igina ed on he basis o he seman ic
associa ion o wo d o ms (sidab niai sil e money, aluables). (3) The name-gi e s concep ion o
he spa ial whole and pa and he endency o conc e ise is illus a ed by he mic osys em
which became appa en in he esea ch Lančka à (b. KzR) Lančka õs Kója (pln. KzR). (4) The e hnic
communi ys cul u al p io i ies e eal in he a emp s o e i e and consolida e he memo ies o
he pas o he na ion which a e es ablished in he o m o he pseudomo i a o s lioge is and
azbaininkas in such uni s o own oponymy as Lioge io balos b. Ss and Razbaininkų plynai ė b. KzR.
(5) The nomina ions Vė e siùkas b. Lb ( he place-name o m is modi ied om Vė e siùko balái ė)
and Velni balái ė b. B b a e in o ma i e in e hnic-cul u al e ms. Thei mo i a ion is based on he
ans e o he e alua i e ea u es o he nomina ing ealia (bi d, my hical c ea u e) o exp ess
he e alua ion o he plan s g owing nex o he hyd oobjec (calamus) and he hyd oobjec
i sel . Vė e sys (= ie e sys, ‘la k) ep esen s smallness; diabo ( elniai, ‘de il) ep esen es
uselessness o human needs. The la e e alua ion is based on he s e eo ypes o e hnic
consciousness.
The analysis o he mo i a ion o compound helonyms e ealed ha he onyms in ques ion
a e no only a e lec ion o he su ounding geog aphical and opog aphical eali y in he
indi iduals consciousness. Eles ambém e le em he cul u al p io i ies and axiological
indica o s o he e hnic communi y.
Į eik a 2017 m. ou ub o 3 d.
DALIA SVIDERSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Li uânia
dalia.s ide [email protected]