Kos as
USPALIS
MATEMAT-
IKOS
TERMINY
ZODYNO
SULAUKUS
Sickian ,
que e
lie u iy
lingua bi y
lygia e é
Siuolaikiné-
ms
kul d ingy
e
ci ilizuo y
au y
linguas,
p ecisa,
que nós
u é ume
não só
eg asing-
a, bem
su a ky-
q
bend ing
lingua o
galbi
uZ cko gio
Sim medio
p adzioje,
be e
eg asin-
gg do
ensino
kalby. E
ciência
língua é
pois a
mesma
bend iné
língua plus
ciência
e minija.
Todél, pa a
iSlaiky i
misy
linguas
gy ybingu-
mg e seu
p es iZa
(ne só
en e
kalbo y -
os
specialis -
y), é
p eciso
spa ciau
a a ky-
i e
no min i,
kai
iiks a e
ku i
lie u ikq
mokslo
e minijg.
Pab éziu
lie u isk 4,
one
in e naci-
onaling,
po que, kai
kieno
opinião,
nesq
necessalo
c ia ou
no min i
lie u iskus
e minus.
Panka
oma
in e naci-
onais (o
ainda
pap asCi-
au ki y
kalby)
e minos e
addé i a jy
lie u iSkas
gal ines e
p iesagas.
Assim
biisiq
pap asci-
au e
moksliSki-
au
(p idu u-
me i j
Vaka us
g cidiau).
Kad
u é ume
lie u iska
mokslo
kalba,
p ecisa,
que quan o
mais
e miny
bii y i§
ik o
lic u iski.
Todél cada
a igo
publicainys
sob e
moksly
e minus,
quan o
mais
e miny
Zodynas,
causelia
didelj
susidomé-
jima
smalsu, ka
no o jis
da é: misu
mokslo
kalbos
aidai.
a
Há mui o com
impaciência
espe éme
Ma ema í os
e miny
Zodyno
(MTZ)
apa ição.
No s p ices
me y
15
a spausdin ame
Fizikos e my
Zodyne
(FTZ) são
alguns dos
bi inhos
ísicos
e mos de
ma emá ica,
mas não
bas a.
jy
Zinojome que
ma ema os
e miny
komisisuki é
mui o naujy
ja
lie u isky
e miny
pakei é
seniau
a olus,
a
odél ipejo
quan o
g eidiau jais
nosipazin i.
su
Não cuogiu
asi a
o
Zodyno e isões
nãoisauciu pa a
compe en e.
—
Que o só
po calbeapie
alguns alguns
i
comuns
p óximosus
e minos de
ísica
a
ma emá ica,
discu i
i
consume
comunsumus
di e enums.
jy
i
Às ezes
emca gi dé i
p ickai§ y,
kodél oms
pacioms
sa okoms
eiks i
ísicos
ma emikai
i
us a a
di e en es
e minus
e é eik3-
i
mé
(a .
FTZ
i
MTZ).
Negi eles
não
podem
conco d-
a dél um
e mo
comum.
Que o
esponde ,
que aqueles
di e en es
e mos
usados
samoningai
nesu a imy
né a.
i
ia
Um e mo
a o ino
só quando
os sa okos
são
idên icos
27
(i.e. é a
mesma
uma
sq oka).
Siuo caso
os
e mininai
eikSmé iy
e é são
u ilizados
ski ingom
sa okom
eiks i.
Ma ema i-
kai e mo
eikimé i á,
kokj ou de
quais
iSies
skaidiy (a
ki a
ma ema i-
nj dydj) ou
seu didumg
ele e iS k
ia. Fisikai
e mo
e é i á,
quan o ou
como
ísica
g andis é
j e in o
escolh e
(daZmais
in e pau i-
néje)
uni im
sis ema.
Po
exemplo, o
ísico di á:
Fó mula de
queda
li eéje
dydzio ¢
eiksmé é a
acele ai
de queda
li e, 0 seu
e é 9,81
m/s? , ou
Planko
cons an -
es h
eikimé
isicanes
são mui o
didele, e
suas e é
oda
mazy é
(6,6-10- J.s).
Abu di ziai
j e in i
expe imen-
i8kai.
Mui os
isikiniy
dydziy
pode bi i
j e in i e
eo i$kai
apskaiciu i
usando
ma emas
o mules
ou
modelius.
Kai quando
i8 ies os
pacios
sa okos
g e imose
ciência
Sakos são
eiSkiamos
desiguoda-
is e minis.
En ão já é
di ícil
iS eng i
con usões.
Tal
exemplo é
e my
komponeji-
as e
komponeni-
é
consumoim
lie u iy
alboje.
Ambos eles
kilg iS o
mesmo
la yni8ko
ZodZio
componens
(kilm.
componen-
is). Mas
di icilmen-
e os glima
conside a-
em
in e nacio-
nais. Os
ingleses
us oja só
componen-
, okieCiai
só
Komponen-
e,
anciizai
nei um, nem
ou o, e
ussos
abu. Abu
eles eiskia
sudé ing
kieno no s
(p ie aiso,
j enginio,
cheminio
compos o
ou mi8inio)
dalj.
P imei o
dajjZ mais
us oja
écnicai e
chemikai, 0
an ajj
ma ema i-
kai.
Fizikams
daZnai
ame
paciame
ex o
enka usa
ambos
aqueles
e minos.
Pa yZiui,
na eo ia
do
ele omag-
ne ismo, o
o e do
campo
abibaidiam-
-se do
enso do
campo
ele omag-
né ico,
cujo k o m
po nen ai
(sudedamo-
sios
pa es)
são o
o e do
campo
elé ico e o
o e do
campo
magné ico
(z . FTZ). O
mené o
enzo iaus
ko
mponen és
(i gi seus
componen-
esões) é
elé ico e
magné ico
campo
o eiy
ek o iy
componen-
eés (MTZ).
Assim
em a
dize
komponen-
y
komponen-
és ou
componen-
es são
komponen-
és.
No édami
iS eng i
pdinia os,
subs i ui
y abiejy
e miny
daZnai
a oda o-
me
lie u iska
e ming
dedam ji,
ku j
anksciau
g e a
komponen-
és
a ojo e
ma emikai.
Ago a
numa no a
MTZ
dedamosi-
os
abandonad-
a, deixik a
só
componen-
eé. Galbu
e pag is ai.
Fisikos
e miny
komisija,
conside a-
ndo-se
aqueles
assun os,
obse éo
que em
odos os
lie u iy
idioma
Zodynuose
(ne
mokykliniu-
ose) há
bons
soambus
lie u iskas
Zodis sdn-
28
das, que
como só
eigkia
sudedamajg
kieno
embo a dalj,
dél si ilo
usa como
e ming
écnicos,
o
químicos,
jj
ísicos, ma.
i
i
i
i
ema ikams
subs i ui
componen e
i
componen eés
(ou pelo
menos
g e a como
jy
lic u ikg
co espon-
dmeni).
Tal cu o
somos
e mo
acilmen-
e
P igy y
i
apidam-
en e paplis y.
Né a
sude ing
ísicos
i
ma ema ikai
e miny
imagem
i
d aizdas
consumo.
Kasdienje
alboje
g ieZ os
limi es en e
sa oky né a.
y
Em ísica
ge almen e
imagem é
a ibuído
abibidin i
paciam
caik ui,
0
imagem
an ininkui,
—
jo
o ma iam
Sai
a sipindéjus
a
lhe p a-
€ p ojus
kokj no s
op inj
p ic aisg
(I¢8j, Zii ona,
câme a e c.).
i
Rengiando
FTZ,
pasi a us
su
Ma ema ikos
e miny
comissão
ep esen an-
esis,
a aizdais
o am
nomeadas
i
g upiy
eo ias
sa okos,
apibiidinandi-
os
amce us
g upiy
ep esen an-
es
( us.
npedcmaeaenue,
angl.
ep esen a -
ion).
Mas isso
oi quase
p ies
me y.
20
Rengian
M’
ema iky
opinié dél
e mo,
o
ma y ,
pasikei é.
Ago a
MTZ ie
g upiy
a aizdai
sepa a de
ki y
a aizdziy
( us.
omo6paxmenue,
angl.
mapping).
Isso
bas an e
lógico
Zingsnis
i
con eúdo,
i
e miny
iena eikSmisk-
umo a Z ilgiu.
Só pena
que não
enha
o
sido ei a
cedo-
Ciau, p ies
iSleidzian
FTZ.
Ago a já
e á
nemaza
es o angy
padé i,
a é
aqueles
e minus
pasisa ins
ísicos.
Liko
neaisku,
como
chama
Tou ie
i
Laplace
o
imagemdus
( ans o man es)
que mui o
necessi am
ísicos, MTZ né a.
o
jy
S eikin inas
i
a aizdy
sepa ação
de imagem
( us.
opa63,
angl.
image).
Mas cê
iskam
ne
pode
conco d-
a .
Pa yzdziui,
se o
e lexo da
coisaje
espe ody
chama-se
e lex odi-
niu imagem,
isso de
odo não
en endam-
a, o que
en ão é
a aigdas.
Em ísica,
imagem
mi odíni-
ca é o
p incipal
a aizdy
exemplo.
Va gu
a
ma emá icas
aquele e mo
pode e é i
ki okiq
sen ido.
Exis e
Zodziy,
que,
biidami
usados
como
e mininai
j ai iose
ciência
Sakose, em
ou os
signi icados.
Pa yzziui,
modulis em
ísica é
usado
qualquai
qualque
de o mação
apibidni
(a i e i i),
ecnike ele
eiskia ce a
ce a
j enginio
s a inio dalj,
ma emake
a
o
(como
pa ece
iMTZ) ele
em
ainda ki y
p asmiy.
Uma
iS
jy
—
skaidiaus
a
ou o
dydzio
absolu inis
didumas.
Só não
en endoama,
codél e minai
skaiciaus
absoliu usis
didumas
skaiciaus
modulis
i
ap esen
sepa adamen-
e em doisêu
lisduos sem
e e ência i§
29
um j ou o.
Fisicos,
no édami
iS eng i modio
e mo
plu alia eik$mi-
skumo, us oja
só absoliu usis
skaiGiaus
g andum a ba
absoliucidji
dydzio e é,
quando se ala
sob e
dimensinj dydj,
j e in a
isicas
unidades.
Pode-se
menciona e
mais nedideliy
neaiskumy ou
ne ienodumu,
ypaé alando
sob e no os
e minus. S ai
alguns
exemplozdziy.
Quão di e e
{ e is de
e és, sie is
de jun ação,
likinys de
esiduum,
ma emy
déjinys do
isiky
sdnglaudos
(espe€ quando
os
co esponden-
es em ou as
línguas são os
mesmos)?
Kodél s é inis
plu aliclis, mas
unções (a
k ei és) su ikio
cen as?
(Fizikoje
cinema su ikis
ai jéga,
p oduzida
Zeme aukia
q king). Kodél
lie u iskas
pés amis
( iziky
ne a ojamas)
sug e izado
com usiku
nepenoc ( iz.
pé nasa) e
angli8ku
ansla ion (liz.
slinkimas)?
No in
paSalin i Gia
paminé us e
nepaminé us
ne icnodumus
ou in i
neaiskumus,
eiké y Zino i
isy y e miny
apib ézimus, e
isso já
4i8kinamyjy
Zodyny
assun o. Ago a
bii y
p e e idau ina
qualque
mesmo
ma emá icos
ou lie u iy
língua
publicação
inclui pelo
menos
neaiskiausiy,
isy pi ma
naujyjy,
e miny
apib ézimus.
Penso bii y ú il
comuns ou
p óximos
e minus de
ísica e
ma emá ica e
jy a ojima
discu i nas
comuns
e minis de
ísica e
ma emá ica
komisijy
pos¢dziões,
pelo menos
seik es i j seu
posédZius
ou as komisiji
ep esen ao -
y. Pa ece que
Siek an o
di e encia
ma emá ica e
isiky e miny
komisijy
nuos a a j
a p au iniy e
lie u i8ky
e miny
a ojima.
Embo a
ma emá icos,
o mando MTZ,
d asiau ki é e
pasidilé mais
naujy
lie u isky
e miny do que
ísicos,
p epa ando
FTZ, is dél o j
eles eciau
negu ísico
lie u iSkam
e mui cikia
p immenybg do
que
in e nacional.
Ypaé¢ isso
pasaki a ia
sob e
sudé inius
( iSinius)
e mos. Em
mui os casosy
si ilomas
apenas
in e nacional
e minio,
embo a
disponim
bas an e bom
lic u iskas
co espondme-
n o, al ez já
a é usado.
Pa yZiui,
o necidos
in e nacionais
bid a dZiai
( iSiniai
paZyminiai)
e ek y iisis,
ek i alen usis,
globalusis,
homogéninis,
ho izon alusis,
lokalusis,
maksimalisis,
minimalisis,
speci inis,
s aciona is,
e ikalusis e
k ., mesmo
nep an g e a
lic u idedisky-
meny (sinonimy)
e icazasis,
lygia e is
(Iygia eiksmis),
is o inis (a
pasdulinis),
jednaly is,
gulscidsis,
ié inis,
maiidusiasis,
sa i as,
nuos o isis,
s aciasis e pan.
Alguns en e-
30
au inhos
Zodziai
lie u iy
kalboje
émé
aidin i
pa azi i-
nj olj
s umia a
já
i8s iime i$
miisy
idiomas
ge us
sa us
ZodzZius.
Pa yzdzi-
ui,
pode-se
dize que
in e nau-
iniai
ho izon -
alisis,
e icalu-
sis já
i8s iimé
lie u i8k-
us
gulscidsis,
s adidsis.
Jo em
ge ação
mesmo
nebeZino
jy
p asmés,
mai8o su
nuozulnis-
is,
s a men-
dsis,
embo a
p e
gue a e
ainda
longokai
após
gue a
ie
lie u i8ki
Zodziai i
isuomen-
és, e
mokyklo-
je buVo¢
amplame-
n e
u ilizados.
Alguns
e mos
in e naci-
onais são
usados
múl iia ei-
kSmi8kai,
e já
uma eiks-
miSkumas
é a mais
impo an-
e boa
p op ied-
ade do
e mo.
Pa yzziui,
op imali-
s usado
p asmém-
is
ge íssim-
o,
palankís-
simo,
inkamís-
simo,
pa ankís-
simo e k .
;
s wk i-
a é
usada
(ben
isiky)
p asmém-
is
sanda a,
da inys,
junginys,
bandinys,
embo a
em odos
os
Zodynos
ela seja
indicada
só como
lie u iSko
Zodzio
sanda a
sinónimo.
Fisikos
e miny
komisija
man ém
disposiçõ-
es, que se
é bom
le u isk-
as e mo,
isso ele e
p ecisa
o nece
pi menyb-
e, e não
in e naci-
onal (ou
pelo
menos
usa ¢
pa alela-
men e
com
in e naci-
onal),
ypa€
populia i-
ões e
escola in-
iuose
ex os.
Si ilome
ais
disposiçõ-
es isu
cump i e
ma emá -
icos, e
ki y
mokslo
Saky
e miny
a ado -
es e
consumid-
o es.
31