scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Dėl kai kurių metrologijos terminų

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Dėl kai kurių metrologijos terminų

Author: Vytautas Valiukėnas; Pranas Juozas Žilinskas
Year: 1997
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/809/900
Vy au as
VALIUKE-
NAS,
P anas
Juozas
ZILINSK-
AS DEL
KAI KURIY
METROL-
OGIJOS
TERMINU
Daba in-
és
lie u iy
kalbos
Zodyne [1]
Zodis
me olog-
ija
desc e -
éziamas
assim:
me o
moksogi-
ja
ma ylas.
Li uane
s anda -
d e LST
1281-93,,M-
e ologij-
a. Te mos
e
desc ize-
mai [2]
encon -
amos que
é a
ciência
sob e
medições,
mé odos
e meios
jy
ieno ei
maiky i
beiidus
eikiam-
am
measu e-
imy
obje i o
a ingi *.
P udai
p epa a-
mame,,Ta-
p au ini-
ame
pag indin-
iy i
bend yjy
me olog-
ijos
e miny
Zodyne [3]
me olog-
ija -
ma a imy
mokslas
(angl.
science
o
measu e-
men ,
anc.
science
de Ja
mesu e).,,Ta p au iniy Zodziy
Zodyne
[4] isso
múslas,
in es igan-
do
medidas i-
mos, jy
mé odosus,
unidades de
medição,
iene y
e alonus.
LTE [5]
andame:
me ologi-
ja isikos
Saka,
in es igan
medidas i-
mos,
mé odos,
pelos quais
a ingiu jy
uni o mida-
de e
eque ido
p ecisão.
Vemos que
me ologi-
as como
ciência
desc i éZi-
mai na a ual
Li u iskoje
li e a u a-
je né a
homodi,
aiu quase
em cada
desc i ézi-
me é Zodis
medidação,
issky us,,D-
aba inés
lie u iy
kalbos
zodyna.,,Ta-
p au iné-
je
s anda y
klasi ikaci-
joje [6]
me ologia
é dedicada
s i is, cuja
denominaç-
ão,,,Me ol-
ogija i
ma a imai.
Fisicas
ei8kiniai.
Misyone
opinião,,,Da-
ba inés
lie u iy
idiomas
Zodyne
me ologij-
osapib ézi-
mas
aisy inas.
No amen e
p epa am-
mo Zodyne
me o/ogi-
ja eiké y
desc i é2-
i
assim:,,me-
ologija
medição
mokslas.
Já kelin i
me ai
discu ida
dél
e miny
alo e e
eiksmé
consumo
[7-9].
Li uane
s anda -
d e [2]
izikinio
dydzio
e é
desc ezi-
ama
assim:
izikinio
dydzio
skai iné
iS ai8ka
escolhid-
os
une ais.
da no ma
li uana
LST ISO
31,,Dydiiai
e
unidade-
s* 0
encon -
amos:
e é
dydzio
unidade e
skai¢iaus
sandaug-
a; al
skai¢ius é
chamado-
,,dydzio,
is eik8 o
Siuo
unidade,
numine
alo .
Zodyne
[3] dydzio
e e
(angl.
alue o a
quan i y,
anc.
aleu
dune
g andeu-
)
desc e i-
za-se
assim:,,ki-
ekybiné
am em-
p e o
isolho
dydzio
i8 ai8ka,
dazniaus-
iai
suda y a
is medida
de
unidade,
mul iplic-
ado i8
skai¢iaus.
Assim,
especiais
nas
publicaç-
ões de
me olo-
gia
iSaiSkin -
a, o que é
dydzio
e é,
ku iq
cu ai
galé ume
desc e -
é2 i
assim:
dydZio
e é
Siozio
dyd
skai iné
i8 aiska
escolh a-
is
unidades.
Po que,,-
Daba in-
és
lie u iy
48
idiomas
zodyne*
[1],
aiSkinan
Zodj
e e,
não
ala-se
sob e
dydzio
e e,
isso Sio
zodzio
eikSmes
si ily u-
me
papildy i
mui o
impo a-
n eu
ísica,
écnica e
ki y
s i¢iy
me olo-
gias
dydZio
e e e
consumi
misy
siillomg
apib ézi-
mg.
Te mino
eiksmé
u ilização
é
ab a as
[7].
Bi inai
p ecisa
se ic i e
angly bei
p anciizy
kalby Zodziy
e e ence i
é é ence
lie u isko
a i ikmens
a ojima.
S anda e [2]
angly
linguagem
e mo
e e ence
ma e ial e
p ancukalbos
e mo
ma é iau
é é ence
lie u iskas
co espondê-
ncia é
e aloniné
zy
e pé. En ão
angly e
p anciizy
de
kalby Zodiiai
e e ence
(angl.) e
é é ence
( an .)
anslamiam
Li u isku
biid a dziu
e aloninis (-é).
Se obedece ao
sis ema8ku-
mo p incípio,
isso angly e
p anciizy
kalby e miny
e e ence
s anda d
(angl.) e
é alon de
é é ence
( ac.), ku iy
apib ézimas
ma as,
e aloniné,
pama iné
meziaga
(mmedzZiaga)
ou sis ema de
medição,
des inado a
uma unidade
de medida,
uma ou
medidas seu
e éms
como
pama inéms
apib éz i,
ealizá,
iSsaugo i ou
a ku i,
keliu iskas
co espondê-
ncia bi y e a
e alon
e alonas
(?).[3]
A k eip inas
démesys j é
isso, que né
numie alboje
angly,
anciizu,
okieciy ou
usy
sudé iniame
e mine
e e ence
ma e ial
(angl.),
ma é iau de
é é ence( -
anc.),
Re e nzma -
e al( ok.),
cTaHyapTHoe
BellecTBo
( us.) né a
Zodzio
e alonas.
Me ologijo-
je e alonas é
uma especial
sq oka, que
em bi i
consumida só
de aco do
paski j.
Rendiamame,,-
Ta p au inia-
me pag indiniy
i bend yjy
me ologijos
e miny
Zodyne angl.
e e ence
ma e ial,
anc.
ma é iau de
é é ence é
o necido
lie u i8kas
a i ikmuo
pama iné
medZiaga, e
não e aloniné
e pé.
O e mo
e a/loniné
medZiaga
é
emp ega-
do
ambém
em
ou as
no mas
[10-12].
Ten
ambém
a8oma
e a/oninis
mé odo,
e aloniné
e pé,
e aloninis
i palas,
da binis
e aloninis
i palas,
e alonin-
és
medZiag-
os
méginys,
pi miné
(an iné)
e aloniné
medZiaga,
e alonin-
és
en eag-
os
ca ac e-
ís ica i
pan., 0
u é y
bi i
undame-
n al
mé odo,
pama iné
medZiaga,
pama inis
i palas,
pama is
i palas,
pama in-
és
medZiag-
os
( e pés)
méginys,
pama iné
(an iné)
pama iné
medZiag-
as
( e pé), pama inés en e pa ame ai p im e panaga.
49
Ou o
e mo em
que são
usados
zodziai
e e ence
(Inglês)
i
e e ência
( en .)
é e e ence
s anda d(eng.)
i
é alon
de
é é en-
ce
( en .).
Rendiamame,,Ta-
p au iniame
pag indiniy
i
bend ujy
me ologijos
e miny Zodyne*
con o midade é o
jo
e e en onas.
Foi
si ilymy
chama ia
jj
a¢ am/niu
e a/onu.
En ão
a aminis
a
undinis?
A ama pila s is,
—
daik as, que
embo a pa emia,
ka
unda as esse
luga daik as, j
0
ku j mia masi
-
a
e
[1].
Ape a iamasse
e alona é
e alona,,usual-
—
men e endo as
melho es
p op iedades
me ologicas
naquele
luga ( é)je
naquela
o ganização, na
qual medidase.
a
Ele é o
undamen al,
mais
impo an e,
p incipal
es anda e
pelo qual
e
-
miasi odos os
ou os po
subo dinação
desde
pe encendo
e alonai.
jo
En ão
be
nenhuma
dú idaés
e e ence
s anda d
(Inglês)
i
é alon
de
e e encia
( en .)
p ecisa
chama --
ne
se
a aminiu
0
e a/onu,
pama iniu e a onu
(plg.
undamen-
al désnis
[1],
undamen-
ais
ques ões
[13],
da
iloso ia undamen al
Zodis ou
da ybos
undamen o
(kalbo y oje)
. . ).
i
Com base na
desc ição,
miné ajj
e along bi y
pode se
chamado de
es alão
p incipal, mas
e alony no
sis ema ainda
é pi minis
e a/onas,,,ap-
i ado
a plaéiai
p ipazin ado
como
ge iausiy
me ologiniy
ba
sa ybiy
e alonas,
cujo e é é
de e minado
nãoi emiendo
ou os
p óp ios
g andzio
e alones*.
o
Assim bi i
con iniá -
eis d iejy
desiguodo
sub aldu-
mo
e alony
denominai-
nimas.
Misy em
opinião,
aisy iny
dalyky es ão
nos
i
documen use
es aduais.
Po
,,
exemploziui,
Me ologijas js a yme
(I-1452) é
u ilizado
e mis
als ybés
e alonas.
Ainda é
Zinomi
e minai
masés
e a/onas,
Jaiko
e alonas,
daznio
e alonas
i
. .
Ago a
S anda ização
depa amen o
p epa ado
i
Go e no da
República da
Li uânia
nu a ím
No.
518
(1997
05
27)
ou o
documen o
con i mado,
no qual já se
p e ê u é i
es a alés
e alono
saugo oya. Na
galijanci
pad ão es á
o necido o
melho e mo
es a al
[2]
e alonas
(bid a dis
es a al
nusako
e alono iisj),
cujo kazkodél
Li uânia
da República
Seimas,
Go e noé
i
Depa amen o da
Li uânia de
pad onização não
p ecisa.
Toks
nepag js as
al e ação do
nome do
e alono a do
e alo e miny
sis ema, plg.,
ny
in e nacional
e alonas,
pi minis
e alonas,
secundinis
e alonas,
da binis
e alonas,
in e medinis
e alonas,
pama inis
e alonas.
50
Reiké y mui o
iipes ingai
discu i i
e mo
ka/ib a imas
a ojima
documen os. O
e mo
cal a agem é
desc i o como
assim:
e ks isuma,
que po indicas
salgas
my
de e mina os
do ins umen o
de medição
sis ema
odomyziy
e ciy ou
e ciy, que
a
o necem
medidas
pama iné
e pé, y§j
e alony c iados
co espondom
aos
alo esémis
a
su
[3].
S anda e
[2]
são
o necidos
Sie e inai:
calib a ime-
n o,
calib a ion
(angl.),
é alonnage
( en .).
A siz elgus
j
desc e éZi-
i
ma baseado
p anciizy
língua, bi y
mui o
logiskiau
luga e mo
cal a imas
consumi
e mina
e alona imas
(plg.
anc.
é a-
Jonnage).
Isso leis y
is eng i
nesusip a imy
aiskinan
i
e mina,
§j
aplicando
i
mené ojo
desc izimo
p ocedii a.
Abejoniy
su ge dél
e mo medida
i
de uno é
consumo.
,,Me ologijas
js a yme
(I-1452) na
i
no ma
igen e sis o
[2]
e mo sis
desc e e-se
assim:
Ma a imy
qualybés
ca ac e ís ica,
quando os
jy
esul ados são
ap esen ados i
j eis unidades,
sublegados
Zinomos
necessá iaima
ikimybe sua
su
ne i sija
es abelecy
limi es.
i
Enquan o
isso
Zodyne
[3]
(plg.
angl.
aceabili y,
p anc.
agabili é):
Resul ado
de medição
ou
e alosa yb-
no
é, leidzjan i
eles sie
i
su
pama inémis
e émis,
daznicamen e
es a ís icos
su
in e nau iniais
a
alona s, a kan
e
escolhidas
neapib éz ies
nepe aukiamajj
lyginimy bidg.
18
angly
i
p anciizy
idiomas
biid a diiy,
plg.
angl.
aceable,
anc.
agable,
aze
daik a a dziai,
plg.
angl.
aceabili y,
p anc.
agabili é,
lie u iSkai
e éiami
daik a a diniu
junginiu
ma a imy
ieno e, que
não em
bid a dzio.
En ão
aceable
(Inglês)
i
agable
( en .)
não em
co espon-
dência do lie u isko.
Isso coloca
mui o
di iculdumy
ansiendo
j ai ius
documen os
Li uu iy
j
língua.
Zodyne
[3]
e mo
(Inglês)
aceabili y,
( en .)
acabili é
lie u isku
a i ikmeniu
si ily ume
Zodj
se is
(plg., Zodis
oma
%oodzi
im zi
espec i a-
men e:
i8
jun is
jun i,
i8
sudé is
sudé i,
i8
baig is
baig i, sly is
i8
Sly i pan.
i
).
Tada
angly
i
p anc izy
idiomas
zodzius
aceable
(Inglês)
i
agable
( en .)
co espo-
nde á
pa icipi
susie as,
que é
usado
oda como
biid a dis.
Is o só alguns
e minologia
e mininai,
ku iy
a osena
lie u iy
kalboda
nenusis o éjo.
je
Jy
é mais.
i
Ac edi am-
os que
i
ou os
especialis -
as da á ea
me ológi-
ca
exp essa -
ão a sua
opinião.
Li e a i a
1.
Dabo in-
es lie u iy
linguagem
Zodynas.
V., 1983. 2.
LST
1281-93.
Me ologi-
a. Te mos
e
desc içõ-
es
3.
In e na ional
Vocabula y
o
Basic and
Gene al
‘Te ms
in
Me ology.
Gene a,
1993. P59.
4,
In e p a-
u iniy
Zodziy
Zodynas.
V., 1985. 5.
Lie u is-
koji
a ybiné
enciklop-
edija.
V.,T. 1981.
7. P. 447.
6.
In e pau iné
pad ãoy
klasi ikacija,
1997
(Li uu os
s anda izacijos
depa amen o
leidinys). 7. U8palis
K. Ma ema ikos
e miny Zodyno
sulaukus
//Te minologija.V-
., 1995. Kn. 2. P.
27-31.
8. Zajankauskas
S.
Dél kai
ku iy
bend yjy
écnica
e minos
//
Te minol-
ogija.V.,
1996. Kn. 2.
P. 65-69. 9.
Zeb aus-
kas S. Kai
ku iy
e mo de
ele o e-
chnikos
a ose-
nos
di iculdu-
mai|
Te minol-
ogija e
p esen -
eis
(Mokslo
da bai /).
K., 1997. P.
216-221.
10. LST
1320:1993.
Kokybés
udZ ik i-
namen o
labo a o-
inéie
medicina-
e. Os
p incipais
e mos e
desc iZi-
mai. 11.
LST
1386:1995.
Cheminé
analisé.
Te minin-
ai e
desc ezi-
mai. 12.
LST
1435:1996.
E alonin-
és
en eag-
os e
ce i ic-
ados
e alonin-
és
en eag-
os.
13.$lioge-
is A.
T ansce-
ndencij-
os yla.
V., 1996.
52

SUMMARIES
OF
THE
MAIN
PAPERS
Kazimie
Gai enis.
Te minisa ion
and
de- e minisa ion.
This a icle
analyzes wo
p ocesses:
he u ning
wo ds in o
e ms and
he u ning
o
e ms in o
simple wo ds.
o
The o me
o en
changes he
g amma ical
and lexical
cha ac e
wo ds:
alency,
ela ions
o
synonymy
and
an onymy.
o
Fo
example,
a
wo d
o
s anda d
language
saluska
(sal ) does
no ha e
plu al, bu
chemis y
a
he plu al
d uskosis
in
used name
class
chemical
compounds.
o
a
o
The
an onym
o
he
s anda d
language
wo d
si/uma
(hea )
is
he wo d
sa/ is
(cold),
bu he
e m
physics
o
si/uma
does no
ha e
an onym,
because
an
as
a
concep
Sal is
does no
exis
physics.
in
In
some ields
science (bo any,
o
zoology,
ca le-b eeding,
me eo ology) he
c ea ion e ms
using
e minologisa ion
equen
o
occu ence.
is
a
In
o he
ields
(chemis y,
compu e
science,
as onomy)
i
happens
qui e
a ely.
The e
ha e
o
be
ce ain
condi ions
o e ms
u n in o
o
s anda d
language
wo ds.
Fi s all
o
e m has
a
o
be
widesp ead
and well
known no
only
specialis s.
o
Mos o en
happens
i
e ms
o
physics and
o
enginee ing
(e.g.
caib as
(calib e),
espec o
(spec um),
apa a us
(appa a us),
pulso/
(pulse,
impulse),
e c. ).
S asys
Keinys.
The
pene a ing
su ix
o
adjec i es
-inis,
-é
I
is
his pape
in
s a ed
ha he
numbe
adjec i es
wi h he
o
su ix
-inis, -éin
Li huanian
inc eased
conside ably
in
he
20 h
cen u y.
They ook
he place
adjec i es
wi h he
o
su ix
-ISkas,
-a
which we e
equen ly
co ec ed
linguis s
by
and hey
also push
cases ou
usage.
o
Such ac i i y
hese su ixes
o
kep and o en
s imula ed
is
o eign
up
languages
(especially
by
Sla onic and
Ge manic).
This
s a emen
is
suppo ed
by
he analysis
e ms and
o
combina ions
wo ds such
kons i uciné
o
pa aisa
(amendmen
as
he
o
Cons i u ion),
au o inés
eisés
(copy igh ),
eleições
p esidenciais
(p esiden ial
elec ions),
e c.
53
Jonas
Klima i ius.
Si galius,
ais uolis,
mégéjas,
anas
( an).
This
pape
deals
wi h
usage o
ou
spo ing
synony-
ms
(s/ ga/iu-
s,
ais uoli-
s,
mégéjas,
anas) in
s anda d
language
and
e minol-
ogy. All o
hese
synony-
ms name
one
concep
-spo s
an. The
sp eadi-
ng o
hese
wo ds in
dialec s
and
w i ings
is
e iewed
and hei
seman i-
cs
analyzed.
is
I
is
s a ed ha
a emp s
push he
o
wo d
si ga/ius ou
o usage
we e
unsuccess -
ul. The usage
o he wo d
ais uolis is
no se led
ye . The
wo d
mégéjas is
sui able o
name a
pe son who
is
in e es ed
in spo s
and likes i ,
al hough
amas names
only a
spo s an
who hinks
posi i ely
abou
himsel . I is
sugges ed
no o use
his wo d.
None o
hese wo ds
a e s ic ly
s anda dis-
ed. Vilius
Palenskis,
Vy au as
Valiukénas,
Vale ijonas
Zalkauskas.
On e ms o
abalho
(wo k),
a uação
(ope a ion),
e ka
(ac ion) and
eiksena
(ope ing
mode). This
pape
discusses
he usage o
Li huanian
e ms
da bas,
eikimas,
eika,
po eikis and
hei
ela ions
wi h English
(wo k,
wo king,
ope a ion,
ac ion),
F ench
( a ail,
onc ionne-
men ,
ac ion),
Ge man
(A bei ,
Be ieb,
Wi kung,
Einwi kung),
Russian
(pa6o a,
QYHKWUHO-
HUpOBaHHe,
AeHicTBHe,
Bo3AeHcTB-
He) e ms.
Thei
p eciseness
and
co ec ne-
ss a e also
discussed.
Fo example,
o
emphasise
he
unc ioning
o some
de ice o
equipmen ,
he
Li huanian
e m
e kimas
should be
used, no
da bas.
I
is
sugges ed
o
use he
Li huanian
e m
eska
as
an
equi alen
o
he
English
e m
ac ion o
desc ibe
he
e ec o
one
objec
o i s pa
on
ano he
one.
An
Bu aanaséa-
s. Economic
in o ma ion
and
p oblema ic
aspec s o
e minology.
In his pape ,
e ms o
he
Li huanian
ansla ion
o
Ch is ophe
Pass, B yan
Lowes and
Leslie Da ies
Dic iona y
o
economics
(London,
1988) a e
discussed.
The au ho
ouched
upon some
gene al
ques ions
o ma ion
e minology,
selec ion
bo owings
and usage
p o essional
ja gon.
54
o
o
o
o
In
his
ansla ion,
consis ency
o
e ms no
is
always
obse ed,
e.g.
he
English
e m
pe manen
income has
he
Li huanian
equi alen
auo/a inés
endimen o-
s, bu
economis s
no mally use
he e m
pas o iosios
endimen o-
s. Speci ic
e ms a e
no always
p ope ly laid
ou , e.g.
he e m
acções
isgo ado
di idendos
(s ock
di idend)
gi en he
e m
is
akcija
by
(sha e),
no
by
di idendos
(di idend).
Vy au as
Valiukénas,
P anas
Juozas
Zilinskas.
Abou
some
Li huanian
e ms
o
me ology.
The a icle
deals wi h
he
p oblems
ansla ion
in o
o
Li huanian
used
in
me ology.
The
s anda disa ion,
consis ency and
cohe ence and
ha monisa ion
e ms di e en
languages
o
accen ua ed.
in
is
Some
e ms,
i.e.
me ology,
alue,
e e ence
ma e ial,
e e ence
s anda d,
na ional
s anda d,
aceabili y
and aceable
a e analysed
and
co esponding
e ms and
de ini ions
in
Li huanian
a e
sugges ed.
55