145Te minologia | 2017 | 24
Eu opos Sąjungos kibe ne inio saugumo
e minai su dėmeniu kibe ne inis, (-ė):
signi icados, o igem, sinônimo e a ian es
ROBERTAS STUNŽINAS
Comissão Eu opeia
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VORJAS: cibe ne ico segu ança, cibe ne iniai deli os, cibe ne ico gue a,
e minologia
Em 13 de se emb o de 2017, no Rela ó io Anual sob e a União Eu opeia, pouco
Comissão Eu opeia Jeans-Claudeas Juncke is nepas a uosius ês anos
a enção dedicou à cibe segu ança. Ele a i mou que [p]e padė į o p esiden e da
ize am p og essão eu opiečių no domínio da segu ança na in e ne . No
en an o, Eu opa ainda não es á bem p epa ada pa a epeli a aques
cibe né icos. Pa a ajuda a p o ege -se con a ais a aques, a Comissão
p opõe hoje no as medidas (Comunicação à imp ensa da Comissão Eu opeia
Es ado da União 2017: Cibe segu ança. Comissão s ip ina medidas de espos a
a cibe a aques). No comunicado de imp ensa da Comissão Eu opeia Soução da
União 2017 m. Cibe ne ica segu ança. Comissão e o ça as medidas de espos a
a cibe a aques esc e e que na União Eu opeia no ano passado oco e am
dia iamen e mais de 4 000 cibe c imes e 80% de emp esas eu opeias so e am
pelo menos um inciden e de cibe segu ança. Du an e os úl imos qua o anos o
impac o econômico cibe ne icos deli osos aumen ou penkiska . Com o
objec i o de do a a Eu opa com os meios adequados de de ende -se con a
a aques cibe né icos a Comissão Eu opeia p opõe um amplo conjun o de
medidas des inadas a uma g ande cibe segu ança na UE. Recomenda-se a
c iação de uma agência de cibe segu ança da UE, que ajudasse os
Es ados-Memb os a de ende -se con a cibe a aques, e a elabo ação de um
no o sis ema de ce i icação eu opeu, que assegu asse que os p odu os e
se iços digi ais são segu os de usa ( o e mais e . Comunicação da
Comissão Eu opeia à imp ensa Si uação da União 2017 m. Cibe segu ança.
Comissão e o ça as medidas de espos a a cibe a aques.
Robe as S unžinas 146 Te mos de cibe segu ança da União Eu opeia Nes e
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
a igo são examinados em documen os das ins i uições da UE, em di e sos
ex os de des ino e bases de e mos usados e mos de cibe segu ança com
dėmeniu kibe ne inis, (-ė) e suas a ian es na espaço ele ônica. Objec i o do
a igo isanaliza em documen os das ins i uições da UE, di e sos ex os e
bases de e mos usos ela i os aos e mos de cibe ne ico cibe ne ico com
dėmenimis kibe ne inis, (-ė) signi icados, o igem e sinonimiją. Analisando
e minos o ignemu conside a-se em e mos Li u iškų elação com inglês
co espondmenimis. Nag inėjami e mos ambém são compa ados com na
ele ônica espaço publicuojamos em á ios es ilo de ex os usados e minos
de cibe ne ico segu ança. O ma e ial é e i ado de documen os das
ins i uições da UE, publicados na base de legislação da União Eu opeia e ou os
documen os públicos Eu -lex e no Regis o de Documen os do Conselho dos
Minis os da Eu opa e do Conselho da União Eu opeia, e in e pins i ucionais
bases de e minos da União Eu opeia IATE, no i icações das ins i uições da UE.
Os dados do espaço ele ônico cole a usando Google paise sea ch sys em
a ian e de e mos de cibe ne ico segu ança pesquisada po á ios
associacinius, dėmenį kibe ne inis, (-ė) con endo combinações. De odo, á ios
aspec os são a ados sob e 100 Li u iškų e minos de cibe ne ico segu ança
e seus a ian es. CIBERNETINIO SAUGUMO TERMIN REIKŠMS, KILM IR SANTYKIS
SU ANGL KALBOS ATITIKMENIMIS Fundamen al dos e mos analisados
mic osis emas (- cybe ne ic, dėčiauė) é su gido de uma o igem in e nacional da
e e i a dinha cibe ne ica e denomina aquilo que es á elacionado com a
cibe né ica compu e iais, ecnologias in o macinas, p ocessos de con ole de
i i ualiąja ealybe1. Kibe ne ika (g . κυβερνητική τέχνη – aldymo me-
nas, κυβερνήτης – ai ininkas, aldy ojas, pilo as) – mokslas, i ian is
á ios sis emas que oco em cole ando, ansmi indo, a mazenando e
p ocessando in o mação (wikipedia.o g). As o igens da ciência cibe né ica
alcança o quin o décimo do in eo século, seus p ecu só ios de á ias á eas
(nou biologia e engenha ia a é ciências sociais) especialis as, plė oję żywych
by ybių e mašinų komunikacji o az con ol sys ems s udies. Plê ojando
compu ação, biologia e engenha ia ciências cybe ne ica adqui iu u u is inho
a spal į, e de kibe ne ikos su gi am pala as (pa ys änden, angl. cybe )
spa čiai ėmė plis i (plačiau ž .
blog.ox o ddic iona ies.com).
1 Búnuzio cibe ne inis, (-ė) signi icado desc i o segundo a explicação da pala a anglisca cybe (cybe ne ics)
(ODE).
147Te minologia | 2017 | 24
Os e mos de cibe segu ança u ilizados nos documen os das ins i uições UE
com dėmeniu kibe ne inis, (IATE) são mais equen emen e in ocados ações
danksmingas e a i idades danksminga, o seu esul ado, po exemplo: ede de
c imes ele ónicos (5JC2013),0002016 cybe ne inė agys ė (5DC0410),
cybe ne ická pa yčios (5JIP0218), cybe weapons dis ibu ion (5ATE2014DC024),
cybe ne inis inciden (IATE), cybe ne inis izpu (IATE), cybe ne ic a ack (IATE),
cybe ne ic wa (IATE), cybe ne ic c ime (IATE), cybe ne ic ac i i y pe
sekiojimas (52015IP0218), kibe ne inis p iekabia imas (52015IP0218), kibe -
ne inis šnipinėjimas (52011DC0163), kibe ne inis e o izmas (IATE), pik a-
cybe ne ica (5J2017C0450). Também é equen emen e e e ida a e mina
p o eção con a danksmingas, o seu a amen o e as medidas de sal agua da,
po exemplo: ecupe ação após inciden e cibe ne ico (IATE), diálogo sob e
ques ões de cibe ne ica (consilium.eu opa.eu council-eup epa a o y-bodies
wo king-pa y- ansa lan ic- ela ions), cibe ne icidade (IATE), diplomacia
(IATE), cibe ne icidade (IATE), c iminalís ica (5J0450), cibe ne icidade (5J0450),
cibe ne icidade (5J0450), cibe ne icidade (5J0450), cibe ne icidade (3J0485),
cibe ne icidade (3J0485), cibe ne icidade (3J0485), einamen o de
cibe ne icidade (3J0485), in es igação de cibe ne icidade (5J0450), in es igação
de cibe ne icidade (5J0450). O e mo p incipal des a á ea cibe segu ança é
de inido como o al dos meios ju ídicos, de disseminação de in o mações,
o ganizacionais e écnicos, des inados a cibe ne icos inciden es e i a ,
de ec a , analisa e eagi a eles, bem como à no mal a i idade de edes de
comunicações ele ónicas, sis emas de con olo de in o mação ou sis emas de
p ocessos indus iais, oco idos a esses inciden es, es abelece (IATE). Com
o e mo cibe ne ico de segu ança es ei amen e elacionado é o e mo
cibe ne ica higiene. Nomeia-se p o eção e manu enção de sis emas e apa elhos
de compu ado es man endo Boas P á icas de Cibe segu ança (IATE).
Re mais e minos de cibe ne ic segu ança com wea emenimis cibe ne ic, (-ė)
ma cados p op iedades, com as a i idades de cibe ne ic espaço e medidas
elacionadas à segu ança, ce a condição, sua mudança, ambien e, sa ea em
que o que acon ece ou a ua, ex: cibe ne ic segu ança esiliência (52017DC0228),
cibe ne ic esiliência (IATE); cibe ne ica disposi i o (52017JC0450, 52013DC0710),
148 Robe S unžinas Te mos de cibe segu ança da União Eu opeia
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
cibe segu ança ins umen os e ecnologias (52017JC0450), cibe né ica a ma
(52012IP0457), cibe ne ico ecu so (52013JC0001), medidas de cibe né ico pon o
de is a segu o (52017JC0450); ameaças à cibe né ica (52017JC0450), ameaças
mu an es à cibe né ica (52017PC0477R(01)), in o muo ão sob e a si uação
cibe né ica (52017JC0450), cibe ne ica ecosis ema (52016DC0410), cibe ne ica
ecosis ema (52017DC0228), cibe ne ica ameaça (IATE), cibe ne ica es abilidade
(52017JC0450), cibe ne ica isco (32017H1584); cibe ne ica espaço (IATE),
kibe ne ica s i is (P8_TA-PROV(2016)0441). Também a e minologia de
cibe segu ança conside ada consis e em e mos que iden i iquem pessoas,
suas ca ac e ís icas, po exemplo: especialis a cibe né ica (52017JC0450),
cibe spião (520091948AE), abalhado do domínio cibe né ico (52017JC0450),
cibe ne icis a (IATE), cibe ne icis a (52017JC0450), sujei o de cibe segu ança
(32017H1584); cibe ne icas capacėjas (52017JC0450), cibe ne icas habilidades
(52013IP0376), cibe ne icas habilidades de segu ança (52013IP0376).
A g ande pa e dos e mos de cibe segu ança a ados são duas
pala as eles cons i uem mais da me ade (54 %) de odos os e mos
a ados. Do pon o de is a Kilmė odos os e mos a ados são
mis ús, po que em de o igem mis ia dėmenį kibe ne inis, (-ė).
iš sa os kalbos kilę e minai (43 % isų nag inėjamų e minų), ge okai
ečiau – skoliniai (30 %) i miš ios kilmės e minai (27 %). Kibe ne inio
P incipais es imenimis ge almen e ai e minija de segu ança
o mou-se emp inando es imenis de ou os domínios p incipais
es imenimis ai e mos, paim i2 de ca ybos (23%) e c iminalis ikos (13%)
domínios, exemplo. : (a) gue a cibe ne ica (IATE), a ma cibe ne ica
(52012IP0457), de esa cibe ne ica (IATE), cibe ne ica segu ança (IATE),
cibe ne ica a aque (IATE), cibe ne ica espolgyba (32017D0689), cibe ne ico
e o ismo (IATE), cibe ne ica espionagem (52009AE1948), cibe ne ica
espionagem (52011 (5DC0163), cibe ne ica a ma dis ibuição (52014DC0244),
de ecção de cibe ne icos inciden es (IATE), cibe ne ica ameaça (IATE),
cibe ne ica inciden e (52017JC0450), cibe ne ica de esa (IATE); b)
cibe ne icos deli os (IATE), cibe ne ico nusikal ėlis (IATE), cibe ne icos
deli os de es udo (P8_TA-PROV(2017)0211), elek o2 Te minų a ibuição a
ce os campos é condicional.
149Te minologia | 2017 | 24 na i as ede de c imes (5JC0001), p e enção
de cibe ne icos inciden es (IATE), compu ação ekspe izė (IATE),
cibe ne icas pa yčios (52013IP021), cibe ne ica pe seguição
(52015IP0218), cibe ne ica assédio (52015IP0218).
Ou as á eas ecologia, saúde, ísica, polí ica, economia, ecnologia,
in o má ica, compu ação, geog a ia, pedagogia, di ei o são mais
equen emen e emp es adas, alguns e mos a ibuídos a múl iplos
ekosis ema (52016DC0410), kibe ne inio saugumo ekosis ema (52017DC0228),
kibe ne inė higiena (52017JC0450), kibe ne inė e d ė (IATE), kibe ne inis
domínios, po exemplo: cibe ne ica de de esa (IATE), cibe ne ica de de esa
(CJ2017C500228), cibe ne ica de de esa (CJ2017C50055005), cibe ne ica de de esa
(CJ2017C050051), cibe ne ica de segu ança (CJ2017C050051), cibe ne ica de
segu ança (CJ2017C050051), cibe ne ica de segu ança (CJ2017C050041),
cibe ne ica de segu ança (CJ2017CJ2017C05004), cibe ne ica de segu ança
(CJ2017CJ055004), cibe ne ica de segu ança (CJ2017CJ055004), cibe ne ica de
segu ança (CJ055004), cibe ne ica de segu ança (CJ055005), cibe ne ica de
segu ança (CJ0550), cibe ne ica de segu ança (CJ0550), e c. Alguns dos ou os
domínios omados e mininai são me a o iniai. Como já mencionado, e mo
cibe ne ica higiene signi ica a p á ica de p o eção e manu enção de sis emas e
apa elhos compu ado es. Te mino cibe ne ica ecosis ema, ecosis ema de
cibe ne ico segu ança deno a in e coajujência ecnologia um odo pa a c ia
meios de p o eção (ž . IATE).
Palyginando a ados lie u iškus e minos de cibe ne ico segu ança com
angliškais co espondmenimis e , que mais do que meia e minos
sanda os e dėmenų signi icado pon o de is a são comple amen e apa ūs. Modos de adução de Te minos
150 Robe as S unžinas Te minos de cibe segu ança da União Eu opeia
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
Nas aduções de ac os legisla i os da União Eu opeia em língua li uana
Zaikauskas su apimu į a dija okį ą pačią są oką žyminčių o iginalo
desc e eu Egidijus da língua e da adução da linguagem de e minos dėmenų
nalo kalbos e mino dėmenį a i inka ienas e imo kalbos e mino dėmuo
a i ikimą, quando cada o igii suas essenciais ca ac e ís icas quali a i as
coincidem (Zaikauskas 2014: 76). ca ac e ís icas quali a i as de e mos
li uanos coincidem com os e mos ingleses, po exemplo: in o muo uma sob e
cybe si uação (52017JC0450) cybe si ua ional awa eness (52017JC0450) cybe
a aque (IATE) 84 a ack (IATE), cybe ne ica de esa (IATE) cybe de ense (IATE)
cybe ne ica polí ica (5H1584) cybe policy (5H15844) cybe cybe cybe isk
(5H544) cybe cybe cybe cybe cybe cybe cybe cybe cybe cybe cybe
cybe cybe cybe cybe cybe wa a e (IATE) cybe e o ism-in elligence
(IATE) cybe ne ica inciden (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica secu i y
s anda d (3JC0550) cybe ne ica exe cises (IATE) cybe ne ica (IATE)
cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE)
cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE)
cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE)
cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE)
cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATE) exce (IATE)
cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATE) cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA)
cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA)
cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA) cybe ne ica (IATA) Pode-se alega que a
maio ia dos Li u iços e minos de cibe ne ico segu ança com dėmeniu
kibe ne inis, (-ė) pôde su gi como ingles idiomas e minos e iniai. A
es a égia de adução assėmio, quando se es o ça po escolhe o quan o mais
p ecislesos co esponden es de cada e mo signi ica i o, é ca ac e ís ico da
adução de ac os legisla i os da UE (plačiau c . Zaikauskas 2014: 73). Quando cá
angliški e lie u iški e mos êm ca ego ias de núme o g ama icais di e enças,
po ém nes es casos ambém conside á eis coincampančiais, ex: capacidades de
cibe ne ica segu ança (52017JC0450) cybe secu i y
capaci y (52017JC0450), pik a ališka kibe ne inė eikla (52017JC0450) –
malicious cybe ac i i ies (52017JC0450).
Sanda os pon o de is a nonapa ūs são e mininai, besica ian es dėmenų
núme ociumi. Em alguns casos Li u iški e mininai em adicional de signi icado
nema oni an e dėmenį ou á ios dėmenis, ex.: diálogo em ques ões
cibe né icas ( a p au inių pa ne ių dialogas kibe ne ikos p oblema ikos
klausimais, c . IATE; consilium.eu opa.eu/l /council-eu/p epa a o y-bodies
Te minologia | 2017 | 24 wo king-pa y- ansa lan ic- ela ions 151/) cybe
dialogue (IATE), abalhado es do domínio da cibe segu ança ( abalhado es
que ajudam a p o ege con a a aques cibe né icos e p o ege sis emas de
edes, plg. cybe wo k o ce de elopmen
(ce .o g/cybe -wo k o ce-de elopmen ; 52017JC0550) cybe wo k o ce
(52017JC0450).
Ve i i, que lie u iški e mininai em mui os casos ilgesni do angliškus. Ne e ai
Li u iški e mos em uma noção adicional especi icando uma ou á ias
cob enças, po exemplo: ecupe ação após inciden e cibe né ico (IATE) cybe
eco e y (IATE), in o muo uma sob e cibe ne icos c imes (5J2017C04201750),
in o muo uma sob e cibe ne ica segu ança (5JJ2014C0450) awa eness
(3J2014C0450), medidas de edução de e ei os cibe ne icos (5H2017H1584) 2017
mi iga ion ac i i ies (5H2017H1584), medidas de dissuasão cibe ne ica
(5J2017C04 (IATE), medidas de cibe ne ica segu ança e ecnologia (5J2014C0450),
de e ence de cybe a mas (5J2014JJJ2014C0450), cybe p oli e a ion
(5J2014H24). Alguns e mos são ca ac e ís icos kele iopas elação. Po
exemplo, cybe p e en ion (IATE) aduz-se de dois adicionais lémenços
con endo e ikspa ūs o segundo qua o ino alando não sob e cibe ne icos
lesniais a i ikmenimis – kibe ne inių inciden ų p e encija (IATE), kibe ne inių
nusikal imų p e encija (IATE). Lie u iški e minai eikšmės požiū iu ne a-
a aques ou inciden es, e á ias a a i idade não pe mi ida na in e ne , po
exemplo, p iekabiação na espaçinha online (ž . ia e.eu opa.eu). Além disso,
cybe p e en ion (IATE) em sinônimo cybe inciden p e en ion (IATE), lhe
apa us co espondência cibe ne icos inciden os p e enção (IATE).
Em alguns casos ižodžius angliškus e minus co esponde plu alia pala a de
cons uções sin ác icas, ex: c imes, ei os ap o ei ando o cibe ne ine espaço
(52017JC0450), cibe ne ine espaço são come idos c imes (52017JC0450)
cybe -enabled c ime (IATE), compu e -enabled c ime (IATE). P é no apações
a ibui -se ais casos, quando angliškų e minų dėmenis co esponde segundo
con ex ą a imos signi icado lie u iškų e minų dėmenys ou junginiai. Po
exemplo, dėmenį ulne abili y ulne abilidade co esponde à combinação
p oblema de segu ança, dėmenį hygiene higiena (plg. higiene saúde de
p ese ação, ambien e saudá el e p e enção de doenças DŽe) men al segu ança,
po exemplo.: cybe secu i y p oblem (5J2017C0450) cybe ulne abili y
(5J2017C0450)), kibe ne cybe sa e hygiene (IATE). O e mo cybe hygiene
ambém se aduz pelo e mo p e enção de deli os elec ónicos (52012IP0457).
152 Robe as S unžinas Te minos de cibe segu ança da União Eu opeia
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
Nãopais conside y ini li wishki e mos, con in ys es emen de signi icação
pla esnė, eg.: kibe ne inė p iemonė (52017JC0450; 52013DC0710) cybe ool
(52013JC0450) cybe ne ically secu e ools (52017JC0450) cybe ne inis iš eklius
(52013JC0001) cybe asse s (52013JC0001). Li u iški dėmenys conside am mais
amplos endo em con a a e miniją compu ado ija na qual o e mo у ankis
em es eu esnę signi icado, po exemplo.: у ankis elemen a i средство к
какому-либо действию выполнить; Medida 1. daik a, e amen a, apa elho,
p og ama, necessá io a alguém ealiza , aze , 2. būdas, ação pa a alguém
ealiza (EKŽe). Dos e mos cibe ne ica, do con ex o de e amen a
cibe ne icamen e do pon o de is a segu o, pode-se conside a que no
domínio da cibe segu ança esses e mos indicasem não apenas i ens,
e amen as, apa elhos e p og amas des inados à segu ança, mas ambém
modos, ações pa a alcançá-lo na UE, po exemplo: Kaiqui países in e essados
chamam em pa icula pa a uma maio ha monização da polí ica de con olo
de expo ações e pa a oma em con a as úl imas mudanças de polí ica, como
a pe ime ia IRT e o uso de ins umen os de igilância (ou cibe ne icos)
(52013DC0710); Vals ybės na ės já aumen am capacidades de de esa
cibe né ica. Além disso, endo em con a que a dis inção en e cibe de esa e
cibe segu ança e meios e ecnologias cibe né icos de dupla inalidade es á
desapa ecendo, e que os mé odos aplicados pelos Es ados Memb os di e em
mui o, p omo e adequadamen e ajuda a sine gia de es o ços mili a es e
ci is pode EU[…] (52017JC0450). Em alguns casos, a mesma noção é ca ac e izada
po e mos li iški e angliški, con endo ésmenes de signi icado opos o, ex.:
exe cícios de cibe ne ico segu ança (32017H1584) cybe c isis exe cise
(enisa.eu opa.eu/publica ions/2016cea e -ac ion- epo ). Nes e caso pode
ala sob e an oniminį e imą. Es a é al ans o mação, quando o elemen o
posi i o é aduzido nega i o e con a iamen e o elemen o nega i o é
aduzido posi i o, sem al e eičia o iginalalo linguagem do sen ido da ase
a o inį i bend ą ie o ės aizdą žymin į dėmenį landscape u in is e mi-
nas cybe secu i y h ea landscape (52017JC0450) e čiamas neme a o iškais
(Maskaliūnienė 2013: 45). Me ada ais, po exemplo: ameaças à cibe segu ança
a iadas (52017JC0450), ameaças mu an es à cibe segu ança (52017PC0477R(01)).
E. Zaikauskas dis ingue deme a o ização como uma das e minas de adução
o iginalalo linguagem um e mo com signi icado me apó ico pala a ou
conjuninys de pala as de adução em língua subs i uído po não endo
signi icado me apó icas dėmenimis, que no malmen e ma cam ou os a ibu os (Zaikauskas 2014: 81).
153Te minologia | 2017 | 24
CIBERNETINIO SAUGUMO TERMIN SINONIMIA No que diz espei o à e minologia
em ques ão, ê-se que os documen os das ins i uições da UE oco em
p incipalmen e em casos de sinonimia de e mos com dependomen es
es imenimis cibe ne inis,ė), ele ônico,ė) como po exemplo: cibe ne icos
c imes (IATE) ele ónicos c imes (IATE) p e enção de cibe ne icos c imes
(IATE) p e enção de cibe ne icos c imes (3D03175), in es igação de
cibe ne icos c imes (P8_TA-PROV2013-0211), (5J2013C0001), c imes come idos
ap o ei ando o cibe ne icismo (5J2017C0450). Quando quando sinónimamen e
são usados e e mos com dėmeniu digi al, (-ė), po exemplo: diplomácia
ele ônica (IATE), cibe ne ica diploma ia (IATE), digi al diploma ia (IATE). Aos
casos de sinonimia des e g upo menciona em-se ais casos em que pa es de
sinônimos o mam e mos, ing-pa y- ansa lan ic- ela ions/), diálogo em
assun os de espaço ele ónico (ST-9593-2015-INIT3). Te minų su dėmenimis
u in ys dėmenis kibe ne ika i elek oninė e d ė, p z.: dialogas kibe ne ikos
klausimais (consilium.eu opa.eu/l /council-eu/p epa a o y-bodies/wo k-
kibe ne inis, (-ė), ele ônico, (-ė), digi alinis, (-ė) sinonimia su giu de ido a
di e en e empo usados e minų nos mais ecen es documen os são usados
e mos com dėmeniu kibe ne inis, (-ė).
Uma pa ê de sinônimos cons i ui e mos que possuem di e en es lecemis p incipais e dependemiais
lei emins co en es cibe ne ica e ele onica espaço, ex.: kibe ne ica ameaça (IATE), pe igos da espaça
ele onica (IATE). Esses e mos sinônimos em elação aos p incipais dėmenos (g ėsmė e pa ojus) o mam
leksinių sinonimų paą. Tokių paços sinônimos o mam pa com e mos que êm os p incipais dėmenis
espaço e s i is, po exemplo: kibe ne inė e d ė (32017H1584), kibe ne inė s i is (P8_TA-PROV(2016)0441).
Ambos es es e mos são equi alen es do inglês e mo cybe domain (32017H1584). Tei inas inglês e mo
cybe domain (elek onické in o mace (daomenů) p ocessamen o s i is, que cons i ui uma ou mais
in o macních ecnologias in a (Cybe Secu i y Publica ion Lib a y)) co espondência kibe ne ická
s i is. Te minas cybe ne ica espaço (aplinka, na qual pa ienios compu ado es ou em ou o in o mcinių e
comunicações ecnológico apa elho é c iada ele ônica in o mação e (ou) ansmi ida ia ele ónicos 3
Skliaus ues indica uma e e ência de documen o do Conselho Eu opeu e do Conselho da União Eu opeia
egis o de documen os.
160 Robe as S unžinas Te minos de cibe segu ança da União Eu opeia
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
2. A g ande pa e dos e mos de cibe ne ico de segu ança li uaniços podem
se conside ados alo es mais de me ade dos e mos analisados coincidem
comple amen e com as ca ac e ís icas dos e mos de língua inglesa. Com
angliškais não a ampan es lie u iški e mininai em dėmenos de núme o,
g ama inių o mų, dėmenų eikšmių apim ies ski ybių. 3.Na Li u iško EU
e minologia de cibe ne ica segu ança p e ende a in e í eis concei os de
cla eza e, di e en emen e do angliško, es o ça-se usa ilgesnius
co espondmenis e indica mais concei o de a ibu os, concei os in e i
di e amen e e não po ans e el inais aiškos meios. 4. Me ê conside adas
mic osis emas e mos de êm sinônimos. Te minos sinonimia é di e si icalypė
sinónimos ilei as cons i uem pe enomých dėmenų ski ybių u in ys,
p incipais dėmenų ski ybių u in ys e mininai, odosis dėmenimis
besisci ian ys e mininai e ilgesni bem cu esni a ian es. Sinonismos
oco imen o lemb ou di e en e empo usa e mininai, ap op iados
exp ess aškos o mas de paieška.
5. A e minologia de cibe ne ico segu ança é no a e ela ca ac e iza-se aiškos
di e sidade. Na espaço ele ônica publicados nos ex os oco em não poucas
a ian es de e mos de cibe ne ico segu ança. Em ez de e minos com
skolin iniais ou mis ias o igem dėmenimis na espaço ele ônica ends ama
usa e e minus com sua o igem dėmenimis. No espaço público, nos ex os
publicados, no luga de e minos com dėmenimis kibe ne inis, (-ė) não a as
ezes usados e li uânicos albai nebūdingi dū iniai com dėmeniu kibe a
e minai com li uânicos albai nebūdingu pala aju kibe .
LITERATŪRA E ŠALTINIAI7
DŽe Daba inės lie u ių kalbos žodynas (e. leidimas, h p://lkiis.lki.l /). EKŽe Enciclopedico dicioná io da
compu ação (ims.mii.l EK%C5%BD/). EUR-lex base de legislação da União Eu opeia e ou os documen os públicos
(h p://eu -lex.eu opa.eu/l /index.h m). IATE Daugiakalbė União Eu opeia e minos base (h p://ia e.eu opa.eu).
Maskaliūnienė N. 2013: An oniminis e imas, Vilnius: Vilniaus uni e sidade. Miliūnai ė R. 2009: Daba inės lie u ių
kalbos a osenos a ian es, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. ODE 2010: Ox o d Dic iona y o English. Thi d
edi ion. Edi ed by A. S e enson, Ox o d: Ox o d uni e si y p ess.
Vaskelienė J. 2000: Da ybiniai sinonimai, Šiauliai. Zaikauskas E. 2014: Mé odos de adução de Te minos em
aduções de legislações da União Eu opeia. Te minologia 21, Cybe Eu ope 2016: A e Ac ion Repo
71–89.
(enisa.eu opa.eu/publica ions/ce2016-a e -ac ion- epo ). Cybe Secu i y Publica ion Lib a y
(h ps://ccdcoe.o g/publica ion-lib a y.h ml). 7 Documen os das ins i uições UE ap esen ados
c onologicamen e. An es de aides indo dois dígi os indicam ano acabmení. Po exemplo, o núme o de
iden icão 52009AE1948 qua o e quin o dígi os 09 indica que o documen o oi elabo ado em 2009.
161Te minologia | 2017 | 24
Cybe Wo k o ce De elopmen (ce .o g/cybe -wo k o ce-de elopmen /).
Lie u os me inė s a eginė apž alga. 2011–2012. 10, Vilnius: Gene olo Jono Žemaičio Lie u os ka o akademi-
ja, 2012.
T ansa lan inių san ykių da bo g upė (COTRA) (consilium.eu opa.eu/l /council-eu/p epa a o y-bodies/
wo king-pa y- ansa lan ic- ela ions/).
Kibe ne inės apsaugos akademija (cybe secu i yacademy.l ).
Po al ak ualijų Li uano Slap ai (slap ai.l ).
banco do Li uânia (lb.l ).
nacional de adios e ele isão da Li uânia (l .l ).
Li uânia República Minis é io da p o eção k aš o s e ainė (kam.l , mond.go .l ).
Mykolo Rome io Uni e sidade si e (s db.m uni.eu). Po al de no ícias e di e ogões
TV3 ( 3.l ).
News po al 15min (15min.l ).
Po al de no ícias Al a.l (al a.l ).
News po al Be na dinai (be na dinai.l ).
Po al de no ícias Del i (del i.l ).
Naujienų po al D augas (d augas.o g).
Po al de no ícias INFO Eksp esas (eksp esas.co.uk). Naujienų po alas
Lie u os y as (pasaulis.l y as.l , e slas.l y as.l ). Naujienų po alas
Technologijos.l (m. echnologijos.l ). Ox o d dic iona ies
(blog.ox o ddic iona ies.com).
Po al Anglija.l (anglija.l ).
Po al ESET (ese .com).
Po al SEMALT (exclama ionma c.com).
Ve slo žinios ( z.l ).
52008AE […] Opinião do Comi é Económico e Social Eu opeu sob e a Comunicação da Comissão ao Pa lamen o
Eu opeu, ao Conselho, ao Comi é Económico e Social Eu opeu e ao Comi é das Regiões sob e a p o eção de
in aes u u as de in o mação de pa icula impo ância […]P o eção da Eu opa con a a aques
cibe né icos a g ande escala e de e i ó io de a i idades […] melho p epa ação, maio segu ança e
esiliência[…]. 52011DC0163 Comunicação da Comissão ao Pa lamen o Eu opeu, ao Conselho, ao Comi é Eu opeu
dos Assun os Económicos e Sociais e ao Comi é das Regiões sob e a p o eção de in aes u u as de
in o mação de pa icula impo ância Assegu a a cibe segu ança global. Laimėjimas e pos e io es ações.
52012IP0457 – 2012 m. lapk ičio 22 d. Eu opos Pa lamen o ezoliucija dėl kibe ne inio saugumo i gynybos.
52013DC0710 – Komisijos a askai a Ta ybai i Eu opos Pa lamen ui dėl Reglamen o (EB) N . 428/2009,
es abelecendo um egime de con olo de expo ação de me cado ias, de ansbo do, de se iços de
in e mediação elacionados e de ânsi o, de u ilização bila e al na Comunidade. 52013IP0376 12 de se emb o
de 2013 Resolução do Pa lamen o Eu opeu Es a égia de cibe segu ança da União Eu opeia: espaço
cibe ne ico abe o, segu o e con iá el. 5J2013C0001 Comunicação conjun a ao Pa lamen o Eu opeu e ao
Conselho, ao Comi é Eu opeu dos Assun os Económicos e Sociais e ao Comi é das Regiões Es a égia de
cibe segu ança da União Eu opeia. Abe a, segu a e con iá el cibe ne inė espaça.
5PC20130173 P opos a ela i a à e ogação do Regulamen o do Pa lamen o Eu opeu e do Conselho sob e a
Agência da União Eu opeia pa a a Coope ação e Fo mação em ma é ia de Lei Xoga (Eu opolo) e das Decisões
2009/371/TVR e 2005/681/TVR.
5DC0244 Comunicação da Comissão ao Conselho e ao Pa lamen o Eu opeu Re isão da polí ica de con olo
das expo ações. Ga an i Segu ança e Compe i i idade num mundo em mudança. 5IE1488 Opinião do Comi é
Económico e Social Eu opeu sob e a aques cibe né icos na União Eu opeia (nuomon 2014) de sua p óp ia
inicia i a. 52015IP0218 Resolução do Pa lamen o Eu opeu de 9 de junho de 2015 sob e a Es a égia da UE pa a
a igualdade en e mulhe es e homens pós 2015
52016DC0410 Comunicação da Comissão ao Pa lamen o Eu opeu, ao Conselho, ao Comi é Eu opeu dos
Assun os Económicos e Sociais e ao Comi é das Regiões Fo alecimen o do sis ema eu opeu de
cibe esiliência e p omoção da compe i i idade e no a o iedade da indús ia de cibe segu ança.
52017DC0228 Comunicação da Comissão ao Pa lamen o Eu opeu, ao Conselho, ao Comi é Eu opeu dos
Assun os Económicos e Sociais e ao Comi é das Regiões Re isão do meio do pe íodo de execução da
Es a égia do Me cado Digi al Comum Suje o um me cado digi al único pa a odos.
Robe as S unžinas 162 Te mos de cibe segu ança da União Eu opeia
su dėmeniu kibe ne inis, (-ė): eikšmės, kilmė,
sinonimija i a ian ai
52017JC0450 Comunicação conjun a ao Pa lamen o Eu opeu e ao Conselho Aspa o, dissuasão e de esa:
Aumen a a cibe segu ança da UE.
52017PC0477R(01) P opos a de egulamen o do Pa lamen o Eu opeu e do Conselho sob e a ce i icação de
cibe segu ança das ecnologias da in o mação e das comunicações pela ENISA, agência da UE pa a a
cibe segu ança, e que e oga o Regulamen o (UE) N.o 526/2013 (A o de Cibe segu ança). 52017SC0501
Documen o de abalho dos se iços da Comissão. Pon o de a aliação do Po o. Ao ade i à P opos a de
egulamen o do Pa lamen o Eu opeu e do Conselho sob e a ce i icação de cibe segu ança da Agência UE
de Cibe segu ança ENISA e das ecnologias da in o mação e das comunicações, epei ando o Regulamen o
(UE) N.o 526/2013 (A o de Cibe segu ança). 32017D0689 Decisão (PESC) 2017/689 que al e a a Decisão
2011/235/PESC ela i a a medidas es i i as a aplica a de e minadas pessoas e en idades, endo em con a
a si uação
I ane.
32017H1584 Recomendação da Comissão (EU) 2017:1584 sob e uma espos a coo denada a inciden es e
c ises de cibe segu ança a g ande escala.
ST-9593-2015-INIT Rela ó io do Sec e a iado-Ge al do Conselho ao Comi ê Polí ico e de Segu ança. P oje o de
ela ó ios anuais da UE sob e di ei os humanos e democ acia no mundo 2014 (h p: da a.consilium.
eu opa.eu/doc/documen /ST-9593-2015-INITl /pd ). P8_TA-PROV(2016)0441 Comunicação es a égica da UE, com
is a a neu aliza p opaganda de e cei os con a ela di ecionada
(h p://in a.l wp-con en / iles/pd /EP_s a egine_komunikacija_ko ai_p ies_p opasek o iui
ganda.pd ).
P8_TA-PROV(2017)0211 – Eu opos Pa lamen o ezoliucija „FinTech“: echnologijų į aka a ei ies inansų
(h p://www.eu opa l.eu opa.eu/sides/ge .do?pubRe =-EP-201//TEXT+TA+PTA7-Doc
0211+0+DOC+XML+V0//LT).
Comunicação da Comissão Eu opeia à imp ensa Soução da União 2017 m. Cibe ne icidade. A Comissão e o ça os
meios de espos a a cibe a aques (h p://eu opa.eu/ apid/p ess- elease_IP-17-3193_l .h m). Comunicação à
imp ensa Mês Eu opeu de Cibe segu ança. Unindo-se pa a comba e ameaças à cibe segu ança
(h ps://www.enisa.eu opa.eu/news/enisa-news/cybe secmon h-2017-10-02%20ENISA%20P ess%20Release%20--
%20Eu opean%20Cybe %20Secu i y%20Mon h_LT.pd ). EUROPEAN UNION CYBERSECURITY TERMS WITH
COMPOUND KIBERNETINIS, (-) (CYBER(-): MEANINGS, ORIGIN, SYNONYMY AND VARIATIONS This a icle discusses
he meanings, o igin, synonymy and a ia ions o EU cybe secu i y e ms wi h compound kibe ne inis, (-ė)
(cybe ). The analysis shows ha cybe secu i y e ms in mos cases deno e ha m ul ac ions and ha m ul
ac i i ies o de ense ac ions o de ense measu es: kibe ne inė agys ė (cybe he ), kibe ne inis
e o izmas (cybe e o ism), kibe ne inė gynyba (cybe de ense), kibe ne inių inciden ų p a ybos (cybe
inciden exe cises), kibe ne inis iš eklius (cybe asse s). Rela i ely a ely e ms a e used o deno e pe sons
and hei cha ac e is ics: cibe né ica expe (cybe expe ), cibe ne is espião (cybe spy), habilidades de
cibe segu ança (cybe secu i y skills). F om he poin o iew o i s o igin, cybe secu i y e minology is
he e ogenous. I can be concluded ha he majo i y o cybe secu i y e ms a e bo owed om wa a e
and o ensics: cibe ne inis wa as (cybe wa ), kibe ne inė k iminalis ika (cybe o ensics). Fewe e ms a e
aken om ecology, heal h, physics, poli ics, economics, echnology, compu e science, geog aphy, pedagogy
and law: kibe ne ická ekosys ém (cybe ecosys em), kibe ne ická hygiene (cybe hygiene), cybe ne ická
esilience (cybe secu i y esilience), kibe ne ická diplomacy (cybe diplomacy), kibe ne inis iš eklius (cybe
asse s), cybe secu i y en i y (cybe ne iniai gebėjimai). The majo i y o Li huanian cybe secu i y e ms can
be conside ed as calques quali a i e cha ac e is ics o mo e han a hal o he Li huanian e ms analyzed
comple ely
163Te minologia | 2017 | 24 ma ching e ms ha e di e ences in numbe and meaning o
ma ch wi h he cha ac e is ics o English e ms: kibe ne inė poli ika – cybe policy,
kibe ne inė izika – cybe isk, kibe ne inio saugumo sis ema – cybe secu i y sys ems. No
componen s: dialogas kibe ne ikos ques ões cybe dialogue, ecuū imo após cibe ne inio
inciden e cybe eco e y, kibe ne inis iš eklius cybe asse s.
In Li huanian cybe secu i y e minology cla i y is he p incipal conside a ion he e o e
longe and non-me apho ical equi alen s compa ed o English e ms a e used: ecuū im a e
cybe ne inio inciden e cybe eco e y, cybe secu i y measu es and echnologies
cybe secu i y capabili ies, угроmių cybe ne iniam saugumui ki imas cybe secu i y h ea
landscape. Hal o he analyzed e ms ha e synonyms: diplomácia ele ônica cibe ne ica
diploma ia digi al diplomacy (cybe diplomacy, e-diplomacy, digi al diplomacy), cibe ne ic
c iminalėlis cibe ne ic za a acke (cybe a acke ). Synonymy o cybe secu i y
e minology is cha ac e ized by a ie y and synonyms could ha e been caused di e en ime
o usage o by aim o he in en ion o c ea e an app op ia e o m o exp ession.
Cybe secu i y e minology is a new e minology and is cha ac e ized by a ie y o
exp ession. Qui e a lo o he cybe secu i y e ms a e used in on-line publica ions. In on-line
publica ions ins ead o bo owed o mixed e ms Li huanian e ms a e used: cibe ne inis
puolimas, cibe ne inis ž algas, kibe ne inis į ykis. Some cybe secu i y e ms ha e
non- ypical s uc u e and a e used wi h componen kibe (-): kibe ginklas, kibe eiksmas,
kibe a aka.
Recebido 2017 11 02
Robe as S unžinas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]