scieee Science in your language
[de] (orig) [en] [lt] [fr] [it] [es] [pt]

Der Name Leipzig und die Germanische Lautverschiebung

Abstract

In diesem Beitrag geht es um die Etymologie des Ortsnamens Leipzig. Lange hat man angenommen, dass das slavische Wort lipa ‘Linde’ die Grundlage sei. Eine genauere Beachtung der historischen Schreibungen wie Libzi u.a., vor allem bei Thietmar von Merseburg, der das Slavische beherrschte, führte zu einer Korrektur der Etymologie. Dabei ist bisher aber nicht beachtet worden, ob germanische Stämme diesen Namen vor oder nach Wirkung der ersten oder germanischen Lautverschiebung kennengelernt haben. Das aber ist entscheidend für die Frage, welche indogermanische Wortgruppe als Basis für den Ortsnamen angesehen werden kann.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Der Name Leipzig und die Germanische Lautverschiebung

Author: Jürgen Udolph
Year: 2024
DOI: 10.35321/all90-03
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2360/2393
70 Ac a Linguis ica Li huanica XC
JÜRGEN UDOLPH
Cen o pa a nome o çamen o Gö ingen
Niede sächsische Akademie de Wissenscha en a
Gö ingen
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-8475-7857 Cien í icas
Fo schungs ich ungen: His o ische Linguis ik,
Gewässe namen, O snamen, Familiennamen.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-03
DER NAME LEIPZIG
UND DIE GERMANISCHE
LAUTVISCHIEBUNG
Lepcigo a das i ge manų p iebalsių pe kai a
ANNOTATION
Nes e a igo ai sob e a e imologia do localnome Leipzig. Lenge em-se assumido, que a pala a
sla isca lipa ‘Linde seja a base. Uma conside ação mais p ecisa das esc ip u as his ó icas
como Libzi u.a., sob e udo em Thie ma de Me sebu g, que o sla ische dominou, le ou a uma
co eção da e imologia. Ao aze isso, po ém, a é ago a não oi coidado, se ibos ge mânicas
esse nome an es ou após e ei o da p imei a ou ge mânica Lau e schiebung conhece em. Isso
mas é decisi o pa a a ques ão, qual g upo de pala as indoge maniche como base pa a o
opônimo pode se conside ado.
SCHLÜSSELWÖRTER: Leipzig, o snamen, ge manische Lau e schiebung, E ymologie.
ANNOTATION
The a icle deals wi h he e ymology o he place name Leipzig. Ini ially, i was widely belie ed
ha he Sla ic wo d lipa ‘linden ee o med i s basis. Howe e , a close examina ion o
his o ical spellings, especially hose ci ed by Thie ma on Me sebu g, who was luen in Sla ic,
such as Libzi and o he s, p omp ed a eassessmen . Ne e heless, no a en ion has been paid so
a o whe he Ge manic ibes adop ed his name be o e o a e he onse o he Ge manic
sound Shi . This aspec is c ucial in de e mining which IndoEu opean wo d g oup can be iewed
as he basis o he place name. KEYWORDS: Leipzig, place names, Ge manic Sound Shi ,
e ymology, Indo-Eu opean.
S aipsniai A icles 71 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
ENTROITANDO1
Du an e décadas oi a assunção ep esen ada, que o o sname Leipzig de sla .
*Lip-sken s anden osse e com o nas línguas sla iscas melho es emunhadas
pala a lipa ‘Linde pode se conec ado. Es a hesis a a essou a nome o ança e
his o iossciência desde início de uma ocupação cien í ica com nomes
geog á icos e oi ainda (1999: 180). Le z e e esume a deu ão como segue: O nome
bis zum Ende des 20. Jah hunde s e e en. Man denke nu s ell e e end an
die A bei en on E ns Eichle , Hans Wal he (1986: 165) und Die e Be ge
1459 Leipczigk, 1350 Lipzcik, 1213 Lipzc, Lipz é eingedeu sch de slaw. *Lipć
espec i amen e. *Lip ́sk[o], ao nome da so bischen Siedlung (1012/18 in u be Libzi
oca a = em a Libzi chamada cidade. Es e nome pe ence a aso b. lipa ‘Linde e
signi ica ‘Luga , onde Linden c escem. Uma i agem pa a es a concepção
oco eu, quando se se ap oximou mais exa amen e dos mais an igos a es ados
do nome do local, sob e udo es emunhado em Thie ma de Me sebu g
(975-76-1018), que apa en emen e dispunha de conhecimen os da língua (s) sla isca.
1. THIETMARS BELEGE UND DIE
KORREKTUR DER BISHERIGEN
AVISÃO
A aqui esboçado a concepção alia uncon es ado a é an es ca. 25 anos. Uma i agem en ou em,
quando se a mais elha adição do nome mais exa amen e omou em olho: a isso pe ence ambém o
po D. Be ge mencionado a es ado de 1012/18 Libzi, que de Thie ma de Me sebu g p o ém, ao que
se bons conhecimen os da língua sla isca besce i ica. As e idencias his ó icas com -ble am a uma
e isão da sla ische lipa/Linden-e ymology. Es a hoje di undida e isão da an iga Lipa-e i icação,
na qual se de um en oque Libund não Lip(a) pa e, baseia-se em uma cuidadosa 1 Os pensamen os
sob e o opónimo de Leipzig, onde eu quase dez anos nomencundamen e ac i o pudesse se ,
le a am-me ambém na damalga época de ol a. Fo am os pa a mim cien i icamen e g a i ican es
anos, que ambém g aças da da u í e a colabo ação com os ainda i os Leipzige
nome o çado es Die lind K eme (que eu em pa icula medida a ag adece ob igado enho sido),
Ka lheinz Hengs e Wal e Wenzel ão bem sucedidos pode em se desenhados.
JÜRGEN UDOLPH
72 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Obse ança da e idencias his ó icas do localnome, a Be nd Koeni z (2016:
443446) compilou. Eu o e eço deles as mais an igas:
1015 (1015/18) in u be Libzi oca u (Thie ma VII 25)
1017 (1017/18) aecclesia in Libzi (Thie ma VII 66)
1017 (10/17/18) in u be Libizi oca u (Thie ma /Co eye Manusc i o VII
25)
1021 (cópia em 1300, pos e io es o ale álschung) oppidum Libziki
(UB Me sebu g 60)
1050 (cópia 1427-30) in bu cua do Libizken (UB Me sebu g 71) 1080
(cópia um 1150) usque Libiz (Annales Pega ienses 241) 1088/89
(cópia um 1150) Libiz oppidum (Annales Pega ienses 266)
1165/70 (Kopie um 1215) Lipz (Codex diploma icus Saxoniae I 2,372; II 8,2)
1185 Albe us de Libz e a e suus bu zlaus (Codex diploma icus Saxoniae I
2,510)
1190 (Ac um e da um) in Lipz (Codex diploma icus Saxoniae I 2,560)
1195 in Lipzk (Codex diploma icus Saxoniae I 2,561) 1200 in ci i a e
nos a Lipz (Codex diploma icus Saxoniae I 3,48) 1210 (cópia em 1229)
ci i a em Lipczk (Codex diploma icus Saxoniae I
3,148)
1212 apud Libuiz unda i (Codex diploma icus Saxoniae II 9,1)
1213 in Lipz, Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 9,2; II 9,3) 1215
in Lipz (Codex diploma icus Saxoniae I 3,207) 1216 Lipzenses,
-ium, -ibus (Codex diploma icus Saxoniae II 8,3)
1216 Johannes miles de Lipzc (UB Me sebu g 162)
1217 in ci i a e Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 9,4) 1219 quod ipse
apud Lybzek unda i (Codex diploma icus Saxoniae II 9,6)
1220 Lipz (2x) (Codex diploma icus Saxoniae II 9,7) an es 1221
Lipzensi, em Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 9,8) 1221
ad oca us de Lipz (Codex diploma icus Saxoniae I 3,289) 1221 in
Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 9,8) 1222 in Lipck (Codex
diploma icus Saxoniae II 9,8) 1222 de Lipzk (Codex diploma icus
Saxoniae II 1,92)
1224 Eckeha dus p eposi us de Lipz (UB Me sebu g 185)
um 1225 Libzke, Lipzke (Eike on Repgau, Sachsenspiegel)
1229 ci i as Lipczk (Codex diploma icus Saxoniae I 3,148)
1231 in Lipz (Codex diploma icus Saxoniae II 10,3)
1232 Lipzic (Codex diploma icus Saxoniae II 9,10)
1236 Lipzk, Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 9,11)
1240 Lipizk (3x) (Codex diploma icus Saxoniae II 9,13)
1248 Lipzc (Codex diploma icus Saxoniae II 10,10)
S aipsniai A icles 73 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
1252 in Lipzk (Codex diploma icus Saxoniae II 1,162) 1255 in Lipzk (Codex
diploma icus Saxoniae II 8,4) 1259 ci i as Lipz (Codex diploma icus Saxoniae II
10,12) 1268 Lypzk (Codex diploma icus Saxoniae II 8,6 .) Aqui se pode ab up a .
A mais passagem mos a só aí e no amen e uma -b-esc ip u a. Es a lis agem
co esponde em essencia aos 12‒14) e Eichle , Wal he (2010: 129 .).
eben alls um assenden Sammlungen his o ische Belege bei Wal he (2009:
A no a isão das coisas é a p incípio sob e udo po E. Eichle e K. Hengs
ep esen ado sido. No seguin e o e eço um ab iss sob e o decu so dos
Ko ek u en, die o allem on Leipzige Namen o sche n o genommen
o am.
Em uma pales a em K. Hengs 2000 in Leipzig (Hinweis on Eichle 2001: de
28, Anm. 26; auch nähe ausge üh bei Hengs 2010: 134) au die Bedeu ung
-b-Sch eibungen hingewiesen und dazu spä e auch sch i lich ausge üh
(Hengs 2003: 165 .): De heu ige Fo schungss and is ande s: Die ühen
u kundlichen Belege zu Leipzig deu en nach eingehende Übe p ü ung ielmeh
au eine u sp üngliche o slawische Fo m ü einen Gewässe namen zu eine
ide.-al eu op. *base leibh- [...] hin [...] Em de alhe a es a aiz gl. Udolph 1990, 136139.
Nesse con ex o, apon a K. Hengs à con ibuição de E. Eichle (2001: 28 .), no qual
es e, de ido às p imei as -b- o mas, ambém a uma abo dagem o sla isca
*Libьcь > Libc, alado Lipc, conclui. de an uma aiz indoge manisch-al eu opäische
*leb/*lībangeschlossen se pode e a le z hin em idg. *le-/lē- ‘ ussen, ließen,
öp eln weis . E. Eichle eme e pa a o appella i ischen s ock des a aiz como K.
Hengs em Jü gen Udolph 1990: 136 . Essas pe ceções são en ão ambém 2001 no
His o ische O snamenbuch on Sachsen (HONBS I 577 .) einge lossen: Die
äl es en Sch eibungen mi *Libkönnen au eine aeu . (idg.) Roo *le(b)- ‘guißen,
ließen weisen e assim em um GewN *Le-bbe uhen, que a *Libslawisie e com slaw.
Su ixen como -c- (-ьcode -ica) oi ampliado. De ON se ia en ão com o slaw. Su ix
ьskumgebilde e an slaw. *lipa ‘Linde angelei ado sido: aso. *Lip ́sk(o) a *lipa
‘Linde + Su . -sk- ‘Lindeno . As ên ase mais an igas, no en an o, pe mi em
ambém uma ou a o ma básica com igual signi icado a, nomeadamen e aso. *Lip
́c, mais elho *Lipьcь. A a és diph hongie ung do i da s ammsilbe e inse indo um i
en e a zischlau e e o -k-su ix su giu o a ual nome o icial. Es a concepção
em-se en ão amplamen e impos o, ela é exaus i amen e undamen ada em
Wal he (2009: 14), sendo assumido que o nome ândolo de *Lib(i)z > *Lip ́ske s no
úl imo e ço do 12. do século,
JÜRGEN UDOLPH
74 Ac a Linguis ica Li huanica XC d.h. após a cidadeg undação po 1165, ing essados
se [wi d]. A concepção encon a-se ambém no co esponden e lemma no
Deu sches O snamenbuch (2012: 359) e em Eichle (2007: 82), que en a izam: Da
Thie ma de Me sebu g as sla icenas Lau ungen mui o cuidadosamen e ep oduz e
as mais an igas esc ip u as -bau weisen, de e-se com uma an iga
aquasse beno i icação *Lib echnen, que ambém ou a ez na Eu opa pa a
aquece nomes é di undido e ambém aqui pode exis i , como ambém aquece nomes
nes e espaço como Luppe, Pa he, Pleiße e c. apa en emen e ide. He ança são. E
um ab iss da discussão em Leipzig, na a sob e udo E. Eichle , K. Hengs an e io
decla ação, a que sob e udo sob e os -p-con ecien es nomep o enças baseou e
und H. Wal he be eilig wa en, gib Wal he 2009. Man ko igie e die
desen ol eu de ido à -b-con ecien es p imei as on esp o enças a acima já
abo dada e imologia, a qual a uma aiz *leibh üh e (Des a abo dagem de e po ém
no Wu zelauslau , a s. mais abaixo). da no a In e p e ação e alguns ou os no os
pon os de is a o e ecem inalmen e Wal he 2009 e Eichle , Wal he (2010: 129133).
Eine aus üh liche Da legung de P oblema ik des Namens einschließlich
Os úl imos p esumem po ás da abo dagem Lib[i]z menos um aquesse name do
que an es uma ‘ luxoswa e s eiche, schlüp ige, lehmige Gegend e apon am pa a a
água eich um do e i ó io em Leipzig emp azidamen e. Poucas páginas mais
adian e em ambém Hengs (2010: 135) em die an Wasse läu en eiche Leipzige
Landscha indicou.
2. ENA GENEFECÇÃO: CANN
MAN PONDO CONSTRUÇÃO DER
-B-SCHREIBUNGEN NITHT DOCH
EINE SLAVISCHE ETYMOLOGIE
VAHRSPEINLICH MACHEN?
Na u almen e pode-se en a e isso em-se ambém o nome Leipzig sob
inclusão dos an igos belege com -bwie Libzi, Libizi e c. do esla ischo explica .
Es a possibilidade em K. Hengs já cedo discu ido e no ado (Hengs 2010: 135):
É, po an o, le an a-se no amen e a ques ão, se o esla o o e ece mesmo uma
possibilidade, as b- o mas na p é- ansmissão do opónimo Leipzig a explica .
Ele discu e e liche sla ische aízes, que sob ci cuns âncias pode iam i em
ques ão, conclui mas inalmen e (2010: 137): O ON Leipzig es á pa a uma
p esumida o ma inicial aso. *Lib-cim aso. Sp ach aum absolu amen e
e einzel da.

S aipsniai / A icles 75
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
A mesma opinião ep esen ou Wal e Wenzel (2017: 171): Dado se no esla o nenhuma
aiz *libnachweisen deixa a, que pa a o nome em ques ão iesse, econs uiu [...]
Ka lheinz Hengs um nome ge mânico *Lībja ‘Pos o em uma luxwa e eiche
egião. Esla os assumi am depois W. Wenzel o nome, wobei eles o in eg a am no
sla ische namenssys em e com o su ix u slaw. *-ьskъ e sahen. Assim su giu
*Libьskъ, após ausência das eduzidas ocales *Libsk, daí en ão po alinhamen o
de b a s *Lipsk
(ibd.).
Con a es as e semelhan es opiniões, em B. Koeni z (2016) na in o mação
nomekundlichen ehemen emen emen objec ion ins iga ed, o que já no í ulo do
seu con ibu o o na-se cla o: Leipzig a o igem do nome é pu amen e sla isch!
Koeni z ai aos mais ecen es Fo schungen seguindo dos -b-con eindo es de
e idências e ê neles uma al so bische g und o m *Libci/Lib*ce, o mada como Plu al
de um homônimo na base de *clibein mage e , schwache , mick ige Mensch. Ele en a
es a explicação po uma sé ie semelhan e es u u ados e seman icamen e
compa á eis nomes de luga es checos de um lado e po e idências his ó icas pa a a
aiz *libin á ias línguas esla as jus i icado de ou o lado. Além disso, du ida
Koeni z, que o mas pos e io es do nome, a -zik-, -zk, -zigusw. incluem, o iginalmen e
o su ix -skwide spiegeln. T a a-se mais bem de uma p ecoce al e na i a
diminu i o m *Libcky, que o ca á e do oponyms como apelido expande, sendo as
o mas Lipsk, Lipsko do mode no polonês, so bischen e chechischen
p esumi elmen e o esul ado da In e p e a ion (esc i o e alado) o mas
ge manizadas a pa i do 14. século são. No indi idual alam 5 pon os con a a
In e p e a ion com um
-b-con inen es abo dagem:
1. O duas ezes Thie ma sche no a ion <Libzi> não deixa em a
Namens o m *Libc echa .
2. As belege Libziki, Libizken em Thie ma êem o emen e pa a sla ischen
Plu al o mas de.
3. A possibilidade de uma sla ica e imologia oi só mui o lúch ig
gep ü und o schnell zuguns en eines o slawischen, nu ekons uie en
(ge manischen) Wasse wo es ejec ada.
4. Ob iamen e, ambém oi a busca no esla isco sp achgu de
o ahe ein no aspec o do po en ially nomeengabenden sob e udo do
luxoswasse eichen geländes es i o. 5. Uma he ança de uma
designação de pessoa ou espec i amen e um nome de pessoa não oi
i ada em conside ação.
JÜRGEN UDOLPH
76 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Koeni z p óp ia p opos a consis e, como já apon ado, nele, o nome do local com
uma (sla ischa) designação de pessoa em conexão a aze . Libzi osse como Libci a
explica e com um o iginal Nomina i e Plu al *Libci a al so bisch *libc < *libьcь
‘mag e , schwächliche [o.ä.] Mensch o.ä. conec a . Enen nome de compa ação
coloca depois Koeni z do o sname checiche Slabce < *Slabьcь/*Slabьce a schech.
slabec ‘Schwächling da . K. Hengs em pouco mais a de a es a concepção posição
e e ida e inicialmen e en a iza que na oponimia esla a de Rügen a é ao Ma
Neg o bem como en e U al e No des baye n [...] nenhum nome geog á ico
compa á el com uma base *libzu encon a [sei], e é, po an o, p o á el que os
esla os assumi am o nome e não i essem c iado (Hengs 46 2016:2). No pos e io
deco e do seu con ibu o ele discu e a ques ão, se se um sla ische
geog aphical ou assen ungsname com uma his ó ica adie ung encon asse, com
ajuda do qual se uma p o a de slaw. *libim á ea oponymica ocupado se em könne. A
u sla ica aiz *libъmi do schille nden signi icado ‘schwach, unansehnlich, mage ,
e a m bem como com di e en es ep esen ações nas sla icas encelsangues
osse desde ce ca de um século como he ança de u sla ische empo bem
conhecida. O que mas ainda assim al e, é um opônimo exa amen e a es e *libъ.
Pode a pesquisa um al e uie , aumen a-se schlaga ig a p obabilidade de que se
ambém a o iginal sla ische nomens o m do nosso a ual nome Leipzig possa
combina com isso e com isso o iginalmen e sla ische nomengebung p es a (ibd.:
463). Mas apesa des a es ição K. Hengs acei a no essencial a p opos a de B.
Koeni z e ê nele uma esis en e sla ice o ma de pa ida pa a o ON Leipzig (ebd.:
475). Con ibuz cu as. Ele conside a com B. Koeni z a admissão de um ge mânico e/
ou sla isco composi umo *Libьcь ou *Libьsk(o) ‘O em um e i ó io com
abundan emen e exis en e lusswasse po ques ioná el e acei a seu
Diese Au assung olg im Wesen lichen auch W. Wenzel (2016) in einem
al so bische abo dagem *Lib ́cě ‘Siedlung de Schwächlinge, Kümme linge a uma
u sla ische abo dagem *libъ ‘schwach, mage , k änklich ou ambém ‘Siedlung
eine Familie Lib ́c ́ com *Libьcь como nome de pessoa. Es a In e p e ação seja
mais apoiada pelos sob enomes ussos Liba, Libo e sob he ançação dos o snomes
checos S udce, T ubce, Chylec e c. seja uma abo dagem *Libcě ‘Siedlung o he
Schwächlinge como apelido mais cedo assumi do que
‘Sedlung da Libc ́-Family.
Mas se le an a a ques ão: con ence uma esla isca e imologia com uma
abo dagem *Lib-?
Das is mi hohe Wah scheinlichkei deshalb aglich, weil Ve gleichsnamen
ehlen. Mi Rech ha Koeni z (2016: 441 da au e wiesen, dass die ühe
S aipsniai A icles 77 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
uni e salmen e acei a conexão do nome Leipzig com sla isch lipa ‘Linde po
su icien e ou os ON na sla ischen Umgebung (cchechische, polnische, obe und
niede so bische, polabische, gl. Hey: 1893 250) em sido apoiado. Um em que se
en ão mas ambém pe gun a , se isso ambém no caso de Leipzig (a pa i de um
en oque com -b-) o caso é. E, po an o, ambém é á ias ezes de ou o lado
sob e a ausência de con incen es nomes de compa ação sla iscos, se compa a
Hengs 2010: 137 e Wenzel 2017: 171, e e ido. Diesem p oblema en ou B. Koeni z
sob he a zuição de possí eis
nomepa allelen a encena .
Pa a chega a uma conclussi a espos a, é sensa o, uma desde ca. 2 anos na
In e ne li e acessí el coleção de nomes geog á icos inspeciona . Eu enho á ias
ezes sob e es a coleção de ca. 450.000 nomes, que pa a a g ande pa e são de
o igem sla isca, indicado ( gl. z.B. Udolph 2021, 2022, 2022a, 2023). Ela es á na In e ne
na página h ps://adw- e go ação.
uni-goe ingen.de/o snamen/images_ligh box.php ab u á el. Recomenda-se, lá po
esla iscos nomes geog á icos pa a p ocu a , que em um en oque Libhin pode iam
indica e, assim, pis as pa a uma possí el esla isca e imologia pode iam con e . A
explo ação é conside á el. uma lis agem da maio ia dos nomes ali mencionados: Lib,
Libá/Liba a, Libibiče Libči, Libec, Libeč, Liběč, Liběcho Libín, Libeň, Libcha a/Libcha y,
Libice/Libici, Libko , Libno, Libouň, Liban, Libano o, Libanja, Liba na/Li o no,
Libu nić/Libu nia, Libawa,behšine/Libenow, Libibič, Libibič, Libec, Liběč, Liběcho ka,
Libeč, Libe eč, Libe eč, Libe eč, Libe eč, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libi , Libi z, Libni z, Libniza, Liboń, Liboměřice, Libos á y, Libo a, Libouchec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec,
Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Libe ec, Lib Tan o a lis agem dos no mencionado
dem zu Ve ügung s ehenden O snamenma e ial gep ü wo den is . Die hie
in e ne ilei e idos nomes. A Fülle az cla o, que a suposição, o o sname Leipzig
pudesse em um abo dagem sla ische com -bzu ückge üh se , a é ago a nãoegam
com múl iplos mencionados In e ne ilei em que se abo dado. Uma e i icação dos
Ansa z ü Leipzig s ehen könn en, e heblich sch ump . Es is nich möglich,
nume osos nomes esul a ago a mas, que o núme o daqueles, que em um con ex o
com o assumido esla isco aqui uma comple a análise de sãs nomes a ap esen a , mas pode-se di e en es g upos abalha o a, que po azões mui o di e en es
JÜRGEN UDOLPH
78 Ac a Linguis ica Li huanica XC em nenhum con ex o com a abo dagem *Lib ́cě
‘Siedlung o he Schwächlinge, Kümme linge ou ‘Siedlung eine Familie Lib ́c ́
com *Libьcь como nome de pessoa podem se azidos.
Na lis agem dos nomes eu dou nenhuma exa a p o as de on es, elas podem
sêm udas no a qui o In e ne inspecionado e ce i icadas. Os seguin es
g upos pode-se econhece : 1. Com ou os su ixos o mados são os seguin es
nomes, de modo que uma conexão pouco p o á el é: Libano o, O sname in
Makedonien (Vasme 1970: 206); Liebelose, Libelose, Gewässe name in Ho s
(Os pomme n), 1180, 1208 Ni lose, 1618 LeweloseFluss
(Bosse 1939).
2.De Ou a o igem ou de nomes de pessoa de i ados são os seguin es
Nome:
Libbich, nome alemão (Ganslewei 1982: 190 .); Libe ec/Reichenbe g, Libe k
(P o ous 1949: 582 .); Libocho á Dolní e Ho ni, O snamen in Mäh en, 1350 illam
Lubcho , 1366 Lybochau e c. (Hosák, Š ámek 1970: 527); Libocho ice, Libucho á,
Libucho ka, Libusza, Libuše, Libušin u.ä. são econhecí el de nomes de pessoas
de i ados; ambém Liebieżka, Libiszka, águesse names no e i ó io da
Wa a/Wa he, são de nomes de pessoa a deduzi (Riege , WolniczPawłowska
1975: 78); isso ale ambém pa a Libišany, O sname em Pa dubice (Cchechien), 1436
Libšany (P o ous 1949: 591), Libí , O sname nö dl. Böhm. Budweis, 1484 z Libě i,
1485 z Libie i e c. (ebd.), Lubiana, d . Libbehne, 1337 Llaben, 1352 Libene e c. (s. NMP
VI 189 .), Lib ažd, O sname und K eis in Albanien (Zaimo 1967: 179); Lib an owa,
O sname in Südpolen,
1347 Pa ambam Elb andi, 1350 de Po amba, u sp ünglich Po ęba Elb anda ode
Hildeb anda (NMP VI 100 .), Lib ówka, O sname em Nowy Sącz, De i ação de
umam nome de pessoa Libe (Pawłowski 1975: 52). O lu name Liban ́ na
Ca pa enuk aine é depois M. V. Bank (1971: 65) de *Lebán ́ja desen ol ido sido.
Libějice, um opónimo em Böhmen, é no 13., 14. e 15. Jh. belegado como Lubějo ici,
Libějo ici e é pa a An onín P o ous 1949: 580 de *Libějo ice deduzi . Ou a
o igem é ambém Libouchec, O sund águe name nó dico Ús í nad Labem, 1169
Lupuhce (P o ous 1949: 600 .). 3. F equen emen e são nos hoje e an e io men e
de Esla os assen ados países o sund águesse names, cujas o mas mais
jo ens com Libau desen ol imen os de L(j)ubzu ückgehen ( ambém já abo dado
po Hengs 2009: Liběcho , ambém Libín, mon anha em P acha ice, lá ambém
26). Hie können genann we den:
águesse name Liběcho ka, p o a elmen e com o o sname Libín conec a . Es e
é pa a P o ous 1949: 590 de um nome de pessoa Liba deduzi , pa a
S aipsniai A icles 85 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
Lba, di ei o a luen e do Obscha (→ Meža → Wes liche Düna 9. D ina),
poln. Lba, Łba (Wd G III 155). Uma deu ão não me o nou conhecida.
10. Lìbė, Libe, lussnamen em Li auen e Le land, ão pa a
Aleksand as Vanagas (1981: 188) bem em *Lbia de ol a. Ele p esume um conexão com
li auisch liba ‘S o e e , S ammle e le . libis ‘Faulpelz, Lügne , Schwä ze . A
es anha p opos a pode e sido e e ida a ce os ba ulhos da água. Eu c eio que é
mais sensí el, o nome jun o com os aqui lis ados nomes do mais abaixo mencionado
g upo de pala as pa a g egico λείβω ‘ äu eln, gießen, T ankop e ausgießen
a ibui . Ou as o mações schwunds u ige, que em - -ade i amen os
eqüen emen e são mas em águesse names du chaus não semp e a encon a são,
como Alle , Ode , Ede u.a.m. mos a encon am-se sob e udo no ociden al Eu opa:
11. Lib a, Flussname em Reims, (um 950) ex illa, que oca u Canoella (Anm. do Edi o :
Tal ez Cau el), secus Lib am i olum si a [...] la gi e e luens, p o eo quod
an umdem ue i emp us, Lib a ocaci u (MGH SS( ) XXXVI 119, 12. Lib e, Flussname
no e i ó io do Aude (südös l. de Toulouse) (Dauza , Deslandes, Ros aing 1978: 60).
449).
13. Li e , Fluss in Scho land, neugälisch Libhi < goidelisch *Libe ā, Flussname in
Scho land (Fö s e 1941: 410 com indicação sob e isso, que -eals sp oss okal
ambém sekundä pode e su gido). 14. Uma com um su ixe [...] p éla in
enla gada - - igu ação encon a pa a Jacques As o (1984: 23) no aquesse name
Lib on, 972 Leb on is, em Sud ank eich, an es. Zu Ablei ungsg undlage diz-se em
Albe Dauza , Gas on Deslandes, Cha les Ros aing (1978: 60): Racine obscu e. 15. J.
As o (1984: 23) e e e nes e con ex o ambém a Liou e, dois i e snomes no
e i ó io do D ôme e nome de uma G o e em Cla ie s.
16. Possi elmen e é ambém o na Tabula Peu e ingiana ansmi ido
O sname *Lib i, ad Lib os (an da es ada Salona-A gen a ia), em um
lussnamen e e idos (Zugang: h ps://omnes iae.o g/#!i e _TPPlace2110_
TPPlace1707 [Zug i 16.1.2024]), aqui a conec a . 17. Lly ni, Fluss in No dwales,
apa en emen e em P olemäus mencionado como Λιβνίου ποταμου έκβολαι
(Holde 1904: 205; Fö s e 1941: 397), uma -n-ade i ação como ambém o ambém
em P olemäus e idenciado O sname Λοιβάνα. O nome a a exaus i amen e
Eile Ekwall (1968: 251), que o ambém com o em P olemäus mencionado
lussnamen iden i ica e ambém ingleses lussnamen a ian es como Lyne,
Le en u.a. inco po ou. Zu E ymologie diz-se com ele: The B i ish name may
belong o he oo (s)leib- ‘ o d ip &c. ound in La . lībo ‘ o pou ou , Gk. λίβω
he same, o mo e likely o he o me ly

JÜRGEN UDOLPH
86 Ac a Linguis ica Li huanica XC
iden ical oo (s)leib- ‘ o glide, o be slippe y &c., ound in OI sliab ‘hill, La lībo
‘ o ouch ligh ly, o as e [u.a.m.]. Em es a a é ago a uneach ed pe manecida
e imologia eu enho após im da compilação dos a *leib-, *loib-, *lb-, *līb
pe encen es ase names de ol a. 18. Uma kü ze con ém p o a elmen e ambém
o em Al ed Holde (1904: 205) mencionado o sname Lei a na egião La Rioja, al
Libia43, no Un e lau do Rio Ti ón (daí al ez an igo pa eabschni sname do io).
19. De pa icula impo ância pa a a p esumí el e imologia de
Leipzig é o aguasse name Leppe, um io no encalço do Sieg no Obe be gischen
K eis, 1555 a Leppe, lá ambém o sname Leppe, 13. Jh. de Leppe, 1373 an de Leppe,
1413 Leepp, o G eule (2014: 311) a ou e nele sob e e ência a Udolph (1990: 139141)
uma -j-a de i ação a ge manisch *lipaus indoge manisch *leib- ‘gießen, ließen,
nass ê. Ao mesmo empo é impo an e, que se em que p essupo a aça da
p imei a ou ge mânica Lau e schiebung (*-b- > -p). Se se ago a o que se ab iga
ambém Leipzig aqui quise acopla , assim ai isso só sob a suposição de que no
caso de Leipzig a assumida Lau e schiebung não en ou em igo .
d) *-ī-:
E en uell pode *-ī e mu e se in: Ľubica é o nome de um ca. 20 km longo di ei o
a luen e do Pop ad em a Zips/Spiš, 1269 l. Lubicha, eingedeu ch como Leibi z,
Leibi zbach, 1294 Lubicha, Wenige Lewbicz, ambém Libi za, Lybicha (Šmilaue 1932:Ľ
280 com a acei ação de uma o ma undamen al *ubica e um wandel de Ľu > Li). Mais
uma ez em-se a pe gun a , po que há um wandel de Lu > Li de e e dado, onde
po ém o in e so caminho mui o mais con incen e é (de uma ao Eslo akische
desconhecido base Lib- > Ľub-). E neu é aqui com um aquesse name a pe gun a ,
se não a conexão com uma pala ag upo, que pa a hyd onyme melho é adequado, a
mais con incen e suposição é. Com isso e mina a compilação de águesse names (a
que z.T. ambém mui o ace o a es ado em o snamen podem con inua a i e ). A
enume ação des es e ainda de nomes (Udolph 1990: 140) oi ainda complemen ada
pela obse ação: Num am Rande menciono eu - n- igu ações como Libu ni, em
Kä n en, al Teu nia, ex oppido Tibu niae, Libu nia, em Libu nia e c. ; Li o no, al
Liba na, Liba num, ON na Toscana; Liba na, ago a Se a alle, ON in Ligu ien. Alguns
Völke bezeichnung und Name eines Lands iches an de Ad ia; den Lu ngau
desses nomes de em pe ence à aqui a adas Sippe, o que mas a es e pon o mas
não de e se mais discu ido. Impo an e é algo di e en e.
S aipsniai A icles 87 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
Es is die F age, welche appella i ische Basis diesen doch ech zahl eichen
Aguasse name sub asa encon a. O caminho co e o em ambém de mim a é ago a
não bequei ado p o a elmen e já Ekwall (1968: 252) no a amen o do aquecimen o
b i ânico Lyne. E. Ekwall esc e e: The B i ish name may belong o he oo (s)leib- ‘ o
d ip &c., ound in La . lībo ‘ o pou ou , Gk. λείβω he same, o mo e likely o he
o mally iden ical oo (s)eib- ‘ o glide, o bei slippe y &c., ound in OI sliab ‘hill, La .
lībo ‘ o ouch ligh ly, o as e, OHG slī an &c. [...]. Já que se a a a nomes aquá icos,
é mui o con incen e, uma já á ias ezes abo dada g iegische wo sippe um
*leibhe anzuziehen, na qual embo a ocasionalmen e (E. Eichle , K. Hengs u.a.) oi
e e enciado (a pa e ambém e all : *leibh-), sem mas o ma e ial a nomea .
Recomenda-se, ela aqui mais uma ez, gl. Udolph 1990: 139, a chama : g ech. λείβω,
Ao is λειψαι (p incipalmen e poe icamen e desde a Ilias) ‘ äu eln, gießen,
T ankop e expo sen; Abas ecimen os λειβνος · ó Λιόνυσος, λείβηθpον (λίß-)
‘T au e; Pos o, onde o água ou el , λείβδην ‘ op enweise; com Ablau : λοιβή
‘T ankop e , Spende, λοιβείον ‘Ge äß ao Spenden; com Schwunds u e: *λίψ,
sob e i eu só Gen. λιβóς, Akk. λίßα ‘T ankop e , d op en, λιβηpóς ‘ euch , λίψ,
λιβóς ‘de T äu le (Name do aenb ingende ‘Südwes -/
Wes windes); de λίψ: λιβάς, -άδος ‘E guß, Quells om e c., ambém λιβάδιοί
‘ euch e Wiese, λιβάζω, -ζομαι ‘(sich) e gießen, λίβος ‘E guß, Quells om
e c.21; a isso pe ence bem ambém g eg. λιβpóς, A ibu a λóς (‘ übe
líquid), a ίýî u.a. (F isk 1970: 9697).
H. F isk conside a ce amen e com di ei o uma ligação a la inês lībō ‘gieße ou , spende,
op e e, weihe < *loibāiō (belho denominal), schwunds u ig dēlibū us ‘com uma (g asse)
umidade moles ada ou bes ichen, ambém ans e i
‘übe gossen, ie end’. Zu wei e en Anschlüssen und de en sp echenden
Li e a u a gl. Udolph (1990: 139).
De pa icula impo ância é que a g ecische sipe as ês ablau s u en *leib-, *loib-,
*lbbie e , mui o co esponden e à acima e ec uadas lis ing dos aquesse names.
Que se a a de uma elha pala ag upo indoge manice, o na-se ambém pelo a o
de que a aiz como *leH- (H = hipo é ico La yngal) com o signi icado ‘guiça ambém
no LIV é es abelecido, sendo ambém g ech. λείβω é chamado. É quase uma dú ida
exis i , que os acima compilados aquece names con unden es casos há semp e
aqui encon am sua e imologia. Se se olha a disseminação geog á ica dos nomes
acima compos os mais p ecisamen e, assim cai em des aque que no bál ico,
esla isco e um oes e a ele adjacen e e i ó io o mações do ipo *Lbā, Leiba a ou
não necessa iamen e a conclui é que se a a de o mações cel as
unislinguís icas), enquan o as es an es de i ações (Leb on is, Λιβνíóυ ποταμου,
*Lība a o he schen, - -Ablei ungen (mi de ypischen Schwunds u e in de
JÜRGEN UDOLPH
88 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Wu zel) begegnen dagegen o allem im kel ischen Gebie (wo aus alle dings
Λίβηθpα, Λίβηθπον, Αλβανα, e c.) embo a ambém no o iginal domínio cel a se
encon em (F ança, I ália), mas ambém em Espanha e Illy ien.
Se o no dpoln. Flussname Łeba/Leba em *Loibā emon a, assim se á ele desse
nameng uppe a ibuí -se. Em e o no a um en oque *Lēba (que em azão do
desen ol imen o sono o ambém se ia possí el) pe manece a e imologia do nome
i esol ida. Pa a a acima discu ida possibilidade, os lussnamen com uma idg.
Wu zel *leibzu conec a , pode ia m.E. ainda o a o ala , que um Zusanmenhang de
nomes de águas poloneses com apella i os g egos já á ias ezes pode se
cons a ado (Vgl. Cyba a τιφος, Bzu a φpέαp, D ama δpóμος e Udolph 1990: 336 .), de
modo que uma ou a pa ellele ( gl. sob e udo g eg. λοιβή) não se ia
su p eenden e.
Além disso, em que há e liche g eciche Appella i a, que suas aças em
eu opeus aquece names êm deixado, um pa icula men e boni o exemplo é a
sipe um g egisch λιμήν ‘Ha en, λιμνή ‘See, Teich, λειμών ‘ euch e Wiese, que
em nume osos nomes pode se econhecida, incluindo ambém no Lé Lacman,
alemh Gen e See (s. Wol gang P. Schmid, Das g iechische und die
al eu opäische Hyd onymie In: 1994 Schmid: 167174). 5. LEIPZIG EIN
VORSLAVISCHER NAME?
A p opos a, que o o sname Leipzig em um o sla isches subs a ol a ia, é desde
o momen o, quando se as -b-esc ip u as em Thie ma on Me sebu g conside adas,
semp e no amen e geüssado sido. Assim diz-se em Eichle (2007: 82): Da Thie ma de
Me sebu g as sla ischen de e-se com uma an iga wa e sbezeinung *Lib echnen,
Lau ungen seh so g äl ig wiede gib und die äl es en Sch eibungen -b- au weisen,
que ambém nou o na Eu opa pa a wa e sbenamen di undido é e ambém aqui pode
p esencia , como ambém wa e sbenamen nes e espaço como Luppe, Pa he, Pleiße
e c. apa en emen e ide. He ança são. O nome é en ão an slaw. lipa ‘Linde
homologado e como Lipsk(o), Lipc ‘Lindeno en endido sido. As úl imas
p onunciações ao o sname Leipzig p o êm de Ha ald de um en oque com *-bhaus, o
que dian e da sipe g ega, que ele une amen deixa, não é zel uenden e. Ele o e ece
Bichlmeie (2013, 2015). In seinem Bei ag on 2013 geh e as ausschließlich
em ez disso se e ou as aízes indoge manicas a, que à pa e de em um elemen o
*-h2pen hal en, o que dian e da si uação de Leipzig o a do u ge manico 2015 ele
S aipsniai A icles 89 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
indica uma abo dagem com ajuda de uma aiz indoge manica *lēi-, *līund um labial
elemen o *-bh- (supos amen e ungeklä e he kun ) e oma em ez disso um
Siedlungsgebie s – dazu s. un en – unwah scheinlich is . In dem Bei ag on
elemen o u indoge manisches su ixales *-bhoan, que pode ia se i pa a a
o mação de pa izipien. Des u a ainda ci a uma meia dúzia aízes, que em
ques ão pode iam i e conside a ambém a inge ência do Ve ne schen Gese zes
pa a possí el. Também isso p essupõe, que o espaço de Leipzig pe enceu ao
u ge manischen siedlungsgebie . Isso é an o de ido às in es igações a an igos
alemães nomes de assen amen o a ecusa (Udolph 1994) como ambém po que o
nome Leipzig mesmo não ao Wandel de indoge manisch *-b- > -pun e zogen sido e
ambém ou os nomes (s. abaixo) u ge manische Lau en wicklungen e missa
deixa . All des e se deixa con o na , se se inco po am os acima compelidos
aquesse names e a pa a a elogiação de aquesse names bes ens ap op iada
g ecische wo sippe bea en, que ambém no LIV (2001: 405 .) com ne ação de
g ecisch λείβω sob um en oque *leH- ‘gießen é mencionado. Po an o, se em po
um en oque *leib-/*libnich passando, o que ambém pela acima mencionada
lussnamen wes älischen Leppe, que ob iamen e indoge manisch *-b- > -pen häl , é
con i mado. Isso le a à consequência, que o o sname Leipzig em um abo dagem
p é-ge mânica *Libā ou semelhan e emon a. A mudança pa a ge mânico
*-pun e blieb. A o mação de nome po ém pôde em aneleamen o a uma in ei a sé ie
de semelhan es o mações bem se ans e ido no ge mânico, eu menciono aqui
Hee e, Weh e, Lesse, Ecke de, Hemmingen, Mei ze, e epo a pa a mais nomes de
compa ação e elogios em NOB (III 425
427) e Udolph (2004: 141142).
Wie ich schon meh ach angedeu e habe, sp echen – abgesehen on de hie
discu iam e imologia do nome Leipzig ou os nomes e ambém ou os a gumen os
pa a que o espaço de Leipzig não ao u ode al ge manischen siedlungsgebie
pe enceu. Das in es igações aos nomes ge mânicos (Udolph 1994) é aqui só sob e
a disseminação das o mações em -i hi-, as su ix o mações com - -, -s-, -s und
-s -, a dispe são dos -leben-, la und haugaz-nomes a e e i .
Es e pensamen o de uma a dia ge manização do espaço Leipzige , que ainda
nunca oi discu ido, lança ago a al ez ambém no a luz em alguns o sund
aquesse names, que a é ago a de uma segu a escla ecimen o não pude am se
alimen ados. Em oda a b e idade sejam chamados:
JÜRGEN UDOLPH
90 Ac a Linguis ica Li huanica XC
1. Luppe: O nome é bem com Eichle (1981: 49), Eichle , Wal he (2010: 121) e Udolph
(1990: 152 .) como o mação p é-ge manica *Lupā a au assen e à da po Udolph
zusammenges ell en Sippe um Łupawa, Łupia e c., (assim ambém Eichle ,
hie zu auch die Lippe < Lupia, zu s ellen. Das -p- is un e schoben geblieben
Wal he 2010: 121) ou mas se assume que um Fim Sla ischen esul an e pela
mudança de som oi po Pe se z . 2. Pa he: Eichle , Wal he (2010: 122)
esc e e : 1040 (Fälschung/ Kopie)/1285 Pa da lu ius, um 1165 Pa da, 1215 in medio
Pa de e c. [...] A consequen e P-esc i u a ob iga à acei ação do mesmo da
o igem do nome he : uma base ge mânica é, po an o, imp o á el, já que o
Psich a Fen wickel e ia que [...]. 3. Pleiße com Pleißengau (que se o iginalmen e
ambém Plisna, Plisni chama a, 976 pagus Plisina). O Flussname: 1021, 1040, 1118,
1285 u.ö. Plisina, Plisna; em cada caso é o nome a uma com o iginalmen e
Panlau enden aiz a coloca . Uma ez que uma deu u a de sla isch pleso ‘See
sonicamen e não é possí el, em-se a uma conexão a indoge manish *Plesa a
*pel-/*pl- ‘ ließen, innen, gießen quase po cima, o que em como consequência,
que o nome não da ge mânica Lau e schiebung em sido subjugado (Udolph
1979: 386, 388; Eichle 1981: 51). Os Ge manes êm o nome apa en emen e ainda
não conhen o, pois eles o e ia de ou a o ma a *Flwei e desen ol ido
(Eichle , Wal he
2010: 123).
4.: De impo ância é ambém um o sund lussname, que ca. 50 km ao sul de Leipzig
ica e apa en emen e ambém nenhuma aça da ge manica Lau e schiebung
ap esen a: é ala de Aga, um ca 15 km longo a luen e do Weißen Els e , cujo nome
ambém as Ge ae O s eile G oßaga e Kleinaga ca egam. As p o as his ó icas
são em ou o luga mencionadas2, aqui uma encu ada lis agem: 1248 (cópia)
Hein icus de Ogawe, um 1250 Hein icus de Ogawe, Hein icus de Ogau, 1251 Hen icus de
Ogawe, 1262 Be oldus de O[gau], 1296 in Ogawe, 1273 Be holdus de Ogene , 1364
G ossen Agow, poucos Agow, 1424 Agaw, G ossen Agow, 1432 in he, 1501 G ossen
Agow, 1501 G ossen Agaw, 1518 Agaw, (um 1530) a 1542 a G ossen Agaw, 1564 a 1550
klain Agaw, 1553 majo Agaw (B omme 31), 1567 Agaw, 1567
(K e schme ) e c.
Isso é um nome di ícil, mas a pesquisa é-se bas an e segu a, que do
i e sname a pa i é. El iede Ulb ich (1957: 237) não em nenhum
deu ungs o schlag, H. Wal he (2004: 31, 37) ai de um nome sla ischo e de uma
base o m *Oga a de, dá mas nenhuma e ymologia. A. G eule (2014: 25) ê uma
al so bische base o m *Oga a como 2 acesso:
h ps://www.p o -udolph.com/ge a-aga/ [Zug i 24.1.2024].

S aipsniai / A icles 91
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
uma Sla ização de ge manish *Agw(j)ō an, wo an -a(h)wa epen se. As duas
componen es e iam en ão Au(e) e -aha ‘Wa e , Fluss sido. Isso é mui o
imp o á el, pois essa combinação não é ou a ez conhecida. Zudem, Au(e) no
Sla ischo di icilmen e como Age scheinen. Man em um ou o caminho i . Sabemos
que -a a no esla isco um ípico lussnamenbildungselemen sido, bem
econhecí el em nomes como Wi awa, Ila a, Tyna a, Gliniawa, Dub a a, T na a.
Po an o, o am o sla ische nomes, quando eles ie am em sla ischen boca, não
a amen e com es e elemen o ampliado. Podemos o u.a. e a Opa a (d . T oppau),
Mo a a ‘Mäh en, Pilawa em Schlesien u.a.
Se se esse inco po a , esul a-se seguin e sequência de nomes: G und o m
*Agā > sla izado Oga a ( emdes -awi d no esla ischo quase semp e a -o-) >
alemão Aga.
Sai se ia en ão, assim ambém já W. P. Schmid, de *Aga, com o qual o nome a um
g upo an igo, mui o an igo i e snomes pe ence, dos quais se nome aqui a ci a
pode: Aga, i e sname in Le land; Ai e em F ança, 8. Jh. Agei a, 11. Jh. Agi a; Age
em Aus ia, 810 Agi a; a Ege , 805 Aga a; Ege , N l. d. Wö ni z; Ais in Ös e eich, 853
Agas a, 985 Ages a u.a.m. Base desses an igos nomes é uma pala ag upo um al ind.
ája i ‘ eib , la in. agō ‘ eibe, üh e (F emdwo agie en), al no d. aka ‘ ah en,
al ind. aji áh ‘ asch, behende.
Como ão mui as ezes, são águas nomes mui o simplesmen e o mados; aqui
ap oximadamen e a en ende como ‘( asch) d ibando, se mo endo.
A pa i dos aqui eunigados p onunciamen os podem-se os seguin es
Consequências i a :
1) A deu ung pa a o ON. Leipzig de e, como semp e no campo de disciplined
name o schung, dos mais an igos e idencias, que inequi ocamen e a *-bizem,
não a *p-.
2) Uma in luência da binnenhochdeu sche consonan enschwächung é dian e do
desen ol imen o es á el do opónimo (anzächs -b-, mais a de p-) excluído.
3) Uma explicação do esla isco é mui o imp o á el, como o nome de esla os a
oben du chge üh e de aillie e Analyse gezeig ha . Spä e alle dings is de
esla isch lipa ‘Linde e a o mações com -skwie Omsk, Vi ebsk, Gdańsk alinhado
sido. No alemão ele oi o al odeu sche diph hongie ung de *-ī- > -eiun e zogen. 4) A
melho conexão de um an igo en oque *Libā o e ecem as g egas Appella i a um
λείβω ‘ äu eln, gießen.
Nesse con ex o é sob e isso a e e i -se, que águesse names em-se ambém
im Allgemeinen mi sogenann en Wasse wö e n beleg wu den. Mag man
JÜRGEN UDOLPH
92 Ac a Linguis ica Li huanica XC ambém as pesquisas de Hans K ahe conside am
c i icamen e, mas suas obse ações quan o aos undamen os appella i icos dos
an igos e mais elhos aquece nomes man êm ainda po dian e sua alidade. Ele
esc e eu: Hinsc i o à semasiologia e e imologia, a mais o iginal e sem dú ida mais
an iga namenschich pa e de ão chamados pala as de água, ou seja, de
bo enções pa a ‘ luissen es água‘, ‘quelle‘, ‘Bach‘,‘Fluß‘, ou ‘ ließen‘ [...] com
inúme as inas e inas signi icasscha ie amen os, como elas ao homem an e io
em sua p ecisa obse ação da na u eza em ica medida es a am a g [...] (K ahe: 1964:
34). Não mui o di e en e julgou já Robe Fe guson (1862: 5), quando ele en a izou:
They we e indeed o he mos pa simple appella i es, being mos commonly
no hing han wo ds signi ying wa e . Como co e as essas obse ações são, em
há 50 anos em uma coleção de hid og aphischen Te mini Ma ian Ju kowski (1971)
pa a o Uk ainische p o ado. Seu li o unei a ca. 6.000 Appella i a, que com a água
es ão conec adas. É, po an o, udo ou o do que con incen e, que nos
aquece names em úl imo empo signi icados como ‘se (zusammen ügen), ‘G und,
Boden, B e e wand, ‘(e )näh en, ‘bed ängen, zuse zen, ‘Weg, Reise u.a.m.
p esumi se . Indica -se é ambém à in es igação de Dunja B ozo ić-Ronče ić (1997)
a apella i os na hid onímie c oa a.
Res a ainda a ques ão, qual águas ou qual wasse eiche e i ó io em ou em
Leipzig com esse nome oi ocupado. A pe gun a é di ícil de esponde . Isso es á
no (exemaligen) Gewässe namene z, o que eu pa a a conclusão ainda gos a ia de
en a b e emen e.
6. GEWÄSSER IN UND UM LEIPZIG
Die F age is , wie die ühe Topog aphie de S ad bescha en wa . Dabei
con inua a se basea nos abalhos de Geo g G ebens ein (dazu s. abaixo) (Koch
2008: 11). Depois Koch (2008: 10) su giu Leipzig no angulo da Els e -, Pleißenund
Pa heaue. O gexido solo mos a-se na á ea u bana como Sande sob e
Geschiebelehm. Na Aue a nó dico disso encon a a é a ês me os al a Lehm.
Além isso, diz lá em Koch: O nome da cidade de i a-se p esumi elmen e da pala a
esla a pa a ‘Linde, ele pode ia po ém ambém de ‘ ließen i (Koch 2008: 10 sob
e e ência a Eichle , Wal he 2001: 577 .). Em S . Koch diz-se en ão mais: Esse
a a-se aqui de uma ques ão, que não sem impo ância pa a a posição da an iga
ansiedlung é, já que a uma explicação pa a uma Anhöhe sob e a úmidas Flussaue, a
ou a mais pa a uma Niede ung na Pa he speäche.
S aipsniai A icles 93 /
De Name Leipzig und die Ge manische Lau e schiebung
Den Ve lau de Gewässe im Mi elal e ekons uie e G. G ebens ein
(1953, bem como 1995), em cujos abalhos se a cidadehis ó ico pesquisado Pa he
egelmäßig ges ü z haben und wei e hin s ü zen. Die on Os en kommende
pe luu inicialmen e no a ual T öndlin ing e muundou no oes e do cen o da cidade
em a Els e , sendo o io uma sump ige aue c ia . A Pa heniede ung alcançou do
a ual B ühl quase 500 m pa a no e quase a é à a ual U e s aße. Ac edi a-se que a
Pa he já mais a de no 12. Século e legado e mais nó dico conduzido sido, de modo
que um à cidade adjacen e a eal pudesse se ganho, no qual a Hallische Vo s ad oi
angelada ao longo da Ge be s aße. En e as na u ais ließwasse s do Leipzige
Binnendel as pe encem ou pe enciam en e ou os no sul a Paußni z, a Rödel, e o
Cobu ge Wasse e na No dwes aue o Hundewasse e as mui as e gaídas
Luppeläu e, como z.B. a Südliche und Nö dliche Al e Luppe, Ro e Luppe, Heuweg-Luppe,
Schlohbachs-Luppe, Namenlose Luppe. Além disso, muunda am os Gösel e a Pa he
como maio es Bachauen em an igos Muldeu s om äle n, bem como as Nö dliche e a
Ös liche Rie zschke e o Zschampe como pequenas bäche no Leipzige Binnendel a.
Os ainda un egulados ios e am gea cados po inúme os secundá ios, al wasse n e
innsalen, que ineun a am en e si, se en ão no amen e di idi am, após inundações
equen emen e seu deco e mende am e assim um ex ensi o ließwasse ne z
o ma am. Relik e disso são po exemplo a Ba schke, a Paußni z, a Kleine Luppe, a
Al e Luppe ou o Hundewasse . To almen e a a essam a á ea u bana Leipzigs ios,
Bäche e G äben com uma o al comp imen o de ce ca 176,4 km. É impossí el
de e mina , qual águas e en ualmen e o iginalmen e como *Libā ou semelhan e
nomeado oi. A maio p obabilidade êm, segundo minha opinião, conside ações, como
elas o am emp egadas po Eichle , Wal he (2010: 129 133): dema cando, a
denominação o iginal não se de e e e e ido a um (indi idual) aquece nom, mas à
(2009), o qual o nome Leipzig em como indicação a egião com água eich um; gl.
ambém Hengs (2010: 135). O nome oi en ão sob e a nascen e siedlung, que se
desen ol eu pa a Leipzig, ans e ido.
an Wasse läu en eiche Landscha . Dem en sp ich de Bei ag on Hengs
LITERATUR
As o Jacques 1984: Lio an au e gna e Lieu an languedocien. ‒ Nou elle e ue
d’onomas ique 3/4, 23–24.
JÜRGEN UDOLPH
94 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Babik Zbigniew 2001: Najs a sza wa s wa nazewnicza na ziemiach polskich w g anicach
wczesnoś edniowiecznej Słowiańszczyzny, K aków: Uni e si as.
Bank M.V.1971: Банк М. В. Спостереження над мiкрогiдронiмiэю схiдного
Закарпаття [Spos e ežennia nad mik ohid onimièju schidnoho Zaka pa ia]. ‒
Питання гiдронiмiки [Py annia hid onimiky]. Матерiали III Pеспублiканськоï
ономастичноï (гiдронiмiчноï) нaрaди [Ma e ialy III Respublikans’koji onomas ičnoji
(hid onimičnoji) na ady], Kиïв: «Наукова думка» [Kyji : „Nauko a dumka“], 61‒67.
Bedna czuk Leszek 1993: Die S ellung de Gewässe namen Polens inne halb de
al eu opäischen Hyd onymie. Heidelbe g: J. Udolph 1990 [Rezension zu]. ‒ Onoma 37,
20‒261.
Be ge Die e 1999: Duden, Geog aphische Namen in Deu schland: He kun und
Bedeu ung de Namen on Lände n, S äd en, Be gen und Gewässe n, 2., übe a b. Au l.,
Mannheim, Leipzig, Wien, Zü ich: Duden e lag.
Bezlaj F ance 1956–1961: Slo enska odna imena 1–2, Ljubljana: Ins i u za
slo enski jezik.
Bezlaj F ance1969: Onomas ika in leksikologija. – Onomas ica Jugosla ica 1, 10–21.
Bichlmeie Ha ald 2013: Einige indoge manis ische Anme kungen zu
mu maßlichen Ablei ungsg undlage des O snamens Leipzig: dem Flussnamen u ge m.
*Līƀō- bzw. dem Gebie snamen u ge m. *Līƀa- (mi einem Exku s zum Namen
de Rhön und einem Anhang mi wei e en Übe legungen zum Namen de Elbe). –
Namenkundliche In o ma ionen 101/102, 49–75.
Bichlmeie Ha ald 2015: Zu E ymologie des O snamens Leipzig. – Leipzig on
An ang an. Beglei band zu Auss ellung des S ad geschich lichen Museums Leipzig 20. Mai –
25. Ok obe 2015, 36–37.
Bily Inge 1995: O snamenbuch des Mi elelbegebie s, Be lin: Akademie Ve lag.
Bosse Hein ich 1939: Zu Deu ung des Flu namens Liebelose. – Mona sblä e de
Gesellscha ü pomme sche Geschich e und Al e umskunde 53, 14–16.
B ozo ić-Ronče ić Dunja 1997: Apela i i u h a skoj hid onimiji: Disse a ion,
Zag eb: Philosophische Fakul ä de Uni e si ä Zag eb.
Dauza Albe , Deslandes Gas on, Ros aing Cha les 1978: Dic ionnai e
é ymologique des noms de i iè es e de mon agnes en F ance, Pa is: Klincksieck.
DO – Deu schen O snamenbuch, h sg. on M. Niemeye , Be lin, Bos on: Wal e de
G uy e , 2012.