scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Profesoriaus Povilo Brazdžiūno „Bendrosios fizikos“ vadovėlio (1960–1965) terminija

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Profesoriaus Povilo Brazdžiūno „Bendrosios fizikos“ vadovėlio (1960–1965) terminija

Author: Angelė Kaulakienė
Year: 2007
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/575/665
92 Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo
Po ilo B azdžiūno De Física Gene al di igėlio
(19601965) e minija
ANGEL KAULAKIEN
Ins i u o de lengua Lie u ių
ĮVADINėS PASTABOS
El día 18 de sep iemb e de 2007 sucako 110 años, cuando nació académico
p o eso Po ilas B azdžiūnas Li uania mode na expe imen al de ísica
p adinico. Él ue el p ime p o . Vinco Čepinskio ap endiz, Uni e sidad de
Li uania p epa ó p imo íos abajos de labo a o io de ísica, p ime o
esc ibió diplominí abajo de ísica y p ime de es e uni e sidad g adu en ų
pa ió al ex anje o a p o undiza conocimien os de ísica expe imen al
(Maka iūnienė 1990 6). ciu icho uni e si e e escuché p o . E ino Š ödinge io,
acabo de publica signi ica i osos abajos de mecánicos de ondas, pas lec as,
en semina ios comunicó con señasimas XX a. ísicos, en e ellos con Nilsu
Boh u (Šiuolaikinė izika 1997: 280). Bailęs es udios y ob u o doc o ado de
iloso ía, įžo á Li uania y nue amen e comenza on abaja Li uane
uni e si e e. Su izkili pe sonalidad y amčiašakė cien í ico y pedagogas
ac i idades discu ida en muchas Li uania isleis as publicaciones (Akademikas
1992; Blažienė 1987; His o ia del Física 1988; LTE II 1977: 255; Maka iūnienė 1990,
1994, 2001; MLTE I 1966: 262; Šena ičienė 1982; Šiuolaikinė izika 1997).
Muy bien pe cibiendo la impo ancia de la ciencia a la cul u a de la nación, P.
B azdžiūnas laikėsi opiniones, que a ella ugdy i es necesa ia Li u iška mokslo kalba
y especialmen e e minija. Ma y , nea si icuinai p o eso incluso es
cua adalios de sus abajos es publicadoęs Li u ias lengua (Blažienė 1987).
Li u ias ísica e minías no minimo, uni o mización cues iones él in e ėjosi
oda ida. 1958 m. Fizikos e minų žodyno ( oliau F) p a a mėje ašė: G iež om
pojmom eikš i eikalinga iksli, igo a y unodai u ilizada e minologija. Pe o en
es e momen o nues os ísicos de la epública u ilizan é minos no ienen ales
cualidades: muy a menudo una y es a misma concep a se eikš i u ilizan dos o
incluso y es é minos, pasacako ne ykusių naujada ų, especialmen e
e s is o popula izada en la li e a u a de ísica, a eces cambiados ya nusėję,
acos umi e minai y pan. Po lo an o la e minología de ísica necesi a su ec a asun o impo an e y u gen e (F 1958:
B azdžiūno De Física Gene al... P o eso iaus
Te minología | 2007 | 14 93
3). Ticslių, es ic os y unidamen e en endidos disposiciones de e minología
él man uóse esc ibiendo an o eicalos cien í icos, an o ciencia
popula ina amuosius a ículos y manualėlius. Es o cla amen e se puede e
de p o . P. B azdžiūno des inado a al a escuela a la guíaėlo Gene al Physics,
que apa eció después del p ime Li u iško aukš osios mokyklos izikos
ado ėlio V. Čepinskio Fizikos paskai ų libe ación pasėjus ace ca de cua en a
años. Vado ėlį cons a de cua o pa es. Las p ime as es emi ió Es a ybna
poli ická i nauko á li e a ū a izdačka, cua a aquella izdačka Min is. El
olumen de cada pa e ap oximadamen e es igual: 1 d. Mechanika y ísica
molecula , 1960, 416 p.; 2 d. Elek a y elec omagne ismo, 1961, 407 p.; 3 d. Op ika,
1963, 359 p.; 4 d. (sin í ulo), 1965, 438 p. Cada pa e de especialis as ue
e isada, ecibió una e aluación posi i a, y especialmen e ue en a izado, que
manualélis esc i o cla a, buena, eglamen iga lengua (Jonai is 1962: 175; Puodžiukynas
1962: 37).
Como indica hen ikas ho odničius, Bend osios izikos IV pa e comple a didelį
y muy eque ida ísicos Li uanos y o os exac liųjų mokslų ep esen an es
p o . P. B azdžiūno eikalą. Li u ias habla po V. Čepinskio Físicos pas lec as,
las cuales ue on esc i as paskubos y enía oda una ila me odín
de iciencias, y aho a es bibliog a inė e enybė, es deci es p ime al de g an
olumen y unodai al oš u leju esc i o eikal de ísica. En él se aba can odos
los capí ulos de la ísica con empo ánea y, lo que pa icula men e se no a
en el úl imo IV omo, se p esen an conocimien os y sob e los mis mis úl imos
log os de ísica (ho odničius 1967: 877).
Tad después de al a o ancous especialis as e aluacion maga pai a , cuál es
p o . P. B azdžiūno De la ísica e minia y qué ella di e encia de V. Čepinskios
Te minía de pasca os de Física. Es os emas y se discu en en el a ículo. 2.
VADOVÉLIO BENDROJI FIZIKA TERMINAI.
J SANDARA IR KILMė
2.1. La ísica es á muy es echamen e elacionada con elec ónica,
elec o echnica, adio echnica, écnica y o as ciencias ísicas y
ecnológicas, po lo que y P. B azdžiūno En la ísica gene al hay é minos
comunes de es as ciencias, po ejemplo: en o no BF III 173, ap ija BF II 314,
aud a BF II 164, amaño BF I 30, BF IV 379, ga dis BF II 208, g andin II BF II 72,
g iaus ino BF 143, judas BF II 315, BF II 53, BF I 28, enso BF II 347, ju is II BF 35,
BF II 352, BF II 273, BF I 354, psakas BF 2, BF 2, BF 2, BF 2, BF 2, BF 2
Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo B azdžiūno De la ísica gene al... II 57, še dis BF II 190, akas
de los é minos gene ales de ísica se puede encon a ya en Kelei ie (18891880), Auš oje (18831886),
Populia iszkame ank edie izikos (1889), K. Šakenio Fiz (1920), en el manusc i o I. Končiaus Fizikos
ado ėly (1919) y en el é mino en inglés Te minai izikos eikalams (184231924), V. Čepinski's Fizikos
pascha ose (19231924). Dicho sea, ales e minos has a XX a. segunda pa e de la enían ya du an e
100 años, a si calculá amos has a es os días, es y 150 años a osenos adició, ej.: ásis BF I 344,
plg. K 1851 25 981, PF 11, ŠF II 60, 726T2, FP I 93, aszis A 1884 56 209; al u ais BF I 134, plg. ŠF I 88, augš is FP
I 33, augsz is A 1884 56 167; bū is BF I 221, plg. bu is A 1886 1 28; ga ai BF I 327, plg. A 1884 56 171; kibi kš is
BF II 145, plg. K 1851 11 4243, ŠF II 76, FP VII 114, kibi ksz is A 1885 1011 319; ma e ial BF II 42, plg. KF 2, ŠF III
1011, 108T, FP VII 13, medega A 1883 2 48, PF 3, medžgina KF 2; ai e BF II 139, plg. K 1850 6 24; saulė BF II 8,
plg. 1886 A 6 177; spindulio BF III 35, plg. 1852 K 24 96, KF 159, ŠF III 14, 1417T, FP VI 6; compa a BF I 132, plg. K
1851 11 43, A 1886 6 177, ŠF II 71, 544T, FP VI 7, s io ė A 1885 1011 319; columna BF II 7, plg. K 1851 11 43; šiluma
BF I 324, plg. sziluma A 1883 6 173, šilima K 1851 11 42, KF 147, ŠF I 11, 1275T, FP III 71, szilima A 1884 56 171;
š iesa BF III plg PF 82, ŠF 50, FP III VI 6, sz iesa A 1884 5195; žaibas BF II 6, plg. 1856 K 27 107, PF 96, ŠF II 76,
FP VII 122 y k . Qué más co a a osenos adición eniendo se pueden conside a es os e minos,
ej.: banga BF I 173, plg. ŠF III 74, FP VI 113; b anduolys BF IV 196, plg. FP III 80; pa elė BF IV 196, plg. PF 41,
ŠF I 113, FP IV 34; abajo BF I 45, plg. KF 160, ŠF III 91, 789T, FP VII 332; dėsnis BF I 364, plg. FP I 25; gasos
BF II 133, plg. ŠF I 77, FP VII 385, duja KF 161; peculia idad BF II 62, plg. PF 82, FP VII 263; ue za BF I 28, plg.
KF 39, ŠF I 24, 386T, FP II 48; kampas BF II 49, plg. ŠF III 72, 1321T, FP I 87; kelias BF II 90, plg. I 13; can idad BF
II FP 6, plg. FP VII 34; di ección BF II 13, plg. FP I 9; k osnis BF II 87, plg. FP 187; cue po BF III 35, plg. KF 157,
ŠF III 35, 1377T, FP I 62; a cas BF II 149, plg. ŠF II 51, FP VII 187; campo BF II 6, plg. ŠF II 56, FP VII 313; ligg is
BF I 223, plg. FP VI 55; pa o šius BF III 130, plg. ŠF II 17, 915T, FP VI 56; pe is BF I 53, plg. ŠF I 15, pe is 1 Los
P ime os dígi os indican Kelei io y Auš os año de publicación, los segundos numbe į, y e ce os
paglapį. 2 Skaičius indica ocynėlio Te minai izikos eikalams ( oliau T) é mino numbe į.
BF II 272, a pas BF II 150, anduo BF I 131, idu kis BF II 41, i pesys BF II 333, señal BF I 189 y k 94. Delį
Te minología | 2007 | 14 95
FP I 64; plokš elė BF II 25, plg. ŠF II 31, FP IV 39; pla o BF II 162, plg. I 80;
pusiaus i a BF FP I 99, plg. 1028T, FP I 63, pusiaus i a ŠF I 40; signi icación
BF FP I 9, plg. FP I 35; eiškinys BF II 5, plg. FP I 3; u ulys BF II 25, plg. ŠF III
90, FP I 66; elación BF II 153, plg. FP VI 58; núme o BF IV 79, plg. FP VII 421;
capocnis BF II 245, plg. ŠF III 69, sluoksnys PF 65, sluogsnis FP II 3; lujo BF
III 22, plg. s iau as VII FP 59; uen e BF II 6, plg. FP VI 47; egla BF II 102, plg.
FP VII 167; pun o BF III 35, plg. FP IV 37; ed BF II 364, plg. FP VII 192; ainikas
BF II 146, plg FP VII 387; amzdis BF II 267, plg. FP VII 385; a ža BF II 72, plg.
FP VII 167; e smė BF II 14, plg. FP VI 7; unidad BF I 30, plg. I 12; ie a BF II
FP 21, plg. I 39; žiedas BF II FP 99, plg. ŠF II 71, FP VII 283; ž akė BF III
22, plg. FP VI 9 y k .
2.2. Su sanda a La é minos de ísica gene al, como y en gene al de cada
á ea cien í ica é minos, son unawoodžiai y sudė iniai. La mayo ía
monojodžių e minų son su e mini i sencillos sencillos de la lengua li u ias
palab as y da iniai. De da inių p incipalmen e son p eesagų y galūnių edinių,
algo an esdėlių edinių y dū inių.
2.2.1. Los desbo odíos son p incipalmen e e bos de e bos abs ac os, o
nomb es de acciones, que con ienen acceso ios -espinalización, po
ejemplo: apg ęžimas BF 26 IV 110, apig ęžimas BF IV II 240, a s 7, II 330, BF III 38,
a sis ūmimas BF 5, II II II II II deducción II BF II 40, II BF III IV 44, d ejinis BF II III II
3, y espi alización BF II 34 14, II II II 34 20 B6, exenacamien o BF 244, BF III 190, BF
II 12 B6, BF I 297, BF I 169, BF I 190, BF II 11 B1, BF II 339, BF II 339, BF II 339, BF II 339,
BF II 339, BF II 339, BF II 339, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I, BF I,
BF I, BF I, BF I, B, BF I, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B,
B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B,
B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B,
B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B,
B, B, B, B, B, B, B
Delį ales mismo p eesagos -imas/-ymas edinių se puede encon a y V.
Čepinskio Física en las lecciones (Kaulakienė 2006: 8081). Algunos sukonk e ėję
an o V. Čepinskio de Física lecciones, como P. B azdžiūno de Física Gene al
-im ediniai pueden se conside ados po denominaciones del esul ado de la
acción, ej.: apa ición […] eiškinys: Šiandieninės izikas asun o y a ea es el
es udio de esas apa iciones de la na u aleza, a los que eiš-
Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo B azdžiūno de Física Gene al... kian i los
o mación de Seiselli demues a en la que la luz se inclina en líneas ec as, sin
ningún ipo de FP 96 4; inse ampaci: V in a ian es, la p esencia de la FP en el
medio y la ensión laidigiena VII 55; inse ampaci en la supe icie VI: Ji se llama
k e e BF I 33 suplemen o I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I
I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I Te minu ansesión
an o en Bend ojoje ísica, an o en gene al en onces en las publicaciones de
ísica ue llamado y cie o ipo de con ac as elek os s o ės g andinėje,
cuando se conjuga dos sus ancias, y elec ón (o pozi ono) es adoas cambio
(pa yりに, luzos suge ies, emisión iempo), y ma e ia o ene gía cie o cambio.
Hanici, en el mismo é mino ue on llamados unos di e en es eiškinia. Desde el
pun o de is a e minología al é mino plu ia eikšmis obs aculiza en ende
concep oá, o a e us, indi e enciuo a é mino a osena apsu diza y los
especialis as comunic a ím. En onces FTŽ ue abandonada y mencionadas
nociones nomb adas e minis li iškais: sandū a (asime inė, gilioji,
semlaidininkių, pn, iesinė, auk inė y pan.), šuolis (a i kš inis, b anduolinis,
daugiak an is, elek ono, iendalelis y panolio), i smas (b andu, ene ginis,
azinis, sa aiminis, e c.) (Kaulakienė 1982: 4142).
Qué meno es p eesagos edinos g upos o man el esul ado de acción
nomb imías, hace con p eesagos -inys, - is, ej. : junginys BF II 157, lydinys BF I
354, eiškinys BF IV 409, sp endinys BF I 159, sukinys BF I 59, šo inys BF I 139;
g iū is BF II 144, cons i ución BF II 106, šly is BF I 111, in is BF I 104 y k . ;
he amien as o nomb es de medios de ealización de acción, hace con los
p e acios -iklis, -yklė, -uoklis, -uoklė, - u as, p z. : degiklis BF I 142, ėmiklis BF II 60,
maišiklis BF II 349, indiciklis BF II 93, cui iklis BF IV 212, solpiklis BF I 310 337, a iklis
BF I 302; s a s yklės BF IV 420; s y uoklė BF I 95; mul iplicin u as BF II 254,
ga s asin u as BF IV 215, g ei BF IV 217, im u as BF I 209, compa in u as BF II
244, pu kin u as BF IV I 137, sis u as BF II 344, o alen u as BF IV 420; y acciones
de acción de los u že is as, po ejemplo, con los nomb es -acag - ojas,
u žu os. : [k ū io] ca gado BF II 47, [masinis] adiuliua zaile BF II 348:
Nepag indines ca gado es de ca ga inyección de me al en semiconduc idinkį ue
u ilizado pa a ampli ica señales BF IV 14; Masinio adiuliuo ojo emindinduliuo as
longi uds de ondas s y a o en e
cue pos componen, o su ma e ial, comple amen e no cambianTa I 4; enlinkis La

Te minología | 2007 | 14 97
500,082 mm BF II 349. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el
Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo
107, apa ado 1, del T a ado. Como se e de con ex o, es os e minis
nomb a de e minadas cosas a. A ellos más a de ue on o ecidos ykę sus i ui alai k ū ininkas (Klima ičius 2005: 210214) y spinduolis, que ísicos se u ilizan has a šiolei, plg. FTŽ y RTŽ.
2.2.2. P iesagų edinių, de i edų iš a dažodžių i daly ių, p incipalmen e
son peculia idades de nomb es con adjec i o - imp esionismo, po
ejemplo: apg ęžiamumas BF III 36, apsh ies umas BF II 23, ap akumas BF I
150, a spa umas BF I 107, plu alidades III BF IV 106, ecunumas BF IV 199 74,
dėmė umas BF II 164, BF II 194, BF II 193, BF II 117, BF II 118, BF I 138, BF I 139, BF II
139, BF II 245, BF II 241, BF II 241, BF II 243, BF II 233, BF BF 234, BF BF 294, BF BF B,
BF II 294, BF II sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp
sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp
sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp
sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp
sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp
sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp sp Pa e de ellos coincide con V. Čepinskio Fisikos paskai ų p iesagas -umas ediniais (Kaulakienė 2006: 81).
Como se e de ejemplos, excep o unos pocos, mayo ía de la ísica gene al
p ecep o -um edinių es hace de ca ac e e djes, con enedo es simple y
ha ybiamen e nesudė ingą kamieną. En ísica gene al, una as o a se puede
encon a ya y emp ane os pe iódicos de ísica con p e ejos -ininkas y -ynas
de daik a a džių pada y ų e minų, ej.: laidininkas BF II 24, a žynas BF II 73.
Bene es p incipalmen e de daik a a džių pada y ų deminu y ų, con enedo es
especializada o asladel ina signi icado. Aquí cuan o encon ado en la ísica
gene al II pa e deminu y os: eilu ė BF II 18, ga delė BF II 103, juos elė BF II 34,
kamš elis BF II 9, kilpelė BF II 176, lankelis BF II 37, lapelis BF II 9, na elis BF II 111,
pe a ėlė B II II F 123, plokš elė 69 BF II 25, odyklelis BF II 5, u ulėlis BF 26, BF II II
86, skylu ė BF II 25, s iebelis BF II shepelis BF II 65, 197 II II 9, 33 BF II 25, 8 II BF II, II
mi odėlis BF II 176, BF II 176, BF BF II 176, BF BF II 177, BF II ilelis, B elis e ce elis.
Sin duda, deminu y os se ía ni poco no menos y en o as pa es des e
manualėlio. Ma y , puede hace se una conclusión, que en onces en la lengua de
ciencia ue ends ena pequeños emas llama deminu y iniais e minis y
p opo ciona les especializada o incluso asladada signi icado.
2.2.3. Mayo ía galūnių edinių, pada y ų de accionesmažodžių con galūne -a,
ej.: izkyla BF I 174, ensión BF II 145, di isión BF II 36, sus i ui a BF I 355,
p iemaiša BF II 103, sú eika BF II 7, y galūnėmis -is, -ys, ej. : opybėgis BF I 82,
es ado is BF I 216, išš y is BF IV 419, nuo olis BF II 13, piū is BF I 313,
98 Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo B azdžiūno De la ísica gene al...
BF II 142 y k ., į a dija eiksmo ezul a ą. 2.2.4. Galūnių edinių, pada y ų de
a dažodžių con galūne -is, ej.: al u a BF I 134, amaño BF II 156, longi ud BF I
175, puede encon a se y V. Čepinskio Fizikos paskai ų ado ėlyje
(Kaulakienė 2006: 82). 2.2.5. De los más ecuen emen e encon ados P.
B azdžiūno guía de dū nis se pueden menciona es os: ga siakalbis BF II
343, g e asienis BF II 18, eloj BF 64, II semamžis BF IV 188, pusašė BF I 81,
pusbangė BF IV 384, pusiaus y a BF I 99, puslaidininkis BF I 357, pusššūšūsis
BF 36, III ske spi maz is BF I BF II 103, anden iekis BF I 138, BF II 68, 138, BF
be ween
BF II 162 y k .
2.3. Además Li u iškų ienažodžių e minų, o a de la capa e minijos de la
Física Gene al o man in e nacionali e miniai y híb idos. La mayo ía de los
é minos monód omos in e nacionales son de o igen la ín y g iego, po
ejemplo: abso ción BF IV 384 (lo . abso io sugė imas), acumula o BF II 110 (lo .
accumula o su inkėjas), anoda BF II 268 (g . anodos kelias aukš yn),
ano opija BF I 343 (g . annesis nely B + g . opos k yp is; sa nes),
de o mación BF I (lo . 106 o ma io ) , BF II 132 (g . 329 ) , dinamismo BF II (g . 329
ka imo kkkkkkk) , e ec o o a i o (g . II
kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk-
kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk-
kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk Sólo unas pocas de los é minos
in e nacionales son enėję di ec amen e o pe in e pininkes del inglés, po
ejemplo: s ime is BF II 144 (angl. s eam ekė i), ekas BF II 272 (angl. ack
pėdsakas) y e c., o del inglés, pe o de o igen la iniñas, po ejemplo: impedansas
BF II 291 (dau. impedance lo . impedio uk), kohe BF II 337 (angl. cohe e lo <
cohae e e); de acūzos lenguaje, ej.: ba je as BF II 249 ( ac. ba iè e),
biu e ė BF II 114 ( ac. bu e e), isolia o ius BF II 24 ( ac. isola eu ), kon ū as
BF II 333 ( ac. con ou ), elė BF II 208 ( ac. elais), o la ynų o g eikų lenguaje de
o igen pe acūzų
pok ypis BF IV 239, poslinkis BF 41, II poš y is BF IV 418, yšys BF II 13, smūgis
Te minología | 2007 | 14 99 lengua, po ejemplo: condensado us BF II 30 ( ac.
condensa eu < lo . condenco su i š inu), pola ización BF III 168 ( ac.
pola isa ion < g . polos ašigalis), esonancia BF I 164 ( ac. ésonance < lo .
esonans aidin is), es adís ica BF IV 205 ( ac. s a is ique < lo . būklė); de
okiechos o holandos idiomas, ej.: d ei as BF II 94 (ol. d i en a y i), d oselis
BF II 293 ( ok. d osseln slopin i), konduk ansas BF II 293 ( ok. Konduk anz),
lámpa
BF II 273 ( ok. Lampe) y k .
Algunos cuales P. B azdžiūno ado ėlio Gene al ísica in e nacionales
e minos, pe du ados has a es os días, se pueden encon a ya
emp ane os publicaciones de ísica, ej.: cen as BF I pl 41,g. ŠF I 40, FP I 87;
dina BF I 30, plg. F III 84, FP I 56; elec a BF II 8, plg. 1883 A 810 281, PF 94, F II 29, FP
VII 385; elec oli o BF II 117, plg. F II 44, FP VII 204; ene gía BF IV 388, plg. F III 91,
FP I 56; ísica BF I 7, plg. F I 3, FP I P akalba, quizika A 1884 13 35; g amas BF I 30,
plg. F I 3, FP I 11; cons an e BF II 41, plg. FP VII 82; línea BF II 160, plg. PF 5, FP VI
3; magne o BF II 157, plg. K 1851 11 42, F II 11, FP VII 3, magnasas A 1885 1011 319;
magne ismo BF II 200, plg. FP VII 3, magne isma A 1886 6 170, magne ys ė K 1851
12 46; masė BF IV 25, plg. ŠF III 84, FP I 24; máquina BF I 100, plg. FP I 61, maszina A
1884 56 168, maszyna A 1885 9 288; ma e ia BF II 13, plg. 1886 A 5 140, FP VII 385;
mecánica BF I 13, plg. I 69, mekanika FP ŠF III 84, mēkanika A 1883 7 207; mo o BF
II 306, plg. ŠF II 75, FP VII 313; polius BF II 138, plg. 1885 A 1011 320, ŠF II 6, polis A 1884
56 209, FP VII 249; espec a BF III 125, plg. PF 89, ŠF II 6, FP VII 3 y k .
Tenieniendo en cuen a que los mencionados in e nacionales é minos en
Li u iško izikos e minijoje se u ilizan ya hace mucho iempo algunos 120150
años. Además, pa e de ellos en la Física Común ue consolidada hoy habi ual y
sin dudas one inė o mo ologinė o ma, ej.: ampli ud BF I 173, aníón BF II 115,
ba e ía BF II 138, cilind o BF II 171, o mula BF I 129, g ammolekulė BF I 220,
hipo ezė BF I 7, jonas BF II 110, molekulė BF 26, IV osmosas BF I 337, skalė BF I 223 k
y. Nomb a a k ei ías de unidos signi icados P. B azdžiūno ue elegida es a
o ma mo ológica: izodinama (únido de ue za k ei ė), izogona (únido de
pas i imo k ei ė), izoklina (únido de pas i imo k ei ė) BF II 164, plg. da izoba ,
izocho a, izogona, izoklina, izo e ma, izo opa 1958 F: 3839, que po ulikos ue
cambiada en: izoba ė, izoba ė, izocho ė, izoch oma ė, izoch onė, izodinamė,
izogonė, izo achė, izo e mė FTŽ 1979. Sin emba go nue a p epa ada en Fizikos
e minų žodyne (2007) nue amen e ue e o nada a P. B azdžiūno ado ėlyje
di a de es os k ei ių nomb amien o mo ologinės o mas.
100 Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo B azdžiūno De la ísica gene al... De
di e sosakilmia dėmenimis y a iksais. Se pod ían menciona los siguien es: 1) la
palab a base in e nacional y el a ix de Li uania, más conc e amen e el p e acio
-imas, ej.: au o azi icación BF IV 218 (: au o aza o), elec i icación BF II 5 (:
įelek ino), despelec inación BF II 7 (: išsielek ino), pe sielek inimas BF II (:
pe sielek ino), įmagne BF II (: įmagne BF II), ioniza imas BF IV 190 (:
magne iza o); - elas icidad, po ejemplo: elas ingum BF I 115 (: elas ingas),
in ensi um BF IV 366 (: in ensi us), cohe en iškum BF III (: kohe en iškas),
mul iple um BF IV 107 (: mul iple us), pola izuojamum BF III 174 (: pola izuomas),
p opo cingum BF I 107 (: p opo cingas), adioac i um BF IV 195 (: adioac i us),
elia i um BF 286 (: elia i us), s abilum BF IV 258 (: s abilus) y 106 k . ; 2)
Li u iškas base palab a y de nomb e in e nacional, e.g.: ampe alanda BF II
ampe ija BF II 185, an idalelė BF IV 200, an imazgis BF I 174, an imedjiaga BF IV
336, bilęšis BF III 109, elek o a a BF II 90, o odaug as BF II 255, o olaidumas BF
III 248, o oplokš elė BF IV III IV 6, o osluoksnis BF 71, 208, hipe o ė BF IV 240,
o o a ža BF IV 248, BF 330, o oso a BF II 86, magne o a a BF II 183,
o o andenilis
BF IV 367, pa a andenilis BF IV 367, piezoašis BF II 63, piezoga siakalbis BF II 60,
supe laidininkis BF II 98, supe laidumas BF II 97, supe akumas BF II 100,
e moelec o a a BF II 256, e mok yžius BF II 258, ul asona
BF I 207 i k .
Taip suda y ų hay y algunos a ibu ados o pa icipan es, que anan es de
e minos compues os, po ejemplo: an iuž e iamasis [sluoksnis] BF II 245,
au os y uojan i [sis ema] BF I 170, elec oneigiamos [gasos] BF I 217,
hipe smulkioji [s uk u a] BF IV 139, ul ap a e in as [bū is] BF I 257,
ul a umpoji [ adijo banga] BF II 348 k y.
2.4. Bene p incipalmen e guíaėlya hay compuinių d ižodžių y ižodžių e minų.
Ellos según el p incipal dėmení pueden o ma cie os lisdus y polizdžius, po
ejemplo: eje: elek ická a. BF II 10, gulsčioji a. BF II 36, magne ická a. BF II 158,
nepolia inė a. BF II 61, op inė a. BF II 61, polia inė a. BF II II segne oelek ická a.
BF II 57; banga: elas inė b. BF III 63, BF II b. BF II 331, elec ónica b. BF III 315, azinė
b. BF III 313, izilginė b. BF I 175, expanduli icada adijo b. BF II 345, cohe en inė b.
BF III 107, mic o adijo b. BF II 358, neslopinama adijo b. BF II 340, plokščia b. BF I
183, adijo b. BF III s e inė 19, b. BF I
la ísica gene al manualėly se u iliza hyb idinių e minų, pada y ų con
Te minología | 2007 | 14 107
Judancio cue po enimien o ene gía la llamamos del mo imien o, o kine ine,
ene gía. Desdi e enciuemos la kine ica ene gía enómeno <...> BF I 46. La
de i ada de la ene gía ciné ica po elocidad exp esaškia can idad de mo imien o del cue po en mo imien o BF
I 47.
Elek inį lauką, cuya in ensidad […]> es isu es uni o me, llamamos ienalyčiu, o
homogeniniu, lauku BF II 55. Enaly imo elec icel campo cue ne ha á gi amasis
momen o <...> enaly imo campo dieléc ico cue po pak ips a elec inio campo
enc ip imi <...> BF II 56 y k . es sólo un caso o o, cuando compues os é minos,
besis i ian es sinóniminas ladu inimas, ín eg amen e ambos p esen an en
odo manualėly, ej.: Šios ūšies de o mació llamamos šli imi. Ją nuskamos
šli ies, o gi amuoju, moduliu <...>. G es šli ies, o gi amasis, modulis, dependiąs
sólo de la ma e ia elasingumo p opiedades. […]...> pa a es e caso, šli ies, o
gi amąjį, módį G pod emos exp esa así […] BF I 111.
3.3. Además de los mencionados casos de aiškos sinóniminés de liemenos
la e ales de é minos compues os, P. B azdžiūno en ísica Gene al sólo hay un
o o caso de aiškos a ian e de liemenos la e ales de é minos compues os,
ej.: džaulinė šiluma BF II 87 y Džaulio šiluma BF II 202, e e inė hipo ezė BF II 6 y
e e io hipo zė BF II 52, kuloninė jėga BF II 13 y dis oninė jėga BF 144 Kul dipolio BF
II 55 y e dinis k ū is BF II 24 y k . De ales negausių an o monojeodías, an o
compues os e minos secunda ios de opa sinónimines y a ian inas aiškos
casos se puede hace deducción, que P. B azdžiūno Gene al de Física mayo ía
de e minos ya e a suno min a. Ja ėmé onse y pos e io es au o es de
publicaciones de ísica, y ísicos e minos dicciona ios de suda y ojai.
4. IŠVADOS
P. B azdžiūno La ísica gene al ue el segundo li u iško cua o de pa es
ísica manualěl a la al a escuela, que apa eció después del p ime secunda ia
supe io de ísica manualéllio V. Čepinskio Fisikos paskai ų pasėjus
ap oximadamen e cua en a años.
Tan o de ísica gene al, como de Física pasca as e minía cons i uye no
sólo de ísica pu a, sino y gene ales, y con o as ísicas así como
ecnología ciencias elacionadas é minos de ísica. 2. La e minología
gene al de ísica cons i uye su e mini i sencillas palab as de lengua
li uanas, da iniai y in e nacionales e mininai. En e edinių ecuen ios
p eesagos -imas/-ymas, -umas, -ybė, -inys, -iklis, -yklė, - u as, galūnių -a, -is

108 Angelė Kaulakienė | P o eso iaus Po ilo B azdžiūno De la ísica
eiksmažodiniu an uoju dėmeniu.
La mayo pa e de los é minos in e nacionales son la ynos y g iegos de
o igen o de la ynos o g iegos lengua a ėję ia inglés o ancūzos lengua. 3.
Tan o de Física Gene al, como de Física pasca as manualėlye bene
p incipalmen e compues os d ižodžių y ižodžių e minos, los cuales según el
p incipal dėmenį puede desgloss y i en cie os lis usdus. En la guía de ísica
gene al de ales lizdas inigualablemen e más negu Física en las lecciones. La
mayo ía de la ísica gene al lizdų sudė inių e minų u ilizada has a aho a.
Es o mues a an o di igėlio au o us, an o edi o ių ealizado didelį
no minamąj abajo. 4. Negausi Synonymė y a ian inė de la ísica gene al
an o una oodžių, an o compues os e minos aiška mues an que la
mayo ía P. B azdžiūno ado ėly de usados e minos en ese momen o ya e a
suno min i y se con i ió en pos e io es e minog a ías de publicaciones de ísica.
LITERATūRA
Akademikas 1992: AkademikasPo ilasB azdžiūnas. Suda y ojai E. Balny ė, V. Kalesinskas, E. Maka iūnienė,
Vilnius.
Blažienė I. 1987: Po ilasB azdžiūnas. Li e a ū os odyklė, Vilnius.
Fizikos is o ija 1988: Fizikosis o ijaLie u oje.I (1579–1940). Au o ių kolek y as: P. B azdžiūnas, h. ho odni-
čius, h. Jonai is, A. Puodžiukynas, I. Šena ičienė, Vilnius.
ho odničius h. 1967: Bibliog a ija. – Lie u os izikos inkinys7(4), 877–879.
Jonai is h. 1962: Bibliog a ija. – Lie u os izikos inkinys2 (1/2), 175.
Kaulakienė A. 1982: Dėl kelių sudė inių e s inių e minų. – Kalboskul ū a43, 39–43.
Kaulakienė A. 2003: Lie u iškų izikos ado ėlių elek os i magne izmo e minai. – Te minologija 10,
107–116.
Kaulakienė A. 2006: Pi mojo lie u iško aukš osios mokyklos izikos ado ėlio e minija. – Te minologija 13,
76–96.
Klima ičius J. 2005: Leksikologijosi  e minologijosda bai:no mai is o ija,Vilnius.
LTE II 1977: Lie u iškoji a ybinėenciklopedija2, Vilnius.
Maka iūnienė E. 1990: Po ilasB azdžiūnas,Kaunas.
Maka iūnienė E., Klimka L. 1994: Lie u os izikųi as onomųsą adas, Vilnius.
Maka iūnienė E., Klimka L. 2001: Lie u os izikųi as onomųsą adas, Vilnius.
MLTE I 1966: Mažojilie u iškoji a ybinėenciklopedija1,Vilnius.
Puodžiukynas A. 1962: Bend oji izika. – Mokslasi  echnika3, 37.
Šena ičienė I. 1982: Fizikos aidaLie u oje(1920–1940), Vilnius.
Šiuolaikinė izika 1997: Šiuolaikinė izikaLie u oje. Suda y ojai: E. Maka iūnienė, E. Rupšlaukis, D. Uso y ė,
Vilnius.
ŠALTINIAI
A – Ausz a, Laik asz is, iszleidžiamas pe D a. Bassanawicziu (1883–1886).
BF – B azdžiūnas P. Bend oji izika.1–4 d., Vilnius, 1960–1965.
F – Fizikos e minųžodynas. Red. P. B azdžiūnas, Vilnius, 1958.
FP – Čepinskis V. Fizikospaskai os. I–VII sk., Kaunas, 1923–1926.
FTŽ – Fizikos e minųžodynas. Vy . ed. P. B azdžiūnas, Vilnius, 1979.
gene al... ediniai y dū inos. De dū inių ecunesni da iniai con
Te minologija | 2007 | 14 109
K – Kelei is iš Ka aliaučiaus b oliams lie u ininkams žinias pa nešąs (1849–1879).
KF – Končius I. Fizika:Fizikos ado ėlisgimnazijoms [Rank aš is] (VUBR. F1. F1039), 1919.
PF – Ne is P. Populia iszkas ank edis yzikos, Šenando as, 1889.
RTŽ – Radioelek onikos e minųžodynas. Vy . ed. V. Palenskis, Vilnius, 2000.
ŠF – Šakenis K . Fizika, Tilžė,1920.
T – Te minai izikos eikalams. – Lie u a,1923–1924.
TERMINOLOGY OF THE TEXTBOOK BENDROJI FIZIKA BY POVILAS BRAZDŽIūNAS
Bend oji izika (Gene alphysics) by Po ilas B azdžiūnas was he second o iginal ex -
book o physics o uni e si ies in ou pa s w i en in Li huanian. I was published ap-
p oxima ely o y yea s a e he i s Li huanian ex book o physics o highe schools
Fizikospaskai os (Lec u esonphysics) by V. Čepinskis.
The e minology o Bend oji izika and Fizikospaskai os consis s no only o pu e
e ms o physics, bu also o gene al e ms and e ms o physics ela ed o o he ields o
physical and echnological sciences. In Bend oji izika e ms a e e minologized com-
mon wo ds, wo d o ma ions and in e na ional e ms.
Among he wo d o ma ions he mos equen a e de i a i es wi h su ixes -imas/
-ymas, -umas, -ybė, -inys, -iklis, -yklė, - u as, -alas and wi h endings -as and -is and
compounds. Among he la e mo e equen a e compounds wi h a e bal second ele-
men .
The majo i y o in e na ional e ms a e o La in o G eek o igin o ha e come om
La in o G eek h ough English o F ench.
In bo h ex books Gene oji isika and Fizikos paskai os he majo i y o e ms a e wo o
h ee wo d complex e ms, which could be sepa a ed in o a ew amilies o wo ds
acco ding o hei main elemen . In Física Gene al he e a e lo s mo e o such amilies
han in Física pascai os. The majo i y o complex e ms om Gene oji ísica a e s ill in
use. This demons a es how success ul was he no maliza ion pe o med by bo h he
au ho and he edi o o he ex book.
All su names o o eign scien is s, which make subo dina e elemen s o complex e ms in
Gene oji izika ha e adap ed o ms wi h Li huanian endings acco ding o hei
app oxima e p onuncia ion. I can be concluded ha o eign su names in he language o
science om he middle o he 20 h cen u y ha e an adap ed o m acco ding o he
p onuncia ion.
Spa ing usage o synonyms and a ian s o simple o complex e ms shows ha he
majo i y o e minology o Po ilas B azdžiūnas ex book was al eady no malized and
became he basis o he subsequen e minog aphical publica ions o physics.
Gau a 2007-09-19
Angelė Kaulakienė, Ins i u o
Lie u ių kalbos, P. Vileišio g. 5,
LT-10308 Vilnius, E. paš as
e [email p o ec ed]