Full text
110 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
Di ei o de pesquisas acadêmicas: onomas ika ( ik inių
pala as de da ybos, o igem, mo y acijos in es igações).
DOI: h ps://doi.o g/10.35321/all81-05
PESAGINI MARIJAMPOLS
APSKRITIES HELONIM
MOTIVACIONA
Mo i a ion o Su ixal Helonyms
o Ma ijampolė Coun y
ANOTACIA
O a igo nes e analisado um peculia e in e essus beek i alen ės leksikos sluoksnis p iesaginiai
helonimai. A im de e ela sua es u u a o maliciosa e elação mo i uada de signi icância,
esses ep esen an es das classes anden a des são in es igados es u u acionais,
seman inas, mo i ologicas análises linguis icinais mé odos. Dispõe-se quan o mais exaus e
in o mação sob e deno a á, u ilizados em Anke as de nomes da Te a (19351937) pa a
зафиксировать данные das consciências kalbinas dos in o man os da á ea de in es igação,
seus conhecimen os, expe iência, conhecimen o e le i , ajudando a en ende a onomas ina si uação a in o mação suplemen a emanescen e.
S aipsnis e ingas leksikologijos mokslui i ki iems jos sky iams: e noling is ikai, so-
cioling is ikai, psicholing is ikai, kogni y inei ling is ikai, sa os oponimikos p ak ikai,
e dadei o pala a do enômeno concep ai. Cul u a globalização con ex o impo an e do
es udo yškėjan i agmen o da na u eza (pelkė ų luga es) in e p e ação de uma de e minada
á ea sis ema de linguagem. Os esul ados do que oco eu pesquisa pode iam con ibui
esol endo ques ões de au omonés egional, iden idade.
ESMINIAI VOODŽIAI: localo a džiai, anden a džiai, helonimai, oponominacija,
mo y acija, in oduzimos p incípios, in oduzimos modos, me a o a, me onimija,
elipsė, seman inė da yba.
ANNOTATION
The a icle add esses su ixal helonyms, which cons i u e a peculia and in e es ing laye o
he so called non-equi alen lexis. In o de o e eal he mo i a ed connec ion be ween hei
S aipsniai / A icles 111
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
o mal s uc u e and meaning, hese ep esen a i es o he hyd onym class a e analyzed
using he linguis ic me hods o s uc u al, seman ic, mo i ological analysis. As comp ehensi e
in o ma ion abou he deno a um as possible is in use; he a icle also makes use sis, which
o he da a abou he linguis ic consciousness o he in o man s om he a ea unde analy-
we e eco ded in he Land Names ques ionnai es (19351937), as well as he helping o
su i ing addi ional in o ma ion enabling us o g asp hei knowledge and expe ience and
unde s and he onomas ic si ua ion. The a icle is aluable o he science o lexicology and
i s o he b anches: e hnolinguisand he concep ion o he phenomenon o he p ope wo d.
ics, sociolinguis ics, psycholinguis ics, cogni i e linguis ics, he p ac ice o local oponymy,
The in e p e a ion o he agmen o na u e (ma shy places) in he language sys em o a
ce ain a ea eme ging om he s udy is impo an in he con ex o cul u al globaliza ion.
The indings o he s udy could con ibu e o he solu ion o he issues o egional
sel -consciousness and iden i y. KEYWORDS: oponyms, hyd onyms, helonyms, oponymiza ion,
mo i a ion, p inciples o nomina ion, ways o nomina ion, me apho , me onymy, ellipsis,
seman ic wo d- o ma ion.
INVADAS Homoiana cogni i ina, comuniccinė a i idades e exis ência de obje os não nomeados mos a
uma das p incipais a e as da linguagem, como už ulc i oda s e a de a i idade linguibena com no as
p é-nominados1. Po an o leksinės nominacijos pesquisas execu amos de duas di eções: escla ecendo
a es u u a do sinal linguino e p ocesso nominacijos a ųjų me ų nominacijos bei mo y acijos
pesquisas (Mildos No kai ienės (zoonimų), Au elijos G i ėnienės ( i onimų), Jū a ės Lubienės (mikonimų),
yšius su į a dijamuoju objek u. Iš o, kas pasaky a, i naujausių ykdy ų pas-
Dalios S ide skienės ( oponi ia)) ê-se que o en oque cien í ico especs a em á ias desc ições de
enómenos linguís icos. A nomeação é en endida não só como p ocesso de o mação de no as unidades
linguís icas, mas ambém como esul ado de um complexo p ocesso, po an o sua solução é en e ida
com a solução de á ias ques ões: in odução de manei as, meios, elucinação de di e en es a ibu os
(aspec o linguís ico); ques ões elacionadas com a linguagem, pensamen o e in e ação do ambien e
ci cundan e, esolução (aspec o gnoseológico). Nas úl imas décadas do passado século pala as de
éikšmės omadas pesquisa de duas uma ou a complemen a di ecções: semasiologia (di eção de
es udo da o ma pa a o con eúdo) e onomasiologia (es udo 1 Kazys Alminauskis Ins ukcijoje
Li huanian žemės a dynui su ašy i a i mou: Šim ai y a ūks ančių žemė a džių paslėp i a p žmonių
(Alminauskis 1934: 4):
DALIA SVIDERSKIENĖ
112 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI di eção do con eúdo pa a a o ma). Como a i ma
E alda Jakai ienė, o obje i o do es udo semasiológico do signi icado oi esponde à
pe gun a Ką signi ica uma ou ou a pala a?, onomasiológico Comiu pala a
exp essa-se uma ou ou a noção, nomeado obje o ou desc i o alo amen o? (plg.
Jakai ienė 2010: 42). Assim, lexicicos in en o iaus analê onomasiologicamen e aspek u
signi ica nominação p ocessá desde ao in en ijá el objec o (pa)žnoscimen o a é ao
nominação esul ado in en ijamen o, ou nâo con e ikamen o. O que isso signi ica, que
a análise do p ocesso de nominação onomasiologicamen e aspe u p imomência
o necem análise das unidades da língua de in a di o , a o ma. Além disso,
dų „kū ėjo“ pozicijos – am ik o nekalbinio u inio aiškai am ik a kalbine
in es igação do p ocesso de nominação onomasiologicamen e aspec um ac ualum
pasi eiškia ne iek kalbinių o mų ã anka am ik am u iniui iš eikš i, kiek šių
kalbinių o mų (ženklų) sanda os būdams i p incipams išaiškin i. Taigi, no in
ealiza oda e e a análise dos p ocessos in a iijimo, impo an e es abelece
p incipios, modos e meios de nominação. Ano Olgos I. Blino os (Tomsko mo y ologijas
škola), os p incípios de in odução são pon o de e e ência, eg as que o mam-se de
base de uma ce a á ea da comunidade linguís ica memb os mo y acinių a ibu os de
gene alização e ao mesmo empo são eles mesmos pon o de e e ência no os in oduzijams as is
(Блинова 1984: 77)2.
Lie u ių p iesaginių ie o a džių da ybos i kilmės analizei ski a daugiausia
ie os sa oje oponimikoje: helonimų – Laimučio Bilkio, oikonimų – Ma ijos
Razmukai ės, o onimų Dalios Kai ėsčina. Des es, mais de alhadamen e do pon o de
is a do a o o am es udadas helonimai (Bilkis 2008). Es e es udo de mo i ação
egional da helonimía apilha a a ual si uação de pesquisas, es imula es udos
emá icos em discussão. Sudu íns e compos os do condado de Ma ijampolė já
o am ealizados (S ide skienė 2016; 2017). Em elas neap imi ou-se somen e helonimų
apa ecimen o mo i os da iaiškinimu, oi (is)ci i e hid oobjek ų nominacijos
p incípios isso concedeu adicionalmen e seman inio c i é ios iškinan is helonimų
mo y aciju. A im ac ualiza o es udo no idade de mo i ação dos p eesaginių
helonimų, chama-se a a enção pa a o a o de que helonimai, como e ou os oponimai,
são ep esen an es secundá ias nominações. En epussaí eles não são idên icos
umas secundá ias di e as, ou as secundá ias indi e as esul ados da nomeação.
An inė ne iesioginė nominacija do di e a an inės di e encia seu esul ado: nes e
caso c ia-se não sa a ankiškas no o pala a, mas da mesma o malios sanda os
pala a em ce a conjunção com ou as pala as é dada no a signi icação. Tal
nominação caleu o moi-se os chamados seman iniai da iniai (Jakai ienė 2010: 22).
Es a de inição é explicada po uma obse ação baseada na p á ica de pesquisas de
nominação e mo i ação de mikonimen os de Jū a ės Lubienės: Seman inės
i leksinio mo y a o iaus o malioji pusė apa ūs, o eikšmės susiję asociaciniu
nominacijos a eju nomina emos 2 Dėl į a dijimo p incipų da e . Golele 1972a.
A igos A icles 113 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
yšiu (Lubienė 2015: 62). Neisleis á el dos olhos e ou a impo an e obse ação da
cien is a sob e o modo elíp ico de in odução: Toks nominacijos p ocesas pode
se pe cebido assim: do nomeamen o de d ižodžio o na-se unhažodis,
o malmen e passando o p incipal memb o da colocação, e seman iškai
jan į bu usio de e minacinio na io seman iką“ ( en pa ).
inco po ando seu signi icadoTiek seman ines da ybos, an o ep esen an es do
modo elíp ico de in odução de ou os países oponimijoje são a ibuídos já há
mui o empo. Uk ainiečių onomas as Ju ijus A. Ka penko apon a gene ica oponimų
dependomência do būd a džių, desc ibinanços nomes de luga es. Já que oponimai
odėl būd a džiai pap as ai a osenoje iš eiškia į a dijamų ie ų požymius, o
são especi ici icamen e luga es dis inguamiais sinais, isso signi ica que
dijimo būdas oponimijoje, a i inkan is schemą „ e minas – oponimas“, gana
g ama icamen e eles são isiog a inių e minos pažyminiai e al į a įp as as.
Es ea alegação con i ma-se e egis os de on es his ó icas, e iden emen e ixuojan es, como mui os compos os de localo a des su umpe am, e būd a dis sudaik a a dėjo
(plačiau ž . Ka penko 1966)3.
De ido à economia da língua susi o mou-se elipsinis modo de in oduzi ijimo
apa enciam e a ou o economia da língua pasižyminčiam me oniminio modo de
ans e ênciai. Me onimiją, como um dos mais b ilhan es mic o oponimijos
aožų, ambém mini J. A. Ka penko (plačiau ž . Ka penko 1967: 18). Sob e ela,
como um a i iausių į a dijimo būdų, besi eiškiančių oponimikoje, ašė e
ou os usų mokslininkai: Julija I. Čiaikina, Nikolajus D. Gole as, Liudmila A.
Zacha o a, Na alija G. Nes e o a, Galina N. S a iko a e k .4
Especialmen e é impo an e chama a a enção no a o de que, pa a ins de
economia da linguagem, susci adas casos de elipsínio e me onimínio in oduzi em
são in es igados e publicados nes e a igo. Eles sens iaus beišnyks ančių
(išnykusių) helonimijas (i odas oponimijas) camoksnis. De ido à sua economica
pau a (ypa ybė helonimas, luga helonimas) du an e pesquisas de campo
p ecisamen e es es nomes de luga es caem em nesaugią zoną e podem se não
iden i icados como nomes e i icados, podem ica não econhecidos e
nãožesc i os. P ecisamen e eles mais p o a elmen e subme em-se ao empo e
aos úl imos padic uados mudanças melio ação, cole i ização e ou os
acon ecimen os ca ac e ís icos do pe íodo de insc ição de locais. Assim, esses iscos de pe da de inse idões ambém incen i a eles pesquisa e publica .
Šiame s aipsnyje, be minė ųjų, a siž elgiama i į ki us ling is inės pa a-
digmos cai os na p esença eme gen es no os aspec os de a aliação da oponimia (dos úl imos anos a
linguís ica en a iza-se modos de pe cepção do ambien e ci cundan e e sua concep ualização
ep esen ação). Como se á is o mais adian e no es udo, odos 3 De ido aos compos os
(nesu umpėjusių) oponimos ussos e li uãos o maliosios aiškos bei ją a i inkančių modelių ainda
c. : Просвирнина 2001: 3548; S ide skienė 2017: 78102. 4 Mais amplamen e s . : Чайкина 1983; Палкина 1983;
Голев 1991; Захарова, Нестерова, Старикова 2003.
DALIA SVIDERSKIENĖ
114 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI os modos de inse ção exp essiam-se eles
co esponden es schemas, enabla o as melho en ende a c ipsanda do
pensamen o do inse ido expe ada du an e a si uação onomas ina, co esponden e
į5. Pa s žodis schema eiškia am ik ą aizdą, igū ą, o po o i am ik ą idinę
a uma ce a o dem de eg as g ama icas, ajudadanças a iden i ica es u u as
de pensamen o.
Analisando ma e ialá p e ende (1) e ela a ibu o, o nusím pelkė ų base de
insc ição de luga es6; (2) es abelece (in e p e ea ), o que signi icaé o nome do
luga assunção, i imo nomina p op ium, empo; (3) explica explicam a pe cepção,
comp a ão, a aliação e loginio des e luga do ep esen an e da i iamòsia e ninês
ą sa a kul ū ine pa i imi, a skleis i a dų „kū ėjo“ s a egiją į a dijimo p o-
á ea, explicino, g įsceso.
A imlui alcança classe anden a džių ep esen an es in es igam
es u u aū inhas, seman inas, mo i ologinas análises linguis icinais mé odos.
Dispõe-se quan o mais exaus e in o mação sob e deno a á, u ilizados em Anke as
de nomes da Te a (19351937) pa a зафиксировать данные da consciência linguís ica
dos in o man os da á ea de in es igação, seus conhecimen os, expe iência,
conhecimen o, e le i a es an e in o mação adicional, ajudando a en ende
melho e explica a si uação onomas ina. Ao ealiza o es udo aplica-se o mé odo
cien í ico de conhecimen o (helonismos g upando em ce os g upos, baseado nas
suas semelhanças ou di e enças de aco do escolhidos c i é ios), mé odo de
econs ução in e na e p agma inas, kogni y ines in e p e ações e desc i omasis mé odos.
Analisando o ma e ial en euka io, pala as e i icadas o am compa adas com gene inas, cap adas em
e má ios in es iga i o leksiką aglome ados, e de g ande olume desc end inamaia no léxico li uânico do
léxico, emi ado e ele ônico a ian e, LKŽe (h p: en.wikipedia.o g) Uma ez que o es udo de mo i ação é
impo an e junglumas de pala as em li ojojolbo, exal ando seus signi icados e signi ica i os
a spal ius, ul imasis diccioná io, ano pačių seu suda y ojos, como á ias mul idiasluoksnės
in o mações sob e pala as on einis, oi pa icula men e p a a us. Além disso, lie u is mais do que
qualque ou o é elacionado com a aldeia. Sa i a kaimiškojo gy enimo dokumen acija é conside ado
d idešim omis Lie u ių kalbos žodynas [...], no qual ap esen a-se senoji, a mių [...] leksika. Nele 5 Como
se á is o abaixo, in o mi us a igo do segundo seção Ago a não in ei amen e cla iskios mo y ação
p eesaginiai helonimai con eúdo. Ele e ela, como é impo an e em ealiza oponimia in es igação sabe
ono6 An inės beek i alen ės leksiko in á ijamen o caso é possí el ala sob e mo y acinį
in á ijamen o, po que seu undão cons i ui um ce o a ibu o deno a o. Mo i ação é a condição do
masiologines schemas i disponuo i šiomis žiniomis.
p ocesso de obje os, daqüi os, ik o ês enómenos ou e c. in odução (plg. Tols aya 2002: 120). Požymis,
o nando-se base de nominação em c ia um no o nome, é chamado de o ma in e na da pala a ou
mo i ação a ibu o (G i ėnienė 2006: 24).
S aipsniai / A icles 115
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
pa icula men e boni amen e documen ada consolidada na língua e a a és da
língua nos agindo gen eas isão do mundo e puoselėjamos alo es (Ru ko ska 2016).
Po an o en a iza-se que en euka io da unidade adminis a i a (Ma ijampolės
apsk i ies) helonimų seman inės g upo ep ezen an os in oduzi ijimo e
mo y ação da explaiškinimo (in e p e a imo) ques ões esol e es e diccioná io
pa icula men e alioso. O es udo ealizado espei ando odo o con ex o
oponiminio, isolados nomes de luga es a aliados p incipalmen e do con ex o do
sis ema oponimines da á ea es udada e só em isolados casos baseia-se
ep esen an es de odo o á ea linguino de esc i os da língua i a e sugulusios
Vie o a džių ka o ekos ( oliau VK) lapelias bem como publicui ais locais
Li uo a džių o dodyne. Ilius ando exemplos de seleção a p e e ência é o necida
a pa i da língua i a insc i os nomes de luga es. S aipsnyje segue-se os
mesmos, habi uais e nusis o ėjusių, oponimijoje li uanos c i é ios de ap esen ação ma e ial7.
1.AJECTAÇÕES DA ORIGINAS DE VOCAÇÃO
HELONIMAI
1.1. Encaminhamen os de aco do com ce as peculia idades de hid oobje os.
1.1.1. In oducinhas de aco do o má.
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
ypa ybė ⇨ helonimas
Da o ma ambien e se sepa ou uma bala in oduzida Ap aliùkė b., s . KzR (Jū ės
GA)8, plg. lie . ap alùs, - ‘ i inio ou u ulio da o ma; apsk i asʼ. Nãodu iai
numanoma . signi icação apsk i a, -as. Ou o a es e mic og upe a ibuí el
in oduzi ijimo Ries ùkė b. KzR, plg. lie . is as, -à ‘ku is puslankio pa idalo,
gaub sʼ. Jū ės GA in o man ų eigimu, [bala] semelhan e a pusę a o9, i. y.
puslankio pa idalo, islenk a bala. Assim, in oduzida com base heloobje o o ma.
P iesaga -(i)ukė exibe uma posi i a emocionalmen e a aliação desses luga es
mic og upes. (2) Rep esen an es do indi ec o in oduzimen o. (a) A segui são
discu idos alguns ep esen an es da designação indi ec a de aco do o mą;
mui as ezes a ca ac e ís ica de o ma de obje o co elaciona com seu gaba i iškumu.
ypa ybė ⇨ helonimas
7 Dėl medžiagos ski s ymo i analizės a kos da ž . S ide skienė 2016: 246–247.
8 Sob e . da ybos e o igem explicação ambém c . LVŽ I 168, onde helonimai ligamos com lie .
ap alùs, -. 9 Vėlesniais pesquisas de campo dados, aos quais es iudio VK lapelio g a ação, 1982
m. Ma ackų k. (KzR apyl.) insc i o nome do luga Ries ukė, in o man o eigimu, plynia pasaga o mas.
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ac a Linguis ica 116 Li huanica LXXXI
Dėl lenk os o mos (g eičiausiai puslankio pa idalo) i galbū kiek dides-
nês do que o habi ual alcance bala podia se desc i a como Ki inė b. Šil. Po causa
desse spėjimo plg. lie . ki inė, ki nė ‘p ie da pa ede p ikalamas esbenk os
ki iui įkiš iʼ, da plg. ki inis, -ė, ki nis: Gelžis ki nis y a s ambus, de a ki -
pagalys io usims (Š s)10.
Pailga, nedidelė bala e ninės s i ies ep esen an esų podia se desc úda como
Pupnė b. Kl , plg. lie . pupnis, -ė ‘į pupą panaʼšus [Pupnis žukas (ka k abalis)
Ln ].
Gam inė k aš o aizdžio s i is Agu kiškės gi ininkijoje, do ambien e sepa ada
segundo sua semelhança em expjo imą, in oduzida Langinė b. KzR (Agu kiškės GA),
plg. lie . langnis, -ė ‘su lango pa idalo izpjo aʼ, ainda plg. lie anga lángas ‘skylė,
p a aja liūne, akisʼ11 (lie . ‘kiau ymė' ou na u al kiaʼ, ‘ lie a ajàliūne p u a, akisʼ,
‘ lie . aksliūne kiau aʼ). Po causa da semân ica ainda plg. Langia ais is s . Jz
(VK). Assim, pode-se adi inha que balai além de que es a e a semelhan e a uma
janela em o ma de auspjo á, podia se ca ac e ís ica e ou as
ca ac e ís icas, como a ai: nãomalha ex ensão, p o undidade, ją gaubiančių
Šį aiškinimą pag indžia i sakinys, a spindin is žmogišką pa i į, už ašy as iš gy-
k an ų nes abilus, suge bujan is pa i ou e c. osios línguas: A i p a ajs nei
daei nem se pode, ba mui o suge buja odos, que imsi e nuga mėsi (M s.
Zazakusi bala oi inquali icada Bal aknė b. Lb . Saulėg ąžų e Pag aužių aldeias
Pesquisa de nomes da Te a cap u ada pa eikėjo no a: [baloje] semp e bal as água.
Po semân ica plg. ais a a dį Bal ãkė Sug (LVŽ I 342)12. Do pon o de is a nomina i o
ob iamen e, que inicia-jama po ce a ca ac e ís ica u ė oją ( egos o ganą,
es ando na pa e supe io do co po, cabeça, na á ea), cujo peculia idade
imagina ajama ca ac e ís ica e iniciajama geoobjec u, plg. lie . bal ãkėbal a,
in e s a akisʼ [Dėb elėjo su sa o bal akėm, nei (ne ) baugu pasida ė Gs; Iš e ęs
bal ákès i spokso kia ], ainda plg. lie plūne aks u au a luga ; pânquias ou acadian es
zaug i eže ų pequena á ea de águaʼ. De ido à semân ica plg. na á ea in es igada
za icada uma balo a dį Aklóji b. Mškč (LVŽ I 36).
Tam ce a k aš o aizdžio zona oi nominada Káulinė b. KzR (Runkių 10 Po que, como oi mencionado
GA), aigi, numanoma . eikšmė – kaulo pa idalo bala [lie . káulas ‘kie as
in odução, mo y acijos in es igimui impo an e junglumas de pala as i ojoje kalboje,
exiliškinan is seus signi icados e signi ica i os a spal ius, com o obje i o explica pelkė ų į a dijimo
k yp į, hei mo y acijos logiką, sakinių, записатых из живая языка, au osakos, g ožinės li e a ū as и
зафиксированных LKŽe, am ik os pukiab a. LKŽe san umpos sepa adamen e não se explicinam. 11
Sob e es e . da ybos ainda c . Bilkis 2008: 186. 12 Ve Mais Bilkis 2008: 185. Aqui balo a dis quali ica-se
como não comple amen e aiškias o igem (Bal aknė b. Lb, plg. Bal ãkė s . Sug). Da di e en e
quali ica-se LVŽ I 342: helonimas kildizado de pessoalnomio Bál akis, Bal ãkis.
A igos A icles 117 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
ecido co po al, pa e do esquele oʼ]. P ocu ando a gumen uo ai explica , qual o
žymis lėmė šį į a dijimą, a sakymo ieško a i ki ų plo ų oponimijoje, už ašy-
oje iš gy osios kalbos. VK as as už iksuo as balo a dis Káulinė b. K kn13 su
local popa eikėjo comen a u pailga, mos ando-se que ao in és da in odução
pode ia se ac ualizuada a o ma de um geoobje o isual um ce o aspec o
escudês imo no espaço ( ambém plg. osso pa e do esquele o)14. Po ou o lado,
al ez localai, como e kaului, ca ac e ingi įdubimai bem iskilimai asocia i iai podia
(su)see i es es di e en es ep esen an us das á eas. No mesmo lei o insc i o
balo a džio15 Káulinis as as b. Šil (Mikališkio GA) pa eikėjo iš eikš as mo y acijos
sausumos, leido many i, kad hid oobjek as g eičiausiai bu o nedidelės apim ies,
odėl į a dy ojo galėjo bū i iden i ikuo as supančios mik oaplinkos a ž ilgiu i
paaiškinimas bala, apsup a di e encijuo as de aco do išsidės ymą (kon igū aciją)
e d ėje16. Taliam explicação, pa ece, submüs a e analisá el um caso in oduzi ijimo.
b) Me a o íneas in oduzidas.
indas helonimas
Ce o o ma e dubido indo o nome o nou-se balos Bliūdẽlis b. KzR (Runkių GA) ao
nomeio de base (lie . *bliūdlis, plg. blidas ‘dubuo; em ele elpan es quan idadeʼ
[Ap alus kap blidas Gs]). Seman iicamen e p óximos . no plo e lingüís ico
za ixada e mais: Bliūdlis ež. Kpč, Bliūdliakalnis kln. Sdk; Bliūdelnis upl. Vln17 (plg. des e
. g e imines ly is: Bedugnis e Mėžymlio Bliūdlis)18. Po causa da semân ica ainda
plg. in oduzidos na á ea de es udo, en e si bes icanços de um ce o aspec o
lėkš umo (dubuda) g au e imaginada con enida de água: Blidas b. KzR (Papil io GA),
Šáukš as b. KzR
(Runkių GA), To ieka b. KzR.
G eičiausiai po causa da o ma e de ce a sua dubuma bala oi nominada D usknė b. M j, plg.
lie . d usknė ‘indas d uskai conside a ; quan idade, elpan is em d uskinęʼ [A nešk nuo
aukš o d ùskinę d uskos M j], ainda plg. lie . d usknis, -ė 13 Pane ėžio aps. K ekena os lsč.
S k. Anke a de nomes da Te a. (pelkė), bela apsup a secauma, (Šil Mikališkio GA) mo y acijos
14 Dėl . da ybos ž . Bilkis 2008: 167; dėl šio i sudėjimo būdu pada y o helonimo Káulinis as as
aiškinimo ž . S ide skienė 2017: sikei usį seu na u al inio s a us geog a inį. 16 Pa a .
94.
15 An ojo dėmens i objek o nuo odos nesu apimas odo ne ikslią geoobjek o iden i ikaciją a ba pa-
explicação de mo i ação c . S ide skienė 2017: 94.
17 Po es es . c . LVŽ I 418.
18 Sob e es es ., eja ibidem, p. 414.
DALIA SVIDERSKIENĖ
118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
‘usado sal as a mazena ʼ19. Ak ualíssima ab angência do signi icado balo a džio
podia cons i ui e mais alguns a ibu os (š iesus pa i šius e e c.). Também po
causa da o ma e po causa dela possi el (įs imaginada) con enido de água ou dela
kiekio bala bu o į a dy a Ragù is b. Ld n, plg. lie . agù is ‘ okios išaugos pa-
ei o indelis pa a abaco, pa akue, olieju e k . man e ou inho, ep i], ogi įpuolė šuo
midui ge i; jame elpan is kiekisʼ [Šį y p isidėjau pilną agu į aukų [ a eliui
e isus išlaižė Vl]. Assim, numanoma an o de uma, quan o ou a nome de luga
desc end i a signi icado a ali, nedidelė, negili.
pa e k osnia helonimas
A pa e K osnies, i. e. ce a inse ção nela, o nou-se pa e da paisagis aj, na u al
inse ubos, in oduzimen o supo e: Pečiùkas b. Lb , plg. le . pečiùkas ‘niša su
du elėmis k osnyje pa a a comida ica quen e, pečionė, dėklėʼ [Dėk mėsą į
pečiuką, čia nep ėdama a šals M j; į įdėk mėsą pečią, ka ie, en K snaina].
Pa ece-me que e conhecido (pa)con enidos bui ies da coisa gaba i iškumas e e
signi icâncias no p ocesso de in oduzição, po causa des e obse ação plg. lie .
nišà ‘seenaje ei o inse ubimas alguém cons ui ʼ, lie . pečiónė ‘įdubimas, skylė
[...] pequenas coisas pa a pasidė i [...]ʼ [Skylė pečiuje po padecimen o po elos se á pečiõnė J. (LKŽe)].
homem helonimas
Do seu ambien e o ma sepa ado opoobje o ing essado emociamen e nuscol in u
nome Panai ė b. V 20, plg. lie . panái ė, pana ė ‘pono duk ėʼ. Toks o malusis
pa idal ao ep esen an e es a ale iškos cul u a, ma y , apa eceu adequamíssimo
oundlume de obje o da na u eza e posi i amam a aliaimui exp essš i. Po semân ica plg.
Ap aliùkė b., s . KzR (Jū ės GA)21.
Es as mic og upes helonimas ep esen am igu ū a i ųjį MM22.
1.1.2. In oducinhas po co .
Rep esen an es do indi e imo in oduzimen o.
ypa ybė ⇨ helonimas
19 Po causa des e e ou os Li uãos . com d uskž . LVŽ II 342343. Aqui eles se associam com lie .
d uskà ‘ am ce o sū us mine alinis compoinys (na io chlo ide)ʼ. 20 O ques ioná io esc e e:
paskendusi panê. Toks explicação sie inas com emo i ação, quando mo ologicamen e, leksiškai
neskaid us pala a išp chiamas en endamai. De ido a mencionado enómeno mais amplamen e s . :
Голев 1972; Nübling, Fahlbusch, Heuse 2012: 38; Kabašinskai ė 2014. Po 21 . s . LVŽ I 168. Da plg. ou a
nominação: a eėlynėse c escen i gėlė, sel inis le ukas, assim 22 Po causa do e mo mo y acijos
pa adinamas pana e [Šieme mūs linuose panačių y a Rdm].
modelis (MM) signi icações e a osenos s . : Блинова 2007; 2012; Lubienė
2015.
A igos A icles 125 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
De aco do com o mesmo es u u á io modelį (do kuopinės signi icação nomes de
plan as) em i oja ala e a pasida omi e usados pa a nomea húmidos zonomes
na u ais es es nomes: Buožýnas b. V , plg. lie . búožė ‘š end as, ilkauodė
(Typha)ʼ; Kala ýnas (< Kala ijýnas) b. Kl , plg. lie . kala jas ‘pelkių, eže ų, upių
plan a semelhan eias em kala iją lapais, aje as (Aco us calamus)ʼ. Jų signi icado
nãodu iai numanoma: *‘buožių (š end ų) p iaugusi bala, buožių balaʼ, *‘kala ijų
(aje ų) p iaugusi bala, kala ijų balaʼ.
I oniškio gi ininkijos anke os in o man ų dados, bala, apaugusa ka klais, in oduzida
A aželýnas b. B b, plg. lie . *a ãželas ou pan., plg. a želà, ã želas ‘iš á bio do onco
ou šaknies išaugusi jauna šakelė, a auga, a ašaʼ. De ido a al spagem ainda plg.
kaklas ‘gluosninių amília á o e ou a bus o (Salix cine ea, S. au i a, S. nig icans ou
S. pan and a)ʼ, e a pa i de esc i os e g ožinė li e a u a ex o LKŽe za iko a i
exemplos con i mam o samp a á local: Ka klai c esce paupiais, paeže iais ( š.);
ka klai po slėnį e p liulančių pa e smių pamėgo pa ėnį (A. Ba an.). Assim, nugema
balo a dzio signi icado ka klų a žalų p iaugusi bala57. Enc ip ado e ep esen an e do
indi e i o in oduzimen o.
algis helonimas
P ê Meškėnų k. enque e cap ado balos nome Cibulỹnė b. Igl skil ie Espécie da
supe ície da Te a, i aizda, qualidade esc e e: klampynė (lie . klampnė ‘klampi
luga , klampynasʼ). Lie . cibulnė signi ica ‘cibulienėʼ, e lie . cibulinė ‘ algis, no qual
mui os cebõesʼ (KzRŠŽ I 102). G eičiausiai es a bala oiusa a liacibula es luga de
c escimen o, plg. lie . aliacibulis58 ‘ okia žolė, semelhan e à s ogūnąʼ. Assim,
polkė ai luga concedido não só o malmen e com o nome do algio coincidindo nome,
mas en ambi ada e de aco do não calbinino con eúdo analogiją. Po semân ica plg.
Va liacibulnė b. KzR. VK dados, na Li uânia insc i a e mais . Cibulnė: bala Jankų GA,
pelkė K ažių lsč. Akmenių k., įdubusi pie a Vilkijos lsč. Akuo ų k. ( odos os
objec os in oduzidos indican es dados baseados em 1935 m. In o mações de
anke as de nomes da Te a).
1.1.6. U ilizações de aco do com ce a espécie de animais ab igado pelkė as
zonas na u ais.
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
a ibu o helonimas a) De ido a dielos besi eisian es no baloja a la e ia
in oduzida Diẽlinė b. K sn, plg. lie . diel ‘k auju min an i gėlųjų andenų
ki mėlė, siu bėlė (Hi udo medicinalis); s aigėʼ. Ano in o man ų, an igamen e
dielos bū a e ago a esama. Assim, balo a dzio signi icado dielos bala.
57 Plg. ou a des e plo o . Lapnbalė b. M j. pa a a sua mo i ação explicação ambém e . S ide skienė 2016:
253.
58 Es a pala a comum de a osenos á ea de aco do LKŽe Višakio Rūda.
DALIA SVIDERSKIENĖ
126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
b) De ido a ce a espécie de peū os de ep odução(si) local balos in oduzida
Ka õsinė b. Ld n; b. Ka osinė b. Kl , plg. lie . ka sinis, -ė ‘ku iame eisiasi
ka osaiʼ, ainda plg. lie . ka sinė ‘kūd a, na qual há ka osųʼ. Tokį explicação
pa emia e anke as dados: nela mui os peixes, especialmen e ka osos (Ld n),
mui o bem se ep oduzi ka osai; de es a espécie de peixes e nome a ecebeu
(Kl ). Dados enciclopedicos con i mam o luga de ep oduzimio ( i ança) desses
peixes: Seklieji lageze ai do pon o de is a pesquei o é de ipo ca osini-linini ou
ca osini (T. I an.). Po semân ica plg. Ka sbalė 2 b. Kl 59. P ecisamen e po essa
mesma azão bala oi inquali icada Lydekinė b. Kl . Lydekos, segundo a
enciclopédia60, gos a es acioni ão ou len amen e co endo água e p o ilias
densamen e apżélusias luga es. Es a mic og upês desc ição pode se e minada
uma ase ilus uojančiu a expe iência popula , nes a ex ensão зафиксиротом из
живовой языка: Наши dù pinyчисе много рыб (Pl ). Do que oi di o, pode-se en ende que mui os desses pânkė ų luga es o am in oduzidos segundo des inação.
c) luga helonimas
Kieno a i ia em pálkė es luga es, pa odo e es a helonimų mic og upė. Seus
ep esen an es em língua i a ípica a si uação de in odução co esponden es
de aco do nusis o ėjusį modelo susda ę nomes; a pala a mo i a ó ia aqui
osýnas b. V – ka osų bala. Žalčiukýnas s . V – oplių bu imo (gy e-
namoji) ie a, plg. lie . žalčiùkas ‘žalčių jauniklisʼ. A k eip inas dėmesys i į ai,
signi ica luga : Kakad žalčiu na á ea in es igada pode se chamado não só inódeno
em í a ă pašus ep lis, po ém e qualque animal pe encen e às í a ês61.
Analisá el caso, apig, não exceção, quando in odução de base nãoconc e izando
passelkamas ipiskíssimo nome de animais pe encen es se p a ėms, plg.
Žalčiabalė b. B b62.
O luga de pe manência ( esidencial) de Ku klių in oduzida Pa plynė plk. KzR (Runkių GA), plg.
lie . pa pls ‘ku klys63, ainda plg. lie . ku kls ‘s i plių šeimos abzdys, i endo em uma e a
úmida, u klys, pa plys (G yllo alpa g o alpa) [Ku kliai d ėgyllnas, sp. nenusaus p e e ido
solo]. (2) Fixados dois ep esen an es do indi e o in oduzimen o: Pe keliškių k. anlogiką.
Da inys com p e ei o -ynė deno a que pelkė a luga e ninės s i ies ep esen an esų 59 Po
ke os in o man o duomenimis, bala Velnỹnė b. V , bu us labai klampi, niekas
[iš jos] neišeida ęs. Šie gy osios kalbos duomenys iš dalies a skleidžia į a dy ojo
. mo i acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2016: 248. 60 acessí el na in e ne :
h ps://l .wikipedia.o g/wikiEu opin%C4%97_lydeka [ isualizado 2019-10-18]. animalʼ.
61 Plg. lie . žal s ‘nenuodingas į gy a ę panašus oplys (Na ix); be koks gy a ėms p iklausan is
62 Dėl jo mo y acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2016: 248.
63 De ido . da ybos m . Bilkis 2008: 296.
A igos A icles 127 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
pe cebama como (pa)klaidinančių, p adanginančių elnių apgy en a luga . Tokį
spėjimą inspi ou conhecimen o de que da iniai com p e ega -ynė, aze de
pessoais, in es igamajame plo e ma ca pessoas habi á eis ou i as luga es (plg.
Amb azas 2000: 55).
Į a dijimas Velnỹnė s . V , pa ecê, ambém e ela as conexões de pe cepção
dos indi íduos en e elnių e šlapių, klampių luga es, la e ųjų
demonologiza imą64. Po semân ica plg. Vélniabalė b. KzR (Runkių GA); M j (Šunskų
GA), Velniabalė 2 b. K sn; b. KzR (Velniakalnio GA); Vélniaplynė plk. KzR65, Velni
balái ė b. B b66. Como is o de localização e e odas, nomes de luga es
esc e idos gi ininkijas anke as, aigi, maio ia menė ų indi ido imagduo ê
sužadinusių heloobjek ų oi o a dos luga es habi á eis limi es.
1.2. Insc ições segundo a localização dos hid oobje os.
ypa ybė ⇨ helonimas
Localização do edi ício (1), ou as zonas na u ais (2) e menamas locais
(3) em elação:
(1) G e a ba ago elkšojusi bala in a iada Ba agnė b. KzR (Papil io GA), plg. lie . ba ãgas ‘p ikabinama à
qua oas ca as pakeliama e nuleidi i a pas ogė heia, palhas, du pėms k au iʼ, ‘maniežo pas ogėʼ,
‘pašiʼū ė). (2) G e a lūgo Lūgaũnė b. M j (Šunskų GA)67, plg. lie . lūgà, lgas, lgas ‘upės заливается dubi
luga ; klampi upės a šakaʼ, ambém plg. kalbinį pasaulė aizdį a spindin į sakinį, de língua i a
ixasuo a em ou a á ea: Kiek ieną dumblingą eže iuką lūgeliù adinam (Ds). De ido o maliosios
es u u a e semân ica plg. zemė a dį Galaũnė k m. Vl68, balo a dį Lūgo bala b. KzR69. (3) Quan o de
ou o signi icado a in odução, endo es ilis ínio do discu so e o e lexal ão de a aliação,
o quis ado Velniakalnio GA. G eičiausiai a as iau da aldeia, miško glūdumoe elkšojusi bala oi
in oduzida Peklinė b. KzR, plg. lie . luga [Iš auk iš andens agu ką uo kai peklà (juodas) pasida o
J b; LKŽe 64 Rusas cien is a Nadežda I. Kono alo a, es udou psicologicamen e demonologemų
signi icado a spal ì, e lidė ą na consciência dos a uais usuá ios da língua usas, dis inguiu os
peklnis, -ė ‘pekloje esan isʼ, da plg. lie . peklà ‘p aga as; labai nuošali, olima
seguin es polinkios de in a iijamen o: uma pa eus, cons an emen e usando demonologemas,
p e ende p ese a es e eo ipinį (nega i a) a i ude, disposições em co esponden es o ças do mal.
Po ou o lado, obse a-se acional ou emocional es e eó ipo p agma ização (plačiau см. Коновалова
2017: 411).
65 Po causa des as . mo i ação explicação e demonologicas mo i ação ep esen an as usas
oponimikoje c . S ide skienė 2016: 252.
66 Sob e o úl imo . explicação mo y ação c . S ide skienė 2017: 86. 68 De ido ao úl imo
67 Ano in o man ų, [bala] apaugusi medžiais.
balo a djo o igem e a iação c . : LVŽ III 3146; Bilkis 2009: 256; 2018: 212234.
69 Dėl . mo y acijos aiškinimo ž . S ide skienė 2017: 87.
DALIA SVIDERSKIENĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI egis ado exemplo de au osaco: Tamsu kai
pẽkloj (labai amsu)]. Po semân ica plg. Pklia ais is b. Šil70. Assim, balo a džio
Peklinė numanoma signi icado nuošalyje, a okiau exis an i bala71.
1.3. Inicializações de aco do com a posição ocupada po
hid oobje os no espaço. 1.3.1. Encaminhamen os po pa e ocupada de espaço de hid oobje os.
ypa ybė ⇨ helonimas
(1) Tiesioginio į a dijimo ep ezen an ai.
Geoobje os que es i e am espec i amen e nos e i ó ios dos aldeios de
Vengelnica e Būdninkų, in oduzi Galnis b. Gdl; s . Gdl [I galnis Jonas es a a
a ėjęs (ku s aldeia gale i e) Al ; da plg. lie . gãlas ‘[...] daik o k aš inė pa e
(p adžia, pabaiga)ʼ]. No caso da p imei a in odução, a e e ência de obje o e o
nome do luga não coincidi (Galnis y . g., bala mo . g.) azia quan o du ida , se a
balai não oi concedida ou o, je a ex-s, nome de obje o72.
Ce a ce a á ea do e i ó io da aldeia Šiauliškių, p o a elmen e besi ibo an e
com ou o e i ó io da aldeia, ocėmęs ais as į a dy as Kampinis s . P n, plg. lie .
kampnis, -ė, ambém plg. lie . kapas ‘pie a, onde seike a duas linhas, planns umos,
pa ede ou i ens, ke ėʼ [Ke ė do campo, e kapas do in e no isume J. (LKŽe)]. Es e
. e ela nomes kū ėjo es a égia du an e o p ocesso de in odução:
iden i ica-se em elação à mic oaplincas que en ol em e di e encia-se de aco do
exidies amen o espa emen e. (2) Rep esen an e do indi e o in oduzimen o. De
aco do en ão com a população local samp a á, habi a ó ia do luga ( aio) cen o
ex-bala en ounami ada Ašnė b. M j, plg. lie . ašnis, -ė ‘einan is pe ašįʼ, ainda plg.
lie . ašs ‘ iesioji, einan i pe kieno cen ąʼ. 1.3.2. Insc ição de aco do com a
dis ância do hid oobje o da supe ície.
ypa ybė ⇨ helonimas
Lokalią padė į em elação à supe ície da e a ixa a pa i da supe ície abaixo do ní el
no mal emolęs geoobjec , in oduzido Ka ilinė b. P n, plg. lie . ka ilnis, -ė numanoma e ninės
[Ka ilnis a a a as (ka ilo pa idalo gilesnė ie a upėje) OG174 (LKŽe)]. Taigi,
s i ies nomesų kū ėjo o concei o de luga p o undamen e exis indo bala (in o man o eigimu,
изджиūs ama). Po semân ica plg. Púodžiaplynė b. KzR, Púodžia ais is b. KzR73. Ul ima asis .,
egis, ep esen a a igū a y inį MM. In oducidimas, pe ėmę na inių zonų, nas quais c esce
na u almen e ce os ū 1.3.70 De ido balo a džio mo y acijos eiškinimo ž . S ide skienė 2016:
šių augalai (1), gy ena am ik os ūšies gy ūnai (2), pa adinimus.
252253. Sob e a água en endimen amen o dos li uanos nau osacoe ainda s . Būgienė 1999. 71 Da
plg. lie . peklnis, -ė p k. signi icado ‘mui o g andeʼ [Pie os aquela peklnês a é nušienauji! G g]. 72
Sob e es e . da ybos ainda s . Bilkis 2018: 212234.
73 Dėl pas a ųjų . mo y acijos aiškinimo da ž . S ide skienė 2016: 254.
A igos A icles 129 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
(1) Aleksand o Vanago alegou, hid onimai, o iginadas de kuopnej signi icação
nomes de plan as, em luga , onde aquelas plan as são mui as, signi icado. Mas
esse luga não necessa iamen e é a p óp ia água, po que se ala não de plan as
aquá icas. Mas, de qualque manei a assim, esses ipos opoobje os são
desc i os po plan as [...] (mais e Vanagas 1981: 90). O que di o sob e nomes de
ios e eže os, pa ece, ale ambém helonimams. A segui ap esen am-se de
língua i a paludi a oponiminiais me onimínio ansposição casos,
co esponden es schemą: luga , na qual mui o ce os ipos de espécies não de plan as de água helonimas.
Assim, ou as palkė as luga es, o me usios g e a não de água egalais,
ungybais apaugusių luga es, en ou a idas dos úl imos nomes: A ie ýnas b.
K sn (Kalniškės GA), Ba a ykýnas s . KzR (Jū ės GA), Be žýnas b. KzR (Papil io
GA), Dilgėlýnas b. K sn (Kalniškės GA), Ka klýnas b. V ; Papa ýnas s . V ,
Rūškynýnas s . KzR (Velniakalnio GA), Šal ekšnýnas s . Ld n, Uosýnas s . Igl
(Va nabūdės GA). A es e mic og upe a ibuí eis e helonimas Va liacibulỹnė b. KzR
(Runkių GA) a liacibulių c escimen o luga , plg. lie . aliacibulis74 ‘ okia žolė,
semelhan e à s ogūʼną. Pa ece, a es e mic og upo a ibui -se mais um helonima.
Segundo Agu kiškės GA, bala com a bus os in oduzida Ka klỹnė b. KzR
(Agu kiškės GA), plg. lie . ka klnė ‘ ie a, p iaugusi ka klų; a bus os ca plos75. (2)
De aco do com o schemą de me onimia de ans e ência, luga onde há mui os de
ce os ipos de não animais aquá icos helonimas adęsis balo a dis: Ba sukýnas
(Runkių GA), plg. lie . ba sukýnas ‘ba sukų gy enamoji ie aʼ.
b. KzR 1.4. Iden i icações de aco do hid oobje os des inação.
a) a ibu o helonimas Žmogiškoms eikmėms ap op iada bala com ce o u klojiniu, a a és
da qual oi possí el ansgela (pe ei i, pe ažiuo i), in oduzida Dilnė b. KzR76, plg. lie . dl
‘s ė a len a, g įs asʼ [Kelias pe pelkę s o ais g s ais g įs as J.]. De ido o maliosios
es u u a e semân ica plg. anden a džius: Diln a is g . Skd (LVŽ II 74 Leksinio
mo y a o iaus a osenos plo as (VšR) e hid oobje o de localização coincidem.
277)77, G įs abalė 2 b. Ss [lie . g s as ‘ ąs as il o (kelio, klojimo...) g indiniui,
75 De ido . da ybos s . Bilkis 2008: 285.
76 Mais é. Bilkis 2008: 174, 178; LVŽ II 276, onde . siejami com pe sonal a džiu. Embo a
. į Lie u os ie o a džių žodyną (2014) dėl nežinomų p iežasčių nepa eko, žodynas iksuoja os
analisando-se p óp ias o maliosas aiškos ou as á eas oponimía dados (Dilnė b. Ssk; Dilnė Dilnė b.
K kn).
77 Aqui úl imoas ., egis, quali icado de ou a o ma: sudu inis . P imei a sandas de lie . *dilnis, plg.
p d. Dlis, Dils, Dlius (LPŽ I 497, 498); segunda sandas de lie . ã as ‘g io ys, mažas upelisʼ (LKŽ XI 333). By
he way, A. Vanagas ambém abejojo upė a džio Diliaũpė p imei o sando o igem pe sonal a dine
(da z . Vanagas 1981: 86).
DALIA SVIDERSKIENĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI g indaʼ]78, Til abalė b. K sn79. Da plg.
numanomom da in oduzição si uação i pelkė ų, chlapių luga es
ca ac e ís icas nusakan e sen inho: Desde lė o ežimas pasuko klampiu, ižiu
pelkių keliu (P. C i .).
Rais a a džio dangos qualidade du pės inspi ou į a dijimo Du pinė s . P n
susida ymą, plg. lie . dù pinis, -ė ‘su du pėmisʼ [Čia dù pinė pie a, žemė K ]. Tokį
explicação pa emia na enque e зафиксированный информанта этого места
описание: [ oje luga ] kasda o du pes.
Helonimo Kanãplinis b. P n numanoma signi icado kanapios, plg. lie . kanãplė
‘kanapėʼ80. Gini kūnų. anke os in o man o dados, [baloje?]81 me kda ę linus e
kanapes, e lindi iboš ních plan as de p ocessamen o, execu y us i iamajame
plo e. Da plg. al obse ação con i mando o . Mi kyklùkė b. K sn,
зафиксированную из живой языка исследовамаеме плоте [lie . mi kyklà ‘ ie a
(kūd a), onde mi komi linai, kanapʼės, Mi kykloje kanapės mi ks a две недели Lp]. De
aco do des inação, u ilização ao žmogiškoms necessidadeses, podia se
in oduzidas a é alguns pkė os luga . Plaušinė plk. V (Mozū iškių k. ank.); s . V
(Meškynų k. ank.)82 plauços pelkė. Mozū iškių k. anke os in o man ų dados
ap esen ados mos am nes a á ea é nica ealizados abalhos de cole a de
ma é ia-p ima [į ais ą] pessoas ėję plaušų lup i83. Da plg. lie . plaušnis, -ė
‘pada y as de plaušųʼ [Plaušniai aikščiai s ip ūs como ios Ž ]. De ul e á ios,
humana expe iência ixuojan es, insc ições pode-se p esumi , que ka nienes
plaušai aqui pode iam se consumidos (das quais ejamos co d ės, ecido o alus maišų audinys e k .).
b) ca ac e ís ica helonimas
Ti iamoji medžiaga pa odė, kad g e a s a inių elkšojusios balos aip pa
podia se in oduzidas segundo a paski ão: Ga ba inė b. KzR, plg. lie . ga banė, ga bá nė, ga ba nià,
ga bá nia ‘kailių i odų augykla, di b u ėʼ84 kailių, odų di b u ės bala; A iniškė s . P n, plg. lie . a nė
‘a ių a asʼ a idės bala. Do úl imo nome do luga o ma e e e ência do obje o não coincidência
es i ica, que mais p o a elmen e oi inaugu ada bala, e não ais as. Tokį spėjimą pa emia e 78 Sob e o
úl imo . mo y ação explicação c . S ide skienė 2016: 250. 79 Sob e es as . explicação de mo i ação
c . S ide skienė 2016: 254. 80 Po causa des e léxinio mo y a o iaus usų onomas ikoje c . Πолякова
2010: 11. 81 A k eip ina a enção à nome e obje o e e ência giminês nãoa apamen o. 82 A e e ência de
obje o e o nome giminês não coincidência p o a elmen e es emunha nãoikslią iden i icação de obje o
ou mudança de zona na u al.
83 Nes a plo e unciona ( unciona o) pa edes Plaušnis, Plaušinái is (pas a ąjį J b as pessoas chamam
Plaušnis) (LPŽ II 469).
84 De ido ou os . s . LV IIIŽ 77.
S aipsniai / A icles 131
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
no ques ioná io dados dos in o man es: a is p ausė85. Abie a g i os s a inių
elkšojusios, ma y , o am u ilizadas e a ou os, com s a inių paski imi
elacionadosas, necessidades.
c) O nome do local em que la abiam, po meio de me onimio ans e ência, oi
concedido balai Skalbỹnė b. Ss, plg. lie . skalbnė ‘ ie a skalʼb i [Nueik į skalbỹ
Všnę, asi an len os muilą i galėsi išsip aus R]. Nes e caso a pala a mo i an e
signi ica luga ( ie a helonimas).
2. CABAR NEM TODAS ALHICICOI MOTIVACHIONS
PRIESAGINIAI HELONIMAI
2.1. A im de explica balo a džio Jaučẽnė b. P n86 mo y ação, chama-se a a enção
pa a ou os linguís ico plo e uncionuojančius analogiškos o maliosios s uk ū as
da inos: Čiuo nė Čiuo nis s . (Bilkis 2008: 173)87 [lie . čiúo ė ‘kiaulė, čiukėʼ, malon.
čiúo is ‘mei ėlisʼ]; Gaidnė b. K kn (Bilkis 2008: 190; LVŽ III 1115), ag on Gegnė p . (LVŽ N III
117)88 [lie . geg, ggė ‘pa asa į kukuojan is mexo pa š is (Cuculus cano us)ʼ]. Hoje
es es . mo i ação pode só in e p e a . Telkšojusi bala no e i ó io de d a o de
Ašmin os podia se apelida Jaučnė po causa de sua gaba i iškumo, i. y. g andeza. Com
base no olhosacoje o ma a escolhendo po causa du idosa de alo de obje o, sua
už iksuo u au inio e inimo pa yzdžiu Didelis kaip jau is, k ailas kaip a inas
(Pšl), plg. spėjamai p iešingos eikšmės . Gaidnė (g eičiausiai šią į a dijimo
adequação às habi uais žmogiškos necessidades). Es a úl ima in e p e ação é
apoiada pelo ma e ial do diccioná io de luga es de Li uânia (2018) e sua in e p e ação:
não poucos nomes de luga es não-habi á eis podem se o iginados de lie . gaids
‘naminis paukš is, iš ų pa inas (Gallus gallinaceus), e alguns dos quais al o igem .
mo i a i a, ma y , elacionada com uma isão nega i a pa a os obje os em
nomeijamucios, indica seu menkum, meno idade, nede ling (pa y, Gaul alia šdp ūdis,
que aqui ninguém p as a, Gaul Ga šdmiškis augus a) (LVIII 1189). Nes e caso
85 Sob e o úl imo . da ybos e o igem ainda c . : Bilkis 2008: 65; LVŽ I 244246, onde indica-se d ejopa
possibilidade de o igem: de lie . ã inas, ou a e us, de a d. Ã inas. 88 Da plg. ou as es u u ações
86 Ašmin os d a o anke oje ašoma: p igė ęs jau is.
87 Dėl . au en iškų lyčių pa eikimo da ž . LVŽ III 78: Čiuo nis ‖ Čiuo nius s . Ab.
en abadijimus Ggia ais is b. Skm; Ggių balà b. Lkm (LVŽ III 117). Ano e noling is ês Jelenos L.
Be ezo ič (Uni e sidade Fede alinis dos U ais), usos oponimijoje gaidžio imagemdinys mani es uoja
sob e a p oximidade do obje o in oduzií el, sua p esença não dis alima de mo a casa do
joje kaimo aplinkoje. Tipinė į a dy ojo pozicija, o ien uojan is supančioje e d ėje, a skai os aš-
in oduzido (plačiau c . 89 Be ezo ič 2001: 3738).
DALIA SVIDERSKIENĖ
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI es e in oduzimen o šlie ųsi à ou os, al ez
liaudiškoje sis ema ikoje de aco do unção ios gaidžiam epakanka água
(paski į) sie inų į a dijimų: bala, ski a jaučiams ge i (didesnė), i bala, iš ku-
(mažesnė, menkesnė). G eičiausiai po causa escu aus (neskaid aus,
nepe š iečiamo ou pan.) balos água es a oi nominada Sakalinė b. P n. Po causa
desse spėjimo plg. nacionais pad ões de pensamen o e le inhos sen inis sob e
es e paxs į: Sakalėlis p e o, p e o não y NS366 (LKŽe); Um e a p e o como alcão,
o ou o e a ma gas como genelis JD791 ( ambém). VK lapelias insc i a e em ou os
luga es da Li uânia es e nome į a dy ų opoobjek ų, que ambém podiam se
nominados de ido a escasaus e as dangos a o ma: Sakalnė pie a jun o Me kio
Va ėnos . Jakėnų apyl. Maskaukos k. (1985 m.), Sakalnė ex-ganykla Ga gždų lsč.
Maciuičių k. (PKk ca elka). Obje os e e ências (locali padecimen o à iês e e c.)
quan o pa emia p ecocien e spėjimą. Po ou o lado, in á ijimo Sakalinė b. P n
susse imen o podia nulem i e gaba i iškumas do obje o in á ijá el, . i. mažumas
[lie . sãkalas enque o sob e balá não subme em quaisque dados in o ma i iais
‘ oks plėš us paukš is (Falco)ʼ; Sakalas mažesnis už anagą J.90]. No s Apušo o k.
adicionais, ajudando mais cla amen e en ende a condição de en ada, VK dados
quan o pa emia ul e á io spėjimą: Ga gždų lsč a d. Maciuičių k. 1936 m. (ki o
plo o) no inqué i o pali icou que Sakalinė 0,2 ha amanho kal a91.
2.2. Hid oobje o nome Cigánska b. M j sie inas com lenk. cygański ‘čigoniškasʼ (SJP I 358)92. Com quais
deno a o (balos) peculia idades į a dy ojas ligou čigoniškumą i iamajame plo e, pode só
in e p e a -se al ez com gaba i iškumu, i. i. nedidele no e i ó io habi amó ica do luga
elkšojusios balos olume. De ido à mesma peculia idade (pelo pequeno do hid oobje o) p o a elmen e
oi in e nacionado e ou o oco na u al da na u eza (balo a dis insc i o Agu kiškės GA) Mozū inė b.
KzR93, plg. ou a da á ea de es udo da nomeação de aco do gaba i iškumą ep ezen an ą Moz gi ė
com a e e ência do obje o nedidelis miškelis Ld n (VK). Nes a on e exis e e mais za picou insc i os,
es i icando que a in oduzição ã ama de um g upo e ninês de pessoas ‘) ep esen a uma
mino idade do obje o in oduzií el, e ao mesmo empo 90 No nosso país Raudonąją knygą 1976 m.
enkamas mozū ų e ninės g upės asmens pa adinimas (lie . moz as, -ė ‘mozū-
egis ada mig uojan i spa nuočių sakalų kelei ių ūšis, cujos ep esen an es em ambien e na u al
de i imen o ge almen e enkasi amplas aukš apelkes, pušynus, miš ius spygliuočių miškus. a. Os
ninhos des e pássa o de e a em e P ienų ajone, Žu in o eze a e (plačiau ž . acesso à in e ne :
h ps://www.del i.l
XXg ynasgam a/nyks an i-pauksciu- usis- is-dazniau-su inkama-mies uose.d?id=665637 [žiū
2019-18-11]). Assim, esses spa nuočia ep esen an es da á ea es udada podiam se conhecidos e
conhecidos. 91 Skil ie Espécie da supe ície da Te a, exaisda, qualidade esc e e: a eėlynas, mui o
ped enas e pušelės c esce.
92 Sob e es e . da ybos e o igem explicação c . LVŽ II 18.
93 Dėl helonimo Mozū inė, už iksuo o ki ame Lie u os plo e, da ybos ž . Bilkis 2008: 166.
A igos A icles 133 /
P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
i iš eiškia į a dy ojo e inimus šios e ninės g upės žmonių a ž ilgiu: Mozū as
(nk.) 200 m comp io g io ys Kauno aps. Raudond a io lsč. e GA 1936 m.; Moz as 0,3
ha al u a Ma ijampolês aps. Sasna os lsč. e GA 1936 m. ( am mesmo). Žydnė b.
M j bala, p o a elmen e assim in oduzida po causa neskaid aus água ( al ez
ha endo gili), i. y. amsi bala. Tokį explicação pode ia apoia o apelia i io nome de
pessoa lie . jdas, -ė ‘žydų au ybės žmogusʼ (DKŽ 170). Las a asis (žmogus)
des e á ea memb os da comunidade kalbinė desc e e-se como ou malkų k ū aʼ
„ amsus“: Aš panašus oks į ždą, juodas bu au (Ss). Ki a e us, i iamajame
plo e ždas gali eikš i s a inio pa adinimą ‘lauke sus a y a pe pučiama du pių
[Kap džiūs a du pės, k auni in žydùs po penkias kulbukes B b; Kai su ežda om
du pes, į žydus suk auda om Vlk ]. Assim, bala, que es i e a g e a s a inio, podia
se in oduzida Žydnė. nesse caso de ido . es u u a e semân ica plg. Ba agnė
b. KzR, achando que o úl imo de in oduzi im signi icação bala, exusa g e a
s a inio.
2.3. A im de en ende e explica , qual a peculia idade do luga o nou-se inaugu ação
Laumikis s . P n94 pama u, chamada a enção em apelia i ês leksikos ep ezen an o,
o nusio in oduijimo supo e, a osenos gy ojoje kalboje casos: lie . laũmė p k.
‘kas neg ažus, apsileidęs (ke nojan )ʼ (li . keno i, -oja, -ojo ‘jauk i, e lio iʼ);
laumšluo ėmis (Viscum album) chamam-se ne ykusios, em šluo ą adul as, susime usios
ežių šakos95. Também bo . skalsė (Cla iceps pu pu ea) é chamada laume po causa da
co escu a da plan a [Laumės [ ugiamen os] são de co p e a Js ]. A endiendo a comum
lingubinho mundialė aizdį, yškėjan į de desc i os a osenos exemplos, é possí el
aze p essupos ą, que ais as mais p o á eis ao nomeado po sua escu a, al ez
nelygaus (dėl į gumulus susime usių растений96), i. i. susi ėlusio, supe ícies.
Fundamen ando es a in e p e ação, plg. Juodkis ež. Ob (VK), analógio de in odução de
pessoa p d. Juodkis (LPŽ I 858), apelia i esa nominação ep esen an us ké šikas
lie . bál ikis, ba ikis ‘bal as kiškisʼ [Bál ikis iš miško į laukus nebėga Lkč], lie .
‘ke šas mei ėlisʼ. De ido a spėjamai ac ualizuado supe ície de con elho de sinal ainda
plg. Čiulkins s . Gdl (lie . čiulkins ‘gumulas, gniužulasʼ). De ido semanįnamijamen o
ikos plg. ki us Lie u os anden a džius Laumlis ež. Aln, Laũmis ež. Pl 97. Taigi,
p ocesso du an e ais ao nome concedido Laumikis buscando zona geog á ica não só
dis ingui do ambien e, ou os paisch o aizdžio zonas, mas ela e a alia .
94 Sob e a ais a a gio ambém eja Bilkis 2008: 39. 95 Lie . laušluo ė ‘paque as de á o es pace adas do
ungo pa asi á io, adul as em šluo a; laumės šluo aʼ 96 Da plg. a pa i aços za iksuo ą sakinį: Žolyne
[I aip šiandien da medžiūse ne ykusias šakas laumšluo ėms adina S. Dauk.].
gausiai auga iks os: šluo elinė, kups inė, še iuo oji e k .
(LKŽe).
97 Po causa dos úl imos . s . 1981 Vanagas: 111, que são ap esen ados Demonologicas
signi icâncias hid onimų posky yje ( en mesmo, 110112).
DALIA SVIDERSKIENĖ
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXI
IŠVADOS
1. P iesagų de i a ų y imas p aplė ė mo y acijos enominio samp a ą, pe mi iu
es e enomškinį pe cebe como impo an e e nokul ū inės in o mação on e.
Du an e es e es udo de alhadamen e in es igadas e ninês es e a ep esen an es
de ep esen an es mundialê ocos, pensamen o peculia idade e elou não só
compa ações, isí eis analogias g įs os me a o as, mas e me onymias.
Pa icula men e ale osas conside i ina me a o a luga é o homem bala Panai ė V e
me onimija luga é animal pelo cabelo co a (a scol is) plynė Bė ókas V . No p imei o
caso, o luga p êmio-se a um homem iolando seman ína bina inę oposição i os s.
mo os as, segundo com in oduzidajama segundo pa e e odo o elação, e ela-se
mais amplos campos a osena do a spal io do pelo animal. Abu in oduijimas g įs i
es a ale iška kul ū ine pa i imi. Uni e salesnės, g įs os žmogiško mąs ymo
s anda ais, me a o as, su inkamas e других народов oponimijoje: luga é indas ūd
Blilis b. KzR, D usknė b. M j, Ragù is b. Ld n. Elas e elam e ce a imaginada
g adualinha aspec o da buuma local (įimaginada quan idade de água con ida). A
in es igação e elou que o nome do local Bliūdlis eiškiamas con eúdo semân ico
conco e com ou os balões planedas b. KzR (lie . blidas ‘dubuo; em ele elpan is
quan idadeʼ), Šáukš as b. KzR (lie . šáukš as ‘ʼ ankis skys am, i š am ou bi iam
mais ui dė i bu ną; nes e in o ankiu omá-se quan idade), To ieka b. KzR ( o ieka
lėkš ; quan idade, ele le an ė) des e nome em u co, e elando um ce o s a o de
s a o, de aspec o do dublijamen o. Lb , que é a base da in ocação de ce a
Nomina y iniu požiū iu sa i as me oniminio į a dijimo a ejis Bal aknė b.
peculia idade po ado , ó gão de egos (lie . bal ãkė ‘bal a, aduz a akisʼ),
localizado na egião supe io da pa e do co po de um se i o (cabeça), cuja
peculia idade (aklumas) imagina elmen e é ca ac e ís ica e in oca heloobje o (bala
zaakusi).
Valinho ling okul ú iniu aspek u ep esen an da nominação seman ina Cibulnė
b. Igl, co esponden hinking schemą: algis, no qual mui o cebūnų
klampi ie a, ku ioje, ma y , daug į s ogūnus panašių augalų ( a liacibulių ?), a -
escampgian e, como indi ido conscienciada kylančios associações p oduza
no os signi icados.
2. Ao ealiza o es udo oi disponí el o mais exaus e in o mação sob e o local
no a ą, ski iama daug dėmesio lokaliajai helonimo padėčiai e d ėje (bu imui
dede enamen o no e i ó io ou o a dela limi es), isso pe mi iu alcança
esul ados adicionais de: no a -se que a maio pa e dos casos de in odução
me onimini p o a elmen e lemb ou os p óp ios obje os in oduijamiais do local
de p esença o a das on ei as do po oamen o en o no. Não conhecendo
indi iduais de ce a de e minada localidade, localha endo menos socialmen e
signi ican e, es a en ou a ijama economiskiau g e a, nãode inėž u dis ância, exusios ou a luga nome, nesuku ian no o. Além disso, me oniminio