scieee Science in your language
[en] (orig) [lt] [de] [fr] [it] [es] [pt]

The science of terminology: history and evolution

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

The science of terminology: history and evolution

Author: Heribert Picht
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/411/503
Seis ho as. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução
A Ciência da Te minologia:
His ó ia e E olução
HERIBERT PICHT
Pala as-cha e: aspec os his ó icos da e minologia, e olução da eo ia da e minologia,
elemen os da eo ia da e minologia, planeamen o da e minologia
INTRODUÇÃO
Como p emissa pa a o meu a igo, gos a ia de esboça alguns a os bem
conhecidos que são amplamen e conco dados pela maio ia da comunidade
p o issional de e minologia.
1. A e minologia não é um enômeno isolado que pode se pesquisado e p a icado
sem con a o p óximo com ou os campos do conhecimen o. A e minologia é um
campo de conhecimen o ans e in e disciplina . 2. A e minologia es á
inco po ada no "discu so cul u al", um concei o que oi de inido como "um
concei o semió ico mui o ge al, que co esponde ao "discu so linguís ico" de
Wi gens ein. Es e discu so inclui o mas e bais e não e bais de
ep esen ação em di e en es cons elações quan i a i as. As o mas de
ep esen ação êm equen emen e uma unção complemen a e podem se
in e cambiá eis. (Lau én, Pich , 2000: 216) 3. A Comissão conside a que a Comissão
não em compe ência pa a de e mina a compa ibilidade do auxílio com o
me cado in e no. O objec i o básico da e minologia é a ans e ência de
conhecimen os em di e en es ní eis de p o issionalismo com os seus egis os
co esponden es. 4. A e minologia consis e - como mui os ou os campos de conhecimen o - numa pa e eó ica e numa pa e aplicada.
A segui , abo da ei as e oluções que oco e am nas úl imas décadas, mas
ambém sublinha ei algumas ques ões e p oblemas de in es igação ainda não
esol idos.
(O ilóso o alemão Oehle (2007) 83), a i ma que Pla ão, em um pa ág a o
epis emológico de sua sé ima ca a, apon a que a cognição de um obje o
eque á ios meios cogni i os: o nome, a de inição, um
7Te minologija | 2011 | 18 ep esen ação cla a po uma ilus ação e o p óp io
obje o. Como e minólogos, podemos econhece sem dú ida es a linha de
pensamen o. Em ge al, a necessidade de e minologia exis e desde que somos
capazes de encon a e idências de comunicação p o issional. A ques ão da
e minologia o nou-se e con inua a o na -se cen al assim que a
comunicação p o issional alha ou é di icul ada po uma e minologia
de icien e. A e minologia como a pa e mais cen al de qualque
ans e ência de conhecimen o di icilmen e é ques ionada hoje.
Olhando pa a a e idência his ó ica, podemos decla a alguns dé ices
e minológicos cen ais:
1. Fal a ou o dem concei ual inco e a. Linné (1707-1778) es abeleceu uma
sis ema ização de concei os po seus abalhos sob e axonomia. O obje i o
supe io de odas as classi icações pos e io es oi a o denação do
conhecimen o exp essa po e mos.
2. Con usão causada po sinônimos excessi os. Beckmann (1739-1811), p o esso
de iloso ia e economia, c i icou a mul idão de sinônimos desnecessá ios e
con usos. 3. Fal a de e mos pa a o concei o numa língua pa icula . Já na Idade
Média, os adu o es da Escola de Toledo i e am de lu a com es e p oblema.
4. Concei os pouco cla os e inde inidos. Clausewi z, o eó ico mili a
alemão, esc e eu: "Só quando i e oco ido um escla ecimen o dos nomes
e concei os, pode-se espe a p ossegui acilmen e e com cla eza no
a amen o do assun o.
5. De iciências de planeamen o linguís ico. Dü e en ou es abelece uma
e minologia alemã pa a concei os ma emá icos, embo a sem sucesso.
Be holle , de Mo eau, Fou c oy e La oisie i e am sucesso na c iação de
uma e minologia química no século XVIII. A Tchecoslo áquia após 1919, os
Es ados Bál icos após 1919 e 1990, os ca alães, os bascos e á ios ou os
i e am de lu a con a o p oblema do planeamen o linguís ico - um p oblema
que é cada ez mais agudo em mui as comunidades linguís icas. A pa i des a
pequena e idência his ó ica, podemos deduzi que o am em p imei o luga os
especialis as e os mediado es de línguas pa a ins especí icos (LSP)
( adu o es) que sen i am a necessidade de melho a a comunicação
p o issional esol endo p oblemas e minológicos básicos. O campo da
linguís ica es á apenas pe i é icamen e in e essado ou en ol ido na
comunicação p o issional. Os I mãos G imm podem se mencionados aqui como uma exceção.
Oi o ho as. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução Ou a
ca ac e ís ica das p imei as en a i as his ó icas de melho a as
e minologias é sua abo dagem empí ica e não mui o cien í ica. Fo am
necessá ias soluções p á icas naquela al u a e o am p opos as ou
ealizadas sem um quad o e uma base eó ica exaus i os. No en an o, isso não
signi ica que os p imei os " e minólogos" não es i essem cien es das
ques ões eó icas e não conside assem ques ões eó icas, como ize am, po
exemplo, Pla ão ou Clausewi z.
A pesquisa eó ica a ual sob e o desen ol imen o his ó ico da e minologia
ainda é bas an e aca. No en an o, exis em con ibuições acadêmicas e
lexicog á icas, como a igos, eses de diploma e lis as de pala as mono ou
mul ilíngues elacionadas a es e assun o. Uma abo dagem cla amen e
acadêmica com uma base eó ica co esponden e oi lançada po G ine em
2004. Ele chamou a no a disciplina cien í ica de "an opolinguís ica". Seu
obje i o é pesquisa o desen ol imen o e a e olução da linguagem humana, a
cognição, a c iação e a ans e ência de conhecimen o p edominan emen e
de um pon o de is a diac ônico, incluindo LSP e e minologia. A abo dagem
in e - e ansdisciplina é ób ia conside ando a combinação de
conhecimen o e pesquisa das seguin es disciplinas (de aco do com
G ine -G iniewicz e al., em b e e): gnoseologia, epis emologia, lógica,
semió ica, an opologia, his ó ia da ciência e da ecnologia, in eligência
a i icial, heu ís ica, psicologia da idade, psicologia pedagógica, psicologia
cogni i a, psicologia nacional, e nolingüís ica, linguís ica cogni i a e
es udos cul u ais.
O nasce da e minologia mode na A in ensi icação da indus ialização e o
aumen o do comé cio in e nacional no início do século passado de am
o igem a pelo menos dois enómenos de impo ância p imo dial:
• no malização; • o mo imen o
Wi scha slinguis ik.
Nas décadas seguin es, a no malização desempenhou e con inua a
desempenha um papel impo an e no desen ol imen o e na aplicação da
e minologia. O mo imen o Wi scha slinguis ik o iginou-se na Áus ia, na
Alemanha, nos Países Baixos e em alguns países nó dicos que sen i am a
necessidade e a p essão de pode comunica -se sob e assun os p o issionais
com ou as comunidades linguís icas. Fo am necessá ios es udos de línguas
elacionados com o LSP, mas quem e onde es a am os p o esso es einados? No início, a iloso ia clássica...
9Te minologija | 2011 | 18 lologis as i e am que econhece a exis ência do LSP - o
e mo "Fachsp ache" oi in oduzido po Blum em 1916 - e i e am que descob i
como ensina o LSP. O elemen o mais salien e e a a e minologia e, po an o,
como bons ilólogos, en a am abo da o p oblema a pa i de um ângulo
diac ônico - o chamado "his o ische Wi scha slinguis ik". Tal ez a expe iência
mais impo an e adqui ida enha sido o ac o de nenhum LSP pode se ensinado
ou ap endido sem conhecimen os p o issionais - conhecimen os sob e os
concei os e os e mos. Encon amos nes e pon o no empo o p imei o encon o
en e a linguís ica e o conhecimen o p o issional. O Wi scha slinguis ik
di idiu-se em á ios amos (Pich , 1998), o mais impo an e dos quais oi o
Wi scha slinguis ik uncional desen ol ido no ambien e in elec ual da Escola
de P aga, especialmen e na década de 1930. Após a Segunda Gue a Mundial, essa
linha de pesquisa oi con inuada e desen ol ida po D ozd e especialmen e po
Ho mann, combinando-a com a abo dagem p agmá ica da linguís ica nas
décadas de 1970 e 1980. Ou o pionei o no campo da e minologia oi o engenhei o e
economis a Al ed Schlomann. Em 1906, ele iniciou a compilação e publicação de um
o al de 21 dicioná ios écnicos mul ilíngues, nos quais ealizou um dos equisi os
clássicos da e minologia: a o denação sis emá ica do conhecimen o
(Schlomann-Low, W igh 2006: 153 ). Os undado es […] WÜSTER, DREZEN, LOTTE
O aus íaco Eugen Wüs e , o le ão E ns D ezen e o usso Dmi ij Lo e são
conside ados os pais espi i uais da e minologia mode na. Todos os ês
e am engenhei os que econhece am os dé ices da comunicação p o issional
munica ion. In 1931 Wüs e ’s doc o al heses “In e na ionale Sp achno -
em de Technik. Besonde s in de Elek o echnik" oi publicado e, no mesmo
ano, Lo e esc e eu seu a igo cen al "P oblemas p emen es no campo da
e minologia cien í ica e écnica". O undo comum nas ciências na u ais
de e minou, a é ce o pon o, a sua abo dagem sinc ónica dos p oblemas
e minológicos p emen es. Pa ece na u al que odos os ês homens enham
demons ado um in e esse especial na pad onização como eículo pa a
minimiza os dé ices e minológicos na comunicação p o issional en e
especialis as - uma limi ação que e a bas an e comp eensí el nas p emissas
daquela época, quando a linguís ica só e a ma ginalmen e ocupada com LSP.
Apa en emen e não hou e con ac o di e o en e Wüs e e Lo e. No en an o,
Wüs e e D ezen conheciam-se; Ambos e am espe an is as. Embo a as suas
expec a i as o iginais em elação às possibilidades de comunicação do
1 0 H. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução Espe an o em
LSP o am abandonados, a ideia p incipal da comunicação in e nacional
sob e i eu na e minologia e pode se no ada como uma espécie de io
e melho que a a essa suas ob as. A p opósi o, D ezen p omo eu a
adução pa a o usso e a publicação das eses de Wüs e . Os ês
undado es inham em comum as abo dagens básicas de e minologia,
ais como:
• o concei o como unidade de conhecimen o; • a o mação de e mos
• knowledge o de ing,
egulada po o ien ações; • a no malização dinâmica de concei os e
e mos. O desen ol imen o dos undamen os eó icos da ciência da
e minologia No início, o desen ol imen o não oi mui o coe en e ou
mesmo coo denado. Podem se obse ados dois desen ol imen os
p incipais. Na União So ié ica, a e olução da eo ia da e minologia
começou bas an e cedo e con inuou sem in e upções a é hoje
(Moschi z-Hagspiel 1994; Shelo , Lei chik 2004; Lau én, Pich 2006). A elação
en e e minologia e linguís ica em sido bas an e di e en e na União
So ié ica e nos países ociden ais. Na União So ié ica, linguis as amosos
mui o an igos, como Re o ma skij, Vinog ado , Vinokou e mui os ou os,
pa icipa am no desen ol imen o dos undamen os eó icos da
e minologia e do LSP (Moschi z-Hagspiel, 1994). Alexee a ci ando Lei chik
(2004: 65) dis ingue ês pe íodos de desen ol imen o na Rússia:
1. décadas de 1930 a 1960: o pe íodo de acumulação de conhecimen o do e mo.
O e mo oi de inido como uma pala a ou ase especial a se es udada
usando mé odos de linguís ica e lógica (pessoas cen ais: os undado es
acima mencionados). 2.Anos 60 a 70: pe íodo de comp eensão do conhecimen o
do e mo. A e minologia e a conside ada um amo sepa ado da ciência. 3.anos
80 a é hoje: ca ac e izado po pesquisas que ul apassam as on ei as da
linguís ica, o assun o da e minologia passou a se conside ado como um
componen e de um modelo dinâmico de ciência.
Nos países ociden ais, po azões di e en es, uma di isão cla a nos
pe íodos de desen ol imen o eó ico é menos ób ia. Na década de 1930,
pa ecia mais u gen e abo da os p oblemas da e minologia aplicada sob e
uma base empí ica. Nos países nó dicos, a No uega e a Suécia
econhece am a necessidade de um abalho p á ico de e minologia e de um cen o

1Te minologija | 2011 | 18 es, como RTT e TNC, começa am a abalha em
dicioná ios e minológicos no inal da década de 1930 e início da década de 1940,
espec i amen e. Em 1938, o In e na ional Elec o echnical Vocabula y oi
p oo o his de elopmen was he publica ion o IEC’s mul ilingual and
o denado sis ema icamen e. A Segunda Gue a Mundial in e ompeu quase oda
a pesquisa eó ica e só no inal da década de 1950 encon amos os p imei os
abalhos ealmen e o ien ados eo icamen e nos países ociden ais, po
exemplo, o a igo de Wüs e "Das Wo en de Wel " (Wüs e 1959-60/2000).
Nos anos 50 e 60, a linguís ica em ge al não es a a ealmen e in e essada em
LSP e e minologia. LSP e e minologia o am conside ados a mesma coisa e
a ados como um p oblema lexicológico que pode ia se esol ido usando
eo ias semân icas adicionais […] de aco do com a opinião do linguis a
p incipalmen e pu o. A pad onização não oi ealmen e comp eendida e
comba ida com o slogan "a linguagem não pode se pad onizada". No en an o,
po um lado, a adição do mo imen o Wi scha slinguis ik não oi esquecida e,
po ou o, linguis as como Leo Weisge be es a am mui o mais p óximos das
ideias de Wüs e do que a linguís ica con encional naquela época. Além disso,
nos anos 60 e 70, a necessidade de adu o es p o issionais de LSP e ou os
mediado es linguís icos o nou-se cada ez mais ób ia e le ou ao
es abelecimen o de es udos de LSP, po exemplo, na Copenhagen Business
School e em ou as ins i uições acadêmicas dos países da Eu opa Ociden al.
Nesses ambien es, a necessidade de e minologias e seu signi icado pa a as
aduções do LSP e am e iden es. Foi igualmen e e iden e que a aplicação
adequada de e minologias es a a insepa a elmen e ligada ao conhecimen o
p o issional. As ob as de Jumpel (1961) e le em es a e olução. Uma mudança
undamen al oco eu […] na minha opinião […] quando Lo ha Ho mann em seu
li o Kommunika ion Fachsp ache […] combinou a linguís ica ex ual e a
p agmá ica com as seguin es se e abo dagens pa a LSP e e minologia:
• a abo dagem lexicológico- e minológica; • a linguís ica uncional;
• a Wi scha slinguis ik; • a es ilís ica uncional; • a abo dagem
cien í ica e ilosó ica; • a abo dagem elacionada com a adução;
• a eo ia das sublinguas (Ho mann 1976). Hahn (1983: 75) con e eu
a desc ição de Ho mann no seguin e modelo.
1 H. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução Figu a 1: Modelo
de Ho mann da es u u a e ical dos LsPs O passo pa a a comunicação
p o issional, incluindo a linguís ica ex ual e a p agmá ica, é bas an e
ób io e, embo a o elemen o da e minologia seja apa en emen e menos
isí el, pode se acilmen e deduzido. Mais a de, Kal e kämpe (1992:
61 ) inco po ou o modelo de Ho mann a um modelo LSP mais complexo,
incluindo
• o sis ema linguís ico; • as a iedades
como ca ego ia sociológica; • a
es a i icação (modelo de Ho mann); •
o meio (esc i o e o al); • a
in e linguidade; • o empo como
ca ego ia c onológica.
TERMINOLOGIA […] Uma disciplina au ônoma? Além de se um engenhei o,
Wüs e e a mui o bem in o mado sob e a linguís ica de seu empo, o que
se e le e em á ias de suas ob as. Po ou o lado, econheceu mui o bem
que a e minologia não é uma me a disciplina linguís ica; em qualque caso,
como a linguís ica o am de inidos nos anos 60 e 70. Is o pode se is o
com bas an e cla eza no seu ex enso a igo "Die allge-
3Te minologia | 2011 | 18 meine Te minologieleh e […] ein G enzgebie zwischen
Sp achwissenscha , Logik, On ologie, In o ma ik und den
Sachwissenscha en[…] (1974-2000). Nos ce ca de 25 anos que se segui am,
o am dis inguidas duas posições. Po um lado, aqueles que de endiam a
e minologia como uma disciplina absolu amen e independen e e, po ou o, a
e minologia como uma disciplina linguís ica pe encen e à linguís ica
aplicada. Uma ez que a linguís ica nas úl imas ês décadas ampliou seu
escopo e mui as ou as disciplinas hoje pe encem à a iedade de
linguís icas, como sociolinguís ica, e nolinguís ica, an opolinguís ica e
mui as ou as, Lau ens e al. (1998) a gumen ou que a e minologia hoje
dispõe da mesma a iedade de elemen os não-linguís icos que ou as
disciplinas adjacen es à linguís ica. De aco do com es e pon o de is a, a
e minologia pode se conside ada uma disciplina linguís ica, no en an o,
den o de um quad o ala gado e lexí el da disciplina "linguís ica". Isso
signi ica: a e minologia é uma disciplina au ônoma, mas não comple amen e
independen e, da linguís ica mode na. Hoje, a ques ão da au onomia, que
causou mui a discussão, pa ece se menos salien e. A ideia de conside a a
e minologia como uma me a-disciplina necessá ia e ap op iada pa a odos os
campos do conhecimen o pa ece-me mui o a aen e, uma ez que a
abo dagem da e minologia mode na inclui necessa iamen e elemen os de
mui as disciplinas di e en es, a im de lida com p oblemas especí icos de
domínios ( e ambém Budin 2001: 20).
ESCOLAS TERMINOLÓGICAS? (em inglês)
O concei o de escolas e minológicas oi impo ado na década de 1970 da União
So ié ica. Felbe nomeou em suas ob as a Escola de P aga, a Escola de Viena e a
Escola Russa. Além disso, a abo dagem nó dica e canadense de em se
mencionadas a es e espei o. O p oblema da in odução do concei o de Escola,
no en an o, eside na dissimila idade dos concei os de Escola ussa e
ociden al. O concei o ociden al de "Escola" implica uma abo dagem eó ica
comum, a classi icação do obje o de in es igação e, basicamen e, es a égias
de in es igação comuns. O esul ado da in odução de um concei o
es angei o com o mesmo e mo […] um also amigo […] oi a imp essão de que
exis iam abo dagens undamen almen e di e en es pa a a eo ia
e minológica. Em 1993 oi publicada uma coleção de a igos e minológicos dos
países o ien ais e ociden ais. Foi ealizada uma compa ação e análise
ap o undadas das supos as "escolas" e "abo dagens" com base nos
pa âme os das ques ões cen ais da eo ia e minológica. A supos a
di e ença...
1 H. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução Ha ia di e enças, é
cla o, que, no en an o, o am ca ac e izadas como pon os ocais indi iduais
de e minados po ce os obje i os e p opósi os. Eles pe enciam odos
jun os à eo ia e minológica e pode iam se iden i icados como
complemen a es (Lau én, Pich 1993: 535 ). Hoje, a discussão sob e escolas
e minológicas apagou-se; Exis em di e en es opiniões e ideias, como é
habi ual nas disciplinas cien í icas. O esul ado do colóquio do IITF App oaches
o Te minological Theo ies, A Con as i e S udy o he S a e-o - he-A ,
ealizado em 2005 em Be gamo, oi uma compa ação a ualizada, que, g osso
modo e mu a is mu andis, con i mou a análise an e io (Lau én, Pich 2006:
163 ). Campos de conhecimen o a que con ibuem
TERMINOLÓGIA TERMINOLÓGICA
Sem en a em de alhes da a gumen ação a a o e con a, decla a ei,
como uma espécie de hipó ese, que os seguin es campos de conhecimen o
êm uma pa e na undação das unidades cen ais da eo ia da
e minologia:
• odos os campos emá icos como o necedo es de obje os e concei os
- podemos chamá-lo de semân ica da e minologia; • semió ica, incluindo
linguís ica, sociolingüís ica, linguís ica cogni i a, an opolingüís ica,
e c., o necendo o mas de ep esen ação e sua aplicação em
di e en es condições p agmá icas e em di e en es es ágios de
desen ol imen o;
• ciência da compu ação e p ocessamen o de dados;
• engenha ia do conhecimen o;
• planeamen o e no malização linguís ica; • in o mação e
documen ação, incluindo classi icações, esau os e ou os sis emas
de o denação do conhecimen o;
• iloso ia da ciência.
Elemen os da eo ia e minológica
E a sua e olução
Os elemen os cen ais da eo ia e minológica são:
• o objec o e o concei o, • as o mas de
ep esen ação de objec os e concei os, • a
• knowledge o de ing,
e minog a ia.
1Te minologija | 2011 | 18 gua dou que mui os e minólogos e am au odida as,
eo icamen e p óximos da lexicog a ia adicional e apenas pouco
amilia izados com os undamen os eó icos disponí eis no inal dos anos
se en a. Es e pano ama mudou comple amen e. Hoje, a e minologia é
ensinada em á ios ní eis e em di e en es ambien es. Fo am desen ol idos
ma e iais e manuais de ensino adequados e o ien ados pa a um p opósi o. As
o mas didác icas a iam de cu sos in odu ó ios e especializados pa a
di e en es g upos de u ilizado es a componen es ex ensos de á ios
semes es, na sua maio ia inco po ados em es udos académicos, ais como
es udos de adução e comunicação LSP. A Escola de Ve ão de Te minologia
o e ecida pela Te mNe em coope ação com as uni e sidades, os es udos na
Fachhochschule Köln e na Uni e sidade de Viena e os es udos de mes ado
nó dicos em e minologia podem se i de exemplos.
Em esumo, podemos a i ma que a e minologia o nou-se uma
disciplina acadêmica comple a.
A es ei a ligação en e a no malização e a e minologia em uma longa
adição. Ele emon a ao empo mesmo an es dos undado es da
e minologia. No en an o, mui o cedo econhece am a necessidade de um
abalho e minológico con olado. D ezen sublinhou a na u eza dinâmica da
in e en ion in o he managemen o e minologies and hei de elopmen .
pad onização e Wüs e in oduziu a ideia de desen ol e di e izes pa a o
abalho e minológico p á ico na década de 1930. O undamen o da ISO/TC 37 é
uma p o a des e ac o. Embo a a Segunda Gue a Mundial enha
in e ompido esse desen ol imen o, a ideia básica sob e i eu e, após a
gue a, a ISO/TC 37 con inuou seu abalho o iginal. Sem pode , nes e
con ex o, en a em po meno es sob e o desen ol imen o pos e io ,
pode-se a i ma que o âmbi o de abalho do TC 37 expandiu-se
conside a elmen e. Uma simples compa ação do núme o e dos assun os das
p imei as ecomendações e no mas exis en es em 1972 com o conjun o
emá ico de no mas e p ojec os ac uais a di e en es ní eis de elabo ação
e ela o in e esse e a necessidade de pad oniza ques ões me odológicas da
e minologia, po um lado, e da aplicação des as no mas na p á ica, po ou o.
Em ou as pala as, a no malização desen ol eu-se como um meio de
planeamen o de LSP em campos de conhecimen o pad onizá eis e ab ange não
apenas o co pus, mas ambém o s a us - usando a e minologia de Eina
Haugen.

2 H. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução Todo o
planejamen o da linguagem e especialmen e o planejamen o do LSP semp e
e e o iés do p esc i i ismo adicionalmen e conside ado o opos o da
ism. This dicho omy, howe e , as many o he dicho omies is a simpli ica-
desc ição; Em qualque caso, não desc e e a ealidade no planeamen o do
LSP. A im de ap oxima -se dos ac os no planeamen o da LSP e da
e minologia, o modelo a segui pode ilus a , po um lado, a p opos a do
in e alo de g aus en e os pon os ex emos da dico omia e, po ou o, os
ac o es impo an es que in luenciam qualque in e enção numa língua.
Figu a 4: g aus en e desc ição e p esc ição
(Pich 2004: 197)
As duas linhas e icais ep esen am a elação sinc onia-diac onia
indicando que as desc ições sinc ônicas subsequen es em um eixo de empo
o mam uma diac onia. A linha esque da indica um desen ol imen o
deslizan e, enquan o a di ei a de e se in e p e ada como in e alos,
po que uma e minologia p esc i a é ixada po um ce o empo e o
desen ol imen o o na-se isí el em pequenos sal os co esponden es ao concei o de pad onização dinâmica de D ezen.
2Te minologia | 2011 | 18
A linha ho izon al ep esen a a ansição do desen ol imen o li e da
linguagem pa a o desen ol imen o e a e minologia da linguagem
absolu amen e con olados. Os se e g aus indicados são apenas exemplos,
en e os pólos podem ha e ou os g aus de p esc ição, dependendo da
inalidade de um de e minado caso de p esc ição.
No meio do modelo, coloquei os ês a o es sociolingüís icos e indiquei
a sua in luência deslizan e sob e os di e en es g aus de p esc ição.
O planeamen o linguís ico, em ge al, é um domínio bas an e an igo, pelo
menos nos países nó dicos e em á ios ou os países ociden ais com
línguas menos u ilizadas ou mino ias linguís icas, po exemplo, a No uega e
os ca alães. Mui as das eo ias de planejamen o da linguagem êm sido
bas an e di usas ou in luenciadas ideologicamen e. No en an o, du an e os
úl imos dez anos, pode-se obse a um in e esse e uma a i idade
c escen es em elação à p ese ação e ao desen ol imen o da língua
nacional ou da língua ma e na, espec i amen e, especialmen e como uma
de esa con a a c escen e in luência inglesa pe cep í el no LSP de mui os
domínios e jus i icada pela in e nacionalização e pela globalização. A im de
consolida o campo do planeamen o linguís ico, incluindo os LSP, oi
ap esen ado um núme o c escen e de abalhos eó icos (po exemplo, Lau én e al. 2008: 139-195).
Conclusões
Tendo em con a as in o mações e obse ações ela i amen e cu as e
mui as ezes apenas agmen á ias sob e a e olução his ó ica da
ciência da e minologia que pode ia o e ece em menos de uma ho a, uma
desc ição comple a exigi ia pelo menos um li o, es ou con encido de que
hoje se pode a i ma que:
• O ad en o da ciência da e minologia é a consequência lógica do
econhecimen o de sé ios dé ices na comunicação p o issional. • A ciência
da e minologia desen ol eu-se a pa i de ques ões p á icas, ais como
o ien ações e ecomendações, a im de emedia dé ices de comunicação,
passando po ases de eo ização e es es in ensi icados pa a se o na
uma ciência comple a. • A ciência da e minologia sa is az hoje odos os
equisi os de uma ciência no que diz espei o aos seus undamen os
eó icos, à a iedade de aplicações, a uma comunidade de in es igação
a i a, a ac i idades de ensino e o mação bem desen ol idas a ní el
académico e p á ico e a uma ex ensa ac i idade edi o ial.
2 H. Pich | A Ciência da Te minologia: His ó ia e E olução • A ciência da
e minologia em um s a us me a en e odas as ou as ciências, uma
ez que a e minologia é uma condição p é ia pa a odos os ipos de
c iação de conhecimen o e sua comunicação, o denação de
conhecimen o, oca de conhecimen o e p oli e ação de conhecimen o.
• A ciência da e minologia não se limi a a uma ciência ou g upo de
ciências em pa icula , mas se e a odas as ciências, embo a algumas
abo dagens eó icas enham de se adap adas à na u eza das
di e en es ciências.
Tal ez pense que es a a aliação é demasiado posi i a e que ainda há mui o a
aze . Isso é absolu amen e e dade, ainda há mui o a aze , mas isso é
comum a odas as ciências, po que as eo ias, abo dagens e aplicações êm
seu ciclo de ida a é que no as descobe as as mudem ou as subs i uam. O
caso da ciência da e minologia não é di e en e; há uma base eó ica básica
com não exclui a ian es e ou as opiniões, mas essas a ian es e ou as
opiniões não in alidam o econhecimen o da e minologia como uma ciência
em seu p óp io di ei o - pelo con á io.
eFe ences
Ahmad, Khu shid 1996: A Te minology Dynamic and he G ow h o Knowledge: A Case S udy in Nuclea
Physics and in he Philosophy o Science. In: TKE’96Te minologyandKnowledgeEnginee ing; C. Galin-
ski, K.-D. Schmi z (eds.), F ank u a. M., 1–11.
Alexee a, La issa 2004: Wha is a Te m? In: RussianTe minologyScience (1992–2002), S. D. Shelo , V. M. Lei-
chik (eds.), Wien: Te mNe Publishe , 62–78.
An ia, Bassey Edem (ed.) 2007: Inde e minacyinTe minologyandLSP; Ams e dam, Philadelphia: John Ben-
jamins Publishing Company.
A n z, Reine ; Pich , He ibe 1982: Ein üh ungindieübe se zungsbezogeneTe minologiea bei ; Hildesheim,
Zü ich, New Yo k: Geo g Olms Ve lag.
Budin, Ge ha d 1994: Do we need an Objec Theo y? In: In e na ionalCon e enceonTe minologyScience
andTe minologyPlanning. Riga,17–19Augus 1992.In e na ionalIITF-Wo kshopTheo e icalIssueso 
Te minologyScience. Riga,19–21Augus 1992.IITF-Se ies4; Wien, 203–208.
Budin, Ge ha d 2001: A c i ical e alua ion o he s a e-o - he-a o e minology heo y. In: Te minology
Science&Resea ch, ol.12 (2001), no. 1–2; 7–23.
Dahlbe g, Inge au 1976: Übe Gegens ände, Beg i e, De ini ionen und Benennungen: Zu möglichen
Neu assung on DIN 2330. In: Mu e sp ache 2/1976.
Felbe , Helmu 1984: Te minologymanual, Pa is: Gene al In o ma ion P og amme and UNISIST.
Felbe , Helmu ; Budin, Ge ha d 1989: Te minologieinTheo ieundP axis.Fo um ü Fachsp achen o schung,
Tübingen: Gun e Na Ve lag.
Galinski, Ch is ian; Pich , He ibe 1997: G aphic and O he Semio ic Fo ms o Knowledge Rep esen a ion
in Te minology Managemen . In: Handbooko Te minologyManagemen , ol. 1; Sue Ellen W igh , Ge -
ha d Budin (eds.), Ams e dam/Philadelphia, 42–61.
G ine , Se gej 1993: AnIn oduc ion oTe minologyScience ( i le ansla ed om Russian), Moscow.
G ine , Se gej 2004a: E olu ion o Te minology and Cul u e: Es ablishing Founda ions o An h opological
Linguis ics. In: Sie giej G ine -G iniewicz; Slawomi M. Raube; Pa icia Thomas (eds.) Languageand
Cul u e:Es ablishingFounda ions o An h opologicalLinguis ics, Bialys ok: Wyzsza Szkola Finansow i
Za zadzania w Bialyms oku, 27–42.
2 5Te minologija | 2011 | 18
G ine , Se gej 2004b: Te minology in he e a o globalisa ion. In: RussianTe minologyScience(1992–2002),
S. D. Shelo , V. M. Leichik (eds), Wien: Te mNe Publishe , 49–61.
G ine -G iniewicz, S.; Skopiuk, T.; So okina, E.; Thomas, P. ( o hcoming) Founda ionso An h opolinguis ics.
Hahn, Wal he on 1983: Fachkommunika ion.En wicklung.Linguis ischeKonzep e.Be ieblicheBeispiele; Be -
lin, New Yo k: Wal e de G uy e .
Ho mann, Lo ha 1976/1984: Kommunika ionsmi elFachsp ache.EineEin üh ung, Be lin: Akademie-Ve lag.
(1984: 2. übe a bei e e Au lage).
ISO 1087-1:2000 Te minologywo k–Vocabula y.Pa 1:Theo yandapplica ion.
Jónsson, Sigu du 2007: De  ilda änkande ochde kul i e ade.Isländsk acksp åkligsp åk å dmed yngd-
punk på ö s ahäl ena 1900- ale , Vasa: Vasa Uni e si y.
Jumpel , R.W. 1961: Übe se zungna u wissenscha liche und echnische Li e a u :Sp achlicheMaßs äbeund
Me hodenzu Bes immungih e WesenszügeundP obleme, Be lin: Langenscheid .
Kal e kämpe , Ha wig 1992: Hie a chisches Ve gleichen als Me hode in de Fachsp achen o schung. In:
Kon as i eFachsp achen o schung. Baumann, K.-D.; Kal e kämpe , H. (eds.). Fo um ü Fachsp achen-
o schung Band 20, Tübingen: Gun e Na Ve lag, 61–77.
Lau én, Ch is e ; Pich , He ibe (Hg.) 1993: Ausgewähl eTex ezu Te minologie, Wien: Te mNe .
Lau én, Ch is e ; Myking, Johan; Pich , He ibe 1998: Te minologieun e de Lupe.VomG enzgebie zum
Wissenscha szweig, Wien: Te mNe .
Lau én, Ch is e ; Pich , He ibe 2000: A ö e ö a budskap ån en id ill en annan. En semio isk s udie.
In: Facksp åkochÖ e sä nings eo i. VAKKI-symposium XX. Vasa 11–13.2.2000, Vasa: Vasa uni e si e ,
215–223.
Lau én, Ch is e ; Pich , He ibe 2006: App oaches o Te minological Theo ies. A Compa a i e S udy o
he S a e-o - he-A . In: Pich , He ibe (ed.): Mode nApp oaches oTe minologicalTheo iesandApplica-
ions, Be n: Pe e Lang, 163–184.
Lau én, Ch is e ; Myking, Johan; Pich , He ibe ; Jónsson, Sigu du 2008: Insik e ominsik .No diska ese 
om ackkommunika ion, No us Fo lag: Oslo.
Moschi z-Hagspiel, Bi gi 1994: DieSowje ischeSchulede Te minologie(1931–1991), Wien: Te mNe ,
IITF-Se ies 5.
Nuopponen, Ani a 1994: Beg eppssys em ö  e minologiskanalys. Ac aWasaensia 38, Sp åk e enskap 5,
Oehle , Klaus 2007: BlickeausdemPhilosophen u m.EineRückschau, Hildesheim: Geo g Olms Ve lag.
Oese , E ha d 1988: Te minologie als Vo ausse zung de Wissens echnik. In: Czap, Hans; Galinski, Ch is ian
(eds.) Te minologyandKnowledgeEnginee ing. Supplemen , F ank u /M: INDEKS Ve lag, 224–231.
Ozeki, Shuji 1987: Was is de Beg i ? In: Czap, Hans; Galinski, Ch is ian (eds.) Te minologyandKnowl-
edgeEnginee ing, F ank u /M.: INDEKS Ve lag, 11–20.
Pich , He ibe 1998: Wi scha slinguis ik: ein his o ische Übe blick. In: Ho mann, Lo ha ; Kal e kämpe ,
Ha wig; Wiegand, He be E ns (H sg.) Fachsp achen.Einin e na ionalesHandbuchzu Fachsp achen-
o schungundTe minologiewissenscha , Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 336–341.
Pich , He ibe 2003: The Objec – a Uni o Knowledge? In: Лексикология.Терминоведение.Стилистика.
Сборникнаучныхтрудов.ПосвящаетсяюбилеюВладимираМоисеевичаЛейчика, Москва-Рязань,
154–159.
Pich , He ibe 2004: Übe legungen zum Gegens and und zum Beg i in de Te minologie. In: Plu ali ä in
de Fachsp achen o schung; K.-D. Baumann, H. Kal e kämpe (H sg.); Fo um ü Fachsp achen o schung
FFF 67, Tübingen: G. Na Ve lag, 313–340.
Pich , He ibe 2005: No ma i e and Desc ip i e Te minology Wo k – a Real Dicho omy? In: Vi alP oblems
o  heEnglishLinguis icsandLinguis icDidac ics ( ansla ion o he Russian i le o he publica ion),
Moscow: P ome heus Publishing House, 189–198.
Pich , He ibe 2010: Einige Gedanken zum Wesen de Beg i e im Rech . In: Synaps;Fagsp åk,Kommuni-
kasjon,Kul u kunnskap, Be gen: Ins i u o agsp åk og in e kul u ell kommunikasjon, 19–25.
Pilke, Nina 2000: Dynamiska ackbeg epp.A s uk u e a e andeomhandlinga ochhändelse inom eknik,
medicinochju idik. Ac aWasaensia 81, Sp åk e enskap 15.
Reineke, De le ; Schmi z, Klaus-Di k 2005: Ein üh ungindieSo wa elokalisie ung, Tübingen: Gun e Na
Ve lag.
Schlomann-Lowe, Elizabe h; W igh , Sue Ellen 2006: The Li e and Wo ks o Al ed Schlomann: Te mi-
nology Theo y and Globaliza ion. In: Pich , He ibe (ed.): Mode nApp oaches oTe minologicalTheo-
iesandApplica ions, Be n: Pe e Lang, 153–161.
2 6 H. Pich | TheScienceo Te minology:His o yandE olu ion
Shelo , Se guey D.; Leichik, Vladimi , M. (eds.) 2004: RussianTe minologyScience(1992–2002), Wien:
Te mNe Publishe .
Weissenho e , Pe e 1995: Concep ologyinTe minologyTheo y,Seman icsandWo d- o ma ion.IITF-Se ies6,
Wien: Te mNe .
W igh , Sue Ellen 2009: Jensei s de Fachkommunika ion – ein Blick in die Zukun de Te minologie. In:
eDITion,Te minologiemagazin, 2/2009; 10–14.
W igh , Sue Ellen 2007: Coping wi h inde e minacy. Te minology and knowledge ep esen a ion esou ces
in digi al en i onmen s. In: Inde e minacyinTe minologyandLSP. Bassey Edem An ia (ed.), Ams e dam/
Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 157–179.
Wüs e , Eugen 1931/1970: In e na ionaleSp achno munginde Technik.Besonde sinde Elek o echnik. 3.
abe malse gänz eAu lage, Bonn: H. Bou ie u. Co. Ve lag.
Wüs e , Eugen 1959/60 (2000): Das Wo en de Wel schaubildlich und e minologisch da ges ell . In: Te -
minologieundWissenso dnung; H. Pich , K.-D. Schmi z (H sg.); Wien: Te mNe Publishe .
Wüs e , Eugen 1968: TheMachineTool, London: Technical P ess.
Wüs e , Eugen 1974 (2000): Die allgemeine Te minologieleh e – Ein G enzgebie zwischen Sp achwissen-
scha , Logik, On ologie, In o ma ik und den Sachwissenscha en. In: Te minologieundWissenso dnung;
H. Pich , K.-D. Schmi z (H sg.); Wien: Te mNe Publishe .
Wüs e , Eugen 1979: Ein üh ungindieAllgemeineTe minologieleh eundTe minologischeLexikog aphie; Wien,
New Yo k: Sp inge Ve lag.
Te noMILoGIJos MoKsLAs: IsTo IJA I AIdA
S aipsnis p adedamas is o inių e minologijos mokslo o ma imosi aplinkybių apž alga,
ku ioje ap a iami Wi scha slinguis ik judėjimas i e minologijos p adininkų E.
Wüs e io, E. D ezeno i D. Lo es da bai. Išski iama kele as eo inių e minologijos mokslo
pag indų aidos e apų, ku iuos pa odo L. Ho manno i H. Kal e kämpe io modeliai. Keliami
klausimai, a e minologija y a a ski a disciplina i a galima kalbė i apie e minologijos
mokyklas. Apž elgiamos á eas de conhecimen os, u ėjusios į akos e minologijos
eo ijos aidai, .y. objek as i są oka, objek ų i są okų aizda imo o mos, žinių
a kyba i e minog a ija. Kalbama apie e minologijos mokymą, e minijos
s anda iza imą, specialiosios kalbos i e minologijos plana imą, ap a iamas
desk ip y inis i p esk ip y inis požiū is į e minologiją i jos plana imą. Kaip iš ados
o muluojami penki eiginiai apie e minologijos eo ijos bei jos aikymo aidą i daba inę padė į.
Gau a em 2011-11-14
He ibe Pich
En ie-lhe um e-mail.