scieee Open visual document viewer

Matematikos terminų žodyno sulaukus

Kostas Ušpalis

Full text

Kos as USPALIS MATEMAT- IKOS TERMINY ZODYNO SULAUKUS Sickian , que e lie u iy lingua bi y lygia e é Siuolaikiné- ms kul d ingy e ci ilizuo y au y linguas, p ecisa, que nós u é ume não só eg asing- a, bem su a ky- q bend ing lingua o galbi uZ cko gio Sim medio p adzioje, be e eg asin- gg do ensino kalby. E ciência língua é pois a mesma bend iné língua plus ciência e minija. Todél, pa a iSlaiky i misy linguas gy ybingu- mg e seu p es iZa (ne só en e kalbo y - os specialis - y), é p eciso spa ciau a a ky- i e no min i, kai iiks a e ku i lie u ikq mokslo e minijg. Pab éziu lie u isk 4, one in e naci- onaling, po que, kai kieno opinião, nesq necessalo c ia ou no min i lie u iskus e minus. Panka oma in e naci- onais (o ainda pap asCi- au ki y kalby) e minos e addé i a jy lie u iSkas gal ines e p iesagas. Assim biisiq pap asci- au e moksliSki- au (p idu u- me i j Vaka us g cidiau). Kad u é ume lie u iska mokslo kalba, p ecisa, que quan o mais e miny bii y i§ ik o lic u iski. Todél cada a igo publicainys sob e moksly e minus, quan o mais e miny Zodynas, causelia didelj susidomé- jima smalsu, ka no o jis da é: misu mokslo kalbos aidai. a Há mui o com impaciência espe éme Ma ema í os e miny Zodyno (MTZ) apa ição. No s p ices me y 15 a spausdin ame Fizikos e my Zodyne (FTZ) são alguns dos bi inhos ísicos e mos de ma emá ica, mas não bas a. jy Zinojome que ma ema os e miny komisisuki é mui o naujy ja lie u isky e miny pakei é seniau a olus, a odél ipejo quan o g eidiau jais nosipazin i. su Não cuogiu asi a o Zodyno e isões nãoisauciu pa a compe en e. — Que o só po calbeapie alguns alguns i comuns p óximosus e minos de ísica a ma emá ica, discu i i consume comunsumus di e enums. jy i Às ezes emca gi dé i p ickai§ y, kodél oms pacioms sa okoms eiks i ísicos ma emikai i us a a di e en es e minus e é eik3- i mé (a . FTZ i MTZ). Negi eles não podem conco d- a dél um e mo comum. Que o esponde , que aqueles di e en es e mos usados samoningai nesu a imy né a. i ia Um e mo a o ino só quando os sa okos são idên icos 27 (i.e. é a mesma uma sq oka). Siuo caso os e mininai eikSmé iy e é são u ilizados ski ingom sa okom eiks i. Ma ema i- kai e mo eikimé i á, kokj ou de quais iSies skaidiy (a ki a ma ema i- nj dydj) ou seu didumg ele e iS k ia. Fisikai e mo e é i á, quan o ou como ísica g andis é j e in o escolh e (daZmais in e pau i- néje) uni im sis ema. Po exemplo, o ísico di á: Fó mula de queda li eéje dydzio ¢ eiksmé é a acele ai de queda li e, 0 seu e é 9,81 m/s? , ou Planko cons an - es h eikimé isicanes são mui o didele, e suas e é oda mazy é (6,6-10- J.s). Abu di ziai j e in i expe imen- i8kai. Mui os isikiniy dydziy pode bi i j e in i e eo i$kai apskaiciu i usando ma emas o mules ou modelius. Kai quando i8 ies os pacios sa okos g e imose ciência Sakos são eiSkiamos desiguoda- is e minis. En ão já é di ícil iS eng i con usões. Tal exemplo é e my komponeji- as e komponeni- é consumoim lie u iy alboje. Ambos eles kilg iS o mesmo la yni8ko ZodZio componens (kilm. componen- is). Mas di icilmen- e os glima conside a- em in e nacio- nais. Os ingleses us oja só componen- , okieCiai só Komponen- e, anciizai nei um, nem ou o, e ussos abu. Abu eles eiskia sudé ing kieno no s (p ie aiso, j enginio, cheminio compos o ou mi8inio) dalj. P imei o dajjZ mais us oja écnicai e chemikai, 0 an ajj ma ema i- kai. Fizikams daZnai ame paciame ex o enka usa ambos aqueles e minos. Pa yZiui, na eo ia do ele omag- ne ismo, o o e do campo abibaidiam- -se do enso do campo ele omag- né ico, cujo k o m po nen ai (sudedamo- sios pa es) são o o e do campo elé ico e o o e do campo magné ico (z . FTZ). O mené o enzo iaus ko mponen és (i gi seus componen- esões) é elé ico e magné ico campo o eiy ek o iy componen- eés (MTZ). Assim em a dize komponen- y komponen- és ou componen- es são komponen- és. No édami iS eng i pdinia os, subs i ui y abiejy e miny daZnai a oda o- me lie u iska e ming dedam ji, ku j anksciau g e a komponen- és a ojo e ma emikai. Ago a numa no a MTZ dedamosi- os abandonad- a, deixik a só componen- eé. Galbu e pag is ai. Fisikos e miny komisija, conside a- ndo-se aqueles assun os, obse éo que em odos os lie u iy idioma Zodynuose (ne mokykliniu- ose) há bons soambus lie u iskas Zodis sdn- 28 das, que como só eigkia sudedamajg kieno embo a dalj, dél si ilo usa como e ming écnicos, o químicos, jj ísicos, ma. i i i i ema ikams subs i ui componen e i componen eés (ou pelo menos g e a como jy lic u ikg co espon- dmeni). Tal cu o somos e mo acilmen- e P igy y i apidam- en e paplis y. Né a sude ing ísicos i ma ema ikai e miny imagem i d aizdas consumo. Kasdienje alboje g ieZ os limi es en e sa oky né a. y Em ísica ge almen e imagem é a ibuído abibidin i paciam caik ui, 0 imagem an ininkui, — jo o ma iam Sai a sipindéjus a lhe p a- € p ojus kokj no s op inj p ic aisg (I¢8j, Zii ona, câme a e c.). i Rengiando FTZ, pasi a us su Ma ema ikos e miny comissão ep esen an- esis, a aizdais o am nomeadas i g upiy eo ias sa okos, apibiidinandi- os amce us g upiy ep esen an- es ( us. npedcmaeaenue, angl. ep esen a - ion). Mas isso oi quase p ies me y. 20 Rengian M’ ema iky opinié dél e mo, o ma y , pasikei é. Ago a MTZ ie g upiy a aizdai sepa a de ki y a aizdziy ( us. omo6paxmenue, angl. mapping). Isso bas an e lógico Zingsnis i con eúdo, i e miny iena eikSmisk- umo a Z ilgiu. Só pena que não enha o sido ei a cedo- Ciau, p ies iSleidzian FTZ. Ago a já e á nemaza es o angy padé i, a é aqueles e minus pasisa ins ísicos. Liko neaisku, como chama Tou ie i Laplace o imagemdus ( ans o man es) que mui o necessi am ísicos, MTZ né a. o jy S eikin inas i a aizdy sepa ação de imagem ( us. opa63, angl. image). Mas cê iskam ne pode conco d- a . Pa yzdziui, se o e lexo da coisaje espe ody chama-se e lex odi- niu imagem, isso de odo não en endam- a, o que en ão é a aigdas. Em ísica, imagem mi odíni- ca é o p incipal a aizdy exemplo. Va gu a ma emá icas aquele e mo pode e é i ki okiq sen ido. Exis e Zodziy, que, biidami usados como e mininai j ai iose ciência Sakose, em ou os signi icados. Pa yzziui, modulis em ísica é usado qualquai qualque de o mação apibidni (a i e i i), ecnike ele eiskia ce a ce a j enginio s a inio dalj, ma emake a o (como pa ece iMTZ) ele em ainda ki y p asmiy. Uma iS jy — skaidiaus a ou o dydzio absolu inis didumas. Só não en endoama, codél e minai skaiciaus absoliu usis didumas skaiciaus modulis i ap esen sepa adamen- e em doisêu lisduos sem e e ência i§ 29 um j ou o. Fisicos, no édami iS eng i modio e mo plu alia eik$mi- skumo, us oja só absoliu usis skaiGiaus g andum a ba absoliucidji dydzio e é, quando se ala sob e dimensinj dydj, j e in a isicas unidades. Pode-se menciona e mais nedideliy neaiskumy ou ne ienodumu, ypaé alando sob e no os e minus. S ai alguns exemplozdziy. Quão di e e { e is de e és, sie is de jun ação, likinys de esiduum, ma emy déjinys do isiky sdnglaudos (espe€ quando os co esponden- es em ou as línguas são os mesmos)? Kodél s é inis plu aliclis, mas unções (a k ei és) su ikio cen as? (Fizikoje cinema su ikis ai jéga, p oduzida Zeme aukia q king). Kodél lie u iskas pés amis ( iziky ne a ojamas) sug e izado com usiku nepenoc ( iz. pé nasa) e angli8ku ansla ion (liz. slinkimas)? No in paSalin i Gia paminé us e nepaminé us ne icnodumus ou in i neaiskumus, eiké y Zino i isy y e miny apib ézimus, e isso já 4i8kinamyjy Zodyny assun o. Ago a bii y p e e idau ina qualque mesmo ma emá icos ou lie u iy língua publicação inclui pelo menos neaiskiausiy, isy pi ma naujyjy, e miny apib ézimus. Penso bii y ú il comuns ou p óximos e minus de ísica e ma emá ica e jy a ojima discu i nas comuns e minis de ísica e ma emá ica komisijy pos¢dziões, pelo menos seik es i j seu posédZius ou as komisiji ep esen ao - y. Pa ece que Siek an o di e encia ma emá ica e isiky e miny komisijy nuos a a j a p au iniy e lie u i8ky e miny a ojima. Embo a ma emá icos, o mando MTZ, d asiau ki é e pasidilé mais naujy lie u isky e miny do que ísicos, p epa ando FTZ, is dél o j eles eciau negu ísico lie u iSkam e mui cikia p immenybg do que in e nacional. Ypaé¢ isso pasaki a ia sob e sudé inius ( iSinius) e mos. Em mui os casosy si ilomas apenas in e nacional e minio, embo a disponim bas an e bom lic u iskas co espondme- n o, al ez já a é usado. Pa yZiui, o necidos in e nacionais bid a dZiai ( iSiniai paZyminiai) e ek y iisis, ek i alen usis, globalusis, homogéninis, ho izon alusis, lokalusis, maksimalisis, minimalisis, speci inis, s aciona is, e ikalusis e k ., mesmo nep an g e a lic u idedisky- meny (sinonimy) e icazasis, lygia e is (Iygia eiksmis), is o inis (a pasdulinis), jednaly is, gulscidsis, ié inis, maiidusiasis, sa i as, nuos o isis, s aciasis e pan. Alguns en e- 30 au inhos Zodziai lie u iy kalboje émé aidin i pa azi i- nj olj s umia a já i8s iime i$ miisy idiomas ge us sa us ZodzZius. Pa yzdzi- ui, pode-se dize que in e nau- iniai ho izon - alisis, e icalu- sis já i8s iimé lie u i8k- us gulscidsis, s adidsis. Jo em ge ação mesmo nebeZino jy p asmés, mai8o su nuozulnis- is, s a men- dsis, embo a p e gue a e ainda longokai após gue a ie lie u i8ki Zodziai i isuomen- és, e mokyklo- je buVo¢ amplame- n e u ilizados. Alguns e mos in e naci- onais são usados múl iia ei- kSmi8kai, e já uma eiks- miSkumas é a mais impo an- e boa p op ied- ade do e mo. Pa yzziui, op imali- s usado p asmém- is ge íssim- o, palankís- simo, inkamís- simo, pa ankís- simo e k . ; s wk i- a é usada (ben isiky) p asmém- is sanda a, da inys, junginys, bandinys, embo a em odos os Zodynos ela seja indicada só como lie u iSko Zodzio sanda a sinónimo. Fisikos e miny komisija man ém disposiçõ- es, que se é bom le u isk- as e mo, isso ele e p ecisa o nece pi menyb- e, e não in e naci- onal (ou pelo menos usa ¢ pa alela- men e com in e naci- onal), ypa€ populia i- ões e escola in- iuose ex os. Si ilome ais disposiçõ- es isu cump i e ma emá - icos, e ki y mokslo Saky e miny a ado - es e consumid- o es. 31