scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Nuo „nuriebalinimo“ iki „nuprasminimo“: teikyba ir vartosena

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Nuo „nuriebalinimo“ iki „nuprasminimo“: teikyba ir vartosena

Author: Alvydas Umbrasas
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/506/596
120 Al ydas Umb as Da nu ebaliação a nuplacionamen o:
eikyba i a osena
Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VOODŽIAI: pala as de doyba, escalinimo signi icado, linguagem no minimas,
a osena, alida S aipsnyje examinados p iešdėlį nui p iesagą -in i (-inimas)
pelos quais eiškiam am emp e o dalyko (jį pa odo šaknis) pelo menos alguns deles
u inšalinimas. Tokie ediniai em já nemažą adição de co eção, po ém ys ediniai,
a osenoje são gajūs, po isso dec ês a panag inė i co eimen o e eikybos his ó ia e
a ual padė į. Sequencia-se mos a as opiniões kalbininkų des as ediniai ques ão,
no mas aidá diccioná ios e a isa -se a ualina a osená, sua (ne)de ėjimą com
codi ikação, chama a a enção a possí eis codi ikação mudanças.
Opo una on e, a pa i da qual seja possí el cole a dados da a ual
a osense, é o Cen o de Kompuu e inė ling is ikos da Uni e sidade
Vy au as Maggio compila ino Daba inės lie u ių kalbos eks ynas (DLKT). Ele
ab ange po 140 milhões de pala as, pa ouo as XX a. im e XXI a. começo
(majo men e desde 1991 a 2008) em á ios domínios ex os ( iek cien í icos,
especializados, an o a público em ge al des inada publicis ikoje, g ožinėje
li e a u a e k .). Dado isso publica ex os, é p o á el que eles sejam
edigidos ou pelo menos minimamen e man idos. Assim, no es udo decidiu-se
basea DLKT, pois es e dadosyn pode mos a o médio ní el da a ual esc i a
da língua amžių sandū oje (segundo des e século dezmeio dados nele ainda
não). Os dados ecolhidos (do o al DLKT encon ados ce ca de 80 cuidados
modelo de açõesmajodzs ou seus abs ac s, cujo núme o o al de
paup odu os é de ce ca de 3500) pos e io men e ainda sug e ados com
a osena num dos popula iais si e de no ícias l y as.l ( encon ado em 2600
nė a echninių galimybių sužino i bend ą žodžių pa a ojimo skaičių, ačiau
publicações com pala as selecionadas de DLKT; é cla o que em uma publicação há necessa iamen e um caso de paup odu os).
S e ainė eikia nuo 2006 m., aigi iš dalies pa odo pas a ųjų dešim ies me-
121Te minologia | 2016 | 23 daqueles idioma de mídia online (algum dos a igos
publicados no si e são eimp essos de ou as publicações de mídia; quando
necessá io alguns exemplos de a igo é inse ido e de ou as on es).
Usando-se DLKT pai eškos possibilidades es o ça-se pesquisa pa a euni
quan o mais a ii esnių dados e p ocu a an o seman inių e (o )
s uk u inių, an o quan i i inių dėsningumų.
RAID NORMINIMO
P ieš pusšim į me ų Kazimie as Gai enis bu o bene pi masis, ku is
p akalbo apie uos a ejus, kai „ eiksmažodžių i eiksmažodinių daik a-
nomes an esdėliui nubandoma da desc end in a da pala a šaknimi emo ida
da subs ância signi icado (Gai enis 1964: 29). Esc e endo me de cien í ica
apie da ybinių a iksų e minologizaciją jis apgailes a o, kad šalinimo eikš-
imp ensa em á ios daquele empo diccionyns en ou nu iebin i, nu iebinimas.
A gumen a a assim: eiksmažodžio abs ac os nu iebinimas ei oi o do
eiksmažodžio nu iebin i, e o úl imois do būd a džio iebus. Talos ipos
būd a diniam açõesmažodžiu p iešdėlis nupap as ai dá nep iešdėlė a o ma
eiškiamo ação pe i šio signi icado (plg. nus o in i, nu i š in i, nu ūgš in i, i.
y. aze pe daug (= mui o) s o ą, i š ą, ūgš ų) ( en pa ). Assim caliebin i
de e ia signi ica padece excessi amen e iebų, e não pašalin i go dabalus.
Ka u K. Gai enis chamou a enção que e minos обезжиривание, En e ung
a deg easing e imas nu iebalinimu (pagal panašius madingus naujada us
nuanglinização, nusilicinização, nusie inação, nupelenização e e c.) ambém
duo inas (Gai enis 1964: 2930). Ele suge iu que no signi icado de emo al é
melho usa conjun os com a pala a emo e (p.g., emo e sie ą, emo e
cinenus) ou, se há, especiais açõesmaodžius (p.g., não nuplauki i, e nuplikin i).
Depois de alguns anos e An anas Balašai is обезволашивание предлагала
верти не nuplaukнение, а удаление волоков, вместо самостоятельного почвы
nukenksminimo предложил предоставить почвы опосаливание. Ka u explicou
que usų in i pada y i nejau ų, apmi usį emos habi uais di ações ligonio
обезболивание ne eikia e s i nuskausminimu, nes pagal eiksmažodį apma-
apma inação an es ope ação, apma inação local ou gene alizada,
apma inamieji ais ai1 (Balašai is 1969: 910). A gumen ada pelo que cada língua
em no aada as são c iados de aco do daquela língua pala as de da ybos
dėsnius, é p eciso laiky is lie u ių kalbos žodžių da ybos polinkių ( enpa ). 1
O iginalale não há cu sy o e e imen o.
122 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
Ne ukus edinių su numedjiagos ou peculia idade emo alimo signi icado
análise ęsė e Albe as Rosinas: Nuomonė, que ais da iniai (plg.: nuša min i,
nu andenin i, nuskausmin i e k .) nep ieš a auja das pala as da língua
li uânica e são en endidos po odos, ma y , não há neabejo ina. Da ybiniu
(sin axiniu) pon o de is a eles são nep iekaiš ingi. No en an o, ao o ma uma
no a pala a, apenas eg as de açanha não são su icien es; é necessá io e
em con a as unções léxicas dos elemen os daquela pala a (Rosinas 1971: 15).
Re e indo-se a K. Gai eniu, ele ambém a i mou que nu iebin i no signi icado de
ne ykęs e inys, kad gy ojoje kalboje p iešdėlis nu- būd a diniams eiks-
emoção de go du as é meno esgiam dá pe i šio signi icado (nukie in i
pada y i pe daug kie ą) ou em alguns casos (nuaš in i, nug ažin i) dá a é e
odo o signi icado de equação de ca ac e ís icas, mas eiškia a o ça,
in ensidade e pada ino da ação (ben endo aze aš ų, g ažų, an o ou ão
aš ino, que pasida ė neaš us, neg ažus) ( en pa ). Veiksmažodžius
„pašalin i plaukus“, nud uskin i „pašalin i d uską“, nužie in i „pašalin i žie-
nuplaukin i ę, nukalkin i iš auk i kalkes ele ambém apelida madingais e diz,
kad gy ojoje kalboje daik a a diniai eiksmažodžiai su nu- u i ki okių
signi icações (nuauksin i nuscol in i au os spal a, nuscol in i nudažy i,
nuskied in i p imė y i skied ų), que, jeigu o eiksmažodis en haup en da língua
omecha se aduzido em usas, isso ainda não signi ica que em li uano ele
e s inas nugal in i, e não nuks ii gal ą. Seguindo ais aduções p incipos,
pala as da língua usas (su an esdėliu обес-) обессилить de e ia aduzi
nujėgin i, e não paki s i o ças, nusilpnin i, обесцветить nuscol in i, e não
ишblukin i, aze bescol į e . . (Rosinas 1971: 1516). P incipal obje o do a igo A.
Rosino a pala a nujmogin i (žmogų), que é usado no signi icado a im i
žmogiškumą, po ém, segundo au o iaus, pode iam eikš i žmogų pada y i
žmogiškesnį, p idė i žmogui žmogiškumo. Em ez des e ad e bo e seu
abs ac o com p e ei o -imas suge e-se usa pala as in e nacionais
dehumanizuo i, dehumaniza imas, dehumanização, ambém g e a pasi elk i
ou a pala a (su)ba ba in i žmogų ( u ė ų eikš i pada y i ba ba išką,
žiau ų), humano (su)ba ba ėjimas (Rosinas 1971: 1417). De aqui o necidos
exemplos conc e os na p imei a edição do Dicioná io da Lí u iania
Con empo ânea já oi o necida nuspaunmin i pašalin i skausmą (DLKŽ1 1954).
Lá oi, po exemplo, e não menciona a inha 1. a ima a esponsabilidade
pessoal. 2. i a im pessoal p op iedades, sa a ankiškumą, nabuožin i
kolek i izacijos laiko a piu a im i из buožių, деревен буржуазии, землю, pa a
meios de p odução liquida os como класę, po ém aš un ojo
Te minologia | 2016 | 23 No início do décimo segundo ano, a segunda edição do
dicioná io que apa eceu após os mencionados a igos (DLKŽ2 1972) não al ou
dessas pala as a desalinha , e ao con á io esamos aiškinimai upu į pa ais2 e
incluída nema no as: nud us […]pašalin i suską[…], nudujin i paškin i gajas,
nukalkes […]paškin i kalksąming, nu iebalin i […]pašalin i nek as, nusin i […]nule
sakus[…], nu andenmi […] wa e , d en wa e […]. P ie spec. Pouco depois da
publicação do dicioná io um de seus edi o ais colégio nay a pala as, que
daugumos jų (išsky us nuasmenin i, nubuožin i, nusakin i) p idė a pažyma
pazimė i san umpomi spec. o knyg., eiškiančiomis, que embo a a pala a e não
ių Jonas Paulauskas kalbėdamas apie žodyno p oblemas sakė, kad jame
haja oco ida daiba (a lhe a ibuída neįhab a signi icação), mas é usado em
ce os campos, nãoin ou p esen e não-popula is egula ingei as daiba
equi alen es (Paulauskas 1974: 42). En e ou os exemplos ele menciona e
nud uskin i, nudujin i, nu edenin i e diz que, oliau no minan leksiką, pa a ais
pala as de e ia se encon adas acei á eis co espondênciasnių ( en o
mesmo). Dizendo p im inesnių a i ikmenų al ez espe ė asi uma pala a de
meios de exp essões, pois aisy ojų eiciai coincidpo com o joodyno signi icação
aiškinimais. De ido nukenksmin i, nu iebalin i e e c. sen ença o ody eiškinį
u bū língua pode se p ejudicada mais, do que da adição p e e indo sua
ne abejojo i Vi as Labu is, sakė, kad ap obuojan ge ai neiš i ą kalbinį
espalimen o (Labu is 1973: 75). No en an o, o abalho do diódino oi ei o e suas
no mas não podia não aze a osenos.
Embo a na segunda Edição do Dicioná io da Daba inė lie u ių kalbos osse o necida não mui a do
modelo em análise, as pala as dos kalbininkų o am ainda co igidas nos abalhos. Na p imei a
Pe missão de conselhos de p á ica da Língua pa a o an ecedílio nu ediniai disse-se que melho é ki os
aiz da pala a, eiškian co no s ne ekimą (KPP1 1976: 159). Fo mulada disposição po causa da mudança
de aiz, po ém em exemplos especí icos a aiz mui as ezes não muda, p incipalmen e suge ido usa
conjun os de pala as com a mesma aiz pala as: nud uskin i ( emo e saluską (-as)), nukenksmin i (
aze nekenksmingą, pas e izuo i), nuplaukin i ( aze cabelos), nupelenin i ( human pelenus), nu iebin i,
nu iebalin i ( emo e go du a, suliesin i), nu andenin i ( emo e água, o na seca), nužmogin i (
deba izuo i, (su)ba izuin i). A algumas dessas co omas pala as ainda oi adicionada no yma di b .,
eiškian2 Nuasmenin i 1. a ima a esponsabilidade pessoal. 2. i a im pe sonal é qualidades, supanaşin i;
nubuoži i pe iodo de cole i ização e i a de buoços meios de p odução e e a (DLKŽ2 1972).
124 Al ydas Umb as Desde nu iebalimen o a é nup asminimo: i, que isso é
eikyba i a osena
a i icial pala a. Só à de enieimen o s aklės não se diz, que melho não o i, e
co ima es ic amen e (n. di b . ne a o inas a i icial pala a), 159163).
eikiama žie ės lupamosios, žie ialupės s aklės, žie ialupė3 (KPP1 1976:
Essencialmen e os mesmos assun os epe em-se e ce ca de depois de dez
anos a segunda edição de conselhos que apa eceu, só emo ido a pala a
nupelenin i (pode conside ado já não a ualiu), po ém adicionada4 numėsin i (
emo e mėsą, kaiš i) (KPP2 1985: 171176). Pala as co igi não es i amen e,
e com pažyma melho al ez po que que eles leido usa anuome inis
Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Alguns aisy oi os, embo a e discu issem
pala as minimo modelio a ibuindo-as a neno minhos, po ém ao mesmo empo
inėje a osenoje y a šio ipo žodžių i neį auk ų į DLKŽ, be jie isai
omis pačiomis eisėmis en galė ų bū i. Pa yzdžiui, nužie in i nė a, be
disse am que daba jis é o mesmo que e nud uskin i, e explica am, eco da am
que y a al aco do kalbininkų es i amen e ne aixi o que é ap esen ado como
no ma em g amá icas e dicioná ios da língua a ual (Paulauskienė, Ta ydai ė
1986: 31). Hou e opiniões de que os conselhos de p á ica da Língua co igindo
DLKŽ o necidos pala as enganam consumido es, en ão lhes não é cla o a que
se basea , e suge iu-se que, o necendo ecomendações u e iam se
obse adas p esumpções de no ma i idade: odos os assun os de linguagem
in oduzidos em publicações an e io es de em se conside ados egula es,
a é publicamen e e indis ingijamai sua ydingidade (Gi denis, Rosinas, 1977: 70). Į
iką a saky a, kad i DLKŽ no mų kei imai „nieku nebu o iešai į o-
šią k idinėjami (Pupkis, Zinke ičius 1978: 51).
Ape iamo modelo edinių aisimo a gumen i o muloui a ii amen e. P incipalmen e ecusau a po causa da
semân ica e de ou as línguas in luência. Isso é is o e de an e io men e já mencionadas K. Gai enio, A. Rosino
ci a as, sob e isso alou e ou os kul u ininkai da língua aisizando não daquele an ecedilo edinius p iešdėlis
o necem signi icado, que não pode exp essa a que ida dize naquela pala a concei os. São is e iniai
pala as, a que p e ixê oi adicionado de aco do ou os idiomas do abalho dêsnius, pala as nė a u ilizadas
a mėse, eles não êm e adições mais o es em melho es esc i os da língua (Pupkis 1980: 124). Pas ebė as
mode3 Teikiniai suge i Jono Klima ičiaus (ž . Klima ičius 1974: 19). Em ez de maquina de enjeieamen o mais a de
ainda oi o e ecida žie iasku ė (Ge ulai is, Lukėnas 1983: 35). 4 Na cul u a da língua ha ia apa ecido um a igo
sepa ado, no qual conside ou-se como nomea abalhando peles e pelilius e ec uada ope ação, a a és da qual
emo em-se meias, go dbalos emanescen es e odo subodinis camoksnis. Em ezoja oseno de an igas pala as
numėsin i, mėzd uo i p opos a o nece kaiš i, g e a se ia kaišiklis, kaišenos, kaišumas, kaišykla e e c. (Kinde ys
1982: 4749).

125Te minology | 2016 | 23 o maliąją es u u a da pala a dauguma desses pala as não ojami sem
lio sis emiškumas: „Tai ne kas ki a, kaip e iniai, a si adę dėl usų kalbos
analogijos. Veikian okiai da ybinei analogijai, e iniai dažnai suda omi
se ijomis, . y. kalkiuojamas ne a ski as žodis, be am ik as da ybos ipas“
(Kaulakienė 1992: 9). Nu ody as kai ku ių eiksmažodžių, pa yzdžiui,
nukalkin i, d ip asmiškumas (Kinde ys 1982: 48). K eip as dėmesys i į
p e i ício (p.j., não há pala a kenksmin i), en ão eles não cabem e com p e i ício nu- <...>: em ez
deles é p eciso usa pala as conjun os (Pi očkinas 1990: 70). Mix ioji da yba oi conside ada não
desejidau ina: Neį as a aze eiksmažodžius de daik a a džių, adicionando compos o da yba
o man ą (p iešdėlį e p eesagą jun os). <...> Se osse açõesmaodžiai *d uskin i, *žie in i,
* andenin i5, se ia en endido que o p édélice nu a oia adequadamen e (plg. ilk i nuzi k i, lup i
nulup i). Mas deles não há. Vadici, nuzie in i sie inas com žie e, nud uskin i com saluska, nu adenin i
com andeniu. E de daik a a džių açõesmažodžiai com p iešdėliais não são ei as. Assim ob iamen e,
que nužie in i em de imedia o adicionado a p iešdėlį nui p eesagą -in i, azendo-a de daik a a džio
eiksmažodį (Paulauskienė, Ta ydai ė 1986: 3031). Às ezes simplesmen e ecusas au a po causa
a i icialidade: Kadangi pala as nu a denização, nu andenin i são a ib iniai, nu andenin ai ca nes
[…] melho cabe o e mo nusausin a ca ne (Mon ilienė 1978: 38). A aliado comp imen o de meios de
exp essão: Uma pala a é mais con o á el do que duas, mas se ele ei o mal, é dois melho do que um
(Nemickai ė, Paulauskienė 1984: 22). A gumen ou-se que melho es anho a pala a, do que mal
nukal as sa as (Būda 1973: 164). Uselem e i oniški a gumen os pic ó icos, po exemplo, que cabpília
não é um pon o de despagueamen o ou nuba zdinho (Kinde ys 1982: 49). Ž algan is após o passado
século oš un o, no en o decênio as publicações dos kalbininkų às ezes is o uma ce a ince ezina
po causa dos assun os a ados diz que indo um pad ão e acilmen e adap á el a á ias á eas, o
modelo apa eceu pa ankus e gajus e pouco a pouco começa a deixa aízes em cien í ico es ilos e
e miniją (Kūkniš a 1980: 29), mais a de analisando Kalbos publikacijas apibend ina: Kalbininkų am
siūlomi wo dkombinui (paš iebalus i .) an odinių a o ojų nepa enkino, 5 LKŽe is hanked o ha ing,
žie in i, d i i , ne e heless, insigh in o he mix u e o such a ype.
nu- + -in i (-inimas) edinių. P anas Kniūkš a edinių e in i nesiima i
be o, palaikomas usų kalbos modelio su обез-, naujasis žodžių da ybos
Al ydas Umb asas 126 Desde nu iebalimen o a é nup asminimo: e kalbininkų
eikyba i a osena
pa eik i ling is iniai a gumen ai nepa eikė. Jų jaučiamo naujojo po eikio
ginamų elųjų aiškos būdų nesiseka sllandžiai sude in i. Como bêdos
saídai as sechoma in e nacionais pala as de: nuesmenin i dehumaniesmės
zuo i, nuskausmin i – anes ezuo i, y a da i degazacija, degazuo i, be iš
hey p oblemos neišshandžia. Po pala a, acon ece g um ynes, nas quais
kalbininkai com seu pon o de is a o ça a a i ia de de esa apkasas (que
p iešdėlis nuneužim ų naujų plo as) (Kniūkš a 1986: 33). A noldas Pi očkinas
aiso as pala as do modelo usado em ques ão, po exemplo, nuplaukin i (=
emo e cabelos, nuskus i, aci p i cabelos), nužie in i (= emo e , nulup i
žie ę), nužmogini dehumaniza , pa a i ne žmogumi), mas ao mesmo empo
ac escen a que is en an o ainda de e ia expe iencia bem o s a us dos
homens des e g upo na BK [bend in language]: demasielyg deles, mui as ezes
eles são mui o necessá ios, o kalisin pode encon a e um a gumen o que
jus i ique a sua linguagem. Mas a é isso não o ei a, a sociedade de e ia
e i a usá-los (Pi očkinas 1990: 70). Angelė Kaulakienė écnica e minus
nuanglinimas ( us. обезуглероживание, ok. Kohlens o en ziehung),
nu iebalinimas ( us. обезжиривание, ok. En e ung) e e c. não a aliando
neu a a ibui aos alo es, que adequa ūs doybos em elação e ge almen e
adequa ūs em elação semân ica (Kaulakienė 147 1979: diz), mais a de, que eles
são incon enien emen e e de e se al e ados acei es nais co espondimis
(Kaulakien 1985: 71), po ém econhece que eles, sendo s any a pa ankus e
da iški i leng ai p i aikomi, padėjo a si as i naujam da ybos ipui, ku is
pamažu começa a deixa a aiz não só em e mos de ciência, mas ambém de
ísica. No en an o, a p e e ência des e ipo pode ia se pa cialmen e
jus i icada apenas pela lexí el es abilidade, pois de qualque manei a al ipo
de azedo ia seman icamen e di icilmen e se pode se mo i ado (Kaulakienė
1988: 132). Fo nece e e ência a uma on e, no qual lexus s abilumas
in e p e a-se como unciamen e mo i uado, p oposi o no mas mudanção,
ge iausiai p isi aiky i p ie isuomenės po eikių i ikslų“ (Pupkis 1980:
24). Taigi, iena e us, ap a iamo modelio žodžiai aisy i, ki a e us,
pe manen e no mos capaci ação kuo às ezes pens o a sob e sua
eque induma e possimu jus i inimen o. Tendo em con a os á ios publicados
aisimus e minologai do Ins i u o Li uânico de Língua nu- + - edinimas
nep aleido p o akis cole i amen e p epa ando Te minologijas aisimus, que
apa ece am ecku osios nep iklausomybės p adžioje. Nupelenização,
nuplaukinimas, nu iebalinimas, nu iebinimas, nusie inimas ma cados como
alo es e es i amen e p co ezi conjuninais com a pala a (pa)šalinimas (TT 1992). G e a alguns ediniai co igi com mais um ei-
127Te minologija | 2016 | 23 deninação (= 1. água (pa)šalinização; 2. sepa ação de
kiniu: nuskausminimas (= anes eza imas, skausmo (pa)šalinimas), nu an-
água, dehi a ação), deesqueciamen o (= 1. casie ês lupim; 2. casie ês
sku imas). Ainda adicionada lo kininkis ei, ag icul u ajúui ak ualūs
nuspa ninimas (= sk is ukų paisymas), nuspa nin u as (= sk is ukų paisiklis).
Reikšmingas passo no minando do modelo em ques ão edinius eseng o ao qual
engian ečiąjį Daba inės lie u ių kalbos žodyno leidimą (DLKŽ3 1993),
mui o con ibuí am e minologagi. Nele desc end i a a eliminação signi icado
a ojamų nu- + -in i edinių be eik ijų dešim mečių aisymo pa i is i
DLKŽ2 1972 dė i ediniai nud uskin i, nudujin i, nukenksmin i, nu iebalin i,
nusakin i, nu andenin i o am emo idos. Exmesso e já desde DLKŽ1 1954 ex-
eiksmažodis noscausmin i. Nukalkin i deixada, mas mudada signi icação: ao
in és pašalin i kalkes inse ida nuba s y i kalkėmis, ambém inse ida abo dada
no sis ema ak ualus a pala a nu ūgš in i com o signi icado pada y i pe
ūgš ų (LKŽe segunda signi icação pašalin ig ūš is). Nebeliko e desde DLKŽ1 1954
bu isio nubuožin i, mas ele en ou em ou a pa idalą mudado p e ixélis, como
his o izmas inse a isbuožin i a im i de pasi u inços ūkininkų meios de
p odução e e a. Veiksmajodis nues ini i ainda po ém deixik as. Tokia si uação
man ida e em pos e io es papie á ios e ele ônicos DLKŽ edições, aigi pode-se
dize que a e cei a edição oi lem ingiausias. Ap a iami nu- + -in i (-inimas)
ediniai adosi specialiojoje a osenoje. Ž algando po elhosos e minos
ocynus is o e aisy ojos, egis, so ie mečiu neminė ų edinių, например.:
nudumblinimas ( us. отмучивание) dumblinių dalelių nusodinimas MTŽ 1960 ( edinys
é e GFGTŽ 1956; ChŽijin), nuazo inimas (angl. deni a ion) ALŽKP 1958, 19606 ( us.
обесклеивание) RLKPŽ 1959, nuslooksninimo plyšiai ( us. трещины отслаивания) GFGTŽ 1956, numiškin i (angl.
de o es ) ALKŽTŽŪ 1977. Ap íbiam ediniai diccioná ios o nece não necessa iamen e pa o io, g e a ase e
sinônimos (lie u iços e nãoe u iços), ex.: deba k nužie in i, nulup i žie ę ALKŽŪTŽ disba k nulup i žie ę,
nužie in i ALKŽŪTŽ 1977, 1977, 1977, de o es išnaikin i, iški s i miškus, numiškin i ALKŽŪTŽ, deni a ion
nužijo inimas, deni a imas ALŽKP 1958, dewa e ing nu anden, dehyd acija, dehid acija, dehid acija
dehid inização, RLKŽŪTŽ dehid inizações, RLKŽŽŽŽ dehid inizações, dehid acija, dehid acija, dehid acija,
dehid acija.
mas, nuo inimas, nu a nalėšinimas, da p ideda i eiksmažodį nukailin i (Kaulakienė 1992: 9).
128 Al ydas Umb as desde nu iebalimen o a é nup asmanimo: a imas
eikyba i a osena
RLKMTŽ 1975, обезболивание nuspaunminimas, anes eza imas RLKŽŪTŽ 1971,
обезжиривание nu iebalinimas, удаление жибалов RLKMTŽ 1975. Reco de-se
que jun a nessas mesmas diccioná ias exis em á ios a igos de e mos em
que, em si uações analógicas, nu- + -in i icação) edés não é indicada, po
exemplo: de olia e emo e olus ALKŽTŽ 1977, deg ease emo e líbalus
ALKŽTŽ 1977, deho n emo ed, nupjau i agus ALKŽTŽ 1977, deplume (nu)pe
plunksnas ALKŽTŽ dewool de 1958 emo e o cabelo, deshid a a
deshid a ação, emoção de água RLŽTŽRL RLŽTŽTŽ 1971, KŽTŽTŽK
desalinização, emoção de calcá ia RLŽTŽ 1971, 1971. As dispa odumas de ese
kų pašalinimas RLKŽŪTŽ 1971, обезжиривание – iebalų pašalinimas
ago a são di íceis de explica . By he way, nos elhos diccioná ios de
e minos, nos quais pode se encon ado á ios nu- + -in i (-inimas) edinių, às
ezes is o insc ição, que o dicódino e minus pe žiū ėjo LTSR Mokslų
akademijos Lie u ių kalbos i li e a ū os ins i u o Te minologijos komisija,
mencionos Jono K uopo e (ou) K. Gai enio pa a dės. Não es á cla o se semp e
lingüis as po causa desses edinhos ep eendiš a o. Mesmo se e
objec i ica o, é p o á el, que edinius gynė dalyko specialis ai. No en an o
zeb ando em di e en e empo leis us da mesma s ia e minos dicynos e ,
que nu- + -in i (-inimas) edinių dicynos g adualniou diminuiu. Aqui, po exemplo,
em 1959 m. emi ido poli echnikos e minų žodyne (RLKPŽ 1959) o necida:
обезвоживание nu andeninimas, обезволашивание nuplaukinimas,
обезгаживание degaza imas, nudujinimas, обезжиривание nu iebinimas,
обеззоливание nukalkinimas, обез углероживание nuanglinimas,
обесклеивание nuklijinimas, отвернение, обескремнивание nusilicinimas,
обеспыливание nudulkinimas, обессеривание nusie inismina ion,
des u ulizing. Po qua o século siškų e minų ainda mais, mas lie u iški
a i ikmenys pakeis i pagal kalbos no min ojų pas abas: обезвоживание
eliminação de água, dehid a ação, plikinimas, обезвреживание da ymas
leis ame poli echnikos e minų žodyne (RLKPŽ 1984) o pa ies ipo u-
nekenksmingo, обезгаживание eliminação de gás, degazacija,
обезжелезивание geležies šalinimas, обезжиривание iebalų šalinimas,
обезвоздушивание – o o šalinimas, обезволашивание – plaukų šalinimas,
обеззоливание pelenų šalinimas, обезуглероживание обезубление,
обезфторирование luo escencia šalinimas, обелесование хлориум šalinimas,
обескрение
135Te minologia | 2016 | 23
Tabela 2. Ypa ybės šalinimą eiškian ys būd a dinės kilmės ediniai su nelie u iška šaknimi
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nuabso-
liu in i soliu in as alo es, Leskai is skelbia k izes em á ias á eas da ida <...>. (Da bai e
suabsoliu in i „Užsib ėžęs nuabsoliu in i XIX amžiuje suab-
dias, 2003) nuindi isuindi idualiza Su echninism do Homem é acima de udo o seu isdaikdualin i
deindi idualiza em inimas, nuquipsi ianha e nuindi idualinism.
(A ydas Šlioge is, 1996)
<...> o co po suindi idualina e sukonk e ina alma, ela
a i ando à p esen e i a e juslinesa p oximidades
<...>. (A ydas Šlioge is, 1999) Me a ísica homem não é
an o deindi iduali-
zuo as, socializuo as i anonimiškas kaip moksle.“
(P oblemos, 1996)
nukonk esukonk e in i
ban in i deconc e izui i
Bandymas badį (a gė į)
dymą o nukonk e in i, i. i.
nu au in i, signi ica
mis i ikuo i. (Romualdas
Ozolas, 2003)
Galima se ia al ap akią conclusão suc emen a ,
po exemplo, ci ação de neseno economis as
jo nalinho <...>. (Knygnešys, 1995)
Pa s y ų sla ų edakcijos con eúdo
expe imen ou pa ziale e ei o deconk e izamen o de de alh his o inių.
(Da ius Ba onas, 2000) numa esuma e iali i
Banalūs daik ai, džinsai, suplokš in i, a si
(Kauno diena, 2002) emma e ializa Kad e qual
nu ialin i suma e ialė i ma e iali i, e assim
osse o sepa ado c iado abo dagem em
e ou os c en es, e iquiama suma e ialin os
e o çado deco a i idade p e is oe ialė i e ei o.
eligidema e ializa em(s) ela, c iação é e iquiama
c en es imagensdinijas. (Vik o ija
Daujo y ė, 2003)
En ão, se e minando um di ino p ado de
suma e ialização-numa e ialização ciclo, e á em ą
p asidė i naujas ciklas.“ (Mindaugas Tomonis, 1995)
„<...> p idėję ju imine a socialine empi ika pa-
pe cepção e o sua dê, emos esul ado, que não pode
se e balizuado, pelo menos não pode se
en ma e ializado. (7 dias de a e, 2007-07-06) <...> no
mundo udo o na-se cada ez mais i ual e
dema e ializa-se e daí su ge comple amen e no as
comunidades i uais não-hie a chicas <...>.
(Reno ado, 2007-01-19)
U ilizando ais ecnologias a casa pa ece
dema e ializá-se. (Kauno dia, 1995)

136 Al ydas Umb as F om nu iebalização o nuplaciamen o:
eikyba i a osena
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nu ealin i su ealin i
de ealizuo i
„<...> isais ši ais a ejais e o inė si uacija nu-
ea linama i nebė a jau iek s a bu, a d augas
bus Ji, a Jis, kadangi akcen uojamas d asinis yšys.“
(Saulius Žukas, 1995)
Ne ic umo akimi ka, su ealinan i mundo.
(Vy au as Ruba ičius, 1997)
Sapnais eali y é sukeis a, de ealizuada, podemos
apelidá-la poe iška. (Laima, 1997)
nosak asusak alin i Šiandien Lie u oje yškėja
pa e čia au iu, susac alina ele.
kunigys ės nusak alin i desak alizuo i linimo
endencija. (Dieno idis, 1996) Poezija mundo
(Š y u ys, 1996)
Tele isão desac aliza p ocesso polí ico e seus a o es <...>. (Žygin as Pečiulis,
2007) Ao lado edinių com nelie u iška šaknimi apa ece e analógicos edinių com
lie u iška šaknimi, po exemplo, pa nusak alin i susak alin i (plg. desak alizuo i,
sak alizuo i) adicional pa nuš en in i suš en in i (a). Simila men e g e a
mo aliza demo aliza apa ece sudo in i nudo in i (b), e g e a sensibilizuo i
desensibilizuo i começaama usa sujau in i, įjau in i nujau in i (c),
например. : a) Nós emos como Tomo Ak iniecius iloso ia acon ece ainda ocul a,
po ém cla amen e hin ada desac alização do mundo, sua desshan ização e
nudi icação, ecen es am i iais undine no mas de elações do homem com o
mundo (A ydas Šlioge is, 1996);
<...> Suš en imen o do nome Li uano laikau imap as ai impo an eu lie u ybės
išlaikymo i s ip inimo so ie inės okupacijos sąlygomis eiksniu <...>“ (l y as.l
2016-04-13);
b) „<...> okia mokykla, iš ku ios iš a y as Die as, nė a neu ali – ji skleidžia be-
die ybę i nudo ina jaunimą (So e , 2000); Cosmopoli ismo é uma en a i a de
mo alizamen o egoísmo, uma en a i a de amo alidade sudo i a a és seu
ideologiza imen o (Kul ū os ba ai, 1997); A negação dos p incípios da mo adia
ma a a c iação e em in luências demo alizado as oda a nação (Juozas
Keliuo is, 1997); c) <...> é p eciso eco e a um especialis a em doenças dos
pés ou de ma ologão, que, nujau inado á ea, paša ão aoaugusį nago kampą
(Cosmopoli an, 2004); maža (Ca i as, 1996);
„<...> negalima pami š i anks esniųjų ale genų, jų eikia eng i isą gy eni-
mą, nes sa aiminio nusijau inimo (desensibilizacijos) ikimybė labai
P emąka em en a em no o ganismo ale genos ainda não causam doenças, mas o o ganismo
įjau ina, sensibilizuoja (ale gizuoja), . y. p adeda gamin i an ikūnų“
(S eika a, 1995);
137Te minologia | 2016 | 23
<...> a o mação de imagem co po al é a consequência da co-sensu iação dos
campos senso iais; os sujau ina onação emi em ondas acús icas
(Psichologija, 2002).
De aco do o mesmo modelo pasida oma e daik a a dinas o igem edinis, po
exemplo, numi in i sumi in i (plg. demi ologizui i, mi ologizui i): Is o iog a ia
p oeminha como mi o numi inimo e poe ines ismonės demaskação, sepa ação do
ik o és ins umen ois (A ūnas S e diolas, 1996); <...> A his ó ia da Li uânia é
sumi in a e o e dėm oman izada, de mui os li uanos pasąmonėje glūdi
didžia als ybiškumo complexas (Filoso ija i sociologija, 1997);
O p ocesso de demi olog ização de acon ecimen os his ó icos condiciona
acionaisnija abo dagem à his ó ia <...> (Valen inas B andišauskas, 1995).
Cu iosamen e isso, que ao mesmo assun o ainda pasida oma e
sumi ologin i, numi ologin i, išmi ologin i:
Não a pa i des e amo Plia e ių, e de ou a su giu Emilija Plia e y ė,
mi ologin a, žinoma kaip 1831 m. sukilimo daly ė, adinasi, poli inė eikė-
al ez quan o e suja (Meilė Lukšienė, 2000);
[…]... ele since amen e ac edi a a que o No o Tes amen o es á cheio mi ologinių
į aizdžių e, po an o, ob igąs se numi in ologas (Česlo as Ka aliauskas, 1998);
Des a o ma, a nega i an esis pa osas da li e a u a a ual em pa e é nulem o
es o angų išmi olog in i isuomenės gy enimą <...> (Vy au as Ruba ičius,
1997).
Ka ais ne isai aišku, a nelie u išką šaknį u in ys nu- + -in i (-inimas)
ediniai y a daik a a dinės a būd a dinės kilmės, nes edinyje ka-
mienas desin eg ouojamas11. Po exemplo, apicada uma no aada á nue o in i
al ez a a és do da ibo passo pode ece e com e ó ica, e com e o ico,
e o iškas (pašalin i e o ikos znaky, pada y i, aby nebylo e o inis, e o iškas),
nukomunis in i pode e a ibínicas ligações com komunis as, komunizmas,
komunis inis, komunis iškas (mais exemplos de e mik osis emas eja na abel.
3). Mesmo e após a ibinais ligações com daik a a džiais aqui ainda assim is o
signi icado de emoção de peculia idade, só essa peculia idade su ge de
daik a a džio, com ele associada. Ka u e , que g e a unciona unciona
zuo i. Visų minė ų de- i nu- analogijų adimasis odo, kad dėl susida an-
dee o izuo i, dekomuničių nelie u iškų žodžių opozicinių po ų (su dei be šio
p iešdėlio) sis ema de lie u ių kalbos p iešdėlių subi ia spaudimą ambém e
analogiškas po as, e isso às ezes ealizuojama nui suopozicija. 11 De ido à
desin eg ação e U bu is 1978: 125128, 198208.
138 Al ydas Umb as Da nu ebalização a nup acionalização:
eikyba i a osena
Tabela 3. Ypa ybės shalinimą eiškian ys daik a dinės a ba būd a dinės kilmės ediniai su nelie u iška šaknimi
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nue o in i sue o in i Įsi aizduo a e passea in a in elec ualalo di ei o de dee o izuo i nue o in i au ą eiškia
jo en a i o de no o de pab ėž i olė sa o kaip au os skais ybės saugo ojo. (Kul ū os ba ai, 1997)
<...> minha he ojė Dosono p eu ekyje e a
sexual, sue o in a... (l y as.l 2012-01-20)
<...) aki aizdus endinis dee o izui
Ašenbacho e Tadzio elacionamen o ap o ei ando
eg eg eg essimais em passados <...>. (7 a e
2005-03-04)
dias, nukomunis in i sukomunis in i Tan o mais
Li uânia sociedade p oblemá ica do
que, pe haps, aqui é só um decomuniza g ande
nukomunis imen o episódio, e se ia p eciso
complexamen e esol e es as ques ões aqui.
(LRS, 1991) Vadinasi, clandes ão ope ação de
liquidação o ganizou só os p óp ios mais al os
o iciais do depa amen o de segu ança
subcomunis a. (Aidas da Li uânia, 1997) Nós
podemos o na -nos o p imei o país a
deskomuniza <...>. (Vy au as Landsbe gis, 2000)
nupoli in i supoli in i <...> longos za ugamen o
spėjo nupoli in i, s oppum i om išpoli in i
depoli izuo i sociologija, 1995)
do egime adis ino pa e įpoli in i isuomenės
domėjimosi als ybės eikalais <...> (Filoso ija i
Ko sako sociologinė li e a ū as in e p e acija, e
naquela época ainda pa icula men e supoli in a e
suideologin a, Mykolaičiui e a oda es anima. (Meilė
Lukšienė, 2000)
„Ne egioniniai, sube niniai judesiai, kaip,
a kim, en a i as en poli iza zemaiços sąjūdį
jie i gi gali bū i in e p e uo i, kaip sa yje u in ys
p o inção pessoas in e esses k ū į. (be na dinai.
l 2008-04-17)
<...> cons ução de iden idade eu opeinio
ine i a elmen e acompanha sub ilis
ispoli inização e decons a isa das nações Eu opeias. (l y as.l 2016-01-19)
P isidengus escolas depoli iza imu, ikdomas
pa io inis ugdymas. (Zigmas nu eligin i su eligin i
Zinke ičius, 1999)
139Te minologia | 2016 | 23
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
De o luga de mui os mode nos dos pessoas
eligião nãode eligizuo i engė desak alizuojančio,
Não em ão a Índia iloso ines sis ema, nass anças
sąnu eligė i monėje ocupa écnica. Mas e a p óp ia
nu eliginančio aiškinimo. (Filoso ia e sociologia, 1996)
de ilgaamžės mi ologinės adição, assim g ei
su eliginamos, susilieja com senosiom ikėjimo
s o ėm ou paginddo no os ėkmes.
(Romualdas Ozolas, 1997)
Secula ismo, po sua ez, não é di eiaeigis
nu eligamen o, mas con adi ó io yksmo, como cada
ez mais cla ace, expe imen ando c ise, esemiando
suas possibilidades. (Filoso ia e sociologia, 1996)
Li emos empos, quando sociedadeê paga ca amen e
po anks ότερη de elig ização, nuš en ėjimą, é
ejeição. (Sigi as Geda, 1999) nu oman in i
su oman in i Pomode nis inei epochai
pe sonalidade nu oman inimas, mas ambém e čių,
ca ac e ís ico pa ologické de oman izuo i
bonsų e badų - išsilais inimas, ealiza imas mene.
isiškas žmogaus galių - des uk y ių i ku ian-
(Mocykla, 1996)
„<...> V. Mykolai is-Pu inas y a ge okai k i iš-
kesnis da li e a u a Li uânica do pon o de is a uni e sal su oman imen o.
(Li uanis ica, 2003) Pasuk a de oman ização, a é amo desak alizamen o,
nu ainikação caminhou. (Dieno idis, Pe cebendo DLKT e l y as.l on es e ,
que na a ual a osenoé es á ela i amen e nãoja di e sidade
1995)
daik a a dinės o igem nu- + -in i dados se ão ap esen ados mais a de),
ou os mui o es eu ai. No malmen e azem-se uns após ou os, às ezes
(-inimas) edinių, eiškiančių ypa ybės a kokio ki o nema e ialaus,
abs ak aus dalyko šalinimą. Vieni jų a ojami gana plačiai (dažnumo
es endendo nemážas mic osis emas. Po exemplo, emos já a habi ual DLKŽ
codi icado mic osis ema das pala as aduci , a alia , a alia , des alo iza ,
des e ė i, de al a i (como an e io men e mencionado, nu e ė i DLKŽ não
es á inse ida, mas nes e sis ema a pala a essencial (LKŽe)) é. Espe a-se que
ao a ua es a analogia é pasida y a semelhan e mui o es eu os a osenos
mic osis ema signi icação, signi icmin i, į eikšmin i, su eikšmin i,
iš eikšmin i, nu eikšmin i, nu eikšmė i, deseman izuo i, p z. :
140 Al ydas Umb as Da nu ebalização a é nuplaciamen o:
eikyba i a osena
Cada igu a de componamen o, ao mos a a maes ikidade do alan e, e o ça e
signi ica a in o mação <...> (Regina Koženiauskienė, 2001); Cando is ezes e
despai ação são cul u almen e į eikšminados, eles não be ampa doença, dep essija
(Vy au as Ka olis, 1996); Ma su eikšmindami só jusliškąjį kosmą, so is ai ao mesmo
empo nu eikšmino an e io iloso ia em yškin ą, mas ainda do cosmo sensliškojo
nea ski ą, e po an o e sup oblemin ą mąs omąjį kosmą <...> (P oblemos, 2003);
<...> se c e mos acima expos os samp o onamen os sob e is- aiškos e signi icação
elação, is- eikšdami an es nu- eikšminame, do que su- eikšminame ou į- eikšminame
(Da bai e dienos, 1999); <...> o dize é ge almen e paniekinan e. E eilė aš yje al
cons ução de mi ologia le a a simplesíssima e dadeosaką, poé icos sen idos e
signi ica i os iš eikšminimą (be na dinai.l 2007-05-16); <...> po causa des a
ci cuns ância às ezes pode demasiadog nu eikšmė i emocinė eligijos pusė
(Gin a as Be esne ičius, 1997); Tais e o colnelis é deseman izado, des eikshmido
como obje o mí ico e sac alinho (Gied ius Viliūnas, 2001). Embo a da ybiamen e
quan o di e en es ( a p alo e a alia possí el se ia insegui abipusį da ybos
unda a imą, a signi icância é cla amen e e bmazdo signi ic a min i, įp asmin i,
nup asmin i, išp asmin i (a), ambém esmė, esmin i12, įesmin i, suesmin i, nuesmin i,
išesmin i, nuesmė i (b), например. : a) <...> ela diligen emen e kūnijo sua isão, sem
dú ida, ele oi su adęs sapno gabalėlį: dulkę sono, que p asmino seu bui į (Vik o as
min i pama inis žodis, nes pe imama p iesaga -m-), e ė i eikšmė y a
o pa ies seman inio lauko žodžiai. Į šią g e ą da p idedama i p asmė,
Ka ilius, 1996); Nes e caso empenškėja oposição en e anksčiau e daba :
an e io men e es é ica įp asmino ealybę, ago a nup asmina (Li e a ū a, 2003); É
po isso que a c ença de e ia se conside ada an agônica da comp ehensão; hão
po que a é é do en endimen o pliūpsnis (A ydas Šlioge is, 1999); b) Da mais
signi ica i o pa a eles é a c iação de pensamen os, concei os e a decla ação de
seus desejos na ida, com eles [se e] sec i i, esmin i, adia, on ade de c ia
(Vydūnas 2013: 2324);
<...> a olina o nuo a is o elismo- omismo, des es esmingai esmės iloso ijas,
simul aneamen e po ém e do pla onismo, que, ing essigês a ka aliją idėjų
anapus, nuesmino mundo, das coisas esmes ans e indo po u deles
(Respec us Philologicus, 2001);
O maio de nós, se es humanos, le an ado a a e a é suesmin i se į
(Pe e is Wus as, 2000);
<...> cada isí el e in isí el, cada azimen o e não- azimen o, cada
in oduzminimas e isesminimas, cada c iação e naiki12 Veiksmažodžio
esmin i DLKT não exis e, mas encon ado exemplo Vydūno.

Te minologia | 2016 141 | 23
nimas yks a čia, an kal os ke e os, a p juslumo i an juslumo“ (A ydas
Šlioge is, 1999);
„Ši aip ž elgian kul as y a nepap as os s a bos gy enimo eiksnys žmogui
iš eng i nuesmėjimo i sulėkš ėjimo <...>“ (Vincas Vyčinas, 2001).
Pa eik i žodžiai daugiausia andami iloso ijos, li e a ū ologijos i pan.
ex os. Vediniai signi icmin i, p asmin i, esmin i mais são u ilizados com p e idėlias. Em ge al ge a-se
imp essão de que desses no osada os nep iešdėlė as o mas às ezes seida ão mais a de do que
an esdėlė as. Ma y i a i aus e p óp iaimino ação oposição (nu e in i nu e ė i, nu eikšmin i nu eikšmė i,
nuesmin i nuesmė i, ne as a só nup asmė i g e a nup asmin i), ambém is o peculia idades, con eúdo
concedikimo e shalinimo oposição. A úl ima oposição é ob ida oponendo su-, habi uiešdėlius con endo edinos com
aqueles que êm p e ixos nu-, из- (su eikšmin i, į eikšmin i nu eikšmin i, iš eikšmin i; įp asmin i nup asmin i,
išp asmin i; suesmin i, įesmin i nuesmin i, išesmin i). Embo a se pudesse espe a oposições com- nui em- de-, a
pa i de exemplos e que as pa adas são sumišusios, po exemplo, bem conhecida oposição a alia des alo a
(<...> somos endem a si mesmos duejo i, mais sel des ali em do que a aliamos (be na dinai.l 2008-01-13); No
abalho G o žiniame oco e sob e alo ação, des alo ização e a aliação (Li e a ū a, 2003)). LKŽe eiksmazodis
in e p e a iden i ica-se com a alia p i ecogni i kieno e ę, b angin i, espb i, mas em on es i uadas
in e p e a não encon a. Na a ual a osena es ão habi uais oposições com di e en es p e ixéis, exemplo.
(žodžiai do DLKŽ6 2006): sumon ua desmon a , su uok i es ook i, ing essa des egis a , en a desliga , aqui
menciona e s au in i nu au in i; p e idéllias dedados e oposição eiškiando ski ingomas šaknimis, exemplo.:
su ankin i из e in i, su aupi i išeik o i, įmi ky i изdjio in i, sujaudin i nu amin i. Fo am en ele in i
sucedidos ele os ca į deselek in i panaikin i co po ele os i magne ines p op iedades do co po (DLKŽ6
2006). Uma ez que alboje com-, em- isopozições são não poucos, ma y , conside a a que de- + -in i aiška é
lie u iškesnė do que nu- + -in i, po an o an e io men e di o eiksmažodis nabuožin i DLKŽ3 1993 oi mudado
pa a изbuožin i13, embo a aisan o signi icado do emano 13 A al mudança podia con ibui e o a o de que o
usiškiško é não co esponden e com o signi icado do emano p ies обезaga- (обес-), e com o p e ixaga раз-
(рас-), que anikinam o esul ado do an e io ac o, y ei. Da plg. ismagne ização desmagniciamen o,
desenanda ização desge me iização (RTŽ 2000).
kodi ikuo os daik a a dinės kilmės eiksmažodžių naujada ų opozicijos
k ū į“, įmagne in i „su eik i magne o sa ybių“ – išmagne in i „panaikin-
142 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
nu- + -in i e dadei os edinos às ezes o am peziciados e de- + -in i
no osada ai, po exemplo, ao in és eso ie in i suge ido melho consumi
1993: 13), ie oj išpoli in i – depoli izuo i (KK 2003: 84). Pas a asis siūlymas
deso ie izuo i (Rudai ienė a gumen uo pelo que não há supoli in i, embo a de
a osenoja al pala a já adosi, se necessá io pasida oma e įpoli in i (ž . 3
abelėje). Inciden almen e, no signi icado de emoção de ma é ia de- + -in i
ge almen e não ojama, mas ATTŽ 2001 encon ou is a nalėšinimas augalinių
e šalų iš ilnos šalinimas (обе- зрепеивание), iš a nalėšinimo mašina mašina
ege iniams e šalams iš ilnos šalin i mechaniniu būdu (обезрепеивающая
машина). Ob iamen e, que assim pô i icado nu a nalėšinimas. J. Klima ičius
disse que nu a nalėšinimo mašina soa anecdo iškai, mas do enunciado nesiūlė
(Klima ičius 1974: 19). T ocamen o do an eceden e na pala a pa ece
queis okai. Ma y , p ecisa am p ocu a ou as soluções (ap esėž ys não o
indica cla amen e, mas al ez possa se simplesmen e emo al de a nalėšų,
a nalėšų emo imen o mašina). Plg. обезрепеивание a nalėšų šalinimas
(RLKPŽ 1984). Keis okai pa ece e a ka čiais pa o ojamo immiškinamen o,
exemplo., Tai é não immiškinamen o, não o bosque aniquilação, e modes , esponsá el o bosque p a e inação locais <...> (l y as.l
2016-04-24).
Como já oi mencionado, p epa ando DLKŽ3 1993 oi abandonada não mui a eliminação signi icância nu- + -in i
edinių, po ém nucmeni i deixik a. Tikėsuasmenin i, ao pe soni ica , pode e con ibuído ambém o
ina, kad a gumen as palik i šį žodį žodyne bu o as, kad g e a eik a i
a gumen o de que ne u imos com o subs i ui al da inho (Paulauskienė 2001: 95), bem como a adição de
consumo14. É e dade, alguns p o esso es de língua de especialidade de aco do analógicos edinhas modelí
da co eção e nusseminia , o e ece usa a combinação aze anésmení (Kazlauskienė e k . 2010: 62;
Bielinskienė e k . 2014: 187), po ém a p obabilidade de que isso possa a e a des e já de longa da a pala a
a op og amação ITŽ 1997). Melho is o ou o polinkis se pe mi ido usa nuçpeniza , isso dos
consumido es não é e i ada consumi e nujmogin , juaba que essas pala as mui as ezes icam em
seną y a menka, juoba kad žodis a ojamas gana gausiai (ž . 5 len elę),
y a e minų žodynuose (p z., nuasmeninimas SŽ 1993, nuasmenin asis
con ex os semelhan es ou oda g e a (p.ex., 14 A pala a usada já nos p imei os empos da independência,
ex.: O capi alismo, besiegando o luc o po odos os meios, nuçpenizou o abalho, nuçpenizou o homem e ao
mesmo empo nuçpenizou a ida (Naujoji Romu a, No 29, 193730), ...> a c ia i idade do po o baseia-se no
consciência de pe sonalidades o es, e não no o çs ine da minia (XX am, 1939-03-31).
143Te minologia | 2016 | 23
„Su siaubu gal oju apie užda o ipo kolek y ines įs aigas. Jos nužmo-
gina, nuasmenina (Tė iškės žinios, 1996)). Do mesmo seman ino campo pala as (ji
em e in e nacionais co espondemis depe sonaliza , dehumanizuo i)
mic osis emas desen ol ojamas mui o semelhan e: nuzmeni i, suasmenin i,
įsmenin i, suasmenė i, nuzmenė i e plg. nužmogin i, sužmogin i, įžmogin i,
išžmogin i, nužmogė i (ap ik us a enos pa yzdžiaius ž . 4 lennužin i kalbininkų
elėje). Dalis šių žodžių y a iksuo a i LKŽe. S aipsnyje minė a, kad
bu o ais, be kai pa a imų leidiniu nu aus i, nu au ė i. Se é possí el nujmogê, é
se galima as i, kad nužmogė i15 nepeikiama (KK 2003: 137), g e inama
possí el e nujmogin i. Es a ubine da língua li uanas comissão Kalbos consul as
banco já ago a diz que ambas as pala as galimi, baseia Bend inės lie u ių kalbos
žodynu (BLKŽ), po ém nes e dicodyne le aė N nepaskelb a, aquelas pala as só
inclui em i aš yną, que ainda se á edagui ado. Ao BLKŽ i ulação inclui e
com as pessoas associadas pala as nuka alikin i, nuk ikščionin i (abu é LKŽe).
Embo a e não ha gausi, a osena indica, que quando necessá io são ei as
g upos de pala as: nuk ikščionin i, suk ikščionin i, įk ikščionin i,
suk ikščionė i, nuk ikščionė i. LKŽe ixou-se nuka alikė i, suka alikė i, mas em
on es in es igu as encon ou apenas nuka alikin i, suka alikin i (ž . 4
abelėje). Analogamen e manei a a osenoje às ezes pasida oma e i okios
a i o e p óp iaimino ação oposições mos an es naujada ų, exemplo.:
nubažny in i nubažny ė i, nud asin i nud asė i, nupile in i nupile ė i,
nues a ybin i nues a ybė i. DLKŽ6 2006 ixsuoja sukul ū in i sukul ū ė i,
a osenoje as a e nukul ū in i nukul ū ė i, pasida oma e įkul ū in i,
iškul ū in i. Ac i o e au ônimo ação oposições às ezes is o an o edin com
p e ixêias su-, an o e com p e ixêias nu-, mas se o signi icado de emoção
passelkamas p e ixêis de-, au ônimo ação ge almen e g e a nebūna, po
exemplo, bas an e equen emen e usada iss a ybin i, mas nemi i iss a ybė i.
Ve dade, as a um ou o pa a ojimen o escul ū in i iškul ū ė i. LKŽe ixa
ex aau ini es aau ė i, es aaus i, mas a osenoe encon ado apenas uma
ou a ez pa o ado es aau ini, habi ual n au ini. Inciden emen e, n au in i
n au ė i opozicija incen i a as is e nulie u in i nulie u ė i (minė ų e ou os
exemplos de pala as semelhan es ambém eja. 4 ábele a).
15 Uma ez que em ez de nužmogin i oi p opos a a pala a in e nacional de dehumaniza , isso em ez de
nužmogė i oi p opos a de consumi deg aduo i (Balčienė 1979: 15).
144 Al ydas Umb as Da nu ebalização a é nup acionalização:
eikyba i a osena
Tabela 4. Ypa ybės ou de ou o obje o in angí el emalição eiškian ys
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
ediniai nuasmesuasmenin i Viename Mieželaičio eilė aš yje nuskamba
panuasmenė i pa adinimą i k . au o i e ais <...>. (Li e a u a, 2001)
nuoskauda nin i įasmenin i dėl susidū imo su su su ais nuasmeni ui
depe sonali-<...> in e ne o neceu a possibilidade de c ia indi idualizados
sepa adamen e. (A ydas Bakanauskas, Vy au as Liesionis, 2008)
anonimisuasmenė i niais, neiden i ikojamais, u inčiais ik a si kodinį
zuo os p odu os, en ia suasmeni ados mensagens a cada consumido
<...> abs ak ūs, neapčiuopiamis assun os nes e caso
au os d asia – pe soni ikuojami, įasmeninami kon-
c e aus humano, i.e. ki abnešio, his ó ia de ida.
(Nemunas, 2004)
E aqui a mais impo an e, diz ilóso o, não
nuesmenė i (isso pa icula men e ácil en elaçado minio), e suasmenė i.
(Dieno idis, 1996)
<...> no p imei o caso emos como mo o inio on e
pe sonização, e segundoio - di e sos pad ões de
compo amen o e es e eó ipos são depe sonaliza em, obje i iza em.
(P oblemos, 1995) nubažnysubažny in i Noaos empos
da Re o ma a é mesmo XIX a. p imei a me ade in e
dias, 2003) A si anda es ea pe íodo ca ac e ís ico
įbažny in i al egimos ig eja nubažny inimas oi
b uožas subažny inação do casamen o. Ig eja
2003) Jau ka aliaus Mindaugo k ikš u siau ai, e lie u ių
ponubažny ė i pulia us em oda a Eu opa. (Da bai e
começou a egulamen a os casamen os <...>. (So e ,
isuominiu k ikš u plačiai lie u ių kalba bu o
įbažny in a. (Te minologija, 2003)
„Dėl nubažny ėjimo i ikėjimo sus e imėjimo
não pela maio pa e culpa não secula ização, e an es bem a p óp ia Ig eja,
insolan i adap aiky i à no a sociedadeobuosubuožin i Mes ealmen e sob e as
nės.“ (Naujasis židinys, 1996)
ações de S alin mui o co nežinojožin i изbuožin i me. Nos alcançou in o mação:
debuožinimų, ėmimų, kolek i i izacijos, be il iško da bo kolūkiuose juodi
buožių nubuožinimas. Tudo. (Galina Daugu ie y ė, 2002) Mūsų amília oi subuožin a,
lemb animai lydės nukalbin i Tau a pamažu nukalbinama. P ie a a b ukamai usos
o pode ho po dėjo nepakeliamas ob iga oles. (S asė Kiselienė, 2002) A odė, que
albai possí el oi esis in is. P es ijosa na ida e necessa iamen e nas
ins i uições inglês alaba esis in is não como: enkiesi mesmo. (Romualdas Ozolas,
2003) nuka in i O eu conhecijou pessoas, que, isquandadas p ecoy esnių médicos
ecomendações, o am passėję em ca é sem ca eína, embo a mui o gos asse
ca é com ca eína, e assim bebê aquela ca angų e šleikš ų e zacą doze longos anos,
e ainda mais ca angiau pagėjo, po que ca ą nuka in i cus a mais ca o, do que da
mus isą gy enimą.“ (Dieno idis, 1996)
151Te minologija | 2016 | 23
na u alą. (be na dinai.l 2006-06-21) nuli e a ū in i <...> acilmen e podemos
in oduzi como ca ac e ís ico posmode nis ik i ai nuli e a ū inimen o.
(Nemunas, 1996) numąs ysin i <...> odos poisijanças e ma adanças JAV c iou al
numąs ysinimo, nujausminho ideologia, que ninguém ne e lek ua mesmo o que ê e
expe imen a. (be na dinai.l 2007-05-16) nupa adoksin i Luhmannas desc e e a
eligião como o mų sis emą, que a sociedade c ia p ocu ando nupa adoksin i
pasaulį. (Robe Wu hnow, 1996) nupasaulėžiū in i Už a Lie u ių on o os amigos
podem se suge idos a desis i da comple a nepasaulėžiū os e ala sob e ik ąją
demok a iją, na qual a a i idade polí ica osse nupasaulėžiū inama (sumažinama
nio kū inio sa ybes. kaip i eilė aščių ne ien isumą, išcen inę s uk ū ą a aps-
pasaulė į akažiū os eiklai). Tassupasaulėžio ação de e ia es a não só na cul u a,
mas ambém na economia. (Dieno idis, 1995) nupaslap in i Juk ainda é is isa
nebažny inės, s i is de eligião nonins i ucional. É com acionalis inho
nupaslap ínio (An zaube ung)? (Filoso ia e sociologia, 1996) nupaukš in i <...> indica
já não conc e os paukš į, ao qual pe sikūnija mi usysis, e o mo usio esmę e
sa imonę man ikančią ėlę, iesa,apa odančią paukš elio pa idalu. Es a o ma em
empos mais a de podia quan o e in e e i , p esumi elmen e, yko kažkoks
ísico p o ė io nupaukš inimas <...>. (Gin a as Be esne ičius, 2004) e a os de
meninas com cla a g á ica os o oalo linha. (Kauno diena, 2001) nusipoe in i A i a e
p islopin a au oi onija. <...>. A é mesmo bas an e a iscoso nusi ainização,
nusipoe inação. Dehe oização. (Dieno idis, 1995) desmegeni a O s o i em ab idão
con on ação com o sis ema nebe u íamos nem jégų, nem c imen o aqui
boni amen e seope a am odos os mecanismos de desmegenização. (Valen inas
S en ickas, 2008) nužio ulin i S iliaus pon o de is a pa odiado mai oniškas miško
ošimo desc ição nužio ulinimas <...>. (Da bai e dias, 2003) Comp endida, ais da inais
eg as podem se delibe adamen e queb adas buscando o iginalidade ou p eikumo
(ca os ezes como pasi eisinan kabu ėmis), mas an o ampliados mic osis emas
u in ys, an o e okaziniai da iniai só con i mam isso, que nu- + -in i ediniai
a osenoje de ac o em signi icado de eliminação, os au o es do ex o
nu akauskin i – „Ki as sąmoningas R.Rakausko „nu akauskinimas“ - jo-
kių me gaičių, nuogų kūnų kul o, s iliaus blikų i blyksnių, žymių i nelabai
ac edi am que os lei o ojai en ende ão. Vedinis pode subs i ui pala as de

152 Al ydas Umb asas Do nu iebalimen o a é nup asminamen o: mais se dis ingue
eikyba i a osena
junginiais, p ielinksninėmis kons ukcijomis su be, be ne isada išlik ų
eiksmo akcen a imas, o i sakinius ka ais ek ų ge okai pe o muluo i.
Ta p nekodi ikuo ų nu- + -in i (-inimas) edinių, eiškiančių ypa ybės
a ki o nema e ialaus, abs ak aus dalyko šalinimą, a osenos dažnumu
nukenksmin i e nuscausmin i (dažniausi ediniai ap esen am 5 abulelėje16 ( isas ou os
a igo mencionados nema e ialaus sujei o shalinimą eiškiančių edinių eqüência em
on es i uas é meno ); DLKT sec a indica pau ados pala as, incluindo açõesmažodžių
o mas (apima e sudaik a a dėjusius daly ius, po que não há como p og amicamen e
sepa a ), abs ac us com -imas, núme o, e l y as.l sec a indica publicações, cujo
ex o con ém aquela pala a, núme o). Da ybiamen e eles podem ece com
i ik a o dzes malksmas, dolo mas, embo a nãomes ina e conexão com ad e bios
malksmingas, dolo mingas (kamienas desin eg ouo as). Sem an eceden e ediniai
ge almen e não ojami (LKŽe é dada), embo a às ezes oco a, po exemplo: <...> ele do
pasquinho me eida a e semp e dizia: B oli, aqui mais passeusk, aqui pe doisk ep uką, que
a linha ib uo ų, que osse i a, que skausmin ų (Kauno diena, 1995); Me as p ome e que
assim ilniečiai poupa á cen enas de ho as spūs ise, e uncioná ios nãousip a ėlius ão
dolo min a com mul as (l y as.l 2015-08-21). Tabela 5. Mais eqüen es peculia idades ou
de ou o obje o não ma e ial signi icação emo al ediniai
Nu- + -in i DLKT l y as.l Nu- + -in i DLKT l y as.l
nu e in i 1349 1281 nu eikšmin i 29 13
nukenksmin i 557 331 nupilie in i 21 2 nuskausmin i
453 683 225 numi in i 19 1 nuismenin i 235 80
nudee in i 18 1 nu au in i 70 nup asmin i 16 2
nud asin i 6 nabuožin i 10 1 37
nužmogin i 187 58 nubū in i 13 1
Daugiau panašių edinių, ku iuos bū ų galima sie i su abs akčios eikšmės
daik a o džiais, con endo p e ixos -smas, -mas, amplnessa a osenoje não17. Ras i só mui o a amen e
nu eiksmin i, nujausmin i, po exemplo.: Bu o ma cado 16 Į len elę ne auk i cla amen e būd a diniai ediniai,
odos eles são a os, sob e suas eqünumą já oi zaziminada. 17 Às ezes ap a-se edinhos de daik a o des
com p e ei o -mė, po exemplo, nug ėsmin i Žmogus como beždžionės šaka - isso mui o pablogėjusių
condições de ida e inha que as supe a e lexões (g ėsmės encimen o, aquela ameaça nug ėsminan si
mesmo, seu in e io eu calo uma) ajuda esul ado (Romualdas Ozolas, 1997).
153Te minology | 2016 | 23 acen uadas laze inas p ojecções, kine inė scenog a ija e
įdomus, poleminis gam os deene gizacijos, jos nu eiksminimo p ocesas
plė ojan is Eu opos ci ilizacijai“ (Bal os lankos, 1996); „<...> kiek pe daug
digi al imagem. No en an o isso só mais pa yškino absolu o nujausminho e nuasbū
aciden almen e pasida y ą nu iukšmin i, например.: <...> enho mui o elhas
meninimo įspūdį“ (be na dinai.l 2007-10-17). Čia galima paminė i i u -
so ié icas eco des colecção com ais ob as como Pi masis Čaiko skio conce o
o epijonui. Sem nenhum nu iukšminho? (7 a es dias, 2005-12-02). Nukenksmin i
oposições, pa ece, não em, e com ou os ediniais pasida -se, po exemplo,
en is ece , en is ece , ence iksmin i (pas o o mais comum), po exemplo: Jeigu
a Pala a de Deus comp eendêssemos odos e imedia amen e, se não
encon ássemos nossa men e en is ecinan es pa adoxos, sec e os exigida, nele
ebū ų humano, mas não olia de exp essão (Donaldas Kajokas, 2007); Po isso, ele
[a o de sopookim] semp e inclui o que dado e o que não dado (šia sen ido
anscenden iškas). Ele de imedia o e empalhado, emocional (P oblemos, 1996); Içã é
ób io que a idéia enecminan e e a i idade de inido a do es o ço humano sem maio
pe igo pode dissipa pa aikaujancio se iço liūdesį e encida supos amen e nebylios
linguagem baimę (Algiman as Valan iejus, 1997). Bū a p opos as ao in és
nukenksmin i, nuscausmin i usa in e nacionais pala as pas e izuo i, anes ezuo i,
pois kalboje adqui alėjusių in e nacionais pala as não há eikalo keis i seusis. Às
ezes mesmo pa a enuncia a qualque o pala a in e nacional, impossí el isso
aze , po que lie u iškasis naujada as ica onde suge i lie u iški junginiai aze
nekenksmingą e elimina , numalšin i skausmą. In igan e é que 19871989 oi ealizada
p as esnis už a p au inį a i ikmenį“ (Rudai ienė 1993: 13). Žinoma, daug
uma pesquisa e en e is adas quase 100 pessoas abalhando no campo ciência (a
maio ia inha g aus e nomes de ciência). Pe gun a , o que consome, nukenksmin i
escolheu 60 in o man ų, pas e iza 11, e aze nekenksmingą 7.
Co esponden emen e nuscousminimen o op a am 53 pessoas, anes eziją 19,
anes eza imą 12, não su p eendíamos, se de aco do com as pesquisas e con inua
p e alece iam nukenksmin i, nuscousmin i. Ambas as pala as ou em-se
o anes ezacijos nepasi inko nė ienas (lie u iško junginio anke oje nesiū-
ly a) (Rudai ienė 1991: 35–36). Daba inių okių apklausų nė a, be u bū
esnekamojoje ala, como is o a pa i des e es udo acumulados dados, seus gausu
e a uais esc i ó ios on es. Nusminação g e a anes esia, anes esiação
an e io men e oi o necida em alguns e mos de diccioná ios (p.ex., RLKŽŪTŽ 1971;
MTŽ 1980, no úl imo oi e nucau inamen o18 g e a desensibilizamen o). Uma das
p i18 Em ez de nujau in i suge iu-se shali i jau umą, aze nejau ų (Kaulakienė
1992: 9).
154 Al ydas Umb as F om nu iebalinimo a é nup asminimo: žasčių, palaikan i
eikyba i a osena
a osenoje nuskausminimą, é a que pa ogu daly iu из eikš i ais us
apibūdinan į pažyminį, que mui as ezes é usado daik a a diškai (p z., Tik
Skausmo cen e pacien e pode se e ec uada in azinė nuskausminimo
p ocedu a. du an e á ias ela os analgésicos p epa ados sgui am
di e amen e no oga , p o ocando a do (Li u os amanhã, 2001), os emédios
„Nesup an u, kaip ge iau gydys, jeigu isiems ski iami be eik ienodi
Be alok-Zok e Ca dace com aminamaisiais e nuscausminakon eks oodis, e
maisiais“ (Filomena Tauny ė, 2004)). Nuskausminimas y a s eika os
nukenksminimas em á ios con ex os usados, e ka čiais pas zima e
de i ados de pala as (p. Se no seu au omó el há combus í eis nukenksmin u,
não se pode bo a gasolina com shaks inha, pois po milha es de quilóme os
(Makslas e écnica, 1995)). DLKT Visí el que no a oseno nukenksminama é
ambien e, solo, polšalai, mic oo ganismos, oupas, ca inhas, a mas, pessoas e
k . A pala a bas an e eqüen e em con ex os de mili a e de segu ança
pública, ala-se sob e minas, bombas e ou os explosmenos nukenksminimen o.
Ca ybo diccioná ios an e io men e podia se encon ado, po exemplo,
nukenksminimas (spциальная обработка), balaudmenų nukenksminimas
(обезвре- живание боеприпасов), nukenksminimo mašina (дегазационная
машина) (KTЖ 1993), mais a de apa ece is icimen o de balaudmens su eikimas
ao šaudmeni al būsenos, na qual incapacima aciden al seu explosimo. Co igida
de á ios modos munições de onadas, e i adas ca gas ou explosi o ,
explosi o ixados em poe a io do segu ado e k . (обезвреживание боепри-
паса, ende ing sa e, deac i a ion, neu aliza ion o ammuni ion) (KŽ 1995).
Kalbininkų não e isė uas diccioná ios ainda assim e nukenksmin i de use,
disa m, deac i a e; nukenksmin i bombą de use/deac i a e a bomb (ALKTŽ
2004), às ezes p aziū i e kalbininkai, ej., nukenksmin i decon amina e, embo a
no mesmo e bo es eja aze nekenksmingą (miną e c.) deac i a e; aze
não-danksmingą neu alize (LAKKTŽ 2015). Em a uais dicioná ios edaguidados
a eliminação de malignidade ge almen e exp essiam pala as conjun i os,
exemplo: disa m 1. nu(si)ginkluo i, 2. aze nekenksmingą; oca (miną, ginklą)
em saugią ajuda ; co igi (miną); decon amina e 1. c a ini ; degazua ;
desa i a ; deac i a e 1. desac i a , 2. aze nekenksmingą (miną, e c.);
deac i a ion 1. desac i amen o, 2. azimen o nekenksmingo (minos e e c.);
de use aze nekenksmingą; 2013). No en an o é p eciso econhece , que
d ejybinio aleg nio exigin an e daqueles jus i ica , bu a não ez. Po
šalin i sp ogdiklį; de use a bom – pada y i bombą nekenksmingą (ALKKTŽ
exemplo, açõesmajodžius nuis i ica e nukenksmin i Aldona Paulauskienė
kons ukcija da y i nekenksmingą e minuose y a nepa ogi, daba eikiami
155Te minologia | 2016 | 23 ais e mos, po exemplo: amuni ion disposal, explosi es
and ammuni ion disposal p ocedu e (EKŽ 2008), explosi e o dnance disposal (EKŽ
2008), explosi e o dnance disposal (NATO 2006), explosi e o dnance disposal inciden
(NATO 2006). Mi ando em es es e mos nea oda eia, po quê a osena não que
enuncia nukenksminimen o.
Kalbininkų da buose užuominų, kad nukenksmin i, nuskausmin i eikė-
classi ica a aqueles dos quais não emos com o que subs i ui (Paulauskienė
2001: 95). Falando-se de que a eliminação signi icâncias nu- + -in i edinių modelis
menkai co esponde à língua li uânica p iešdėlinės da ybos no mų, ela espe a
que mais algumas pala as de p igis, p incipalmen e nuscausmin i
(Paulauskienė 2004: 262). Dizendo p igis, ela, p esumi elmen e, em em men e
kalbininkai leis, pois p igyda es a pala a no alamen o não há nenhum eikalo,
ele já há mui o empo p igijęs. Jonas Šukys ambém cau elosamen e diz que
al ez aça-se exceção só a mui o pa anhas, cons an emen e usadas
pala as de nuken meni , denu ica (Šukys 2006: 75).
Va osena indica que embo a e kalbininkų peikiam, eliminimo signi ica i as nu- +
-in i ediniai são ainda consumidos, suas pasida oma e naujų. Embo a e não
econhecido, de ac o modelis exis e. Uma ez o ganizado BLKŽ, seus
o ganizado es con enien e de no o a alia es as pala as. Em p imei o luga ,
de e ia sepa a aquelas pala as pelas quais se exp essa subs ância ou algum
ou o obje o ma e ial (nu iebalin i, nugeležin i, e c.). Peikian da ybos modelį
an e io men e em ais pala as p incipalmen e e oi o ien o iojamasi. Essas
pala as não êm es endidos mik osis emos, ge almen e não há oposições
Taisymo adiciją galima išlaiky i. A ski ai eikė ų žiū ė i į žodžius, ku iais
o mando pala as. eiškiamas peculia idade ou algum ou o não
ma e ialalaus, abs a o sujei o emo al. Va osena indica que essas pala as
Ne i p ipažįs an šio modelio žodžių adimąsi dėl ki ų kalbų po eikio,
mui as ezes êm ex ensos mic osis emas. pode conside a -se algumas delas
inclusão em BLKŽ endo em con a a a osenos polinkius, juaba que um ou o
desses pala as já ago a é codi icado ou o am codi icado an e io men e,
mas codi icação mudada. Taisy ojos mais uma ez di o a gumen o, que
nu i ia signi ica peculia idade pe excessí, e não saalinimą, com as pala as
do modelo em discussão nelabai unciona, lei o es pode iam se enganados,
mas os au o es do ex o conside am que se á en endido como de e. Cla o,
156 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
mui o signi icado em o con ex o. Além disso, na linguagem já e ago a há
codi icados açõesmaodzes, aos quais o mesmo p e ixo dá signi icados
opos os, po exemplo, nudabin i 1. mui o bem ado na e 2. i a pe jušalos,
nu ainica 1. i a em ainiką e 2. ainikais nukabinė i, papuoš i (DLKŽ6 2006).
IŠVADOS Eliminimo signi icâncias nu- + -in i (-inimas) ediniai começa a aisi i
kalbininkų an es mešim į anos. Te minologo K. Gai enis p o a elmen e oi o
p imei o, que chamou a a enção em seu uso na p enda da época, p o isão em
diccioná ios e p opôs co igi . Desde ca ac e a dinio edinio nu iebin i, que
šiaip naujada ų ( okių como nu iebalin i) e a gumen uo a, que anie ambém
kalboje eiškia „pada y i pe iebų“, aisy ojų pe ei a p ie daik a a dinių
egalė ų eikš i pe i šį. Nos abalhos às ezes em ge al peik a al a iba,
po que ela adosi de aco do de ou os idiomas exemplo (maio men e usos),
o na -se daik a a diniai açõesmajodžiai sem p e idėlio ge almen e não
ne a ojami, po an o a iba conside ada miš iąja (imedia amen e
adicionando p e içėlis nui p eesaga -in i). Na p imei a edição da Daba inės
lie u ių kalbos žodino edição do discu ido modelo das pala as e a o necida
apenas alguns, po ém em segundo o edição deles oi incluída não mui a,
embo a ediniai já osse começa aisi i. Tal ez enha conside ado-se no
a o de que ediniai e am não só espali as na imp ensa, mas e o necidos em
diccioná ios de e mos da época. No en an o, a no ma do dicioná io con inuou
a se dispu jada, lingüis as dessas pala as co igi não pa a am e da
e cei a publicação do dicioná io da Daba inė lie u ių kalbos quase odos
ediniai o am emo idos ( ėlesni leidimai ūpimu klausimu nieko nekeii ė).
Kalbininkų es o ços g adualmen e oi abandonado edinių e e mos dos
dicioná ios, p incipalmen e o necendo conjun os com pala a de esalinimas.
Kol oi lide ado pela segunda publicação do Dicioná io da Daba inės lie u ių
kalbos, emo al das signi icações nu- + -in i ediniai podia plis i, pois man i asi
disposições es ic amen e ne aisi i do que publicada dicionne. Kalbininkų
publicações, publicadas ainda an es do e cei o Daba inės lie u ių kalbos
ap a iamo modelio edinių e inimo. Kalbama, kad ediniai jau leidžia
šaknis mokslo e minijoje, kad jie kalbai eikalingi, kad nepa yks a sude-
žodino leidimo apa ição, às ezes is o neuž ik in umas po in i kalbininkų e
aqueles edinių consumido es po eikių. E subs i uídos nos a uais kalbininkų
abalhos às ezes cau elosamen e dizem, que a alguns nu- + -in i ediniams
eik ų aze exceção, pois não há com o seus con o á eis. A maio ia dos
abalhos da língua aisy ojos mencionados nes e a igo são edinių
daik a a dinais de o igem e signi ica um ce o conc e ous sujei o, ge almen e ma é ia, shalinimą. Panag inėjus a a ual a osená,

157Te minologia | 2016 | 23 abs ação do sujei o. Da ybiškai alguns deles sie ini
emian is Daba inės lie u ių kalbos eks ynu i populia ia naujienų s e ai-
ne l y as.l , ma y i, kad kai ku ie anksčiau aisy i ediniai jau gali bū i
nebeak ualūs, kai ku ie ebe a ojami. Ka u ma y i, kad daba inėje a -
osenoje y a į ai ių ap a iamo modelio edinių, ku ie kalbos aisy ojų
da buose neminimi. Jais eiškiamas ypa ybės a kokio ki o nema e ialaus,
com būd a džiais, ou os com daik a a džiais, neme ai possí el e abejopa
in e p e ação. Jų adimąsi ago a já pode p omo e não usų língua, e as
pala as in e nacionais com sandu de-, ambém es imula o p incípio da
analogia, po que alguns nu- + -in i ediniai em ex ensos mic osis emas,
segundo as quais são c iadas ou as pala as mic osis emas. Desejo da
mesma šaknis ediniais exp essa de ce a con eúdo de concessão e emo al
oposições pode se uma das mais impo an es azões, po quê p ecisa nu- +
-in i naujada ų. Con a o modelo é pa icula men e a o i o na iloso ia,
li e a u ologia e semelhan es ex os de na u eza pensamojo, nos quais mui o
oco é dado à no idade dos meios de exp essões da linguagem, neįp as idade.
Além disso, nes es e em ou os ex os ac uais a i ous (nu- + -in i) e au oiminio
(nu + ė i) ação oposições, an u caso indica não shalinimą, e au oiminį
pe dekimą. Rendiando Bend inês diccioná io da língua li uãs é p eciso a alia
meiochen o ano du usio nu- + -in i edinių aisimo esul ados e a osenos
polinkius.
Visando no mas de es abilidade a signi icância de eliminação de ma é ia
edinių nekodi ikacija pode se man ida, mas ca ac e ís icas ou ou os
edinius de signi icância de eliminação de obje os não ma e iais pode iam se
a aliados sepa adamen e. Algumas das suas codi icação ap oxima iam a
no ma à ealidade. Pa icula men e bem no ma e a osenos a a ūkis isí el de pala as nukenksmin i, nuscausmin i e nujmogin i p e alimen o.
ŠALTINIAI
ALKKTŽ 2013: Kisinas E. Anglų–lie u ių kalbų ka o echnikos žodynas, Vilnius: Gene olo Jono Žemaičio
Lie u os ka o akademija.
ALKPŽ 1958: No od o skis A. Anglų–lie u ių kalbų poli echninis žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
ALKTŽ 2004: Laugalienė G., Mi onai ė M. Lie u ių–anglų kalbų ka ybos žodynas: ekspe imen inis leidinys,
Vilnius: Gene olo J. Žemaičio Lie u os ka o akademija.
ALKŽŪTŽ 1977: Anglų–lie u ių kalbų žemės ūkio e minų žodynas. Suda ė D. Čeponienė, R. Gelūnienė,
J. Kazėnas, R. Kelbauskienė (a sak. edak o ė), Vilnius: Mokslas.
ATTŽ 2001: Čiukas R., Ka unskis J., Kaulakienė A. i k . Aiškinamasis eks ilės e minų žodynas: su okiečių,
anglų, p ancūzų i usų kalbų a i ikmenimis, Kaunas: Technologija.
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga pe in e ne ą: h p://bkz.lki.l .
ChAŽ 1997: Daukšas K., Ba kauskas J., Daukšas V. i k . Chemijos e minų aiškinamasis žodynas, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
ChŽ 1960: Daukšas K. Chemijos žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
158 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, sud. Vy au o Didžiojo uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos
cen as. P ieiga pe in e ne ą: h p://donelai is. du.l .
DLKŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i moksli-
nės li e a ū os leidykla.
DLKŽ2 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 2-asis papild. leid. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Min is.
DLKŽ3 1993: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 3-iasis pa ais. i papild. leid. Vy . ed. S . Keinys, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidykla.
DLKŽ5 2003: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 5-asis (2-asis elek oninis) pa ais. i papild. leid. Vy . ed.
S . Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
DLKŽ6 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 6-asis (3-iasis elek oninis) leid. Vy . ed. S . Keinys, Vil-
nius: Lie u ių kalbos ins i u as.
EKŽ 2008: Čiočys P. A., Januke ičius J., Jasiulionis E. i k . Enciklopedinis ka ybos žodynas, Vilnius: Gene-
olo Jono Žemaičio Lie u os ka o akademija.
FTŽ 2007: Palenskis V., Valiukėnas V., Žalkauskas V., Žilinskas P. J. Fizikos e minų žodynas: lie u ių, anglų,
p ancūzų, okiečių i usų kalbomis. 2-asis pa ais. i papild. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
GFGTŽ 1956: Gudelis V. Geologijos i izinės geog a ijos e minų žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
ITŽ 1997: In o ma ika: lie u ių–anglų– usų– okiečių kalbų e minų žodynas. Pa engė Z. Kudi ka i k ., Vil-
nius: Ma ema ikos i in o ma ikos ins i u as.
KTŽ 1993: Rusų–lie u ių i lie u ių– usų kalbų ka ybos e minų žodynėlis. Pa engė A. Sme ona, Vilnius: Vals-
ybinis leidybos cen as.
KŽ 1995: Sme ona A. Ka ybos žodynas, Vilnius: Lie u os ka o akademija.
LAKKTŽ 2015: Kisinas E. Lie u ių–anglų kalbų ka o echnikos žodynas, Vilnius: Gene olo Jono Žemaičio
Lie u os ka o akademija.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas (I–XX, 1941–2002): elek oninis a ian as. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2008. P ieiga pe in e ne ą: h p://www.lkz.l .
LRTB – Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga pe in e ne ą: h p:// e minai. lkk.l .
MTŽ 1960: Čeičys J. Melio acijos e minų žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os
leidykla.
MTŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S., Pa ilonis S. i k . Medicinos e minų žodynas, Vilnius: Mokslas.
NATO 2006: NATO e minų aiškinamasis žodynas. 3-iasis pa ais. leid. A s. edak o ius J. No gėla, Vilnius:
Lie u os Respublikos k aš o apsaugos minis e ijos Gene alinė inspekcija.
RLKMTŽ 1975: Mikalajūnas M. Rusų–lie u ių kalbų me eo ologijos e minų žodynas, Vilnius: Min is.
RLKPŽ 1959: Rusų–lie u ių kalbų poli echninis žodynas. Red. kolegijos pi mininkas A. No od o skis, Vil-
nius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
RLKPŽ 1984: Rusų–lie u ių kalbų poli echnikos žodynas. Suda ė G. Daugėla, Vilnius: Vy iausioji enciklope-
dijų edakcija.
RLKŽŪTŽ 1971: Anskai is V., Kilas M. Rusų–lie u ių kalbų žemės ūkio e minų žodynas, Vilnius: Min is.
RTŽ 2000: Gai enis K., Juška G., Kalesinskas V. Radioelek onikos e minų žodynas, Vilnius: Li imo.
SŽ 1993: Leona ičius J. Sociologijos žodynas, Vilnius: Academia.
Vydūnas 2013: Asmenybė i s eika a. Pa engė R. Palijanskai ė, Kaunas: Vydūno d augija.
LITERATŪRA
Balašai is A. 1969: Kaip e čiame e minus. – Lie u ių kalbos sekcijos sąsiu inis 10. Te minų kū imo p incipai,
9–10.
Balčienė B. 1979: Po kele ių me ų. – Mūsų kalba 3, 14–20.
Bielinskienė A., Kazlauskienė A., Rimku ė E., Tamošiūnai ė A. 2014: Lie u ių bend inė kalba: no mos i a -
osena. Vado ėlis aukš ųjų mokyklų s uden ams, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
Būda V. 1973: Ilgai lauk as žodyno leidimas. – Pe galė 7, 161–166.
Gai enis K. 1964: Kele as pas abų dėl mokslo eikalų kalbos. – Kalbos kul ū a 7, 26–30.
Ge ulai is V., Lukėnas S. 1983: Te minų da ybos s anda izacija i specializacija. – Kalbos kul ū a 44, 26–37.
Gi denis A., Rosinas A. 1977: Pas abos „Kalbos p ak ikos pa a imų“ pa aš ėse. – Kul ū os ba ai 11, 69–70.
159Te minologija | 2016 | 23
Kaulakienė A. 1979: P iešdėliniai i p iesaginiai da ybiniai e iniai lie u iškoje poli echnikos e minijoje. –
Lie u ių kalbo y os klausimai 19. Socialinės ling is ikos p oblemos, 143–153.
Kaulakienė A. 1988: Te minų da yba pagal analogijos p incipą. – Lie u os TSR Mokslų akademijos da bai.
A se ija 1, 128–133.
Kaulakienė A. 1985: Словообразовательное калькирование как способ образования современных
литовских физико-технических терминов. – Lie u ių kalbo y os klausimai 24. Mokslo kalbos i kul ū os
p oblemos, 67–78.
Kaulakienė A. 1992: Nud uskin as anduo? – Gim oji kalba 4–5, 9.
Kazlauskienė A., Rimku ė E., Bielinskienė A. 2010: Bend oji i specialybės kalbos kul ū a, Kaunas: Vy au o
Didžiojo uni e si e as.
Kinde ys A. 1982: Kaiš i a numėsin i? – Kalbos kul ū a 43, 47–49.
KK 2003: Kalbos konsul acijos. Suda ė A. Kupčinskai ė-Ryklienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
Klima ičius J. 1974: A a o inos nužie inimo s aklės? – Mūsų kalba 3, 19.
Kniūkš a P. 1980: Dėsningumai, aisyklės i paski i kalbos ak ai. – Kalbos kul ū a 38, 23–37.
Kniūkš a P. 1986: Apie „Kalbos kul ū os“ p incipus, me odiką i siūlymų po eikį. – Kalbos kul ū a 51,
12–37.
KPP1 1976: Kalbos p ak ikos pa a imai. Suda ė A. Pupkis, Vilnius: Mokslas.
KPP2 1985: Kalbos p ak ikos pa a imai. II pa aisy as i papildy as leidimas. Suda ė A. Pupkis, Vilnius:
Mokslas.
Labu is V. 1973: Kalbos p ak ikos a amos i slenksčiai. – Kul ū os ba ai 9, 74–75.
LKG II 1971: Lie u ių kalbos g ama ika 2. Mo ologija ( eiksmažodis i k .). Redaga o K. Ul ydas, Vilnius:
Min is.
Mon ilienė A. 1978: „Mais o p ekių“ e imo e minai. – Kalbos kul ū a 34, 37–41.
Nemickai ė G., Paulauskienė A. 1984: Pas abos dėl „Mokslo i echnikos“ kalbos. – Mūsų kalba 2, 21–23.
Paulauskas J. 1974: Ak ualios leksikos no minimo p oblemos i žodynas. – Kalbos kul ū a 27, 40–49.
Paulauskienė A. 2001: Lie u ių kalbos kul ū a, Kaunas: Technologija.
Paulauskienė A. 2004: Teisininkų kalba i bend osios no mos, Vilnius: Jus i ia.
Paulauskienė A., Ta ydai ė D. 1986: G ama ikos no mos i daba inė a osena, Kaunas: Š iesa.
Pi očkinas A. 1990: Adminis acinės kalbos kul ū a, Vilnius: Min is.
Pupkis A. 1980: Kalbos kul ū os pag indai, Vilnius: Mokslas.
Pupkis A., Zinke ičius Z. 1978: P aėjo pusan ų me ų, kai pasi odė „Kalbos p ak ikos pa a imai“. – Mūsų
kalba 4, 50–51.
Rosinas A. 1971: Ką eiškia nužmogin i žmogų. – Mūsų kalba 4, 14–17.
Rudai ienė V. 1991: Apie p iešdėlinių žodžių a ojimą. – Kalbos kul ū a 61, 35–39.
Rudai ienė V. 1993: S e imų žodžių a ojimas spaudoje. – Kalbos kul ū a 64, 12–20.
Šukys J. 2006: Kalbos kul ū a isiems. Papildy as leidimas, Kaunas: Š iesa.
TT 1992: Te minologijos aisymai. Pa engė K. Gai enis, A. Kaulakienė, S . Keinys, J. Klima ičius, Vilnius:
Mokslas.
U bu is V. 1978: Žodžių da ybos eo ija, Vilnius: Mokslas.
FROM NURIEBALINIMAS TO NUPRASMINIMAS: CODIFICATION AND USAGE
The pape deals wi h de i a i es wi h he p e ix nu- and he su ix -in i (-inimas)
which exp ess he elimina ion o some hing (which is indica ed by he oo o he
wo d). The e is qui e an old adi ion o co ec ing such de i a i es, bu in spi e o
his some o hese de i a i es a e s ill widely used, he e o e he his o y o co ec ion
and codi ica ion as well as he cu en si ua ion a e esea ched. The pape shows he
opinions o he Li huanian linguis s in ega d o hese de i a i es, he de elopmen o
no ms in dic iona ies and o e iews he cu en usage, i s (non-)compliance wi h
codi ica ion and poin s ou possible changes in codi ica ion.
Abou i y yea s ago Li huanian linguis s s a ed co ec ing de i a i es ha ing he
s uc u e o nu- + -in i (-inimas) and meaning he elimina ion o some hing. The
160 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
wo d- o ma ion o such de i a i es was c i icized because i eme ged by he analogy
wi h o he languages (mainly Russian). In he i s edi ion o Daba inės lie u ių kalbos
žodynas (Dic iona y o Mode n Li huanian) (1954) he e we e e y ew wo ds o ha
kind, bu in he second edi ion (1972) hei numbe inc eased qui e a lo in spi e o
a emp s o co ec hem. Li huanian linguis s insis ed on co ec ing hem, he e o e
nea ly all o such de i a i es we e emo ed om he hi d edi ion o Daba inės
lie u ių kalbos žodynas (1993) and in e minological dic iona ies hey we e g adually
subs i u ed wi h complex e ms con aining wo d šalinimas (elimina ion).
In he pape s o Li huanian linguis s published a ew decades ago one could some-
imes see unce ain y abou he e alua ion o his de i a ional model. The e a e some
obse a ions ha such de i a i es a e s a ing o become es ablished in he scien i ic
e minology and ha hey migh be necessa y o he language. In he cu en wo ks
o linguis s he e a e some imes cau ious sugges ions o make an excep ion abou
some nu- + -in i (-inimas) de i a i es and o allow hei usage, because he e a e no
con enien subs i u es.
The majo i y o co ec ed de i a i es a e made om nouns and mean he elimin a ion o a
ce ain hing, usually a ma e ial. The esea ch o he cu en usage based on da a om
Daba inės lie u ių kalbos eks ynas (Co pus o he Con empo a y Li huanian co ec ed
Language) and he popula news websi e l y as.l shows ha some o he p e iously
de i a i es ha e los hei opicali y and some o hem a e s ill being used. Ao mesmo
empo i can be seen ha he e a e a ious de i a i es o his pa icula de i a ional
model which ha e no been men ioned in he wo ks o language s anda dize s. They
exp ess he elimina ion o a cha ac e is ic o o some imma e ial, abs ac hing and a e
de i ed om adjec i es o nouns. O apa ecimen o de ais de i a i os é p o a elmen e
causado não po equi alen es in Russian, mas po in e na ional wo ds wi h he p e ix deas
as well as he p inciple o analogy, po que alguns de hese de i a i es ha e de eloped
mic osys ems, which pa icipa e in he c ea ion o o he mic osys ems. The wish o
exp ess he opposi ions be ween acquisi ion and elimina ion o a pa icula con en using
wo ds wi h he same oo could be one o he main easons o using new nu- + -in i
(-inimas) o ma ions.
I is necessa y o e alua e he esul s o he co ec ion which las ed abou i y
yea s and ends o he usage o esea ched de i a i es, because cu en ly Bend inės
lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o S anda d Li huanian) is being compiled. In o de o
main ain he s abili y o he no m he es ic ion on usage o hese de i a i es can be
e ained, bu de i a i es wi h he meaning o elimina ing a cha ac e is ic o an
imma e ial hing ough o be e alua ed sepa adamen e. The codi ica ion o some o
hese de i a i es would b ing he no m close o he ac ual usage.
Reciba 2016-11-21
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]