scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Priesaginių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija

Abstract

    The article addresses suffixal helonyms, which constitute a peculiar and interesting layer of the so called non-equivalent lexis. In order to reveal the motivated connection between their formal structure and meaning, these representatives of the hydronym class are analysed using the linguistic methods of structural, semantic, motivological analysis. As comprehensive information about the denotatum as possible is in use; the article also makes use of the data about the linguistic consciousness of the informants from the area under analysis, which were recorded in the “Land Names” questionnaires (1935–1937), as well as the surviving additional information enabling us to grasp their knowledge and experience and helping to understand the onomastic situation.    The article is valuable for the science of lexicology and its other branches: ethnolinguistics, sociolinguistics, psycholinguistics, cognitive linguistics, the practice of local toponymy, and the conception of the phenomenon of the proper word. The interpretation of the fragment of nature (marshy places) in the language system of a certain area emerging from the study is important in the context of cultural globalization. The findings of the study could contribute to the solution of the issues of regional self-consciousness and identity.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Priesaginių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija

Author: Dalia Sviderskienė
Year: 2019
DOI: 10.35321/all81-05
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/396/481
110 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
Di ei o de pesquisas acadêmicas: onomas ika ( ik inių
pala as de da ybos, o igem, mo y acijos in es igações).
DOI: h ps://doi.o g/10.35321/all81-05
PESAGINI MARIJAMPOLS
APSKRITIES HELONIM
MOTIVACIONA
Mo i a ion o Su ixal Helonyms
o Ma ijampolė Coun y
ANOTACIA
O a igo nes e analisado um peculia e in e essus beek i alen ės leksikos sluoksnis p iesaginiai
helonimai. A im de e ela sua es u u a o maliciosa e elação mo i uada de signi icância,
esses ep esen an es das classes anden a des são in es igados es u u acionais,
seman inas, mo i ologicas análises linguis icinais mé odos. Dispõe-se quan o mais exaus e
in o mação sob e deno a á, u ilizados em Anke as de nomes da Te a (19351937) pa a
зафиксировать данные das consciências kalbinas dos in o man os da á ea de in es igação,
seus conhecimen os, expe iência, conhecimen o e le i , ajudando a en ende a onomas ina si uação a in o mação suplemen a emanescen e.
S aipsnis e ingas leksikologijos mokslui i ki iems jos sky iams: e noling is ikai, so-
cioling is ikai, psicholing is ikai, kogni y inei ling is ikai, sa os oponimikos p ak ikai,
e dadei o pala a do enômeno concep ai. Cul u a globalização con ex o impo an e do
es udo yškėjan i agmen o da na u eza (pelkė ų luga es) in e p e ação de uma de e minada
á ea sis ema de linguagem. Os esul ados do que oco eu pesquisa pode iam con ibui
esol endo ques ões de au omonés egional, iden idade.
ESMINIAI VOODŽIAI: localo a džiai, anden a džiai, helonimai, oponominacija,
mo y acija, in oduzimos p incípios, in oduzimos modos, me a o a, me onimija,
elipsė, seman inė da yba.
ANNOTATION
The a icle add esses su ixal helonyms, which cons i u e a peculia and in e es ing laye o
he so called non-equi alen lexis. In o de o e eal he mo i a ed connec ion be ween hei
S aipsniai / A icles 111
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
o mal s uc u e and meaning, hese ep esen a i es o he hyd onym class a e analyzed
using he linguis ic me hods o s uc u al, seman ic, mo i ological analysis. As comp ehensi e
in o ma ion abou he deno a um as possible is in use; he a icle also makes use sis, which
o he da a abou he linguis ic consciousness o he in o man s om he a ea unde analy-
we e eco ded in he Land Names ques ionnai es (19351937), as well as he helping o
su i ing addi ional in o ma ion enabling us o g asp hei knowledge and expe ience and
unde s and he onomas ic si ua ion. The a icle is aluable o he science o lexicology and
i s o he b anches: e hnolinguisand he concep ion o he phenomenon o he p ope wo d.
ics, sociolinguis ics, psycholinguis ics, cogni i e linguis ics, he p ac ice o local oponymy,
The in e p e a ion o he agmen o na u e (ma shy places) in he language sys em o a
ce ain a ea eme ging om he s udy is impo an in he con ex o cul u al globaliza ion.
The indings o he s udy could con ibu e o he solu ion o he issues o egional
sel -consciousness and iden i y. KEYWORDS: oponyms, hyd onyms, helonyms, oponymiza ion,
mo i a ion, p inciples o nomina ion, ways o nomina ion, me apho , me onymy, ellipsis,
seman ic wo d- o ma ion.
INVADAS Homoiana cogni i ina, comuniccinė a i idades e exis ência de obje os não nomeados mos a
uma das p incipais a e as da linguagem, como už ulc i oda s e a de a i idade linguibena com no as
p é-nominados1. Po an o leksinės nominacijos pesquisas execu amos de duas di eções: escla ecendo
a es u u a do sinal linguino e p ocesso nominacijos a ųjų me ų nominacijos bei mo y acijos
pesquisas (Mildos No kai ienės (zoonimų), Au elijos G i ėnienės ( i onimų), Jū a ės Lubienės (mikonimų),
yšius su į a dijamuoju objek u. Iš o, kas pasaky a, i naujausių ykdy ų pas-
Dalios S ide skienės ( oponi ia)) ê-se que o en oque cien í ico especs a em á ias desc ições de
enómenos linguís icos. A nomeação é en endida não só como p ocesso de o mação de no as unidades
linguís icas, mas ambém como esul ado de um complexo p ocesso, po an o sua solução é en e ida
com a solução de á ias ques ões: in odução de manei as, meios, elucinação de di e en es a ibu os
(aspec o linguís ico); ques ões elacionadas com a linguagem, pensamen o e in e ação do ambien e
ci cundan e, esolução (aspec o gnoseológico). Nas úl imas décadas do passado século pala as de
éikšmės omadas pesquisa de duas uma ou a complemen a di ecções: semasiologia (di eção de
es udo da o ma pa a o con eúdo) e onomasiologia (es udo 1 Kazys Alminauskis Ins ukcijoje
Li huanian žemės a dynui su ašy i a i mou: Šim ai y a ūks ančių žemė a džių paslėp i a p žmonių
(Alminauskis 1934: 4):
DALIA SVIDERSKIENĖ
112 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI di eção do con eúdo pa a a o ma). Como a i ma
E alda Jakai ienė, o obje i o do es udo semasiológico do signi icado oi esponde à
pe gun a Ką signi ica uma ou ou a pala a?, onomasiológico Comiu pala a
exp essa-se uma ou ou a noção, nomeado obje o ou desc i o alo amen o? (plg.
Jakai ienė 2010: 42). Assim, lexicicos in en o iaus analê onomasiologicamen e aspek u
signi ica nominação p ocessá desde ao in en ijá el objec o (pa)žnoscimen o a é ao
nominação esul ado in en ijamen o, ou nâo con e ikamen o. O que isso signi ica, que
a análise do p ocesso de nominação onomasiologicamen e aspe u p imomência
o necem análise das unidades da língua de in a di o , a o ma. Além disso,
dų „kū ėjo“ pozicijos – am ik o nekalbinio u inio aiškai am ik a kalbine
in es igação do p ocesso de nominação onomasiologicamen e aspec um ac ualum
pasi eiškia ne iek kalbinių o mų ã anka am ik am u iniui iš eikš i, kiek šių
kalbinių o mų (ženklų) sanda os būdams i p incipams išaiškin i. Taigi, no in
ealiza oda e e a análise dos p ocessos in a iijimo, impo an e es abelece
p incipios, modos e meios de nominação. Ano Olgos I. Blino os (Tomsko mo y ologijas
škola), os p incípios de in odução são pon o de e e ência, eg as que o mam-se de
base de uma ce a á ea da comunidade linguís ica memb os mo y acinių a ibu os de
gene alização e ao mesmo empo são eles mesmos pon o de e e ência no os in oduzijams as is
(Блинова 1984: 77)2.
Lie u ių p iesaginių ie o a džių da ybos i kilmės analizei ski a daugiausia
ie os sa oje oponimikoje: helonimų – Laimučio Bilkio, oikonimų – Ma ijos
Razmukai ės, o onimų Dalios Kai ėsčina. Des es, mais de alhadamen e do pon o de
is a do a o o am es udadas helonimai (Bilkis 2008). Es e es udo de mo i ação
egional da helonimía apilha a a ual si uação de pesquisas, es imula es udos
emá icos em discussão. Sudu íns e compos os do condado de Ma ijampolė já
o am ealizados (S ide skienė 2016; 2017). Em elas neap imi ou-se somen e helonimų
apa ecimen o mo i os da iaiškinimu, oi (is)ci i e hid oobjek ų nominacijos
p incípios isso concedeu adicionalmen e seman inio c i é ios iškinan is helonimų
mo y aciju. A im ac ualiza o es udo no idade de mo i ação dos p eesaginių
helonimų, chama-se a a enção pa a o a o de que helonimai, como e ou os oponimai,
são ep esen an es secundá ias nominações. En epussaí eles não são idên icos
umas secundá ias di e as, ou as secundá ias indi e as esul ados da nomeação.
An inė ne iesioginė nominacija do di e a an inės di e encia seu esul ado: nes e
caso c ia-se não sa a ankiškas no o pala a, mas da mesma o malios sanda os
pala a em ce a conjunção com ou as pala as é dada no a signi icação. Tal
nominação caleu o moi-se os chamados seman iniai da iniai (Jakai ienė 2010: 22).
Es a de inição é explicada po uma obse ação baseada na p á ica de pesquisas de
nominação e mo i ação de mikonimen os de Jū a ės Lubienės: Seman inės
i leksinio mo y a o iaus o malioji pusė apa ūs, o eikšmės susiję asociaciniu
nominacijos a eju nomina emos 2 Dėl į a dijimo p incipų da e . Golele 1972a.
A igos A icles 113 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
yšiu (Lubienė 2015: 62). Neisleis á el dos olhos e ou a impo an e obse ação da
cien is a sob e o modo elíp ico de in odução: Toks nominacijos p ocesas pode
se pe cebido assim: do nomeamen o de d ižodžio o na-se unhažodis,
o malmen e passando o p incipal memb o da colocação, e seman iškai
jan į bu usio de e minacinio na io seman iką“ ( en pa ).
inco po ando seu signi icadoTiek seman ines da ybos, an o ep esen an es do
modo elíp ico de in odução de ou os países oponimijoje são a ibuídos já há
mui o empo. Uk ainiečių onomas as Ju ijus A. Ka penko apon a gene ica oponimų
dependomência do būd a džių, desc ibinanços nomes de luga es. Já que oponimai
odėl būd a džiai pap as ai a osenoje iš eiškia į a dijamų ie ų požymius, o
são especi ici icamen e luga es dis inguamiais sinais, isso signi ica que
dijimo būdas oponimijoje, a i inkan is schemą „ e minas – oponimas“, gana
g ama icamen e eles são isiog a inių e minos pažyminiai e al į a įp as as.
Es ea alegação con i ma-se e egis os de on es his ó icas, e iden emen e ixuojan es, como mui os compos os de localo a des su umpe am, e būd a dis sudaik a a dėjo
(plačiau ž . Ka penko 1966)3.
De ido à economia da língua susi o mou-se elipsinis modo de in oduzi ijimo
apa enciam e a ou o economia da língua pasižyminčiam me oniminio modo de
ans e ênciai. Me onimiją, como um dos mais b ilhan es mic o oponimijos
aožų, ambém mini J. A. Ka penko (plačiau ž . Ka penko 1967: 18). Sob e ela,
como um a i iausių į a dijimo būdų, besi eiškiančių oponimikoje, ašė e
ou os usų mokslininkai: Julija I. Čiaikina, Nikolajus D. Gole as, Liudmila A.
Zacha o a, Na alija G. Nes e o a, Galina N. S a iko a e k .4
Especialmen e é impo an e chama a a enção no a o de que, pa a ins de
economia da linguagem, susci adas casos de elipsínio e me onimínio in oduzi em
são in es igados e publicados nes e a igo. Eles sens iaus beišnyks ančių
(išnykusių) helonimijas (i odas oponimijas) camoksnis. De ido à sua economica
pau a (ypa ybė helonimas, luga helonimas) du an e pesquisas de campo
p ecisamen e es es nomes de luga es caem em nesaugią zoną e podem se não
iden i icados como nomes e i icados, podem ica não econhecidos e
nãožesc i os. P ecisamen e eles mais p o a elmen e subme em-se ao empo e
aos úl imos padic uados mudanças melio ação, cole i ização e ou os
acon ecimen os ca ac e ís icos do pe íodo de insc ição de locais. Assim, esses iscos de pe da de inse idões ambém incen i a eles pesquisa e publica .
Šiame s aipsnyje, be minė ųjų, a siž elgiama i į ki us ling is inės pa a-
digmos cai os na p esença eme gen es no os aspec os de a aliação da oponimia (dos úl imos anos a
linguís ica en a iza-se modos de pe cepção do ambien e ci cundan e e sua concep ualização
ep esen ação). Como se á is o mais adian e no es udo, odos 3 De ido aos compos os
(nesu umpėjusių) oponimos ussos e li uãos o maliosios aiškos bei ją a i inkančių modelių ainda
c. : Просвирнина 2001: 3548; S ide skienė 2017: 78102. 4 Mais amplamen e s . : Чайкина 1983; Палкина 1983;
Голев 1991; Захарова, Нестерова, Старикова 2003.
DALIA SVIDERSKIENĖ
114 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI os modos de inse ção exp essiam-se eles
co esponden es schemas, enabla o as melho en ende a c ipsanda do
pensamen o do inse ido expe ada du an e a si uação onomas ina, co esponden e
į5. Pa s žodis schema eiškia am ik ą aizdą, igū ą, o po o i am ik ą idinę
a uma ce a o dem de eg as g ama icas, ajudadanças a iden i ica es u u as
de pensamen o.
Analisando ma e ialá p e ende (1) e ela a ibu o, o nusím pelkė ų base de
insc ição de luga es6; (2) es abelece (in e p e ea ), o que signi icaé o nome do
luga assunção, i imo nomina p op ium, empo; (3) explica explicam a pe cepção,
comp a ão, a aliação e loginio des e luga do ep esen an e da i iamòsia e ninês
ą sa a kul ū ine pa i imi, a skleis i a dų „kū ėjo“ s a egiją į a dijimo p o-
á ea, explicino, g įsceso.
A imlui alcança classe anden a džių ep esen an es in es igam
es u u aū inhas, seman inas, mo i ologinas análises linguis icinais mé odos.
Dispõe-se quan o mais exaus e in o mação sob e deno a á, u ilizados em Anke as
de nomes da Te a (19351937) pa a зафиксировать данные da consciência linguís ica
dos in o man os da á ea de in es igação, seus conhecimen os, expe iência,
conhecimen o, e le i a es an e in o mação adicional, ajudando a en ende
melho e explica a si uação onomas ina. Ao ealiza o es udo aplica-se o mé odo
cien í ico de conhecimen o (helonismos g upando em ce os g upos, baseado nas
suas semelhanças ou di e enças de aco do escolhidos c i é ios), mé odo de
econs ução in e na e p agma inas, kogni y ines in e p e ações e desc i omasis mé odos.
Analisando o ma e ial en euka io, pala as e i icadas o am compa adas com gene inas, cap adas em
e má ios in es iga i o leksiką aglome ados, e de g ande olume desc end inamaia no léxico li uânico do
léxico, emi ado e ele ônico a ian e, LKŽe (h p: en.wikipedia.o g) Uma ez que o es udo de mo i ação é
impo an e junglumas de pala as em li ojojolbo, exal ando seus signi icados e signi ica i os
a spal ius, ul imasis diccioná io, ano pačių seu suda y ojos, como á ias mul idiasluoksnės
in o mações sob e pala as on einis, oi pa icula men e p a a us. Além disso, lie u is mais do que
qualque ou o é elacionado com a aldeia. Sa i a kaimiškojo gy enimo dokumen acija é conside ado
d idešim omis Lie u ių kalbos žodynas [...], no qual ap esen a-se senoji, a mių [...] leksika. Nele 5 Como
se á is o abaixo, in o mi us a igo do segundo seção Ago a não in ei amen e cla iskios mo y ação
p eesaginiai helonimai con eúdo. Ele e ela, como é impo an e em ealiza oponimia in es igação sabe
ono6 An inės beek i alen ės leksiko in á ijamen o caso é possí el ala sob e mo y acinį
in á ijamen o, po que seu undão cons i ui um ce o a ibu o deno a o. Mo i ação é a condição do
masiologines schemas i disponuo i šiomis žiniomis.
p ocesso de obje os, daqüi os, ik o ês enómenos ou e c. in odução (plg. Tols aya 2002: 120). Požymis,
o nando-se base de nominação em c ia um no o nome, é chamado de o ma in e na da pala a ou
mo i ação a ibu o (G i ėnienė 2006: 24).

S aipsniai / A icles 115
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
pa icula men e boni amen e documen ada consolidada na língua e a a és da
língua nos agindo gen eas isão do mundo e puoselėjamos alo es (Ru ko ska 2016).
Po an o en a iza-se que en euka io da unidade adminis a i a (Ma ijampolės
apsk i ies) helonimų seman inės g upo ep ezen an os in oduzi ijimo e
mo y ação da explaiškinimo (in e p e a imo) ques ões esol e es e diccioná io
pa icula men e alioso. O es udo ealizado espei ando odo o con ex o
oponiminio, isolados nomes de luga es a aliados p incipalmen e do con ex o do
sis ema oponimines da á ea es udada e só em isolados casos baseia-se
ep esen an es de odo o á ea linguino de esc i os da língua i a e sugulusios
Vie o a džių ka o ekos ( oliau VK) lapelias bem como publicui ais locais
Li uo a džių o dodyne. Ilius ando exemplos de seleção a p e e ência é o necida
a pa i da língua i a insc i os nomes de luga es. S aipsnyje segue-se os
mesmos, habi uais e nusis o ėjusių, oponimijoje li uanos c i é ios de ap esen ação ma e ial7.
1.AJECTAÇÕES DA ORIGINAS DE VOCAÇÃO
HELONIMAI
1.1. Encaminhamen os de aco do com ce as peculia idades de hid oobje os.
1.1.1. In oducinhas de aco do o má.
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
ypa ybė ⇨ helonimas
Da o ma ambien e se sepa ou uma bala in oduzida Ap aliùkė b., s . KzR (Jū ės
GA)8, plg. lie . ap alùs, - ‘ i inio ou u ulio da o ma; apsk i asʼ. Nãodu iai
numanoma . signi icação apsk i a, -as. Ou o a es e mic og upe a ibuí el
in oduzi ijimo Ries ùkė b. KzR, plg. lie . is as, -à ‘ku is puslankio pa idalo,
gaub sʼ. Jū ės GA in o man ų eigimu, [bala] semelhan e a pusę a o9, i. y.
puslankio pa idalo, islenk a bala. Assim, in oduzida com base heloobje o o ma.
P iesaga -(i)ukė exibe uma posi i a emocionalmen e a aliação desses luga es
mic og upes. (2) Rep esen an es do indi ec o in oduzimen o. (a) A segui são
discu idos alguns ep esen an es da designação indi ec a de aco do o mą;
mui as ezes a ca ac e ís ica de o ma de obje o co elaciona com seu gaba i iškumu.
ypa ybė ⇨ helonimas
7 Dėl medžiagos ski s ymo i analizės a kos da ž . S ide skienė 2016: 246–247.
8 Sob e . da ybos e o igem explicação ambém c . LVŽ I 168, onde helonimai ligamos com lie .
ap alùs, -. 9 Vėlesniais pesquisas de campo dados, aos quais es iudio VK lapelio g a ação, 1982
m. Ma ackų k. (KzR apyl.) insc i o nome do luga Ries ukė, in o man o eigimu, plynia pasaga o mas.
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ac a Linguis ica 116 Li huanica LXXXI
Dėl lenk os o mos (g eičiausiai puslankio pa idalo) i galbū kiek dides-
nês do que o habi ual alcance bala podia se desc i a como Ki inė b. Šil. Po causa
desse spėjimo plg. lie . ki inė, ki nė ‘p ie da pa ede p ikalamas esbenk os
ki iui įkiš iʼ, da plg. ki inis, -ė, ki nis: Gelžis ki nis y a s ambus, de a ki -
pagalys io usims (Š s)10.
Pailga, nedidelė bala e ninės s i ies ep esen an esų podia se desc úda como
Pupnė b. Kl , plg. lie . pupnis, -ė ‘į pupą panaʼšus [Pupnis žukas (ka k abalis)
Ln ].
Gam inė k aš o aizdžio s i is Agu kiškės gi ininkijoje, do ambien e sepa ada
segundo sua semelhança em expjo imą, in oduzida Langinė b. KzR (Agu kiškės GA),
plg. lie . langnis, -ė ‘su lango pa idalo izpjo aʼ, ainda plg. lie anga lángas ‘skylė,
p a aja liūne, akisʼ11 (lie . ‘kiau ymė' ou na u al kiaʼ, ‘ lie a ajàliūne p u a, akisʼ,
‘ lie . aksliūne kiau aʼ). Po causa da semân ica ainda plg. Langia ais is s . Jz
(VK). Assim, pode-se adi inha que balai além de que es a e a semelhan e a uma
janela em o ma de auspjo á, podia se ca ac e ís ica e ou as
ca ac e ís icas, como a ai: nãomalha ex ensão, p o undidade, ją gaubiančių
Šį aiškinimą pag indžia i sakinys, a spindin is žmogišką pa i į, už ašy as iš gy-
k an ų nes abilus, suge bujan is pa i ou e c. osios línguas: A i p a ajs nei
daei nem se pode, ba mui o suge buja odos, que imsi e nuga mėsi (M s.
Zazakusi bala oi inquali icada Bal aknė b. Lb . Saulėg ąžų e Pag aužių aldeias
Pesquisa de nomes da Te a cap u ada pa eikėjo no a: [baloje] semp e bal as água.
Po semân ica plg. ais a a dį Bal ãkė Sug (LVŽ I 342)12. Do pon o de is a nomina i o
ob iamen e, que inicia-jama po ce a ca ac e ís ica u ė oją ( egos o ganą,
es ando na pa e supe io do co po, cabeça, na á ea), cujo peculia idade
imagina ajama ca ac e ís ica e iniciajama geoobjec u, plg. lie . bal ãkėbal a,
in e s a akisʼ [Dėb elėjo su sa o bal akėm, nei (ne ) baugu pasida ė Gs; Iš e ęs
bal ákès i spokso kia ], ainda plg. lie plūne aks u au a luga ; pânquias ou acadian es
zaug i eže ų pequena á ea de águaʼ. De ido à semân ica plg. na á ea in es igada
za icada uma balo a dį Aklóji b. Mškč (LVŽ I 36).
Tam ce a k aš o aizdžio zona oi nominada Káulinė b. KzR (Runkių 10 Po que, como oi mencionado
GA), aigi, numanoma . eikšmė – kaulo pa idalo bala [lie . káulas ‘kie as
in odução, mo y acijos in es igimui impo an e junglumas de pala as i ojoje kalboje,
exiliškinan is seus signi icados e signi ica i os a spal ius, com o obje i o explica pelkė ų į a dijimo
k yp į, hei mo y acijos logiką, sakinių, записатых из живая языка, au osakos, g ožinės li e a ū as и
зафиксированных LKŽe, am ik os pukiab a. LKŽe san umpos sepa adamen e não se explicinam. 11
Sob e es e . da ybos ainda c . Bilkis 2008: 186. 12 Ve Mais Bilkis 2008: 185. Aqui balo a dis quali ica-se
como não comple amen e aiškias o igem (Bal aknė b. Lb, plg. Bal ãkė s . Sug). Da di e en e
quali ica-se LVŽ I 342: helonimas kildizado de pessoalnomio Bál akis, Bal ãkis.
A igos A icles 117 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
ecido co po al, pa e do esquele oʼ]. P ocu ando a gumen uo ai explica , qual o
žymis lėmė šį į a dijimą, a sakymo ieško a i ki ų plo ų oponimijoje, už ašy-
oje iš gy osios kalbos. VK as as už iksuo as balo a dis Káulinė b. K kn13 su
local popa eikėjo comen a u pailga, mos ando-se que ao in és da in odução
pode ia se ac ualizuada a o ma de um geoobje o isual um ce o aspec o
escudês imo no espaço ( ambém plg. osso pa e do esquele o)14. Po ou o lado,
al ez localai, como e kaului, ca ac e ingi įdubimai bem iskilimai asocia i iai podia
(su)see i es es di e en es ep esen an us das á eas. No mesmo lei o insc i o
balo a džio15 Káulinis as as b. Šil (Mikališkio GA) pa eikėjo iš eikš as mo y acijos
sausumos, leido many i, kad hid oobjek as g eičiausiai bu o nedidelės apim ies,
odėl į a dy ojo galėjo bū i iden i ikuo as supančios mik oaplinkos a ž ilgiu i
paaiškinimas bala, apsup a di e encijuo as de aco do išsidės ymą (kon igū aciją)
e d ėje16. Taliam explicação, pa ece, submüs a e analisá el um caso in oduzi ijimo.
b) Me a o íneas in oduzidas.
indas helonimas
Ce o o ma e dubido indo o nome o nou-se balos Bliūdẽlis b. KzR (Runkių GA) ao
nomeio de base (lie . *bliūdlis, plg. blidas ‘dubuo; em ele elpan es quan idadeʼ
[Ap alus kap blidas Gs]). Seman iicamen e p óximos . no plo e lingüís ico
za ixada e mais: Bliūdlis ež. Kpč, Bliūdliakalnis kln. Sdk; Bliūdelnis upl. Vln17 (plg. des e
. g e imines ly is: Bedugnis e Mėžymlio Bliūdlis)18. Po causa da semân ica ainda
plg. in oduzidos na á ea de es udo, en e si bes icanços de um ce o aspec o
lėkš umo (dubuda) g au e imaginada con enida de água: Blidas b. KzR (Papil io GA),
Šáukš as b. KzR
(Runkių GA), To ieka b. KzR.
G eičiausiai po causa da o ma e de ce a sua dubuma bala oi nominada D usknė b. M j, plg.
lie . d usknė ‘indas d uskai conside a ; quan idade, elpan is em d uskinęʼ [A nešk nuo
aukš o d ùskinę d uskos M j], ainda plg. lie . d usknis, -ė 13 Pane ėžio aps. K ekena os lsč.
S k. Anke a de nomes da Te a. (pelkė), bela apsup a secauma, (Šil Mikališkio GA) mo y acijos
14 Dėl . da ybos ž . Bilkis 2008: 167; dėl šio i sudėjimo būdu pada y o helonimo Káulinis as as
aiškinimo ž . S ide skienė 2017: sikei usį seu na u al inio s a us geog a inį. 16 Pa a .
94.
15 An ojo dėmens i objek o nuo odos nesu apimas odo ne ikslią geoobjek o iden i ikaciją a ba pa-
explicação de mo i ação c . S ide skienė 2017: 94.
17 Po es es . c . LVŽ I 418.
18 Sob e es es ., eja ibidem, p. 414.
DALIA SVIDERSKIENĖ
118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
‘usado sal as a mazena ʼ19. Ak ualíssima ab angência do signi icado balo a džio
podia cons i ui e mais alguns a ibu os (š iesus pa i šius e e c.). Também po
causa da o ma e po causa dela possi el (įs imaginada) con enido de água ou dela
kiekio bala bu o į a dy a Ragù is b. Ld n, plg. lie . agù is ‘ okios išaugos pa-
ei o indelis pa a abaco, pa akue, olieju e k . man e ou inho, ep i], ogi įpuolė šuo
midui ge i; jame elpan is kiekisʼ [Šį y p isidėjau pilną agu į aukų [ a eliui
e isus išlaižė Vl]. Assim, numanoma an o de uma, quan o ou a nome de luga
desc end i a signi icado a ali, nedidelė, negili.
pa e k osnia helonimas
A pa e K osnies, i. e. ce a inse ção nela, o nou-se pa e da paisagis aj, na u al
inse ubos, in oduzimen o supo e: Pečiùkas b. Lb , plg. le . pečiùkas ‘niša su
du elėmis k osnyje pa a a comida ica quen e, pečionė, dėklėʼ [Dėk mėsą į
pečiuką, čia nep ėdama a šals M j; į įdėk mėsą pečią, ka ie, en K snaina].
Pa ece-me que e conhecido (pa)con enidos bui ies da coisa gaba i iškumas e e
signi icâncias no p ocesso de in oduzição, po causa des e obse ação plg. lie .
nišà ‘seenaje ei o inse ubimas alguém cons ui ʼ, lie . pečiónė ‘įdubimas, skylė
[...] pequenas coisas pa a pasidė i [...]ʼ [Skylė pečiuje po padecimen o po elos se á pečiõnė J. (LKŽe)].
homem helonimas
Do seu ambien e o ma sepa ado opoobje o ing essado emociamen e nuscol in u
nome Panai ė b. V 20, plg. lie . panái ė, pana ė ‘pono duk ėʼ. Toks o malusis
pa idal ao ep esen an e es a ale iškos cul u a, ma y , apa eceu adequamíssimo
oundlume de obje o da na u eza e posi i amam a aliaimui exp essš i. Po semân ica plg.
Ap aliùkė b., s . KzR (Jū ės GA)21.
Es as mic og upes helonimas ep esen am igu ū a i ųjį MM22.
1.1.2. In oducinhas po co .
Rep esen an es do indi e imo in oduzimen o.
ypa ybė ⇨ helonimas
19 Po causa des e e ou os Li uãos . com d uskž . LVŽ II 342343. Aqui eles se associam com lie .
d uskà ‘ am ce o sū us mine alinis compoinys (na io chlo ide)ʼ. 20 O ques ioná io esc e e:
paskendusi panê. Toks explicação sie inas com emo i ação, quando mo ologicamen e, leksiškai
neskaid us pala a išp chiamas en endamai. De ido a mencionado enómeno mais amplamen e s . :
Голев 1972; Nübling, Fahlbusch, Heuse 2012: 38; Kabašinskai ė 2014. Po 21 . s . LVŽ I 168. Da plg. ou a
nominação: a eėlynėse c escen i gėlė, sel inis le ukas, assim 22 Po causa do e mo mo y acijos
pa adinamas pana e [Šieme mūs linuose panačių y a Rdm].
modelis (MM) signi icações e a osenos s . : Блинова 2007; 2012; Lubienė
2015.
A igos A icles 125 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
De aco do com o mesmo es u u á io modelį (do kuopinės signi icação nomes de
plan as) em i oja ala e a pasida omi e usados pa a nomea húmidos zonomes
na u ais es es nomes: Buožýnas b. V , plg. lie . búožė ‘š end as, ilkauodė
(Typha)ʼ; Kala ýnas (< Kala ijýnas) b. Kl , plg. lie . kala jas ‘pelkių, eže ų, upių
plan a semelhan eias em kala iją lapais, aje as (Aco us calamus)ʼ. Jų signi icado
nãodu iai numanoma: *‘buožių (š end ų) p iaugusi bala, buožių balaʼ, *‘kala ijų
(aje ų) p iaugusi bala, kala ijų balaʼ.
I oniškio gi ininkijos anke os in o man ų dados, bala, apaugusa ka klais, in oduzida
A aželýnas b. B b, plg. lie . *a ãželas ou pan., plg. a želà, ã želas ‘iš á bio do onco
ou šaknies išaugusi jauna šakelė, a auga, a ašaʼ. De ido a al spagem ainda plg.
kaklas ‘gluosninių amília á o e ou a bus o (Salix cine ea, S. au i a, S. nig icans ou
S. pan and a)ʼ, e a pa i de esc i os e g ožinė li e a u a ex o LKŽe za iko a i
exemplos con i mam o samp a á local: Ka klai c esce paupiais, paeže iais ( š.);
ka klai po slėnį e p liulančių pa e smių pamėgo pa ėnį (A. Ba an.). Assim, nugema
balo a dzio signi icado ka klų a žalų p iaugusi bala57. Enc ip ado e ep esen an e do
indi e i o in oduzimen o.
algis helonimas
P ê Meškėnų k. enque e cap ado balos nome Cibulỹnė b. Igl skil ie Espécie da
supe ície da Te a, i aizda, qualidade esc e e: klampynė (lie . klampnė ‘klampi
luga , klampynasʼ). Lie . cibulnė signi ica ‘cibulienėʼ, e lie . cibulinė ‘ algis, no qual
mui os cebõesʼ (KzRŠŽ I 102). G eičiausiai es a bala oiusa a liacibula es luga de
c escimen o, plg. lie . aliacibulis58 ‘ okia žolė, semelhan e à s ogūnąʼ. Assim,
polkė ai luga concedido não só o malmen e com o nome do algio coincidindo nome,
mas en ambi ada e de aco do não calbinino con eúdo analogiją. Po semân ica plg.
Va liacibulnė b. KzR. VK dados, na Li uânia insc i a e mais . Cibulnė: bala Jankų GA,
pelkė K ažių lsč. Akmenių k., įdubusi pie a Vilkijos lsč. Akuo ų k. ( odos os
objec os in oduzidos indican es dados baseados em 1935 m. In o mações de
anke as de nomes da Te a).
1.1.6. U ilizações de aco do com ce a espécie de animais ab igado pelkė as
zonas na u ais.
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
a ibu o helonimas a) De ido a dielos besi eisian es no baloja a la e ia
in oduzida Diẽlinė b. K sn, plg. lie . diel ‘k auju min an i gėlųjų andenų
ki mėlė, siu bėlė (Hi udo medicinalis); s aigėʼ. Ano in o man ų, an igamen e
dielos bū a e ago a esama. Assim, balo a dzio signi icado dielos bala.
57 Plg. ou a des e plo o . Lapnbalė b. M j. pa a a sua mo i ação explicação ambém e . S ide skienė 2016:
253.
58 Es a pala a comum de a osenos á ea de aco do LKŽe Višakio Rūda.

DALIA SVIDERSKIENĖ
126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
b) De ido a ce a espécie de peū os de ep odução(si) local balos in oduzida
Ka õsinė b. Ld n; b. Ka osinė b. Kl , plg. lie . ka sinis, -ė ‘ku iame eisiasi
ka osaiʼ, ainda plg. lie . ka sinė ‘kūd a, na qual há ka osųʼ. Tokį explicação
pa emia e anke as dados: nela mui os peixes, especialmen e ka osos (Ld n),
mui o bem se ep oduzi ka osai; de es a espécie de peixes e nome a ecebeu
(Kl ). Dados enciclopedicos con i mam o luga de ep oduzimio ( i ança) desses
peixes: Seklieji lageze ai do pon o de is a pesquei o é de ipo ca osini-linini ou
ca osini (T. I an.). Po semân ica plg. Ka sbalė 2 b. Kl 59. P ecisamen e po essa
mesma azão bala oi inquali icada Lydekinė b. Kl . Lydekos, segundo a
enciclopédia60, gos a es acioni ão ou len amen e co endo água e p o ilias
densamen e apżélusias luga es. Es a mic og upês desc ição pode se e minada
uma ase ilus uojančiu a expe iência popula , nes a ex ensão зафиксиротом из
живовой языка: Наши dù pinyчисе много рыб (Pl ). Do que oi di o, pode-se en ende que mui os desses pânkė ų luga es o am in oduzidos segundo des inação.
c) luga helonimas
Kieno a i ia em pálkė es luga es, pa odo e es a helonimų mic og upė. Seus
ep esen an es em língua i a ípica a si uação de in odução co esponden es
de aco do nusis o ėjusį modelo susda ę nomes; a pala a mo i a ó ia aqui
osýnas b. V – ka osų bala. Žalčiukýnas s . V – oplių bu imo (gy e-
namoji) ie a, plg. lie . žalčiùkas ‘žalčių jauniklisʼ. A k eip inas dėmesys i į ai,
signi ica luga : Kakad žalčiu na á ea in es igada pode se chamado não só inódeno
em í a ă pašus ep lis, po ém e qualque animal pe encen e às í a ês61.
Analisá el caso, apig, não exceção, quando in odução de base nãoconc e izando
passelkamas ipiskíssimo nome de animais pe encen es se p a ėms, plg.
Žalčiabalė b. B b62.
O luga de pe manência ( esidencial) de Ku klių in oduzida Pa plynė plk. KzR (Runkių GA), plg.
lie . pa pls ‘ku klys63, ainda plg. lie . ku kls ‘s i plių šeimos abzdys, i endo em uma e a
úmida, u klys, pa plys (G yllo alpa g o alpa) [Ku kliai d ėgyllnas, sp. nenusaus p e e ido
solo]. (2) Fixados dois ep esen an es do indi e o in oduzimen o: Pe keliškių k. anlogiką.
Da inys com p e ei o -ynė deno a que pelkė a luga e ninės s i ies ep esen an esų 59 Po
ke os in o man o duomenimis, bala Velnỹnė b. V , bu us labai klampi, niekas
[iš jos] neišeida ęs. Šie gy osios kalbos duomenys iš dalies a skleidžia į a dy ojo
. mo i acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2016: 248. 60 acessí el na in e ne :
h ps://l .wikipedia.o g/wikiEu opin%C4%97_lydeka [ isualizado 2019-10-18]. animalʼ.
61 Plg. lie . žal s ‘nenuodingas į gy a ę panašus oplys (Na ix); be koks gy a ėms p iklausan is
62 Dėl jo mo y acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2016: 248.
63 De ido . da ybos m . Bilkis 2008: 296.
A igos A icles 127 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
pe cebama como (pa)klaidinančių, p adanginančių elnių apgy en a luga . Tokį
spėjimą inspi ou conhecimen o de que da iniai com p e ega -ynė, aze de
pessoais, in es igamajame plo e ma ca pessoas habi á eis ou i as luga es (plg.
Amb azas 2000: 55).
Į a dijimas Velnỹnė s . V , pa ecê, ambém e ela as conexões de pe cepção
dos indi íduos en e elnių e šlapių, klampių luga es, la e ųjų
demonologiza imą64. Po semân ica plg. Vélniabalė b. KzR (Runkių GA); M j (Šunskų
GA), Velniabalė 2 b. K sn; b. KzR (Velniakalnio GA); Vélniaplynė plk. KzR65, Velni
balái ė b. B b66. Como is o de localização e e odas, nomes de luga es
esc e idos gi ininkijas anke as, aigi, maio ia menė ų indi ido imagduo ê
sužadinusių heloobjek ų oi o a dos luga es habi á eis limi es.
1.2. Insc ições segundo a localização dos hid oobje os.
ypa ybė ⇨ helonimas
Localização do edi ício (1), ou as zonas na u ais (2) e menamas locais
(3) em elação:
(1) G e a ba ago elkšojusi bala in a iada Ba agnė b. KzR (Papil io GA), plg. lie . ba ãgas ‘p ikabinama à
qua oas ca as pakeliama e nuleidi i a pas ogė heia, palhas, du pėms k au iʼ, ‘maniežo pas ogėʼ,
‘pašiʼū ė). (2) G e a lūgo Lūgaũnė b. M j (Šunskų GA)67, plg. lie . lūgà, lgas, lgas ‘upės заливается dubi
luga ; klampi upės a šakaʼ, ambém plg. kalbinį pasaulė aizdį a spindin į sakinį, de língua i a
ixasuo a em ou a á ea: Kiek ieną dumblingą eže iuką lūgeliù adinam (Ds). De ido o maliosios
es u u a e semân ica plg. zemė a dį Galaũnė k m. Vl68, balo a dį Lūgo bala b. KzR69. (3) Quan o de
ou o signi icado a in odução, endo es ilis ínio do discu so e o e lexal ão de a aliação,
o quis ado Velniakalnio GA. G eičiausiai a as iau da aldeia, miško glūdumoe elkšojusi bala oi
in oduzida Peklinė b. KzR, plg. lie . luga [Iš auk iš andens agu ką uo kai peklà (juodas) pasida o
J b; LKŽe 64 Rusas cien is a Nadežda I. Kono alo a, es udou psicologicamen e demonologemų
signi icado a spal ì, e lidė ą na consciência dos a uais usuá ios da língua usas, dis inguiu os
peklnis, -ė ‘pekloje esan isʼ, da plg. lie . peklà ‘p aga as; labai nuošali, olima
seguin es polinkios de in a iijamen o: uma pa eus, cons an emen e usando demonologemas,
p e ende p ese a es e eo ipinį (nega i a) a i ude, disposições em co esponden es o ças do mal.
Po ou o lado, obse a-se acional ou emocional es e eó ipo p agma ização (plačiau см. Коновалова
2017: 411).
65 Po causa des as . mo i ação explicação e demonologicas mo i ação ep esen an as usas
oponimikoje c . S ide skienė 2016: 252.
66 Sob e o úl imo . explicação mo y ação c . S ide skienė 2017: 86. 68 De ido ao úl imo
67 Ano in o man ų, [bala] apaugusi medžiais.
balo a djo o igem e a iação c . : LVŽ III 3146; Bilkis 2009: 256; 2018: 212234.
69 Dėl . mo y acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2017: 87.
DALIA SVIDERSKIENĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI egis ado exemplo de au osaco: Tamsu kai
pẽkloj (labai amsu)]. Po semân ica plg. Pklia ais is b. Šil70. Assim, balo a džio
Peklinė numanoma signi icado nuošalyje, a okiau exis an i bala71.
1.3. Inicializações de aco do com a posição ocupada po
hid oobje os no espaço. 1.3.1. Encaminhamen os po pa e ocupada de espaço de hid oobje os.
ypa ybė ⇨ helonimas
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
Geoobje os que es i e am espec i amen e nos e i ó ios dos aldeios de
Vengelnica e Būdninkų, in oduzi Galnis b. Gdl; s . Gdl [I galnis Jonas es a a
a ėjęs (ku s aldeia gale i e) Al ; da plg. lie . gãlas ‘[...] daik o k aš inė pa e
(p adžia, pabaiga)ʼ]. No caso da p imei a in odução, a e e ência de obje o e o
nome do luga não coincidi (Galnis y . g., bala mo . g.) azia quan o du ida , se a
balai não oi concedida ou o, je a ex-s, nome de obje o72.
Ce a ce a á ea do e i ó io da aldeia Šiauliškių, p o a elmen e besi ibo an e
com ou o e i ó io da aldeia, ocėmęs ais as į a dy as Kampinis s . P n, plg. lie .
kampnis, -ė, ambém plg. lie . kapas ‘pie a, onde seike a duas linhas, planns umos,
pa ede ou i ens, ke ėʼ [Ke ė do campo, e kapas do in e no isume J. (LKŽe)]. Es e
. e ela nomes kū ėjo es a égia du an e o p ocesso de in odução:
iden i ica-se em elação à mic oaplincas que en ol em e di e encia-se de aco do
exidies amen o espa emen e. (2) Rep esen an e do indi e o in oduzimen o. De
aco do en ão com a população local samp a á, habi a ó ia do luga ( aio) cen o
ex-bala en ounami ada Ašnė b. M j, plg. lie . ašnis, -ė ‘einan is pe ašįʼ, ainda plg.
lie . ašs ‘ iesioji, einan i pe kieno cen ąʼ. 1.3.2. Insc ição de aco do com a
dis ância do hid oobje o da supe ície.
ypa ybė ⇨ helonimas
Lokalią padė į em elação à supe ície da e a ixa a pa i da supe ície abaixo do ní el
no mal emolęs geoobjec , in oduzido Ka ilinė b. P n, plg. lie . ka ilnis, -ė numanoma e ninės
[Ka ilnis a a a as (ka ilo pa idalo gilesnė ie a upėje) OG174 (LKŽe)]. Taigi,
s i ies nomesų kū ėjo o concei o de luga p o undamen e exis indo bala (in o man o eigimu,
изджиūs ama). Po semân ica plg. Púodžiaplynė b. KzR, Púodžia ais is b. KzR73. Ul ima asis .,
egis, ep esen a a igū a y inį MM. In oducidimas, pe ėmę na inių zonų, nas quais c esce
na u almen e ce os ū 1.3.70 De ido balo a džio mo y acijos eiškinimo ž . S ide skienė 2016:
šių augalai (1), gy ena am ik os ūšies gy ūnai (2), pa adinimus.
252253. Sob e a água en endimen amen o dos li uanos nau osacoe ainda s . Būgienė 1999. 71 Da
plg. lie . peklnis, -ė p k. signi icado ‘mui o g andeʼ [Pie os aquela peklnês a é nušienauji! G g]. 72
Sob e es e . da ybos ainda s . Bilkis 2018: 212234.
73 Dėl pas a ųjų . mo y acijos aiškinimo da ž . S ide skienė 2016: 254.
A igos A icles 129 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
(1) Aleksand o Vanago alegou, hid onimai, o iginadas de kuopnej signi icação
nomes de plan as, em luga , onde aquelas plan as são mui as, signi icado. Mas
esse luga não necessa iamen e é a p óp ia água, po que se ala não de plan as
aquá icas. Mas, de qualque manei a assim, esses ipos opoobje os são
desc i os po plan as [...] (mais e Vanagas 1981: 90). O que di o sob e nomes de
ios e eže os, pa ece, ale ambém helonimams. A segui ap esen am-se de
língua i a paludi a oponiminiais me onimínio ansposição casos,
co esponden es schemą: luga , na qual mui o ce os ipos de espécies não de plan as de água helonimas.
Assim, ou as palkė as luga es, o me usios g e a não de água egalais,
ungybais apaugusių luga es, en ou a idas dos úl imos nomes: A ie ýnas b.
K sn (Kalniškės GA), Ba a ykýnas s . KzR (Jū ės GA), Be žýnas b. KzR (Papil io
GA), Dilgėlýnas b. K sn (Kalniškės GA), Ka klýnas b. V ; Papa ýnas s . V ,
Rūškynýnas s . KzR (Velniakalnio GA), Šal ekšnýnas s . Ld n, Uosýnas s . Igl
(Va nabūdės GA). A es e mic og upe a ibuí eis e helonimas Va liacibulỹnė b. KzR
(Runkių GA) a liacibulių c escimen o luga , plg. lie . aliacibulis74 ‘ okia žolė,
semelhan e à s ogūʼną. Pa ece, a es e mic og upo a ibui -se mais um helonima.
Segundo Agu kiškės GA, bala com a bus os in oduzida Ka klỹnė b. KzR
(Agu kiškės GA), plg. lie . ka klnė ‘ ie a, p iaugusi ka klų; a bus os ca plos75. (2)
De aco do com o schemą de me onimia de ans e ência, luga onde há mui os de
ce os ipos de não animais aquá icos helonimas adęsis balo a dis: Ba sukýnas
(Runkių GA), plg. lie . ba sukýnas ‘ba sukų gy enamoji ie aʼ.
b. KzR 1.4. Iden i icações de aco do hid oobje os des inação.
a) a ibu o helonimas Žmogiškoms eikmėms ap op iada bala com ce o u klojiniu, a a és
da qual oi possí el ansgela (pe ei i, pe ažiuo i), in oduzida Dilnė b. KzR76, plg. lie . dl
‘s ė a len a, g įs asʼ [Kelias pe pelkę s o ais g s ais g įs as J.]. De ido o maliosios
es u u a e semân ica plg. anden a džius: Diln a is g . Skd (LVŽ II 74 Leksinio
mo y a o iaus a osenos plo as (VšR) e hid oobje o de localização coincidem.
277)77, G įs abalė 2 b. Ss [lie . g s as ‘ ąs as il o (kelio, klojimo...) g indiniui,
75 De ido . da ybos s . Bilkis 2008: 285.
76 Mais é. Bilkis 2008: 174, 178; LVŽ II 276, onde . siejami com pe sonal a džiu. Embo a
. į Lie u os ie o a džių žodyną (2014) dėl nežinomų p iežasčių nepa eko, žodynas iksuoja os
analisando-se p óp ias o maliosas aiškos ou as á eas oponimía dados (Dilnė b. Ssk; Dilnė Dilnė b.
K kn).
77 Aqui úl imoas ., egis, quali icado de ou a o ma: sudu inis . P imei a sandas de lie . *dilnis, plg.
p d. Dlis, Dils, Dlius (LPŽ I 497, 498); segunda sandas de lie . ã as ‘g io ys, mažas upelisʼ (LKŽ XI 333). By
he way, A. Vanagas ambém abejojo upė a džio Diliaũpė p imei o sando o igem pe sonal a dine
(da z . Vanagas 1981: 86).
DALIA SVIDERSKIENĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI g indaʼ]78, Til abalė b. K sn79. Da plg.
numanomom da in oduzição si uação i pelkė ų, chlapių luga es
ca ac e ís icas nusakan e sen inho: Desde lė o ežimas pasuko klampiu, ižiu
pelkių keliu (P. C i .).
Rais a a džio dangos qualidade du pės inspi ou į a dijimo Du pinė s . P n
susida ymą, plg. lie . dù pinis, -ė ‘su du pėmisʼ [Čia dù pinė pie a, žemė K ]. Tokį
explicação pa emia na enque e зафиксированный информанта этого места
описание: [ oje luga ] kasda o du pes.
Helonimo Kanãplinis b. P n numanoma signi icado kanapios, plg. lie . kanãplė
‘kanapėʼ80. Gini kūnų. anke os in o man o dados, [baloje?]81 me kda ę linus e
kanapes, e lindi iboš ních plan as de p ocessamen o, execu y us i iamajame
plo e. Da plg. al obse ação con i mando o . Mi kyklùkė b. K sn,
зафиксированную из живой языка исследовамаеме плоте [lie . mi kyklà ‘ ie a
(kūd a), onde mi komi linai, kanapʼės, Mi kykloje kanapės mi ks a две недели Lp]. De
aco do des inação, u ilização ao žmogiškoms necessidadeses, podia se
in oduzidas a é alguns pkė os luga . Plaušinė plk. V (Mozū iškių k. ank.); s . V
(Meškynų k. ank.)82 plauços pelkė. Mozū iškių k. anke os in o man ų dados
ap esen ados mos am nes a á ea é nica ealizados abalhos de cole a de
ma é ia-p ima [į ais ą] pessoas ėję plaušų lup i83. Da plg. lie . plaušnis, -ė
‘pada y as de plaušųʼ [Plaušniai aikščiai s ip ūs como ios Ž ]. De ul e á ios,
humana expe iência ixuojan es, insc ições pode-se p esumi , que ka nienes
plaušai aqui pode iam se consumidos (das quais ejamos co d ės, ecido o alus maišų audinys e k .).
b) ca ac e ís ica helonimas
Ti iamoji medžiaga pa odė, kad g e a s a inių elkšojusios balos aip pa
podia se in oduzidas segundo a paski ão: Ga ba inė b. KzR, plg. lie . ga banė, ga bá nė, ga ba nià,
ga bá nia ‘kailių i odų augykla, di b u ėʼ84 kailių, odų di b u ės bala; A iniškė s . P n, plg. lie . a nė
‘a ių a asʼ a idės bala. Do úl imo nome do luga o ma e e e ência do obje o não coincidência
es i ica, que mais p o a elmen e oi inaugu ada bala, e não ais as. Tokį spėjimą pa emia e 78 Sob e o
úl imo . mo y ação explicação c . S ide skienė 2016: 250. 79 Sob e es as . explicação de mo i ação
c . S ide skienė 2016: 254. 80 Po causa des e léxinio mo y a o iaus usų onomas ikoje c . Πолякова
2010: 11. 81 A k eip ina a enção à nome e obje o e e ência giminês nãoa apamen o. 82 A e e ência de
obje o e o nome giminês não coincidência p o a elmen e es emunha nãoikslią iden i icação de obje o
ou mudança de zona na u al.
83 Nes a plo e unciona ( unciona o) pa edes Plaušnis, Plaušinái is (pas a ąjį J b as pessoas chamam
Plaušnis) (LPŽ II 469).
84 De ido ou os . s . LV IIIŽ 77.

S aipsniai / A icles 131
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
no ques ioná io dados dos in o man es: a is p ausė85. Abie a g i os s a inių
elkšojusios, ma y , o am u ilizadas e a ou os, com s a inių paski imi
elacionadosas, necessidades.
c) O nome do local em que la abiam, po meio de me onimio ans e ência, oi
concedido balai Skalbỹnė b. Ss, plg. lie . skalbnė ‘ ie a skalʼb i [Nueik į skalbỹ
Všnę, asi an len os muilą i galėsi išsip aus R]. Nes e caso a pala a mo i an e
signi ica luga ( ie a helonimas).
2. CABAR NEM TODAS ALHICICOI MOTIVACHIONS
PRIESAGINIAI HELONIMAI
2.1. A im de explica balo a džio Jaučẽnė b. P n86 mo y ação, chama-se a a enção
pa a ou os linguís ico plo e uncionuojančius analogiškos o maliosios s uk ū as
da inos: Čiuo nė Čiuo nis s . (Bilkis 2008: 173)87 [lie . čiúo ė ‘kiaulė, čiukėʼ, malon.
čiúo is ‘mei ėlisʼ]; Gaidnė b. K kn (Bilkis 2008: 190; LVŽ III 1115), ag on Gegnė p . (LVŽ N III
117)88 [lie . geg, ggė ‘pa asa į kukuojan is mexo pa š is (Cuculus cano us)ʼ]. Hoje
es es . mo i ação pode só in e p e a . Telkšojusi bala no e i ó io de d a o de
Ašmin os podia se apelida Jaučnė po causa de sua gaba i iškumo, i. y. g andeza. Com
base no olhosacoje o ma a escolhendo po causa du idosa de alo de obje o, sua
už iksuo u au inio e inimo pa yzdžiu Didelis kaip jau is, k ailas kaip a inas
(Pšl), plg. spėjamai p iešingos eikšmės . Gaidnė (g eičiausiai šią į a dijimo
adequação às habi uais žmogiškos necessidades). Es a úl ima in e p e ação é
apoiada pelo ma e ial do diccioná io de luga es de Li uânia (2018) e sua in e p e ação:
não poucos nomes de luga es não-habi á eis podem se o iginados de lie . gaids
‘naminis paukš is, iš ų pa inas (Gallus gallinaceus), e alguns dos quais al o igem .
mo i a i a, ma y , elacionada com uma isão nega i a pa a os obje os em
nomeijamucios, indica seu menkum, meno idade, nede ling (pa y, Gaul alia šdp ūdis,
que aqui ninguém p as a, Gaul Ga šdmiškis augus a) (LVIII 1189). Nes e caso
85 Sob e o úl imo . da ybos e o igem ainda c . : Bilkis 2008: 65; LVŽ I 244246, onde indica-se d ejopa
possibilidade de o igem: de lie . ã inas, ou a e us, de a d. Ã inas. 88 Da plg. ou as es u u ações
86 Ašmin os d a o anke oje ašoma: p igė ęs jau is.
87 Dėl . au en iškų lyčių pa eikimo da ž . LVŽ III 78: Čiuo nis ‖ Čiuo nius s . Ab.
en abadijimus Ggia ais is b. Skm; Ggių balà b. Lkm (LVŽ III 117). Ano e noling is ês Jelenos L.
Be ezo ič (Uni e sidade Fede alinis dos U ais), usos oponimijoje gaidžio imagemdinys mani es uoja
sob e a p oximidade do obje o in oduzií el, sua p esença não dis alima de mo a casa do
joje kaimo aplinkoje. Tipinė į a dy ojo pozicija, o ien uojan is supančioje e d ėje, a skai os aš-
in oduzido (plačiau c . 89 Be ezo ič 2001: 3738).
DALIA SVIDERSKIENĖ
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI es e in oduzimen o šlie ųsi à ou os, al ez
liaudiškoje sis ema ikoje de aco do unção ios gaidžiam epakanka água
(paski į) sie inų į a dijimų: bala, ski a jaučiams ge i (didesnė), i bala, iš ku-
(mažesnė, menkesnė). G eičiausiai po causa escu aus (neskaid aus,
nepe š iečiamo ou pan.) balos água es a oi nominada Sakalinė b. P n. Po causa
desse spėjimo plg. nacionais pad ões de pensamen o e le inhos sen inis sob e
es e paxs į: Sakalėlis p e o, p e o não y NS366 (LKŽe); Um e a p e o como alcão,
o ou o e a ma gas como genelis JD791 ( ambém). VK lapelias insc i a e em ou os
luga es da Li uânia es e nome į a dy ų opoobjek ų, que ambém podiam se
nominados de ido a escasaus e as dangos a o ma: Sakalnė pie a jun o Me kio
Va ėnos . Jakėnų apyl. Maskaukos k. (1985 m.), Sakalnė ex-ganykla Ga gždų lsč.
Maciuičių k. (PKk ca elka). Obje os e e ências (locali padecimen o à iês e e c.)
quan o pa emia p ecocien e spėjimą. Po ou o lado, in á ijimo Sakalinė b. P n
susse imen o podia nulem i e gaba i iškumas do obje o in á ijá el, . i. mažumas
[lie . sãkalas enque o sob e balá não subme em quaisque dados in o ma i iais
‘ oks plėš us paukš is (Falco)ʼ; Sakalas mažesnis už anagą J.90]. No s Apušo o k.
adicionais, ajudando mais cla amen e en ende a condição de en ada, VK dados
quan o pa emia ul e á io spėjimą: Ga gždų lsč a d. Maciuičių k. 1936 m. (ki o
plo o) no inqué i o pali icou que Sakalinė 0,2 ha amanho kal a91.
2.2. Hid oobje o nome Cigánska b. M j sie inas com lenk. cygański ‘čigoniškasʼ (SJP I 358)92. Com quais
deno a o (balos) peculia idades į a dy ojas ligou čigoniškumą i iamajame plo e, pode só
in e p e a -se al ez com gaba i iškumu, i. i. nedidele no e i ó io habi amó ica do luga
elkšojusios balos olume. De ido à mesma peculia idade (pelo pequeno do hid oobje o) p o a elmen e
oi in e nacionado e ou o oco na u al da na u eza (balo a dis insc i o Agu kiškės GA) Mozū inė b.
KzR93, plg. ou a da á ea de es udo da nomeação de aco do gaba i iškumą ep ezen an ą Moz gi ė
com a e e ência do obje o nedidelis miškelis Ld n (VK). Nes a on e exis e e mais za picou insc i os,
es i icando que a in oduzição ã ama de um g upo e ninês de pessoas ‘) ep esen a uma
mino idade do obje o in oduzií el, e ao mesmo empo 90 No nosso país Raudonąją knygą 1976 m.
enkamas mozū ų e ninės g upės asmens pa adinimas (lie . moz as, -ė ‘mozū-
egis ada mig uojan i spa nuočių sakalų kelei ių ūšis, cujos ep esen an es em ambien e na u al
de i imen o ge almen e enkasi amplas aukš apelkes, pušynus, miš ius spygliuočių miškus. a. Os
ninhos des e pássa o de e a em e P ienų ajone, Žu in o eze a e (plačiau ž . acesso à in e ne :
h ps://www.del i.l
XXg ynasgam a/nyks an i-pauksciu- usis- is-dazniau-su inkama-mies uose.d?id=665637 [žiū
2019-18-11]). Assim, esses spa nuočia ep esen an es da á ea es udada podiam se conhecidos e
conhecidos. 91 Skil ie Espécie da supe ície da Te a, exaisda, qualidade esc e e: a eėlynas, mui o
ped enas e pušelės c esce.
92 Sob e es e . da ybos e o igem explicação c . LVŽ II 18.
93 Dėl helonimo Mozū inė, už iksuo o ki ame Lie u os plo e, da ybos ž . Bilkis 2008: 166.
A igos A icles 133 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
i iš eiškia į a dy ojo e inimus šios e ninės g upės žmonių a ž ilgiu: Mozū as
(nk.) 200 m comp io g io ys Kauno aps. Raudond a io lsč. e GA 1936 m.; Moz as 0,3
ha al u a Ma ijampolês aps. Sasna os lsč. e GA 1936 m. ( am mesmo). Žydnė b.
M j bala, p o a elmen e assim in oduzida po causa neskaid aus água ( al ez
ha endo gili), i. y. amsi bala. Tokį explicação pode ia apoia o apelia i io nome de
pessoa lie . jdas, -ė ‘žydų au ybės žmogusʼ (DKŽ 170). Las a asis (žmogus)
des e á ea memb os da comunidade kalbinė desc e e-se como ou malkų k ū aʼ
„ amsus“: Aš panašus oks į ždą, juodas bu au (Ss). Ki a e us, i iamajame
plo e ždas gali eikš i s a inio pa adinimą ‘lauke sus a y a pe pučiama du pių
[Kap džiūs a du pės, k auni in žydùs po penkias kulbukes B b; Kai su ežda om
du pes, į žydus suk auda om Vlk ]. Assim, bala, que es i e a g e a s a inio, podia
se in oduzida Žydnė. nesse caso de ido . es u u a e semân ica plg. Ba agnė
b. KzR, achando que o úl imo de in oduzi im signi icação bala, exusa g e a
s a inio.
2.3. A im de en ende e explica , qual a peculia idade do luga o nou-se inaugu ação
Laumikis s . P n94 pama u, chamada a enção em apelia i ês leksikos ep ezen an o,
o nusio in oduijimo supo e, a osenos gy ojoje kalboje casos: lie . laũmė p k.
‘kas neg ažus, apsileidęs (ke nojan )ʼ (li . keno i, -oja, -ojo ‘jauk i, e lio iʼ);
laumšluo ėmis (Viscum album) chamam-se ne ykusios, em šluo ą adul as, susime usios
ežių šakos95. Também bo . skalsė (Cla iceps pu pu ea) é chamada laume po causa da
co escu a da plan a [Laumės [ ugiamen os] são de co p e a Js ]. A endiendo a comum
lingubinho mundialė aizdį, yškėjan į de desc i os a osenos exemplos, é possí el
aze p essupos ą, que ais as mais p o á eis ao nomeado po sua escu a, al ez
nelygaus (dėl į gumulus susime usių растений96), i. i. susi ėlusio, supe ícies.
Fundamen ando es a in e p e ação, plg. Juodkis ež. Ob (VK), analógio de in odução de
pessoa p d. Juodkis (LPŽ I 858), apelia i esa nominação ep esen an us ké šikas
lie . bál ikis, ba ikis ‘bal as kiškisʼ [Bál ikis iš miško į laukus nebėga Lkč], lie .
‘ke šas mei ėlisʼ. De ido a spėjamai ac ualizuado supe ície de con elho de sinal ainda
plg. Čiulkins s . Gdl (lie . čiulkins ‘gumulas, gniužulasʼ). De ido semanįnamijamen o
ikos plg. ki us Lie u os anden a džius Laumlis ež. Aln, Laũmis ež. Pl 97. Taigi,
p ocesso du an e ais ao nome concedido Laumikis buscando zona geog á ica não só
dis ingui do ambien e, ou os paisch o aizdžio zonas, mas ela e a alia .
94 Sob e a ais a a gio ambém eja Bilkis 2008: 39. 95 Lie . laušluo ė ‘paque as de á o es pace adas do
ungo pa asi á io, adul as em šluo a; laumės šluo aʼ 96 Da plg. a pa i aços za iksuo ą sakinį: Žolyne
[I aip šiandien da medžiūse ne ykusias šakas laumšluo ėms adina S. Dauk.].
gausiai auga iks os: šluo elinė, kups inė, še iuo oji e k .
(LKŽe).
97 Po causa dos úl imos . s . 1981 Vanagas: 111, que são ap esen ados Demonologicas
signi icâncias hid onimų posky yje ( en mesmo, 110112).
DALIA SVIDERSKIENĖ
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
IŠVADOS
1. P iesagų de i a ų y imas p aplė ė mo y acijos enominio samp a ą, pe mi iu
es e enomškinį pe cebe como impo an e e nokul ū inės in o mação on e.
Du an e es e es udo de alhadamen e in es igadas e ninês es e a ep esen an es
de ep esen an es mundialê ocos, pensamen o peculia idade e elou não só
compa ações, isí eis analogias g įs os me a o as, mas e me onymias.
Pa icula men e ale osas conside i ina me a o a luga é o homem bala Panai ė V e
me onimija luga é animal pelo cabelo co a (a scol is) plynė Bė ókas V . No p imei o
caso, o luga p êmio-se a um homem iolando seman ína bina inę oposição i os s.
mo os as, segundo com in oduzidajama segundo pa e e odo o elação, e ela-se
mais amplos campos a osena do a spal io do pelo animal. Abu in oduijimas g įs i
es a ale iška kul ū ine pa i imi. Uni e salesnės, g įs os žmogiško mąs ymo
s anda ais, me a o as, su inkamas e других народов oponimijoje: luga é indas ūd
Blilis b. KzR, D usknė b. M j, Ragù is b. Ld n. Elas e elam e ce a imaginada
g adualinha aspec o da buuma local (įimaginada quan idade de água con ida). A
in es igação e elou que o nome do local Bliūdlis eiškiamas con eúdo semân ico
conco e com ou os balões planedas b. KzR (lie . blidas ‘dubuo; em ele elpan is
quan idadeʼ), Šáukš as b. KzR (lie . šáukš as ‘ʼ ankis skys am, i š am ou bi iam
mais ui dė i bu ną; nes e in o ankiu omá-se quan idade), To ieka b. KzR ( o ieka
lėkš ; quan idade, ele le an ė) des e nome em u co, e elando um ce o s a o de
s a o, de aspec o do dublijamen o. Lb , que é a base da in ocação de ce a
Nomina y iniu požiū iu sa i as me oniminio į a dijimo a ejis Bal aknė b.
peculia idade po ado , ó gão de egos (lie . bal ãkė ‘bal a, aduz a akisʼ),
localizado na egião supe io da pa e do co po de um se i o (cabeça), cuja
peculia idade (aklumas) imagina elmen e é ca ac e ís ica e in oca heloobje o (bala
zaakusi).
Valinho ling okul ú iniu aspek u ep esen an da nominação seman ina Cibulnė
b. Igl, co esponden hinking schemą: algis, no qual mui o cebūnų
klampi ie a, ku ioje, ma y , daug į s ogūnus panašių augalų ( a liacibulių ?), a -
escampgian e, como indi ido conscienciada kylančios associações p oduza
no os signi icados.
2. Ao ealiza o es udo oi disponí el o mais exaus e in o mação sob e o local
no a ą, ski iama daug dėmesio lokaliajai helonimo padėčiai e d ėje (bu imui
dede enamen o no e i ó io ou o a dela limi es), isso pe mi iu alcança
esul ados adicionais de: no a -se que a maio pa e dos casos de in odução
me onimini p o a elmen e lemb ou os p óp ios obje os in oduijamiais do local
de p esença o a das on ei as do po oamen o en o no. Não conhecendo
indi iduais de ce a de e minada localidade, localha endo menos socialmen e
signi ican e, es a en ou a ijama economiskiau g e a, nãode inėž u dis ância, exusios ou a luga nome, nesuku ian no o. Além disso, me oniminio