9 2 P. Zemle ičiū ė | Kelei io s aipsnių su san é e mininai
Kelei io a ikļu pa s eika ą e mininai
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Ins i u du Li uanien des langues esMInIAI mo sžIAI:
médecine, san é, médecine e mas ĮVADINS PASTABOS
XIX. a p emiè e moi ié, la si ua ion des Li uiniens en Majojie Li uanie, compa ée
a ec Didžiąja Lie u a, é ai meilleu e. La Li uanie ici p ospé a […] soinin asi de sa
pu inum, no ms pe ulinimu e k . Mažojoje Lie u oje im a pe me e e
p immuosius lie u iškus laik aščius (Zinke ičius 1990: 225), dans lesquels on peu
ou e di é en s domaines de science e minijos užuomazgų. L'une des
publica ions 18491880 a é é Ka aliaučiuje ėjęs hebdomadai e Keleiwis ißiauciaus
B oliams Lie uwininkams inês pa neßąs ( oliau Kelei is), don le édac eu en
che e édi eu é ai F yd ichas Ku šai is (18061884). Le pé iodiquemen bes
es iadien des se mons, poli iques e au es publicomène impo an des
connaissances de P ussie, Allemagne e au es pays, s'annonc a
popula a ini eu s a icles de di é en s science as onomie, bo anique,
physique1, géog aphie, his oi e, médecine, mé éo ologie, echnique, é é inai e,
zoologie e k . domaines.
En e 1853 e 1879 ans Kelei yje a é é émis dix-neu a icles de médecine s i es2. Pab ėž ina que les a icles
éc i e non médecins, à l'excep ion un a icle su ichinas (Saugoki ẽs nů T ichynû!), don la in éc i e
K eispsysikus D . Pinkus. Le plus sou en , onze, des a icles su di e s suje s publiè en F . Ku šai is3. e e s
du abaco su la san é humaine il éc é Dans l'a icle A Wale Tabako uky i?, su poilsio eikš1 Kelei io
popula a inančių izikos a iklių e miniją es é udiinėjusi Angelė Kaulakienė (ž . Kaulakienė 1991). 2 Les sou ces
du ma é ial pou l'a icle ecueilli de la publica ion Li uania bibliog aphija. Se ija C. Li u iškų pe iodinių leidinių
publikacijos 18321890. La sé ie C. Li u iškų pe iodinių leidinių publikacijų 18321890. La sé ie C. Li u iškų pe iodinių
leidinių publikacijų 18321890. La sé ie C. Li u iškų pe iodinių leidinių publikacijų 18321890. La sé ie C. Li u iškų
pe iodinių leidinių publikacijų 18321890. Vilnius, 2004, 471492.
3 En e e la plupa des a icles l'au eu n'es pas ci é dans le jou nal, seulemen un couple d'a icles signe
slapy aide K. Toliau les a icles soumis son a ibués F . Ku šaičiui, su base d'un second isnašoje minim édiniu.
93Te minologija | 2011 | 18 mę s eika ai publié l'a icle A mink, idan Dieną
ßwen ą ßwęs umbei!. Qua e a icles son su les maladies in ec ieuses e
leu p é en ion: Pamokinimai p ieß Kole ôs Ligą, Pamokinimas p ieß Kole ôs
Ligą, T ichynû Liga, Apie Ma ą. F . Ku šai is es égalemen éc i s su la
c emaison des emps de sœu s médicales e d'au es ques ions liées à la
da bą, medicininės pagalbos su eikimą sužeis iems P ūsijos ka iams, pa-
médecine. Be F . Ku šaičio, dans un jou nal in i ulé su des mains e des
pieds doig s, s emples opé a ion du cance , ma o commencemen Rusijoje
éc é employé de p esse Adomas
Eina as4 (18421906).
Ses a icles n'on pas indiqués les au eu s, ai, ce ains d'en e eux signe
a ec slapy aid..n., -w-, un symbole †. Au suje aguonés nuo i o kenksmingumu
aux nu ses éc i dans l'a icle Mo ynoms an Pamokinimo bey Pag audenimo,
su ais ažoles publié un con inuel a icle Namû Ap ẽka, su les signes e le
ai emen éc i dans l'a icle Pe wienôs Muslẽês Įgẽlimą, e su E. Jenne io
in as us sciepus con e les ougeu s a icle Raupliû ou K opjû baisingaijei
Ligai; su la pla, chole a e sa épandime à Klaipėda, Tilžėje, Ka aliaučiuje e
dans d'au es illes s'éc i dans les a icles Ma o Ligos e Kole ôs Liga.
Ou e les suje s men ionnés, des mo s e des composi ions de mo s liés à
la san é e au ai emen peu en ê e ou és dans les sky els de
Kelei io Visokia zinia, Vis umpa zinia, où sou en es p ésen ée e
médicinienne in o ma ion, pa exemple, b iè emen appo ée su
ce ains end oi s dans les égions, maladies, maladies (de plus sou en
in eccines la ougeole, chole os, chaleu s, ymes, ka s liges, e c.) e
au es a ec médecine, comme : Pikole a Liga Kole a e Ka aj Ka aj Ka aj
Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj
Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj
Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj Ka aj.
(N . 37), p. 147;
Sicion Ka aliauciuje Dien iß Dienos plu sinas Skai lus Ligoniû, ypacey
Ka ß lige, Slapd ugiu bey Dusulu se ganciûjû <...> Kel 1870, me cą 15 (N .
11), p. 44;
Sicion Ka aliauciuje es , comme on le acon e, ßen e là jodoses Rauplēs pa uiusios Kel 1862, jun. 24 (N . 25), p.
104. 4 A iclesnius signai slapy aidées a-e-, e-. 5 L'a iclenyje u ilisé el ab é ia ion du nom du jou nal, el qu'il
es au dic ionnai e de langue Li uanien.
9 P. Zemle ičiū ė | Kelei io s aipsnių apie s eika ą e mininai Taigi obje de
ce a icle cons i ue pa 250 e minų medicinos6 (įskai an a ian us),
isc i e pa mi les men ionnés Kelei io s aipsnių i umpų žinučių apie
s eika ą. L'a icle ise à discu e ces e mes d'o igine e séman ique,
synonymie e a ija ion suje s, compa e les a ec main enan u ilisés
e mes médicaux, pos e s y i ce ains des e mes examinés e mes de
non su ie dans la ac uelle langue de science médicale.
1. TERMIN MEDICIN KILM
1.1.Te mes d'o igine Lie u iškos
Conce née Kilmė, majeu e pa ie des e mes médicaux cons i uen
des mo s d'o igine Li u iška e mo s de junginiai (185 e minai),
exemple: Akys7 Kel 1865 05 16 (N . 20) 78, Galwôs Skaudējims Kel 1864 07 5 (N . 27) 106, Kel 1876 02 15
(N . 7) 25, Gēlimą acc.sg. Kel 1874 06 2 (N . 22) 87, Gydimas Kel 1855 01 17
(N 3) 11 Gydymas Kel 1876 02 15 (N 7) 26, Ka ß is Kel 1874 08 18 /
(N . 33) 131, K ē imo gen.sg. Kel 1874 06 9 (N . 23) 90, Ku nas Kel 1853 04 20
N 1865 Kel 17 01 (N 10) Kel 16 (N 20) 78, Kel 1866 08 21 (N 62, 134) 135, Kel 30 (N 63, 1876) Kel 14 046, 1874 06 2, 1876, 1877, 1877,
1877, 1877, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879,
1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, 1879, e c. Il es égalemen connu sous le nom de Kel, qui
es connu sous le nom de Kel, 30, Supu imas Kel 1874 08 18 (N . 33) 6 Re ien di e que e mino concep dans ce a icle
es u ilisé au sens la ge, ca seulemen une pa ie examinés e mes médicaux peu ê e considé és des e mes
clai s, don e miniškumas dou eux ne pose pas, exemple.: œis, ouxys, liga, ligonis. Cependan , une bonne pa ie des
e mes discu és son p obablemen seulemen des mo s ou des combinaisons de mo s, qui é aien alo s u ilisés
populaudies e pou aien peu -ê e ê e ai és comme nommés, pa exemple: encendemen , idu iés spoedimas,
donc leu s ne peu en enco e ê e considé és comme des e mes ik aisiais. 7 A iclesnyje les e mes médicaux
son p ésen és des éc i s o iginalolo e elles que les o mes de links pa lesquels ils ou e dans le pa a o i
sou ce.
9Te minologie | 2011 | 18
131, Saßais ou K amais (1 k amas 1. šašas, spuogas LKŽe) ins .pl. 1879 02
4 (N . 5) Kel 19, Siu pulius acc.pl. 1874 Kel 06 2 (N . 22) 87, U kim Kelimas 1874
06 9 (N . 23) 90, Usidegimą acc.sg. Kel 1874 08 18 (N . 33) 131, Wēmimas Kel
1864 07 5 (N . 27) 106.
1.2. Les débi eu s
1.2.1. OKOLINIAI IŠ SLAV KALB
En ep skolinių (35 e mes (y comp is a ian es), don 17 monožodžių e minų,
e 24 skoliniai on composi es e minų pag indiniais ou secondai es
dėmenimis) p incipalemen son sla izmų (17 e minų), exemple. : Ap ieka Kel
1868 10 20 (N . 42) 168 ais inė de lenkų ap eka Ska 32, Bediû iedů se Kel 1874 06 2
(N . 22) 87 (ž . 2 xbezdas (l. bezd, bez) 2. šei amedis LKŽe), Liek Keliai 20 04 (N . 16)
1855 Keliai 17 (N . 3) Keliai 02 07 5 (N . 1864) 106, Keliai 18 06 21 (N . 13 16 13 15), Keliai
1874 06 9 (N . 23 18 18), Keliai 1874 03 36 (N . 13 16), Keliai 06 96 (N . 26 7) bjeka o
lenkų leka z F W I 366, plg. leko ius gydy ojas, Keliai 02 06 06 17 (N . 2) Liek
Ska sk, Liek 120 120 120 120 (N . 18 17 18 18 18 19), Liek 18 18 18 18 18 18 (N . 18 18),
1877 06 22 (N . 22), Keliai 1874 08 9 (N . 18), Keliai 1874 08 9 (N . 18), Keliai 1874 18 18 18
(N . 18), Keliai 18 18 18 (N . 18), Keliai 1874 08 23 (N . 23), Keliai 18 24 (N . 24), Keliai 26
26 (N . 27) Lk. 187) Liek Ska , L. 18 (N . 27) L. 1879 (N . 27) L. 1874) Liek Ska , L. 27 (N .
27) L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L.
L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L.
L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. L. Kel
1874 08 18 (N . 33) 131 žaizda du bal a usių рна или lenkų ana Ska 191, Sme is
Kel 1866 02 13 (N . 7) 27, Kel 1879 02 25
(N . 8) 30 di is de bal a usių sme ь F W II 844, plg. sme is di is de
bal a usių смерть Ska 202.
1.2.2. LOCONIIAI IŠ GERMANIEČI LANGUES
Ge manizmų as a 7 e mesinai, exemple. : Bandwu mas Kel 1874 06 16 (N .
24) 96 de okiečių Bandwu m kaspinuo is, soli e is DVLKŽ I 129, Blywo e io
(wokißkay: Bleiwasse ) gen.sg. Kel 1874 08 18 (N . 33) 131, plg. okiečių Blei
sh inas DVLKŽ I 188 e Wasse anduo DVLKŽ II 524, Loca i û gen.pl. Kel 1874
06 2 (N . 22) 87, plg. lioco i as Laza e de l se e
9 P. Zemle ičiū ė | Kele io a icles su la san é e minai Laza e Alm 80,
Meßkôs Cuko ius Kel 1874 06 9 (N . 23) 90 (ž . 2 xcuko ius. xcuka as ( ok.
cuk us LKŽe), ouge Plakai Kel 1879 05 4 (N . 19) 5 (ž . plakas pu o d y ų
p ėmė dW I 601, plg plakakas d Alm 101), j j j j j j j u da sis ica ( . 1874 06 9 (N .
23) 90), Tiję iß ied Kel .
a ba a Alm 141).
Beaucoup de sla ismés e ge manismés son main enan désusages, à
l'excep ion des ieuosius skolinius aliejus (cys y asis Linsēmeniû Alējus Kel
1874 08 18 (N . 33) 131), mė a ( ès Mē os Kel 1874 09 06 (N . 23) 89), muilas (alia
Muilas Kel 1874 08 18 (N . 33) 131) e abakas (Tabako Sywû Kel 1874 08 18)
(N . 33) 131).
1.2.3. COLINIAI IŠ GREIK ET LOTYN LANGUE
Ras a po quelques des g eike s (4 e minai), exemple. : Akiû Klyniks Kel 1877 04 17 (N . 16) (Klyniks om g .
χλυχή om χλίυη guolis, lo a Фасмер 1967: 251), plg. klynikė klinika Alm 68, Kole a Kel 1866 21 (N . 34) 1873 08 135,
Kel 1866 09 11 (N . 37) 14 08 7, Kel 1871 08 (N . 4 1302) Kel 1871 09 5 (N . 4 146) Kel Kel 14 (N . 8 8 Ph achy a χ ulchnai
Fasme 1973: 254, T i nom.pl. Kel 07 5 (N . 27) 106, Kel 1866 02 13 (N . 7) 27 du g . ichinos pouloi sous o me de
TŽ 2005 756, T ikynû Liga Kel 1877 04 17 (N . 63, 16) e la yn 1864 (4 e minai), exemple. : Dak a s Kel 1866 02 13 (N .
7) Kel 1866 08 21 (N . 34) 135, Kel 1870 08 16 (N . 34) 130, Kel 1874 9 (N . 23) Kel 90, 1874 16 (N . 24) 96, Kel 1874 08 18 (N .
33) 1870 de lo . doc o enseignan s TŽ 2005 131 143, Lieko iaus A es a de Sweika ą Kel 16 08 08 (N . 34) 130 06 lo
a es paliudy as Ne a us 75, 2005 Ne wû gen.pl. Kel 1876 02 15 (N . 7) 26 de lo . ne us gysla, aumuo, ne as
Фасмер 1971: 64, Opijumo gen.sg. Kel 1876 02 15 (N . 7) 26 de lo . Opium du g . πιου de πός augalo sul ys Фасмер
1971: 144, plg. opijums opiumas de opijumm opiumas Alm 93, langues des kilusių skolinių, don la majo i é
ebe a ojami jusqu šiol dans la langue ac uelle de la science médicale, ai, ce aines d'en e elles
l'éc i u e es quelque changue. Puisque Majojie Li uanie des langues li ou es plus a ai in luence okiečių
kalba, donc e dans é udians Kelei io a icles g aikizmai e la ynizmai p obablemen se a pa ekę du okiškų
aš ų. 8 Makso Fasme ie pense, le mo lac ice saldymedžio šaknis dans langue usse enu pa okiečių kalbą
Lak i ze de la ynų liqui i a de g eikų Υλχκύρριζα saldžioji šaknis (Фасмер 1967: 453). Slapy aide wpasi ašęs
au o ius à son a icle Namû Ap ẽka le mo lak icas, plg. lak ica 1. saldymedžio šaknys LKŽe, aussi
p obablemen se a p isęs de okiques sou ces.

97Te minologie | 2011 | 18
1.2.4. SKOLINIAI IŠ LATVI KALBOS
Ap ik as ienas iš la ių kalbos kilęs e minas: MagunûGalwû Kel 1876
15 (N . 7) 05 26, Magunû S ēbukû Kel 1876 05 15 (N . 7) 26, oi mag
ž ūna. maguona (plg. la. magone) aguona LKŽe.
1.2.5. SKOLINIAI SU SKIRTINGOS KILMS DMENIMIS
Sky ium men ionnée couple de skolinių a ec di é en e o igine (lo ynišku
e sla išku, okišku e la ynišku) dėmenimis, exemple. : Dak a =Ap ēkês
gen.sg. Kel 1866 08 21 (N . 34) 135, Salmiak=Spy us ( e důnn en Salmiakspi i us)
Kel 1874 08 18 (N . 33) 131.
Hyb ides 1.3.
Ras a quelque peu hyb ides (11 e mes de, 5 hyb ides a composi es
e mes p incipaux dėmenimis), exemple. : Ap ēkininko gen.sg. 1874 Kel 06 2
(N . 22) 86, Ciepyjimas Kel 1867 04 2 (N . 14) 56, Namû Ap ekēle Kel 1874 06 2 (N .
22) 87, Ru elę acc.sg. oks dispose aisas Kel 1880 02 10 (N . 23: 6) P a esse is
D . Schönbo ns p ag ee lui iesog Pilwą Skylę e main enan de ien lui
Walgei p o wieną Ru elę9 iesog Skilw pilami, Sme el nys e nom.sg.
mi ingume Kel 1870 03 15 (N . 11) 44.
1.4. Te mes composi és a ec di é en s o igines ê émimis
Comme on le oi de ce ains p écédemmen donnés des exemples, dans
les a icles é udiés son des e mes composés, lesquels cons i uan des
dėmenes l'o igine ne ienoda. Op i ie 37 e mes a ec di é en es o igines
dėmenimis: lie u išku e p ê in u, مثلاً. 1853 : Gydymo Remeslo medicina?
Kel 1874 06 2 (N . 22) 87, jůdasis Sme is Kel 1879 01 28 (N . 4) 15, Kel 1879 02 4
(N . 5) 18, Kuno Lieko ius Kel 04 20 (N . 62, 16) Lieko iaus A es a abou
Sweika ą Kel 1870 08 16 (N . 34) 130, audoni Plakai например 1879 05 4 (N . 5)
19, ou li uani e Kelinu, : Raupliû Cēpijimas Kel 1864 06 28 (N . 26) 104, Raupliû
ciepijimo Kel 1872 04 30 (N . 18) 69.
2. MEDICINOS TERMIN SEMANTIQUE Il es impo an de sa oi s'il es possible d'u ilise des e mes médicaux pou désigne des maladies ou des maladies g a es.
Kelei io a icles su s eika ą e mininai in odu a dija di e s concep s médicaux. J'en peu a ibue
quelques g oupes séman iques. Tou d'abo d ce son des noms de pa ies du co ps humain, o ganes e leu s
p odui s liquids, exemple: Akys Kel 1865 05 16 (N . 20) 78, Bu noj loc.sg. Kel 1874 06 9 (N . 23) 89, 9 Dans celui-ci e
dans d'au es ilius acinai es sakiniuose des e mes éc i en e in omis le es ce e au eu ée de
l'a icle.
8 P. Zemle ičiū ė | Kelei io s aipsnių su san é à e minai
Gyſlas acc.pl. Kel 1855 01 17 (N . 3) 10, Gomu io gen.sg. Kel 1865 05 16
(N . 20) 78, Kaklas Kel 1874 06 9 (N . 23) Kel 90, 1879 02 4 (N . 5) 19,
Kaulai Kel 1879 02 4 (N . 5) 19, Kojos nom.pl. Kel 1864 06 28 (N . 26) 104,
Kel 1864 07 5 (N . 27) 106, K aujas Kel 1853 04 20 (N . 62, 16) Kel 1855 01
17 (N . 3) 10, Kel 1874 08 18 (N . 33) 131, K u inês gen.sg. 1865 05 16 (N .
20) Kel 78, Lieuwjo gen.sg. 1865 05 16 (N . 20) Kel 78, Ne wû gen.pl. Kel
1876 02 15 (N . 7) 26, Paascû gen.pl. Kel 1879 02 4
(N . 5) 19, Pilwą acc.sg. Kel 1866 08 21 (N . 34) 135, Kel 1880 02 10
(N . 23, 6) Pi ß us acc.pl. Kel 1879 10 14 (N . 41) 168, P akai ą acc.sg. Kel 1874 06 2 (N .
22) 87, Kel 1874 06 9 (N . 23) 90, Rankôs gen.sg. Kel 1879 10 14 (N . 41) 168, S emplēje
loc.sg. 1880 02 10 (N . 6) Kel 23, Si d acc.sg. 1855 01 17 (N . 3) Kel 10, Widu iei Kel 1871 09
5 (N . 46) 145. La plupa de ces mo s son d'ancienne o igine dans l'ac uelle
a osénie nusis o ėjées nomcla u inie de l'ana omie humaine. Seuls quelques
examinés séman iques g oupe des mo s ou leu s signi ica ions dans la
e minologie médicale ac uelle nep igijo. An ai au lieu acquis de celui qui es enu
au e me oda A. Eina as dans un a icle su ma ą a ojo a imą ac uel au
e me a ian ą da Kel 1879 02 4 (N . 5) 19. Cependan maumenis, slėpsnas e
paslėpsnes il į a dijo dans d'au es Li u iškais mo s Miesa Kel 1879 02 4 (N . 5) 19,
oi mė sa 2. aumenys LKŽe e Tuß imůse loc.pl. 1879 02 4 (N . 5) Kel 19, oi
uš imai 1. slėpsnos, paslėpsnės LKŽe. A iclenyje Mo ynoms su Pamokinimo
bey Pag audenimo au lieu du e me ce eb ys pa a o a ian Smaginiû gen.pl.
Kel 1876 02 15 (N . 7) 26. S ai snyje su chole ą F . Ku šai is s andį appelai
skil iu Skilwij loc.sg. Kel 1866 08 21 (N . 34) 135, oi skil ys 3. sk andis, pel elis
LKŽe. Dak a Pinkus, éc i an su ichines, sk uos us appela le e me Weidai
Kel 1864 07 5 (N . 27) 106, oi eide 2. sk uos as LKŽe, a sąna ius memb es
( e minus Skaudējims Na iû Kel 1864 07 5 (N . 27) 106, oi 1 memb e 1. sąna ys
LKŽe, cependan dans le même a icle de ce au eu dans ce e de niè e
signi ica ion ou e ons e ac uel e me à join na iai Sana ius acc.pl. 1864 Kel
07 5 (N . 27) 106. Depuis F . Ku šaičio a icle A mink, idan Dieną wen ą węs umbei!
con ex e ne isai aiški e mino sy ai eikšmė: kunui pe Miegą Dalykas
suwa o osiôs Sylôs wēl a g yß a, o i Sywai sawo ik ases Gyslu es wēl
p adeda ekē i Kel 62. 1853 04 20 (N . 16) LKŽ donnan deux de ce mo signi ica ions
médicinines sk andžio sul ys e skys is из gendančio la ono bu nos, cependan
comme isible de ci é ph ase, aucune d'en e elles ne con ien . Dans ce cas, il es
possible seulemen le e hypo hèse, que le e me sy ai ici pou ai ê e
in odui d'au es o ganes p oduisami liquysčiai, pa exemple, sang, lymph ou k .
9Te minologie | 2011 | 18
Ainsi de ce qui a é é di , oi que la majo i é de l'ana omie humaine
nomenkla ū inių nommemen s es es é impaki ée jusqu'à ces jou s
(kei ėsi seulemen de quelques mo s éc i u e) e s'es ins allé dans la
ac uelle scien i ique e minologie médicale.
Nemažą Kelei io s aipsnių apie s eika ą e minijos pa ie cons i ue des
e mes de clinique, . i. maladies e leu s signes des mo s e des combinaisons
de mo s, p z. : D ugiu ins .sg. Kel 1878 08 20 (N . 34) 149, Dusulu ins .sg. Kel 1878 08
20 (N . 34) 149, Dusulu ins .sg. Kel 1870 03 15 (N . 11) 44, Galwôs Swaig Kel 07 5 (N . 27)
106, Kosulys Kel 02 11 (N . 6) 24, 1862 Kel 1871 03 14 (N . 21) Kel 43, 1874 06 9 (N . 23) 90,
Pasi odymai ou Paymjei ôs Lig Kelôs 1879 02 25 (N . 8) 30, Plau is s nomsgloga. Kel
1862 02 11 (N . 6) 24, Pu meniû gen.pl. Kel 1874 06 2 (N . 22) 87, Sana iû Gēlimą Kel 1864
07 5 (N . 27) 106, sma kaus Nēiejimo Kel 1874 08 18 (N . 33) 131, Suka ą10 acc.sg. Kel
1876 02 15 (N . 7) 26, Su puli acc.sg. Kel 1876 02 15 (N . 7) 25, Slap deuxièmeu ins .sg.
1870 03 15 (N . 11) 44, Ukim Kelimas 1874 06 9 (N . 23) 90, Walgio Neno ējimas 1864
Kelimas 5 (N . 27) 07 106, Weido Widu imas Kel 1864 05 5 (N . 27) 106, Widu iû Ki meles
Kel 1874 06 9 (N . 23) 90, Supu iû Suskydimą 1874 06 2 (N . 22) 87, 1878 Widu ûs
Ka lige Kel 20 (N . 3 074) 150, 15 Wi psg acc. Kel 1874 06 2 (N . 22) 87, moniû Raupliû Kel
1872 04 30 (N . 18) 69. Dans les ex es eche chés p incipalemen ou é des noms
de maladies in eccines. Ces maladies in oquées seulemen Li u iquemen
kimbanciôs Ligôs Kel 1874 08 18 (N . 33) 131, limpancioji Liga Kel 1879 02 4 (N . 5) 18,
1879 limpan i Liga Kel 01 28 (N . 4) 15. Pas ebi ée, que in ec ions de maladie
signi ica ion a le e me ma o maladies m. 1878 augpjūčio 20 d. Kelei yje
épuisdin ame slapy aide..n. s'es ignée au o iaus a icle Ma o Ligos, dans lequel
éc i -on su de elles con agieuses maladies comme la pes e, dėmė oji šil inė,
chole a, ougeupai e k . D'ailleu s, e me composi e a ec uneaskai os o me
linksnie u iliséim p incipal dėmeniu liga Ma o liga Kel 1879 01 28 (N . 15, 4) Kel 1879
02 4
(N . 5) 18 signi ie seulemen ma ą.
Būdingi composés nommés a ec le p incipal dėmeniu liga, exemple. : Ißbalējimo Ligą Kel 1874 06 9 (N . 23) Wieo
Ligą Kel 1880 02 10 (N . 6) 23, Wandens Liga Kel 1864 06 28 (N . 26) 104, Kel 1874 9 (N . 23) Kel půlamoj Ligoj 1874 06 2
(N . 22) 87, ywa o Liga Kel 1878 08 90, 20 (N . 34) 150. De els nommés on sou en e uni oodžius 10 Riencian à
l'a icle Mo ynoms su Pamokinimo bey Pag audenimo con ex e, le e me suka a de suk i 30. gel i,
skaudė i (pp . pil ą, sąna ius) pou aien signi ie idu ia imą, plg. 1 suka a 3. idu ies laidimas LKŽe.
100 P. Zemle ičiū ė | Kelei io a icles su s eika ą e minai
a i ikmenis, exemple. : ka ßceis ins .pl. 1865 Kel 05 9 (N . 19) 74 e
Ka ßciû Liga Kel 1868 05 27 (N . 18) 72, Tynēei Kel 02 11 (N . 1862 24 e
Tynēiû Liga ymai Kel 12 9 (N . 49) 199, T ichynai nom.pl. Kel 07 5 (N .
27) 106, Kel 1866 02 13 (N . 7) 27 e T ichynų Liga Kel 1864 07 5 (N . 27) 106,
Kel 1866 02 13 (N . 26 7) T ikynû Liga Kel 1877 04 17, 63, Rauplēs nom.pl.
1866) 1864 03 15 (N . 11) 104, Kel Kel 06 06 1864 28 (N . 26) 104, Kel 1867 04 2
(N . 56 14) e Raupliû Liga 1860 04 24 (N . 6 07 18, Kel 1861 04 196) (N . 31
31, 1862 9 (N . 17) 49 Kel 186 04 2 (N . 56, 45 14) 15 15 15 15 15 (N . 14 15 15 15
15 1859) 182, Kel Kel Kel (1866 09 21 (N . 13 13 13 06) 13 05 08 5, 1861 09 11
(N . 16 16 37) 377, 1871 08 15 16 8 11 (N . 13 12 171) 1873 Kel (N . 14 17 17 17
17 17 17 14 14 14 14 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 18 18 18 19) 1873 (N .
12 17 17 17 17 17 17 17 17 17 18 2) 1873 Kel Kel Kel (N . 18 18 19) 382) Kel Kel
(1878 18 18 18 14 14 14 18 18 18 18 18 18 (N . 18 19) Kel 18 18 18 18 18 19) Kel
18 (N . 18 19) 18 18 18 18 (N . 18 19) 18 18 18 18 18 18 (N . 18 19) Kel 18 18 18
18 18 18 18 18 18 18 (N . 18 19) 18 19) 18 (N . 18 19) Kel 17 18 (N . 18 19) 18 19)
18 (N . 18 19) Kel 17 17 18 (N . 18 19) Kel 17 17 17 18 (N. 18 19) Kel 17 18 (N. 18
19) 18 (N . 18 ) 18 19) 18 (N . 18 19) 18 ( . 18 19) Kel 17 18 ( . 18 19) Kel 17 17
18 ( . 18 ( . 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17
17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 17 18 (R) Kel 18 ( . 18) Kel 18 ( . 18 ( . 18) Kel 18 18 18 18 18 ( . 18 19) Kel 18 18 18 18 18 ( . 18 18 18
(N . 44) 176, Kel 1878 08 20 (N . 34) 149, K opes acc.pl. Kel 1872 04 30
(N . 18) 69 (ž . k opės auplės LKŽe) e K opjû Liga Kel 1878 04 30 (N .
69 18) K opû Liga Kel 1878 08 20 (N . 34) 149, Ma as Kel 1878 08 20 (N . 34)
149, Kel 1879 01 28 (N . 15) Kel 1879 02 4 (N . 5) 18, Kel 1879 02 25 (N . 8) 30
e Ma o Liga Kel 1879 01 28 (N . 1872 Kel 15, 4)
02 4 (N . 5) 1879 18.
Il au di e que ce g oupe séman ique en e mes de médecine concep s
d'emploi es l'une des p obléma iškiausių. N'es sou en du con ex e de
l'a icle di icile dé e mine un ou l'au e nom de maladie signi ica ion, e
juoba ou e objec i s ac uel son co espondmen, ca n'es pas sou en
plus la ge su la maladie, ses signes n'es pas éc i e, elle seulemen
men ionnée. Pa exemple, ex e g e a pa a o i ois e mes ywa o Liga
(K auliga, Nep ie wa a) Kel 1878 08 20 (N . 34) 150 pou ai in odui e
dizen e iją, ou peu -ê e jus e kokį sunkų idu ia imą. D'au e pa , la
ques ion se pose, si ces e mes peu en ê e considé és synonymes, oi
k auligė k u inoji?, plg. k u inoji 1. dysen e ie, 2. sou uses dia hées, mais
nep ie a as11 seulemen idu iaises LKŽe. Du con ex e aussi, il n'es pas
clai , ou les mo s combininys Widu û e Wemimo Liga Kel 1878 08 20 (N . 34) 11 Mo e iškosios giminės mo nep ie a a LKŽe ne iksué.
107Te minologie | 2011 | 18
Pinkus. Saugoki ẽs nů T ichynû! [Bu bliai] K eispsysikus D . Pinkus. / Ce e idéo es ès in é essan e.
106–107.
Keleiwis. 1864, jul. 5 (N . 27), P iẽmimo Dawadas an Diakonissiû U ẽdo Diakonissiû aisime Mielaßi dingys ês
Ligonbu ije Ka aliauciuje. Au . nenu ody as. Keleiwis. 1858, dec. 29 (N . 52), 206; 1859, jan. 5 (N . 1), 23. P ie nousû
Ka aliauciuge... Raupliû Liga bais didey p asipla inusi... (Wisokia inia). Keleiwis. 1871, mä z 14 (N . 21), 43.
Rauplẽs Me ą musû P owincoje ßen e là son appa iusios, bu en icion Ka aliauciuje, au ou Tilę, o e au ou
Is u i... (Wisokia ine). Keleiwis. 1854, me cą 15 (N . 11), 44. Raupliû ou K opjû baisingaijei Ligai. – †. Keleiwis. 1872,
ap . 30 (N . 18), 6970. P o ecoki èz! Au . nenu ody as. Keleiwis. 1871, sep . 5 (N . 43), 145. Sicion Ka aliauciuje Dien
iß Dienos plu sinas Skai lus Ligoniû, ypacey Ka ß lige, Slapd ugiu bey Dusulu se ganciûjû.... (Wisokia inia).
Keleiwis. me cę 15 (N . 11), 44, 1870. Sicion Ka aliauciuje es , comme on le acon e, ßen e là jodoses Rauplēs
appa iusios. (Wisokia ine). –
Keleiwis. 1862, jun. 24 (N . 25), 104.
Sicion Ka aliauciuje es wieus ka alißkas Akiû Klyniks ou Akių Gydymo Bu as aisy as, e depuis le 1 Ap ilio
ou e .... (Wisokia inia). Keleiwis. 1877, ap . 17 (N . 16), 63. Sicion Ka aliauciuje es en e moniû ßime Cēse Tynēiû
Liga labay p asipla inusi, ogi acon e- -on que e Raupliû Liga icion appa ai i commencée.... (Wisokia ine).
Keleiwis. 1862, dec. 9 (N . 49), 199. Sicion Ka aliauciuje Kole ôs Liga es a an quelques Nedẽliû commencée....
(Wisokia ine). Keleiwis.
1857, sep . 24 (N . 38), 151.
Sicion Ka aliauciuje, e comme en enddim e ailleu s, es Raupliû Liga p asipla inusi.... (Wisokia ine).
Keleiwis. 1862, ap . 2 (N . 14), 56.
S Pawasa , an que y i ece ons, ainsi à musû Ka aliauciuje, ainsi e wisu aplinkuy P owincoje
beaucoup moniû labay Ka ßceys se ga.... (Wisokia ine). Keleiwis. 1865, mejį 9 (N . 19), 74. Tilês Cei ungos, o e
iß Silo-Ka ciamos Kampo ßen a ējusios G oma os con ej... (Wisokia ine). –
Keleiwis. 1862, eb . 11 (N 6), 24.
PAGBINIAI CHALTINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIAI PAGBINIABINIAI PAGBINIABINIAI PAGBINIABINIABINIABINI PAGBINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABINIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABONIABON which is also was also was also was also known by which was also known by which was also known by
Alm 1931: Alminauskis K. Die Ge manismen des Li auischen 1. Die deu schen Lehnwö e im Li auischen.
Kaunas.
DVLKŽ 2006: K ižinauskas J., Smagu auskas S. Didysis okiečiųlie u ių kalbų žodynas 12. Vilnius. F W:
Li auisches E ymologisches Wö e buch on E ns F aenkel, III, Heidelbe g, Gö ingen, 19551962. KLL 1920:
[D- as med. P. A ižonis]. Comba a ec des maladies lymphpamées. Raseiniai. LKŽe: Lexynos de la langue
Li uanien. www.lkz.l MedŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S., Pa ilonis S., Vai ila ičius A., Vileišis A.
Dic ionnai e des e mes médicaux, Vilnius.
NG 1924: [D- as A. Vileišis]. Naminis médecin. T umpas simplicčiausių maladies desc ip ion e leu ai emen .
Seconde amendée pe mission. Kaunas.
1903P: [An ana Vileišis] D . F . Esma ch. La p emiè e pagelba dans des acciden s malheu eux. T ansla ed dak a as
A. V. Tilžėje.
Ska 1931: Ska džius P . Die sla ischen Lehnwö e im Al li auischen. Elle es si uée dans le cen e de la
égion de Liech ens ein. La na ion e le mo 7. 1901 ŠLL: [An ana Vileišis] T umpi šnque su les maladies limpančias e commen de les se dé end e. Pa aše D- as V. A.
Tilžėje.
TŽ 2005: Dic ionna s de mo s in e na ionaux, Vilnius.
Фасмер М. 1967, 1971, 1973: Этимологическийсловарьрусскогоязыка 2–4, Москва.
LITe ATŪ A
Kaulakienė A. 1991: Mokslo langues zauomazgos Kelei yje. Li uiniens kalbo y os ques ions XXIX: Li uiniens
lexikos e e minologijos p oblemos. Vilnius, 8091. Li uanie bibliog aphija. Se ija C. Li u iškų pe iodinių leidinių
publikacijos 18321890. Vilnius, 2004. Palionis J. 1995: Li u iens éc omosios langue his oi e, Vilnius. Zinke ičius Z.
1990: Li u iens langue his oi e 4: Li u iens langue XVIIIXIX a., Vilnius.

108 P. Zemle ičiū ė | Kelei io s aipsnių apie s eika ą e minai Te Ms oF A TIcLes on HeALTH In
KELEIVIS newspape Keleiwis ißiauciaus B oliams Lie uw Ka alininkams inês pa neßąs (T a elle
The pape deals wi h e minology in a icles on heal h in he Li huanian weekly
om Königsbe g B inging News o Li huanian B o he s) published in Konigsbe g om 184980.18
Du ing he pe iod o 18531879 he e we e nine een a icles on a ious heal h
issues and hei ea men published.
These a icles on heal h a e impo an when sea ching o he beginning o he
Li huanian medical e minology. Medical e ms used in hese a icles a e mainly o he
Li huanian o igin. Undoub edly such choice was in luenced by he edi o o he weekly
F yd ichas Ku šai is (F ied ich Ku scha ) who had a good command o Li huanian and
w o e many a icles himsel . These a icles con ain some bo owings mainly om
Sla ic, as well as om Ge man, G eek, La in and o he languages. Many bo owings o
Sla ic o igin, such as lieka s a (d ug), lieko ius (doc o ), ona (wound) we e widely used
in spoken language. The majo i y o Sla isms and Ge manisms o hese a icles a e no
longe used, excep o some old Sla ic bo owings which ook oo in he Li huanian
language a long ime ago. Bo owings om G eek and La in mos likely made hei way
in o hese a icles om Ge man sou ces. a lo o e ms, mainly hose naming o he
pa s o he body (akis (eye), koja (leg), ši dis (hea ), e c.), as well as diseases (d ugys
( e e ), kosulys (cough), ma as (plague), e c.) and o he medical concep s (gydymas
(healing), la onas (co pse), ligonis (pa ien ), qui e e c.) a e old Li huanian wo ds o his
ield, which can be ound in old w i ings and a e s ill being used in mode n language o
medical science and p ac ice. In he middle o he 19 h cen u y Li huanian o hog aphy
a ied a lo , he e o e i is na u al ha o hog aphic a ian s o medical e ms in
hese a icles a e nume ous. Synonyms a e also common, especially o clinical e ms,
excep in he g oup o ana omy nomencla u e. De elles a ia ions p obablemen son
causées pa le ai que la majo i é des a icles n'on pas é é éc i s pa des spécialis es
de médecine e aussi pa ce qu'il y a ai un manque de connaissances su ce aines
maladies. Thus, he lack o p ecise naming and abundance o synonymy a e
unde s andable. Desc ip i e e ms and olk names we e also used. Some a icles ha e
ea u es o scien i ic ex speci ic concep s we e named using de ini e adjec i es o
de ini e pa iciples, some e ms came wi h o he language (mainly Ge man) equi alen s.
Gau a 2011-12-01
Palmi a Zemle ičiū ė
Ins i u des langues Li uanies
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. paché [email p o ec ed]