S aipsniai / A icles 79
ARANKA LACZHÁZI
Lo ando ėšo uni e sidade
Oscilões de pesquisas: bal os e ou os idiomas
con a os, leksiniai skoliniai.
DOI: doi.o g/10.35321/all83-04
KELETAS GALIM HUNGR
TALBOS SKOLINI LIETUVI
TALBOGE
Some Po en ial Bo owings om Hunga ian
in o Li huanian
ANOTACIA
S aipsnyje esumi am-se leksemas de línguas li uãs, que são ung ų o igem ou o am
emp es adas de ou os idiomas pe eng ų kalbą. A maio ia desses leksemų à língua li uãs
en ou nos séculos XVIXVIII, ge almen e indi e amen e, in e mediinincaujando polkų, ečiau
okiečių, bal a usių ou usų línguas. Pascolin i pala as o mam emá icas g upos, que
e le em da meia Veng ijos e Li uânia Didžiosios Kunigaikš ys ės his ó icos-cul ū inius
lašius. Tais g upos, po exemplo, pe encem a écnica mili a , e mos de oupa de soldados, de
ex-ex- eino da Heng ia anspo ados pa a LDK ce os p odu os, denominações. Em mui os
casos cons a a-se mudança de signi icado do debínio. Ha e á de se no a que só insigni icê
uma pa e des as leksemų ixa-se na a ual comun inê dos li uãos alados, pois esses e mos
ge almen e são passenê, não a ojami pala as ou dialek izmai. ESMINIAI VOODŽIAI: LDK de,
eng ai LDK, línguas con ac os, leksiniai skoliniai, skolinys de eng ų kalbos.
ANNOTATION
The a icle aims o o e iew he Li huanian wo ds ha a e supposed o be o Hunga ian
o igin o may be linked o Hunga ian in an indi ec way. Mos o hese lexemes ha e been
bo owed h ough Polish, less o en h ough Ge man, Bela usian o Russian du ing he 1618 h
cen u ies. They belong o speci ic hema ic g oups like mili a y e ms, names o mili a y
uni o m de ails o names o p oduc s ha we e impo ed in o he G and Duchy o
ARANKA LACZHÁZI
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Li huania om he o me Kingdom o Hunga y. In many cases a signi ican change in he
seman ic o he lexemes can be obse ed.
I is wo h no icing ha only a small numbe o hese lexemes is being known and used in
con empo a y S anda d Li huanian, as hese wo ds belong a he o dialec al o his o ical
lexicon.
KEY WORDS: G and Duchy o Li huania, Hunga ians in he G and Duchy o
Li huania, language con ac s, lexical bo owings, bo owings om
Hunga ian.
ĮVADAS
Em 2016 anos publicuo ame Rolando K egždžio Lie u ių kalbos polonizmų žodyne
( oliau PŽ) au o iaus indicam 28 eng ų kalbos žodžiai (p. 286), que de á ios modos
podem ei i com co espondammas leksem da língua lie u ių, . m. y. eng ų žodžiai
iksuojami como po imi polonizmų šal iniai. Es e diccioná io, como é conhecido,
p imei o comple o diccioná io e imológico da língua li uãs, no qual amplamen e
abo dam ais casos e no qual leksemas das línguas li uanas de o igem eng ões ou
po ia eng ões apolin adas a língua é a ibuída g ande a enção. Do ou o lado, a
disseminação de pala as de língua eng ão em línguas bal as oi analisada em
abalhos de kalbininkų eng ão (Hollós 1998; Laczházi 2003; Tó h 2003, 2007, 2016a,
2018). Também es á mui o esc i a sob e elemen os lexicos de o igem eng ų lenkų
(Wołosz 1989, 19911992), usų (Hollós 1996) e bal a usių (Zol án 2005, 2006) em línguas.
Conhecendo com odas as mencionadas conclusões de pesquisas, pode no a -se que
exame de pala as de o igem eng ões nos li uanos dá esul ados in e essan es,
ma é ia abj alga pe mi e exiliškin i des a lexicica speci iką, e li uãos e eng ões
kalbininkų es udos em pa e con i mam, em pa e e apildo, e iscila uns ou os.
Nes e a igo compa a-se e esume-se os dados dos in es igado es eng ões e PŽ e
de ou os dicioná ios e imologicos da língua li uânica. Leksemų dominančių em
e mos mais impo an es deles são os leksiką de an igos Li u iškų ašy inių
paminklų ep esen ando Al li auisches e ymologisches Wö e buch (ALEW) e com
os úl imos dados complemen ado Słownik e ymologiczny języka li ewskiego
(SEJLe). Li u ians, ambém e la ians línguas encon a-se não poucos pala as
in e nacionais, que kilusių do eng ų idioma. Is o mais p incipalmen e culina ijas ou
ou os com eng ų e nine cul u a elacionados nomes, po exemplo, guliašas,
okajus, ča dašas (la . gulašs, okajie is, ča dašs) e pan. Šiuos
skolinius-in e nacionalizmos amplamen e ap a ia eng ų kalbininkai A ila Hološas
(Hollós 1998) e Sila das To as (Tó h 2003), po an o nes e a igo eles nenag inėjami.
Dêmesys a ibui-se XIVXVII a. LDK his ó ico, con ex ual cul u al nulem am ung iškos o igem pala as pli imui.
A igos A icles 81 /
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
Com base na his o iikês Raimondos Ragauskienės in es igações (Ragauskienė
2008; Ragauskas, Ragauskienė 2018)1, mencionė u pe íodo hung ai na Li uânia
cons i uiu es abilą meno idade, segundo núme os ocupando a 5 ou 6 luga en e
aka iečių. Eles ie am pa a LDK po azões polí icas ou econômicas, po causa
de in ensi ões (e pa icula men e suin ensi ėjusių nos empos do go e no
S epono Ba o o) de elações cul u ais, come ciais (Ragauskienė 2008: 29). No
en an o, sob e di e os con ac os ung ões e li uãos línguas pode-se só
mų leksemų aip pa y a papli usios lenkų i (a ) bal a usių kalbose (ž . Wołosz
cau elosamen e espêlia . Mui as nes e a igo a a 1989, 19911992; Zol án 2005),
aigi à língua li uãs elas podiam en a e de esses idiomas, ou pa alelamen e de ambos.
HUNGR KILMS ARBA PER HUNGR
LABOR PASCOLINTI VOZŽA LIETUVI
TALBOGE
A segui abėcėline o dem discu em-se sepa ados skoliniai. Pa e deles são de o igem eng ų, com
neabejo ina eng iška e imologia. Ki i o am se emp es a em de ou os idiomas pe eng ų língua.
Em ais casos sob e eng ões língua in e mediininkação ge almen e es emunha speci ici iai
one iniai ou mais eqüen iai seman iniai, mudanças. Leksemų one iniai-mo ologiniai a ian es e
signi icados indicam-se com base dados do ocabulá io ele ônico a ian e (LKŽe) da língua Li uânica.
Naqueles casos, quando a e imologia da pala a não susci a dú idas, dados de diccioná ios da língua
li uânica ap esen am-se b e emen e, indicando p incipais o mas da pala a lie u iškas, signi icados,
emp inimosi caminho bem como mais de alhão on e de desc ição. Onde possí el, indica-se leksemo
mais an igo conhecido de es emunhamen o em on es esc i as empo (me ai, amžius). Mais
amplamen e comen adas apenas aquelas e imologias, que é necessá io apilhá-las dados da língua
ung ão, pe mi inciais conside a -se al e na i a das e imologias a ian e. Klaus uko sinal é esc i o
an es aqueles pala as, cuja ligação com eng ų língua, embo a e supos o po alguns au o es, c ia
dú idas. aidùkas ‘pono sa gybinis, se nas < le. ajduk hajduk 1564; 1. ‘heng ų pês inos do co po de
soldado; 2. ‘heng ų policininkas; 3. ‘plėšikas < eng . hajdú, [pl.] hajdúk ( eiksmazodia haj ‘gany i
o ma pa icipi ê; pi minė eikšmė eng ų 1 Be R. Ragauskienės y imo, lie u ių i lenkų
is o iog a ijoje bu o ap a i a ski i eng ų aidmens LDK klausiai, po exemplo, alguns eng ų
daly a imo Lie u os DK ka iuomenėje momen ai, eng ų mados į aka, eng iškasis laiko a pis XVI a.
pab. a XVII. p . Bi š ono alsčiuje, pa a g a ijas. Espe ei mais. Ragauskienė 2008: 21.
ik ų asmenų, kaip an ai, S epono Ba o o, Kaspa o Bekešo, liu nininko Valen ino Bak a ko bio-
ARANKA LACZHÁZI
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII na linguagem e a ‘gany ojas); eidukas
‘ oks pês ininkų dalinio ka ei is, a ile is a. A pala a paludi ado e compa ações,
po exemplo, Ein como eidukas, lek como ai a as; ein kai eidukas (g ei ai), s o kai
s iebas (Vosyly ė 1985: 68). Voiciechas Smočinskis aqui islumb a os signi icados
‘diabo, malignios espí i os (SEJLe: 9). LKŽe a pala a é conside ada emp és imo
de o igem esla iška, e ALEW o ma eidukas ligada com eiksmažodžiu ei i (ALEW I:
260). Es a úl ima e imologia, manoma, é pouco con iá el de ido pa alelių lenkų,
bal a usių línguas despaisamen o, plg. bl . гайдук 1568, . Литовскiе гайдуки 1582,
гeйдук 1745, uk . gayduqui 1582. Comum des as pala as mas ka ei is; 3.
eikšmės y a: 1. ‘samdomas ka ei is S epono Ba o o ka iuomenėje’; 2. ‘samdo-
‘ eng iška uni o ma ape unês se o. Em línguas polês e usas ele ainda ma ca
‘plėšiką (Hollós 1996: 24), em línguas usas ‘aukš ą žmogų, ‘akiplėšą, begėdį e
‘ne amų gy ulį (Аникин 321 2015:323). an ãlikas ‘nedidelė s a inė alui koš i < le.
an ałek < eng . án alag < á alag, an alag ‘s a inė, aso de madei a; 1030, às
ezes 75 li ų s a inė inhu. Em polonês alado desde o século XVII. paludido a
pala a an ałek ‘nedidelė s a inė inho ou alui e ainda an es pa a dėse Jan ułek
1608, An ałkowicz 1683 (Wołosz 1989: 226). S. bl . an eloкъ ‘ . p. Em 1583 kildinado
di e amen e do eng ų língua (Булыка 1980: 155), po ém de ido a one icos
desa apamen os es a o ma não pode se in e p e ada como on e do e mo
Li u iško (PŽ: 19; SEJLe: 37).
P i imo da pala a sie inas com in ensi ia comé cio eng išku ynu Ry ų Eu opa,
e signi icâncias (s a inės paski ies) ki imas indicam adap ação do e mo li a ios
alboje.
? a endà ‘nuoma ( ambém a enda o i ‘nuomo i, a endõ ius, a eñdo ius
‘nuomininkas) < s. le. a enda ‘nuoma, a endować ‘nuomo i, a enda z ‘nuomininkas
< eng . á enda ‘nuoma < s. p anc. a ende , a en e ‘nuomo i, изнуomo i < lo .
a enda e ‘nuomo i, enda, en a ‘nuoma. paludi ada nos alamen os Li uães
desde 1600 ano, ela podia se emp es ada ambém de y ų sla ų kalbų (onde en ou
de lenkų kalbos), plg. s. . аренда, bl . a ênda ‘nuoma, a ênda ъ ‘nuomininkas XVI a.
(ALEW I: 54). Andžejaus Banko skio opina que es a pala a como e minão ju ídico
Veng ijoje, e mais a de e Polônia, usa am e pla ino de o igem ancūzas Anžu
(Anjou) dinas ias, einanças Veng ijão de 1301 a 1399 anos, e Lenkiją a pa i de 1370
anos, adminis ação (BES I: 15). ? ba dšius 1. ‘ki is com ilgu ko u (a mas de gue a)
1620; du u as 1870; 2. ‘a šipęs algum ins umen o (ki is, aca, dalgė); 3. ‘ne luga
de a ikišęs daik as (pagalys ou qual ou o); 4. ‘g el homem; 5. "p ecoulho animal;
ba šius ‘ki is su ilgu ko u (LKŽe; ALEW I: 18), plg. eng . bá d ‘ki is com ilgu ko u.
A igos A icles 83 /
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
A pala a pa ecia signi icado paludido lenkų (ba dysz ‘ki is su ilgu ko u), usų
(бéрдш, бардыш ‘ . p.), bal a usių (бардышъ, бардишъ [бердышъ] ‘ . p.) nas línguas.
A pala a Lie u ių po causa c uz luga ALEW e SEJLe (SEJLe: 116) kildizado de
y ų sla ų kalbų. PŽ ele é conside ado polonismo e ligado com le. ba dysz
(be dysz) ‘dalgiaki is, seno inis ginklas, o iusiu ou de lo . ba ducium ‘ko inis
ki is < g . βαρδούκιον ‘lazda, špaga < p. sl. *bo dy ‘ki is< ge m. *ba de ‘ . p.,
ou de eng . bá d 1272 ‘ki is < s. . a. ba a ‘ki is, ko inis ki is (EWUng I: 82).
Lenkų ba dysz (be dysz) de eng ų língua kildina e ou os au o es (plg. BES I: 41;
S achowski 2002: 47). Ou ip do que menė osios e sões, Aleksand as Anikile.
nas palaiko eng ų kalbininko And ašo Zol ano e imologijos aiškinimą, ku is
ba dysz (be dysz) kildina de . baрдыш <? ge m. ba de e ejei a a pala a
ligamen o com eng . bá d (Aniquin 2003: 107108; Zol án 1978)2. bèkešas ‘šil as
supe io ape u ino de in e no, mais cu o do que apsiaus ą (LKŽe), plg. eng .
bekecs Bekes /
O nome da oupa su giu de S epono Ba o o aliado Kaspa o Bekešo pa a dės ( eng .
Bekes ou Békés, le. Kaspe Bekiesz) polkų kalboje: bekieszka 1586 > bekiesza (dėl
da ybos plg. le. ba o ówka ‘ am ik a šoblė; am ik a kepu ė de Ba o o pa a dės,
le. węgie ka ‘ okia s iukė de Węgie ‘ eng as). Do polkų língua emp es ado bl .
békeška 1599, . бекéш 1789, бекéша, бекéшка 1854 (Аникин 2003: 5657). Veng ų bekecs <
bekes ‘ umpas, ape u ão supe io paludi ado só desde o século XVIII, ele al
signi icado emp es ado do lenkų kalbos (EWUng I: 92; Kiš 1963: 4852; Hollós 1996: 1617;
Boj á 2015). Li u ians bèkešas pode se emp es ado de lenkų (le. dial. bekiesz; PŽ:
230) ou de bal a usių idiomas. Dado que o luga da pala a li uãs coincide com lenkų e
com eng ų, e não com eas e n sla ų kalbų pala as ki čiuo omis o momonas,
nes e a igo mais incls ama es e pala a kildin i p ecisamen e de lenkų kalbos.
luga Ki čio podia de e min i Hung ão língua í aka (pa a dės Bekešas eng iškas
a imas ki čiuo as p imei o skiemuo), po ém o su gimen o da pala a comum do
ik ino, sem abejo, sie inas com lenkų kalba.
2 A. Zol ano p incipais a gumen os são es es: 1. de s. eng . o mas bá dos szeke ce (pazodžiui:
ki is com ba dišiumi), de algumas au o es de conside adas le. ba dysz šal iniu, one icamen e
impossí el explica a subs i uição -os do p e ei o eng ų a ibu žių em lenkų -ysz (plg. eng .
Rák-os > le. ok-osz e k .); 2. le. ba dysz paliudi ado mui o que algo mais a de (XVII a.) negu usų
бaрдыш (XV a.), além disso, a pala a em língua polkų deno a p ecisamen e a a ma usada pelos ka ios
da Mosco a Rusia, que, po inciden e, sua o ma e modo de uso cla amen e di e e do lo . ba ducium
< g . βαρδούκιον žymimo ligh weigh ginklo (Zol án 1978: 425426). Hangiasi, o emp és imo di eção
polkų → usų língua não, p ocesso yko con ai a di ecçãomi.

ARANKA LACZHÁZI
84 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
čižmà ‘ y iška kojinė < le. ciżma, czyżma ‘ okia a alynės ūšis, pusbačiai < eng .
csizma ‘aulinis ba as < se b.-k . čzma ‘ba as < u k. çizme ‘ba as (PŽ: de ẽšis
46).
‘sa ų ( audų) e bal ų cabelos ca klys, d yžos co de animais; de ẽšas, de ẽšius ‘ .
p. < le. (dial.) de esz, de eś 1. ‘ e udas ca klys; 2. ‘žils elėjęs žmogus; 3. ‘Lipnas
bebida (alus, midus, inho) < eng . de es 1. ‘pažilęs, zils elėjęs žmogus 1291; 2.
‘sa ų ( audų) e b ancos cabelos1591 (Wołosz 1989: 247 248; PŽ: 275; EWUng I: 254). Plg.
da bl . дэраш (Zol án 2006: 500). dalmõnas ‘kišenė, delmõnas 1. ‘kišenė; 2. ‘piiginė,
delmonnis ‘kišeninis, delmõnpiningiai ‘kišenpinigai, delmõn agis ‘kišen agis (LKŽe).
Plg. ainda XX a. on es: com ščiu delmonu pa ažiuosi; esá ele pasiglemžęs į delmoną
subsume a o ių pinigus (DLKT).
A pala a é de u kiškos o igem, plg. dolama XIV a., dolaman XIVXVI a., dolman
15541555, doloman 1615 ‘ oks u kų ka ei ių ūbas, pla us apsiaus as (Hollós 1996:
29). Nesse signi icado ele se espalhou em mui as línguas eu opeias, po exemplo,
ok. Dolman ce ca de 1500 ano, Doliman, ang. Dolyman 1585, Doliman 1872
‘mo e iškas ap aus as casaco com la gas mango ês, . doloman 1658 ‘longgas
ap aus as, casaco /; la go d abužis eminino, le. dołoman 1543, dołman, dołaman
‘mo e iškas apsiaus as casaco com la gas mano ėmis, bl / dolomanъ 1516 ‘ . p.
Reikšmė ‘husa ų š a kas su giu na língua eng ų e ambém paludi ou já
mencionadas línguas: ang. Doliman 1883, . dolman 1741, le. dołman, dołaman
‘ eng iškas š a kas, bl . dolomanъ 1516 (Hollós 1996: 2831; Wołosz:
248–249).
Li u iškas pala a kildizado de le. dołman ou bl . dolman (LKŽe; PŽ: 49), ou de .
dolman, doloman (SEJLe: 241). Fone iicamen e-mo ologicamen e essas
e imologias comple amen e acei á eis, po ém dú idas ge a a desa i opamen o
semân ica. Dado lie u iškas delmonas dalmonas paliudi ado Mažosios Lie u os
šal iniuose (žodynuose) bei egiono a mėse, possí el que ele à língua lie u ių
jo pa ek i iš okiečių kalbos, i seman ikos ki imas galėjo į yk i bū en Mažio-
galėsios Lie u os a mėse. In luência da língua Vokiečių mos am e menė i
sudu iniai pala as kalkės: delmõnpiningiai, plg. ok. Taschengeld, delmõn agis,
plg. ok. Taschendieb. Ac edi a-se que a e olução semân ica pe mi a en ende
dados e nog á icos: delmonas dalmonas é de alha da oupa das mulhe es
Majiosios Li uânia: puošni (išsiu inė a, com ka oliukais, mui as ezes apuoš a
sa ininkės inicialais) kišenė, que išama à ios os. Panašią kišenę nešiojo e es ų, suomių, no egų, š edų mo e ys,
jos pa adinimas šiose kalbose y a ‘kišenė’ a ba ‘maišelis’ (Ma ulionienė 2015).
A igos A icles 85 /
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
Assim essa ealidade geog á ica disseminada ambém pe mi e ece a pala a
mais com okiečių kalba do que com sla ų línguas.
Vokiečių língua p ūsiškoje a mėje Dolman paliudido só como husa ų š a ko nome
(PW: 1171). Veng ões lige osas ca ale ias, husa ų pulkai XVI XVIII a. se iam em
á ios Es ados Eu opeus ka iuomenėse, ambém e P ūsijoje. No es angei o
se na ê eng ões husa ai semp e es ia lhes ca ac e ís ico puošnią eng išką
uni o má. Essas uni o mes impo an e de alê e a no cin u o kaban es icamen e
deco š as maišelis-kišenė, sob e a qual o iginalmen e e am seu inėjami pulko
p op ie á io, mais a de go e nado , iniciais (Bá i Be kó: 26). Es e husa ų maišelio
e Li uães delmono apipa idalinimas mui o semelhan es. Po an o, embo a a mesma
na aixa išamas kišenės nešiojimo moda enha sido di undida em oda a Eu opa,
aigi e das egiões Bál icas, po ém es es kišenės nome Li u iškas, manoma, pode
se associado com husa ų uni o ma. Os husa ai seu kišenę ca ega am jun o com
especialu husa išku š a ku dalmonu ( eng . dolmány, ok. Dolman), po an o
de ido ao pe manen e uso de ambos ealijos jun o š a ko nomeamen o podia se
ans e ido poçenei nomeini. ge mkas ‘ginklanešys < le. gie mek 1500 ‘ . p. <
eng . gye mekke (ALEW I: 315; PŽ: 310). Ginklanešio signi icado a pala a ambém
oi emp es ada e em bal a usių língua: кгермекъ 1567, кгермокъ desde XVII a.
começos (Wołosz 1989: 254). Em ala u as Li u ias ele paludido só XVIXVII a. esc i os (Bezzenbe ge
1877: 284; LKŽe).
eid ž ukas. aidùkas
? kabõ as ‘ oks d abužis; kóbo as ‘be anko is, quen inhas mo e iškas d abužis,
liemenė. LKŽe es a pala a ilus uojama XVIII a. Mažosios Lie u os žodynų e XVIIXIX a.
aš ų dados e quali icado como polonizmas. Polonismo ele é conside ado e PŽ, plg. le.
kaba XV a. 1. ‘ a ões e mulhe es de oupa ex e io , palaidino; 2. ‘ amdomieji
ma škiniai; 3. ‘Ma škinjas, com as quais e am p epa ados condenados a queimados na
lalúz; 4. "ka iškio palaidinė; e k . ; lie . kabãčikas 1. ‘be anko is d abužis; 2.
‘nusinešiojęs, nebenaujas, palaikis sijonas < le. dial. kabacik kabaćīk ‘palaidinis /
emine iška palaidinė; mo e iški puskailinukai (PŽ: e eng iška: eng . kabá
83). Dėl lenkų žodžio kilmės PŽ nu odomos ys galimos e imologijos, a p jų
‘apsiaus as; š a cas; s iukė; umpas supe io inis mulhe es š a kelis. No en an o
ung ų língua a pala a paludido só a pa i de 1751 ano (EWUng I: 654), e p imei a
paludijão da pala a Li u iško da acionada em 1747 anos Pilypo Ruigio dicodyne (Ruhig
1747). Po an o, a possibilidade de que a pala a ung iška oi le. kaba → lie . kabo as
on e, pa ece ne eal. Veng . kabá eng ų e imologų kildinamas de uma aka ų sla ų
kalbų, p o a elmen e de slo akų, kabá ‘apsiaus as, palaidinė, š a kas. Assim
pe manece nãomes os duas PŽ p opos as e imologias:
ARANKA LACZHÁZI
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
1. s. č. kabá ‘ umpas embu ido a é a cin u a; al es uži o de ca io; š a kas <
bulg. ka àd, ka à ‘seno inis oupa eminina; apsiaus as sem mano ias e k . < g .
καβάδιo ‘ y iškas d abužis < pe s. qabāh ‘ i šu inis d abužis, apsiaus as e 2. lo.
cap[p]a ‘apsiaus as com gob u u, capa us ‘apsi ilkęs apsiaus ą (PŽ: 338).
kañ a as, kañ a is ‘apynas is, b izgilas; pa adis. ala ó io Li uãos de alguns
e imologos conside ado polonizmu (LKŽe): le. kan a 1607 < eng . kan á 1571 <
u k. kan a (LKŽe; Wołosz 1989: 263). Uma ez que es e e mo é di undido em
mui os idiomas, a on e da pala a Li u iško ambém pôde se bl . kan a ъ 1616
(Hollós 1996: 35). PŽ des e pala a como polonismo nãoap a ia, e isso indi e amen e
con i ma bal a usišką e imologiją. ka bãčius, ka bõčius ‘ oks bo agas, bizūnas <
le. (dial.) ka bacz, le. ko bacz ‘bo agas < eng . ko bács ‘ . p. < se b.-k . kò bāč ‘ .
p. < osm. kı baç ‘ . p. (LKŽe; PŽ: 359; EWUng II: 796). Robe as Vološas (Wołosz
19911992: 270) e Voiciechas Smočinskis eng ų língua in e mediininkação não
conside a necessa iamen e. Lenkų kalbininkas lie u išką žodį kildina om s. bl .
ka baчъ < osm. kı baç (SEJLe: 574). O a o de que emp ésinys paludido apenas
Majiosios Li uânia okiečiųlie u ių línguas dicioná ios e olklo e, ainda assim mais
con i ma lenkišką e imologiją (com possí el okiečių kalbos a pininka imu, plg. .
dial. p . Ka ba sch (ALEW I: 453)). ka ãšas, ka ãšis, ka õšius ‘a lenk as
handogalis < le. ka wasz 1641 1. ‘apy ankė de cana dos; 2. ‘ ankogalis< eng . aca
1539 ‘apy ankė de ska dos (PŽ: 364), plg. ka ‘ anka e as ‘geležis. A pa e de oupa
signi icado su giu em polkų ala. Pi minė signi icação não pauludi a nem Li uães,
nem bal a usių línguas, plg. bl . ka ваш 1689 ‘ ankogalis (HSBM 14: 284; Zol án 2006:
499). ? kašã ai (pl.) ‘d a o abalhado es esidenamieji namai, kume ynas < le.
kosza inės (< um. căşă ie ‘a idă; sū inė ←? eng . kosá ‘laida ; a idė; kašã i-
a, kosza , kosza y (pl.) 1. ‘ap a as a ims gany i miške’; 2. ‘kalėjimas’; 3. ‘ka ei-
‘ap a as, onde pas omas a ys é em mui as línguas di undido alachų piemenų
nis ‘kume is’ (PŽ: 365). Veng ų e imologų i inama, kad eng . kosá 1313
a ininkys ės e mo, que em ung ų língua pode e en ado do umunų kalbos, mas
pa alelamen e ambém pode e en ado do slo akų e uk ainiečių línguas (EWUng II:
805). R. Vološas ac edi a que em polkų língua pode se emp es ado ou de eng ų, ou
de umunų kalbos (Wołosz 1989: 271272). Nebaški pe manece Li u iško pala a
semân ica o igem, po que ela não paulu a nenhuma em um dos mencionados
línguas, mas, sem dú ida, é mais p óxima le. ‘kalėjimo, ‘ka ei inės signi icami, dos
quais e podia exsi u ulio i, po ém a es e p essupos os basea dados insu icien es.
A igos A icles 87 /
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
ka ánka ‘ umpas oupa supe io , ka énka ‘liemenė com aukiniais, klos ėmis
nuga oje (LKŽe). Fo ma ka ánka li e a u a ge almen e kildinama de le. (dial.?)
ka anka ‘ umpas d abužis, s iukė, udinė, milinė. Da es a pala a su giu ambém e
. ka ananka ‘ . p. 1664, bl . ca anca 1602. En ão ka énka pode se língua li uânica
su gida segunda o ma (ki aip meu Smočinskis: lie . ka énka < bl . dial. ka ánka < le.
ka anka < ka ana (SEJLe: 594)). De ido à semema ‘d abužis ausência semân ica, PŽ
nega i o le. ka anka ligação com eng . ka ona ‘ka ys (< i al. ca ano ‘pilies
šeimininkas, smulkus asalas (EWUng I: 712)) e p opos a a pala a sie i com i al. ca ana
‘medžio ojo s iukė (PŽ: 368369). No en an o, o signi icado do d abuço pode e
su gido polkų alboje (Hollós 1996: 34), plg. le. ka ona já em 1562 anos ka an(a) ‘ka ys
XVI a. (< eng . ka ana ‘ka io ginkluo as se nas; ginkluo as ai as 1273), na qual al
modelis de aças (nomem de oupa de pessoa ‘ okia […] dak a a džio com apêndice
-ka) são ex emamen e p odu os, plg. bekieszka ‘ okiaukė […] […] pa a dė Bekiesz,
ba o ówka ‘ am ik a kepu ė[…] pa a dė Ba o y, ma yna ka ‘ okia […] […] ma z
s iu yna . Po an o, semân ica como jus e pe mi e a pala a Li u išką sie i com
eng . ka ona. ? kiepas ‘žioplys, épla. Des a pala a eng išką e imologiją com
emp és imo pe lenkų kalbą suponuoja PŽ: le. dial. kiep 1. ‘žioplys; 2. ‘nekal ybės plė ė,
cunnus; cli o is; 3. ‘( isos.) mulhe ; 4. ‘k ailys, mulkis, ne ykėlis (< eng . kép
‘a aizdas; eidas, is aizda); plg. ambém bl . кеп(ъ), s. bl . кепъ 1. ‘k ailys; 2. ‘pe da,
jogando ca as (PŽ: 375376); ‘k ailio no signi icado a pala a paliudi ado e em línguas
uk ainiečių (ЕSUM II: 423). Assim signi icado ‘k ailys, mulkis em línguas li uãs, polkų,
bal a usių e uk ainiečių coincide, po ém neaiškus sua conexão com eng ų kép. Os
dicioná ios e imológicos da língua polonesa encon am e mais dados: kiep 1. ‘k ailys;
2. pasen. ‘cunnus (Linde II: 994; SJP VIII: 665) e kiep 1. ‘k ailys; 2. ‘penis XV a. (B ück ne
1927: 228). Aleksand as B ukne is a pala a kiep kildina de an e io es oz-kiep ou
oz-skiep, e essas o mas liga com le. oszczep ‘ie is, s. . ockepъ ‘ . p. e de ou as
línguas leksemų semân ica di e ença. Veng ões línguas e imologiniai ocodynai
ixam du homonyminius pala as: u kiškos kilmės kép (1) 1138 ‘a aizdas, eidas,
S aipsnio au o ės nuomone, bū en ši e imologija i leidžia paaiškin i eng ų
eidas, изваizda e já 1138 anos paliudy ą, mas só a é XVI a. a o ą, kép (2) ‘ okia
ie is. An ojo pala a e imologia é neaiški. EWUng minima possí el pala a sla iška
o igem e, desse modo, sua conexão com eng . copja ‘ie is. EWUng au o es
econhecem que al e imologia não é baseada, embo a e não desca a a possibilidade
de que kép (2) possa e su gido em língua eng ų como copia de o igem esla iška
‘ie is a ian e oné ica (EWUng II: 730731). Independen emen e da des a
e imologia, ac edi a-se que lie . kiepą pode kildin i de eng . pasen. (2) kép ‘ie is
ARANKA LACZHÁZI
94 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Hollós A ila 1998: Венгерские элементы литовского словаря. A Li án Nagy ejedelemség és
a mai Középés Kele -Eu ópa nyel ei: Analógiák és oly onosság kon e encia anyaga, sze k. A.
Laczházi, E. Szmolinka, A. Zol án, az 1998 május 2526, Budapes :
ELTE, 34.
HSBM His ó ico dicioná io da língua ussa 137, ed. A. I. Жураўский, Minsk:
Навука і тэхніка, 1982–2017.
KEWT S achowski Ma ek, Ku zge aβ es e ymologisches Wö e buch de ü kischen
Sp ache, K aków: Księga nia Akademicka, 2019. Kocsis Mihály 2018: A szlá nazálisok és a
huszá . Magya Nyel 114, 6877. DOI:
10.18349Magya Nyel .2018.1.77.
K egždys Rolandas 2018: Onyms and Appella i es o Onomas ic O igin o he Dic iona y
o Polish Loanwo ds in Li huanian. Onomas yka neohumanis yka nauki społeczne, ed.
U. Bijak, H. Gó ny, M. Magda-Czekaj, K aków: Polska Akademia Nauk, Ins y u Języka
Polskiego, 271285. DOI: 10.17651/onomas 2018.21. Laczházi A anka 2003. Венгерские
элементы в лексике литовского языка. Miscellanea Co iniana. Köszön őköny Hollós
A ila 70, szüle ésnapjá a, Budapes , 236243. acessí el na in e ne :
h pszla in eze .el e.hu://publica ions/sze k.sh ml [žiū ė a 2020-05-30].
Linde Samuel Bogumił 1855: Słownik języka polskiego 2, wyd. pop 2; i pomnożone,
Lwów: Zaklad Na odowy im. Ossolińskich.
LKŽe Lie u ių kalbos žodynas 120 (19412002), y . ed. G. Nak inienė; e. a ian as, Vilnius:
Li u ians kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e são, 2017). Accesso na in e ne :
www.lkz.l .
Ma ulionienė Elena 2015: Cos umo nacional da egião Bál ica kišenių o namen ika.
Res Humani a iae 17, 187220. DOI: 10.15181/ h. 17i1.1157. Accesso na in e ne :
h pjou nals.ku.l index.php/RH://a icle/ iew/1157/pd _1 [ isualizado 2019-12-10].
Miežinis Mikolas 1894: Lie u iszkai-la iszkai-lenkiszkai- usiszkas pala asynas, Tilsi :
M. No eskis.
Nesselmann Geo g Hein ich Fe dinand 1851: Wö e buch de Li auischen Sp ache,
Königsbe g: Geb üde Bo n äge . PŽ K egždys Rolandas, Lie u ių kalbos polonizmų
žodynas. Słownik polonizmów w języku li ewskim. S udia E ymologica Bal ica 2, Vilnius:
Ins i u o Lie u ių kalbos, 2016. PW P eussisches Wö e buch. Deu sche Munda en
Os -und Wes p eussens, H sg. on R. Gol z, Bd. 1, Mainz: Akademie de Wissenscha en und
de Li e a u Wachholz
Ve lag, 2005.

S aipsniai / A icles 95
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
Ragauskienė Raimonda 2008: Hunga ians S a us in he G and Duchy o Li huania unde
he Rule o Jagiello and S ephen (sic!) Ba o a (14921586). Heng ai na Li uânia G ande
Kunigaikš ys ėje Aleksand o Jogailaičio e S epono Ba o o empos (14921586 m.).
His ó ia 72, 2131.
Ragauskienė Raimonda, Ragauskas Ai as 2018: Tolimos be a imos. Li uânia e Veng ijos
elações his ó icas, Vilnius. Accesso in e ne : ile/C:/Use s/Use /Downloads/://
TOLIMOS_BET_ARTIMOS_LIETUVOS_IR_VENGRIJOS_ISTORINIAI_RY%-
C5%A0IAI_LIT_2019.12%20(11).pd [ isualizado 2019-10-30]. Ruhig Philipp 1747:
Li auisch-Deu sches und Deu sch-Li auisches Lexicon, Königsbe g: J. H. Ha ung.
SD Dic iona ium ium ling a um, In usum S udiosae Iu en u is, A c o e ...
Cons an ino Szy wid ... Vilnae, 1620 c.
SEJL Smoczyński Wojciech, Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, Wilno:
Uniwe sy e Wileński, Wydział Filologiczny, 2007.
SEJLe Smoczyński Wojciech, Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, współp aca
edakcyjna M. Osłon. Acesso na in e ne : h ps: omanes.o g/pubalii/Smoczy://
C5%84ski%20W.%20S%C5%82ownik%20e ymologiczny%20j%C4%99zyka%20li ewskiego.pd
[ isualizado 2019-2-073].
SJP Słownik języka polskiego111, ed. W. Do oszewski, Wa szawa: Polska Akademia
Nauk, 195869.
S achowski Ma ek 2002: Uwagi o wyb anych e ymologiach węgie skich w języku polskim. S udia
Sla ica Academiae Scien ia um Hunga icae 47, 4552. Tó h Szilá d 2003: Unga isches im le ischen
Wo scha z (mi besonde e Be ücksich igung des Wo es okajie is ‘Tokaje ). Miscellanea
Co iniana: Köszön ő köny Hollós A ila 70. szüle ésnapjá a, Budapes : ELTE BTK, 344348.
acessí el na in e ne : h pszla in eze .el e.hu/publica ions/sze k.sh ml [žiū ė a 2019-07-23].
Tó h Szilá d 2007: Ismé a lecsó- ól. Magya Nyel 103, 206−208. Tó h Szilá d 2016: Éщё раз к
вопросу опосредованных венгеризмов латышскoго nals. a.l /index.php/LATG/a icle iew/227253
[ isualizado 2019-07-23]. Tó h Szilá d 2016a. Ungā u cilmes pe son ā di em língua la iešu.
языка – латгальское kun uži. – Via La galica 8, 30–36. P ieiga in e ne e: h p://jou -
Akadēmiķa Jāņa Endzelīna 143. ani e sá io de ani e sá io in e nacional Sugas ā di un īpaš ā di
alodā un alodniecībā, ēzes, 2016. gada 22.23. e e ei o, Rīga: La ijas Uni e si ā e, 38−41.
Accesso na in e ne : h pwww.lula i.l /media/upload/ iny:// iles/Endzelins_abs ac s_2016.pd .
ARANKA LACZHÁZI
96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
To h Szila d Tibo 2018: Zu den unga isch-le ischen Lehnbeziehungen: übe die
Va ian en des le . haiduks ‘Heiduck; Bedien e , Söldne . Akadēmiķa Jāņa Endzelīna 145.
ani e sá io de ani e sá io a ce es s a p au iskā zinā nická kon e ence Valoda daudz eidībā,
ēzes, 2018 gada 22.23. e e ei o, Rīga: La ijas Uni e si ā e, 58−60. Vosyly ė Klemen ina 1985:
Lie u ių kalbos palyginimų žodynas, Vilnius: Mokslas. Wołosz Robe 1989: Wy azy węgie skie w
języku polskim I. S udia Sla ica Hunga ica 35, 215317.
Wołosz Robe 19911992: Wy azy węgie skie w języku polskim II. S udia Sla ica
Hunga ica 37, 327.
Zol án And ás 1978: H. Leeming. Rola lingua polskiego w ozwoju leksiky osyjskiej do
oku 1696. Wy azy pochodzenia łacińskiego. (Polska Academia Nauk. Oddział w
K akowie. P ace Komisji Językoznaws wa No. 44). W ocławWa szawaK aków Gdańsk
1976. 118 c . S udia Sla ica Academiae Scien ia um Hunga icae 24, 422426. Zol án
And ás 2005: Węgie sko-polsko-biało uskie związki językowe i kul u alne za czasów
S e ana Ba o ego. Ac a Alba u henica 5, cien í ico cole niq, sob агуulniu эд. M.
Haўстовiча, A. Ba шчэвского. S. Запрудского, выпуск 5, Мiнск: Права i
écaonomica. 279–283.
Zol án And ás 2006: Magya sza ak az ó ehé o oszban. 101 í ás Pusz ai Fe enc
isz ele é e, sze k. A. Má on i, K. Papp, M. Slíz, Budapes : A gumen um, 495500.
Аникин Александр Е. 2003: Русский этимологический словарь, выпуск 3,
Москва: ИРЯ РАН, Ин-т филологии СО РАН.
Аникин Александр Е. 2015: Русский этимологический словарь, выпуск 9,
Москва: ИРЯ РАН, Ин-т филологии СО РАН.
Bullyka Aleksand M. 1980: Lexicicnicas zapzychanni em bielo ussa língua
XIV XVIII s ., рэд. A. I. Жураўский, Мiнск: Na uca i тэхнiка. Киш Лайош 1963:
Происхождение слов bekeша, кучма, шalaш и шишак.
– Этимологические исследования по русскому языку, выпуск 4, Москва, 48–65.
Молдован Александр М. 2011: К этимологии слова мент. – Русский язык в
esclicação cien í ica 2(22), 4767.
A igos A icles / 97
Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje
Some Po en ial Bo owings
om Hunga ian in o Li huanian
SUMARY
Mos o he Li huanian lexemes o Hunga ian o igin analyzed in his pape , belong o mili a y
e minology, a e he names o di e en weapons o ools used by Hunga ian hussa s o pa s o
hei uni o m. Uma meno quan idade das pala as emp es adas e e e-se a p odu os
impo ados do an igo Reino da Hung ia (que signi ica ambém os e i ó ios do sul do ca á e dos
o con empo a y Slo akia) in o he G and Duchy o Li huania. So, hese bo owings e lec
con a os his ó icos e cul u ais en e a Li uânia e a Hung ia no
1517 h cen u ies.
I is cha ac e is ic, especially o he bo owed mili a y e minology, ha in Li huanian, o in
many cases al eady in Polish, hey ha e unde gone a mo e o less signi ican seman ic change,
de eloping new, me apho ic meanings (e.g. ba dišius ‘halbe d → ‘ all pe son, kun ušas ‘ca an;
jacke → ‘dishe eled hai , mane). This seman ic change means he shi om a speci ic mili a y
e m o a wo d belonging o he common e e yday lexicon (e.g. ka ašas: ‘a mo → ‘cu ,
ka anka ‘soldie s coa → → ‘kind o coa , šoblė ‘sabe ‘scu ching swo d). A clea adap a ion o
seman ics o he local eali y shows he wo d an alikas ‘kind o ba el, used in Hunga y o
wine, bu in Li huania o bee . Mos o he analyzed lexemes we e bo owed in o Li huanian
h ough Polish. Only in a ew cases, whe e he wo d is egis e ed in Eas e n P ussia, he
in luence o Ge man can be aken in o conside a ion.
The la es esea ch o Li huanian his o ians (Ragauskienė 2008; Ragauskas, Ragauskienė 2018)
ega ding he ole o Hunga ians in he G and Duchy o Li huania, allow us o ise a hypo hesis
abou he di ec in luence o he Hunga ian language (e.g. he accen ed i s syllab in bèkešas).
Howe e , i seems o be impossible o p o e his in luence, as he phone ic adap a ion o
Hunga ian wo ds would heo e ically gi e he same Li huanian o ms as wo ds bo owed om
Sla ic languages (e.g. eplacing Hunga ian labial [] wi h [o], see ka as: ka ošius).
Finally, i has o be emphasised ha lexemes o Hunga ian o igin (wi h a e excep ions like
husa as, eidukas, abo as) a e ex emely a ely o e en no longe used and known in
con empo a y S anda d Li huanian. They a he belong o dialec al lexicon o his o ical
e minology.
Į eik a m. 2020 de junho 10 d.
ARANKA LACZHÁZI
Lo ando ėšo uni e sidade Filologijos akul e as
Múzeum kö u 4/D, H-1088 Budapeš as, Veng ija
laczhazi.a [email p o ec ed]om