23Te minologia | 2022 | 29
doi.o g/10.35321/ e m29-02
D ižodžiai cons ucionais e minais com sudu iniu
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
LINA RUTKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://0000-0001-6661-3115
ANOTACIA
Sudu iniai a ibu os desiguodai amplamen e usados em di e en es á eas
e minijoje. Na á ea da cons ução, como mos am dados quan i a i os, eles
bas an e equen emen e esolemiama c iando espécies doisžodžius e minus. O
a igo discu e XXXXI a. sudu ines a ibu os como elação de a ibu os
e minologicos com o p incipal d ižodžių cons uição e minos dėmeniu de aco do
eiškiamą men į es abelecem leksinės-san ykinės sudu ines a ibu os
signi ica i os. Também se e ê a da ybinė es u u a desses a ib a džių, pela qual
es as signi icâncias ealizuojamas. Es udo mos ou que de odo secundá ios de
cons ução e minos dėmenims indo aos sudu inais a ib giam é ca ac e ís ica 12
leksinių-san ykinių signi icmių, e eles azem-se de aco do 10 da ybos iposų.
P incipalmen e a e minologia de cons ução é usada sudu ines a ib a dzes, pelos
quais indica-se p incipal dėmeniu ma camen o deno a o dis inguiamjy peculia idade
de aco do sanda ą, o ma peculia idade, dis ingi iamjy de alhes de ixação pa e e
dis inguiamjy de alė. ESMINIAI VOODŽIAI: da ybinė es u u a, d ižodis e minas, leksinė-san ykinė eikšmė, s a yba, sudu inis būd a dis, šalu inis dėmuo e mino.
ABSTRACT
The scope o using compound adjec i es in he e minology o di e en ields is une en. Como ilus ado po
dados quan i a i os, hey a e a he widely used in coin he ela ions be ween he
ing speci ic wo-wo d e ms in he ield o cons uc ion. The a icle discusses
wen ie h wen y- i s -cen u y compound adjec i es as e minological a ibu es and he main
componen o wo-wo d cons uc ion e ms in espec o he idea con eyed by hem: he lexical- ela ional
meanings o compound adjec i es a e iden i ied. Thei wo d- o ma ion s uc u e, h ough which he
meanings a e con eyed, is e iewed as well. The s udy e ealed ha wel e lexical- ela ional meanings a e
inhe en in he compound adjec i es used as seconda y componen s o cons uc ion e ms, and hey a e
o med unde en wo d- o ma ion pa e ns. Cons uc ion e minology is domina ed by compound
adjec i es designa ing he dis inc i e ea u e o he deno a um exp essed by he nimai om á ios
pala as, . y. sudė iniai, ou keliažodžiai, e minai, que, como e unicažodžiai, a lieka nominacinę unkciju e
incluukia į a dijamo subjec ą in o sudė ingą am e os s i as mokslo sis ema e minų. As pesquisado as
Lina Ru kienė24 D ižodžiai s a ybos e minai su sudu iniu main componen in e ms
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
o composi ion, a p ope y o o m, a pa o he dis inc i e as ene , and he
dis inc i e pa . KEYWORDS: wo d- o ma ion s uc u e, wo-wo d e m,
lexical- ela ional meaning, cons uc ion, compound adjec i e, seconda y componen .
ĮVADAS
Į ai ių mokslo s ičių e minų sis emose y auja pas o ieji są okų pa adi-
Melania Cabezas-Ga cía e Pamela Fabe esc e em que iajodžiai e mos são o p incipal modo pelo qual
linguis icamen e exp essiam especiais dos domínios concei os (Cabezas-Ga cía, Fabe 2017). Begoña
Mon e o, ambém a i mando que mui o equen emen e um concei o cien í ico é exp esso não uma pala a,
mas compos os e minis, apon a que o e mo compos o b anduolys (i. y. dėmuo), pelo qual ai daik a a dis,
não de e ia ge almen e se modi icado com mais de ês modi ica o ia p incipal1. Compos o e mo de e ia
se al, pa a ha e cla as seman á ias ligações de pala as. Nesses e minais de e se ansmi ida
in o mação lógica, cla a, p ecisa e concisa ao lei o (Mon e o 1996: 6869). Compu á ios e minos ak ualidade
pode explica -se necessidadeu concei o a in oduzi quan o mais p ecisamen e e conc e mais,
simul aneamen e uma lexiciniu une o man endo didelê concen ação de in o mação. P o a elmen e pode-se
alega que os compos os e mos são um dos labo es mais besiplecian es lexicikos camoksnių, e isso
p incipalmen e elacionados com in ensi ia ciência aida. Como a i mam Ta jana G igo je a e Ais ė
And iušy ė, a quan idade de conhecimen os cien í icos duplica-se cada 1015 anos (G igo je a, And iušy ė
2015: 11). Tendo-se em con a, aos no os conhecimen os in oduzi mui as ezes necessi a e mui os no os
e mos. Os e mos cons i uídos do pon o de is a da o ma são mui o di e sos2 e podem se in es igados
em á ios aspec os. Kazimie o Gai enio a i ma, [D]aba inėje língua li uânica é usado p incipalmen e de dois
dėmenų suda y ų sudė inių e minų, cuja maio pa e cons i ui espécies e mininai (Gai enis 2014 [1975]: 94). 1
Língo i ismo Li uânico habi uais de de inição, de ine-si-do-êmens, e não de modi icação, modi ikuj-do-êmens
ou modi ika o iaus e mos, eqüen i anglakalbėje li e a u a. No en an o, em alguns abalhos podem se
de ec ados e os úl imos (p.g., consul e Džežulskienė 2010). 2 Como esc e e K. Gai enis, [T]e minos diccioná ios
e pad ões êm os mais longos e mos compos os sep ynzodžiai. Em ex os acadêmicos oco e ainda ilgesnių,
os chamados desc i omųjų sudė inių e minų (Gai enis 2002: 17). Sob e o e minologo es abelecidos ipos de
e minos compos os e . Gai enis 2014 [1968].
25Te minologia | 2022 | 29
Daugėjan e minos compos os, mul iplica e suas pesquisas. XX. a segunda
pa e (1975 m.) K. Gai enis esc e e que das línguas li uãs sudė iniais e minis
iki šiol mažai kas domėjosi, no s į ai ių mokslo s ičių žodynuose jie suda o
didesniąją odas os e mos (Gai enis 2014 [1975]: 61). Minimuoju pe íodo
e minos compos os p incipalmen e y ė p ecisamen e es e e minolog. a.
XXI. compos os e mos já o nam não a maio pa e dos e minologos
li uãos e ou os kalbininkų obje o de pesquisas. Šiuos e mos cien is as
examinam em á ios aspec os e baseia-se de á ias á eas empi ine ma e ial.
Po exemplo, Gin au as Akelai is (2008) in es igou compos os e minos
es u u ais, e Albinas D uk einis (2011) sin aksinius modelius. Jolan a
Gai eny ė-Bu le (2010) analisou ques ões de sinonimia de e mos compos os
da ísica. Al ydas Umb asas (2010) monog a ia examinou di ei os compos os
de e mos dėmenos yšius e aišką. Palmi a Zemle ičiū ė (2021) ap oinhou em
d ižodžius nomes da á ea médica com o p incipal dėmeniu liga. Úl imos anos
padece am mui o pesquisas de e minos complexos dos la inamos da língua
li uânica e de ou as línguas (dazicamen e inglês). Minė inas Viole os
Janule ičienės e Sigi os Racke ičienės (2009), Laimu ės Ki kauskienės (2009),
Judi os Džežulskienės (2010), Nijolės Li e kienės (2015) publicações. Na
lingüo y a es angei a a a enção dos cien is as di ige-se a au oma ício
econhecimen o de e mos compos os, seus p oblemas de adução, e mo
compos o e ex inas azês di e umas. Nes e a igo opcione-se discu i de
um dos mais di undidos ipos de e mos compos os d ižodžių de inamých
(a ibu inių) junginių jedno pog upį e minos, cujos la e al dėmuo
es eikš as sudu iniu a ib a džiu. Empi inė a igo ma e ial […] XXXXI a.
sa akilmiai e hib idiniai sudu iniai būd a džiai, einan ys d ižodžių s a ybos
e minų šalu iniais dėmenimis. Saiba-se que nos lidos ex os do domínio da
cons ução não encon a nenhum único a ibu ó io com abiem emp in ados
sandais odos os discu idos a ibu ó ios são uncionuojan es só
cons uções da língua li uânica e minijoje e dū yba ação é oco ído na
língua li uânica. Toks, pa ece y ų, es eu a obje o escolhido endo em
con a os dados quan i a i os de e minado que, e ec uando a cons ução
concei os de nominação, a ibu os e minologicos sudu iniai a ib zii
o nam bas an e equen emen e. Vien Cons ução de e mos do dicioná io
(2002) desses e mos encon a 542. Do o al e mininai cole a a pa i de 55
on es (žodynų, mokomųjų knygų, ado ėlių, s a ybos žinynų, monog a ijų,
paskai ų konspek ų, s aipsnių inkinių), euni 635 nesik e jan ys iene ai
a ski i d ižodžiai e mininai su sudu iniu būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu.
Lina Ru kienė26 D ižodžiai cons uções e minas com sudu ínio Renkan
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
ma e ialá, oi planejada ap o unda só em sudu inius būd a džius, apesa
de sua elação com o p incipal daik a a diniu dėmeniu. No en an o, al de
daik a a džio a sie ų sudu inių būd a džių e minologinė analizė se ia
dúbida, po que būd a dis, indo do e mo compos o šaludalis, ele jun o com o
iniu dėmeniu, ne enka sa o sa a ankiškumo: būdamas e mino sudė inė
p incipal dėmeniu deno a uma ce a uma de inida concepção cien í ica.
Assim, sepa a būd a džių dos daik a a džių e examina as suas
sepa adamen e neišei ų. No en an o, e ma cando um concei o, d ižodžiai
e mininai pe manece skaidūs an o sin aksiškai, an o segundo eiškiamą
men į. Jų pažyminiai pode de á ios pon os de is a desc e e o p incipal dėmenį, a i ma K. Gai enis
(Gai enis 2014 [1975]: 70).
Rendezando es e a igo exsikel ado obje i o e minologicamen e aspek u
discu i sudu inho a ib a dí, indo doisžodžių e minos de cons uição
la e al dėmeniu. P ima iamen e p e ende esnag ina o a ibu o do
compu ino, como a ibu o e minológico, elação com o p incipal e mo
dėmeniu segundo eiškiamą men į, i. i. de e mina seus leksines-san ykines
signi icados. Também no a igo se á esumida a es u u a da ybinė dos
sudu inių būd a džių, pela qual es as signi icâncias são ealizuojamas. Ao
e e ua o es udo, espe a-se iden i ica e ge almen e e minologicamen e
a ibu os de e mos de cons ução queianços sudu inius būd a džius.
P incipal mé odo de abalho analí ico desc i omasis. O mé odo inclui
ecolha de dados, sis ema ização, discussão e ob idas esul ados de
sín ese. Aplicando es e mé odo, ecolhe os e mos esco am-se em g upos
e são a ados como memb os desses g upos. A ipsnyje classi icação é
ap esen ada p incipalmen e de aco do do p incipal dėmen signi icado de
aco do ela d ižodžiai e mos com sudu iniu būd a džiu exp ess eikš u
šalu iniu dėmeniu subdi idem-se em emines g upos. Temiicamen e
sug upa os empi iné ma e ialá, ap o undamos-nos em leksines-san ykines
signi icados dos lademenos secundá ios. Quan i a i os dados e ela-se as
elações de signi ica i os leksinių-san ykinių dos es imenos analisados. O
núme o de e mos ecolhidos é esc i o unidades em cada emá ica em g upo,
e conclusão é ap esen ada e po cen agem exp essão […] uma ez que as
mesmas leksinės-san ykinės signi icâncias podem se ca ac e ís icas de
di e en es emá icos g upos memb os, ac edi a-se, que é ap op iado eles
apibend inha e a sie ai do emá ica g upo. O a igo análise da ma é ia
empi ica em essencial baseia-se K. Gai enio publicação D ižodžiai sudė iniai
e miniai daba inėje lie u ių kalboje (1975). Te minologas in es igou XX a. segunda me ade dos diccioná ios de e mos ap esen ados e mos (en e eles e écnica). Segundo os dados o necidos po K. Gai enio,
27Te minologija | 2022 | 29 d ižodžiai e minai daba inėje lie u ių kalboje
suda o 11 eqüen iau a ojamų g ama inių kon igū acijų (Gai enis 2014
[1975]: 94), e uma delas é sudu būdinis a dis + daik a a dis. Mokslininkas
obse a que saga -inis, -ė, daik a a džio kilmininkų e nãoikiamosios ūšies
„[I]ki šiol bene plačiausiai y a y inė os lie u ių kalbos būd a džių su p ie-
daly ių leksinės-san ykinės eikšmės (Gai enis 2014 [1975]: 71). Mokslininkas
de e minou que os es imenis secundá ios exp essos po sudu inais
a ibu os são ca ac e ís icos cinco leksinės-san ykinės signi icanças, i. i.
eles podem se indicada 1) dis inguí el ins umen o ou agen e
ca ac e ís ica de ação, 2) dis inguí el de alė, 3) co po de i o ou plan a
co , 4) es u u a de ó gão sepa ado, 5) ma é ia ou consis ência.
Como is o a pa i amplus K. Gai enio es udo, XX a. segunda pa e da língua
li uãs e minijoje sudu inis būd a dis nãoapasižymi didele
leksinių-san ykinių eikšmių į ai o e. Conside a, que se ia ak ualu
panag ina ainda duma especí ica cons uções s i as e miniją, na qual
sudu inis būd a dis é bas an e p odu us, discu i seus
leksines-san ykines signi icados. Além disso, é impo an e a alia , quais
mais, além do e minólogo K. Gai enio de e minados na segunda me ade do XX
a., leksinių-san ykinių eikšmių pode e e minologicamen e usado
sudu inis būd a dis, e apildy i es e aspek u in es igações e minologicas.
An es de começa a ap o unda em cons ução e miniją, de e ia discu i e
de ou as á eas compos os e mos de pesquisas, elacionados com
conside ado ema, a alia esul ados de sudu inių būd a džių luga no
sis ema e minologia das á eas conside adas. Embo a, como mos am K.
Gai enio dados o necidos, sudu ínio a ibu gium ca ac e ís icas apenas
algumas leksinės-san ykinės signi icâncias, po ém isso ainda não pe mi e
a i ma , que em ge al sudu iniai a ibu gios como compos os e minos
secundá ios são usados a amen e, embo a al men is, sem abejo, su ge. G.
Akelai is, esboçando adminis a i os e minos compos os, de e minou que
2008 e minos de d ižodžių com p epoziciniu šalu iniu dėmeniu ieną modelį
cons i uem į a džiuo inis būd a diškasis žodis (būd a dis, neak i amasis
daly is, skai a dis) ou būd a dis com apêndice -inis + daik a a dis, o an ą
daik a a džio kilmininkas + daik a a dis (Akelai is). O Mokslininkas
comple amen e não ala sob e modelos com sudu inio a ib a džiu. Da
pesquisa pode su gi em opiniões, que pa a e mos adminis a i os aze
sudu inis adje i o não ojamo ou é usado ão a amen e, que dis ingui
algum ipo qualque modelį com ele nãoikslinga. A. Umb aso, analisusio 19181940 m. p incipais e minus dos códigos de di ei o, es udo mos é, que

Lina Ru kienė28 D ižodžiai cons uções e mos com sudu ínio de quase 3
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
100 d ižodžių e minų são apenas po 20 desses, cujos e minos
dėmenys iš eikš i į a džiuo inės o mos negalinčiu u ė i būd a džiu, i
a p jų y auja sudu iniai būd a džiai (Umb asas 2010: 154). Kad sudu -
iniai būd a džiai kai ku iose e minų sis emose gana e ai eina šalu iniais
secundá ios dėmenimis, mos a e P. Zemle ičiū ės pesquisa. Mokslininkė,
e ec uada XIX a. pab. XX a. p . nomes médicos com o p incipal dėmeniu liga
analizę, a i ma que [T]i iamojoje madei aagoe pas ou apenas um
pe enomasis dėmeno, eiškiamas sudu iniu ad e bio, cujo p imei o
dėmeno é į a dis sa as, e segundo […] daik a a dis s o is [sa is o ė liga]
(Zemle ičiū ė 2021: 248).
Na u almen e, di e en e pe íodo em di e en es sis emas de e mos de
á eas, a p odu i idade do a ibu o sudu ínio i ao dėmeniu secundá io mui o
desiguodas, po ém ca ac e izando abo dados es udos b iskėja endência
ge al sudu ínio a ibwa dí como a ibu ão e minologíco mui as ezes
nukoncu uja į a džiuo inis a ib a dis, não iquamasis pa icip is e
daik a a džio kilmininkas. Com base nos discu idos es udos su ge a ques ão:
al ez mais amplamen e usa o a ibu o e minologicos necessidades, i. i.
concepção de ciência, iboja seu leksinių-san ykinių eikšmių neį ai o ė?
Pa a es a pe gun a con inua e se á en ada esponde , azendo doisjodžių
cons uição e minos, cujo colu ínio dėmuo eiškiamas sudu iniu būd a džiu, in es igação.
SUDURTINIAI BŪDVARDŽIAI
KAIP TERMINOLOGIAI ATRIBUTAI Sudu inhos a ibu os são
ca ac e ís icos de ce os a ibu os, que impo an es podem daug
e minologiškai. Adelės Valeckienės i inimu, sudu iniai būd a džiai
conc e amen e e mais de alhe desc ibi a peculia idade do e e imen o do
que uma pala a não emp exp essš as (nesudu inis) ca ac e a dis
(Valeckienė 1957:9). 27 Vincen as D o inas apon a a enção à p odu i idade:
opinião do au o , an o em esc i os elhos, quan o na a ual língua li uânica
sudu ines būd a džių da yba y a um p odu esnių būd a džių da ybos
būdų (D o inas 1963: 75). Nu ulas P a iwis e co-au o es, alegando que os
sudu iniai adje i os modi icam daik a a dį mais cla amen e e em mais
de alhe do que mais equen emen e usados nonudu iniai adje i os,
no am que os obje os signi icados daik a a džiais, desc i os po
sudu iniais adje i os eiškiamais a ibu os, são mais acilmen e
Taigi, ku ian ikslius, umpus, aiškios mo y acijos e minus, iks-
isualizá eis (P a iwi e k . 2016). linga usa e sudu inos ad e bios. Segundo S asio Keinio, sudu iniai
29Te minologija | 2022 | 29 pala as ajuda a e i a pažyminių sus e kimo
(Keinys 2005 [1983]: 130). Sudu inos adje i os, como e minologiniai
a ibu os, ma ki indi idualų, eiškinį, o dis ingue de ou os, não possuindo
speci inį, nekin amą pažymimuoju žodžiu pasakomo dalyko požymį. Jie
apibend in ai i iksliai apib ėžia pag indinu dėmeniu į a dijamą daik ą a
ais a ibu o (ou cujos aquele a ibu o não é essencial).
A á ea de cons ução dois-joodžiai e mos ini a dia di e sos (no malmen e
espécies) concei os, elacionados com edi ícios e ou os es a ais (bokš ų,
uos ų, pon es e e c.) cons ução, es adas, canalização e gio ikação edes
magis alinas p epa iba, cons uções p ocessos de ges ão, p oje a im,
ecnologia de cons uções, undamen os e ou as cons uções
sub e âneas ins alação, abalhos e segu ança con a incêndio. Uma ez que
a cons ução e minija mui o ampla, an es examinando leksines-san ykines
sudu inių būd a džių signi icados, d ižodžiai cons uição e mos com
secundá ios dėmenimi, p onunciš ais sudu iniais būd a džiais, como
mencionada in odução, subdi ididos em emines g upos e pos e io men e
a ados de aco do elas. Selecionando e examinando empi iné ma e ialá,
no ado que não de odos emá icos g upos d ižodžiam e minos de
cons ução aze é comum usa sudu inį būd a dį. Mais eqüen emen e
sudu iniai a ibu os são usados s a inių (mais p incipalmen e pas a ų), suas
pa es e cons uções, cons uybinių medžiagų, a pinių s a ybos gaminių,
bem como mašinų e į ankių denominações signi icados aos e mini d ižodžiem
aze . Nemažą pluoš ą abs ac ų d ižodžių e minų suda o i inimo de alių
pa adinimai, menos abs akčių eiškinių pa adinimai. Nebūdinga sudu iniu
a ib ício exp essa la e al es emeninho doando pessoas, meios de
p o eção, documen os, locais de a i idade de cons ução e ecnologias de
cons ução pa adinanços e minos. SHALUTINI DMEN, IŠREIKŠT SUDURTINIAIS BŪDVARDŽIAIS, LEKSINS-SANTYKINS REIKŠMS
IR DARYBIN STRUCTŪRA
An es de discu i mais de alhadamen e ladosu inos êmenis de aco do
leksines-san ykines signi icados, de e ia chama a a enção pa a a endência
exp esskhėjusią du an e a di isão da ma é ia empi ica: quando sudu iniai
a ib gios são elhas pala as de comum língua (čia emiamasi acadêmico
Li uio linguagem ocodyno on es), eles caem em mui o di e en es emines
g upes e pode i dis an es concei os ma cinhos e mos de cons ução
a ibu os. P imei o de udo, endo em con a quan i a i o c i é ios, isso
con acínea sob e sudu inius būd a džius com sie inhas kamienais -gubas, -a, - isas, -a, ambém sob e būd a džius d ipusis, -ė, ienpusis, -ė.
Lina Ru kienė30 D ižodžiai e minos de cons ução com sudu inho Esses
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
adje i os em e minologia de cons ução usa desde o an igo e com eles
ei a mui as di e en es emá icas g upos de dois ocodijos de cons ução
e minos, cujos la e ais ma cam uma ca ac e ís ica dis in i a de aco do
sanda á, po exemplo: dupla pa ede KKGSP dupla plaquê MKK 1992, dupla digis
STŽ 2002, dupla STŽ 2002, dupla câma a STŽ, dupla janela STŽ, dupla janela
STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ,
duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas
STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ,
duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas
STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ,
duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas
STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ, duplas STŽ.
Nemžos pa e desses di e en es g upos emá icos de e mos d ižodžių,
que êm signi icado lexicínio-san ykinę das peculia idades do sujei o de
a aliação, ai ca ac e ís ica an aeilis, -ė (mažiau s a bus): an aeiliai
pas a ai PLST 1972, an aeilis da bininkas STŽ an aeilis obesys 1929, KS
an aeilė BGD 1936, MTG 1978, an aeilė en iliacija STŽelis 2022, an aeilis.
Quando sudu ino a ibu ido é uma e minologia de cons ução, com ele
azem-se mais equen emen e o mesmo e mos pe encen es à mesma
emina g upo, po exemplo, odos d ižodžiai e mos com a ibu iju
mul iaa amis, -ė pe encem à emina de cons uções cons u i as:
mul iaa amė kons ukcija ALKS 1993, mul iaa amė sija MKKS 2000,
mul iaa amis ėmas 1977, MK MK a odos d ižodžiai e minai com dėmeniu
g ei akiek ink, -ė emina de ma e iais cons u i os: g ei aki is cemen as
ALŽ 1993, 1993.KS STi akie is gipsas 2002, g ei aki is ALŽ 2002, g ei aki is
mis u a Do essencial a cada emá ica g upo ca ac e ís ica peculia i os
lademenos secundá ios leksinės-san ykinės signi icâncias. Jês
passeica iabilidade, man ina, lema analoginė da yba, cuja po eikį suponuja
e minos sis emicidade, con o umo, cla idade equisi os. Tudo isso
e e i amen e pode explica e besic e ando-se a es u u a doybina, e a é
aqueles mesmos, p odu ios, sandus en e aqueles mesmos emícios g upos de memb os.
Cons ução e minologia cien í ica o ma imosi no começo (nuo XX a. p .)
d ižodžių e minų, cujo secundá io dėmuo sudu inis būd a dis, não exis e
gausu. Kele ą jų andame 1910 m. išleis oje iš usų kalbos iš e s oje kny-
gelėje Como e de o que é possí el cons ui ba a os e e mingus obesius ag ícolas: mold ebė
31Te minologia | 2022 | 29 oba KKGSP 1910, mollipė siena KKGSP 1910, molplukė
siena KKGSP 1910. Šių s a inių (pas a ų) e suas cons uções emá icas
pe encen es a g upos in oduziamo daik o manei a pada imo: oba
d ižodžių e minų šalu iniais dėmenimis pasakomas pag indiniu dėmeniu
nud ebiama de molio, siena ambém nulipinama e nuplukama de molio. Es es
sudu inos adje i os ca ac e izam a es u u a doybinė D → V3. Minimo li oela
de ec ou doisóodis e m com ma é ia consis ência ma cin iu secundá io
dėmeniu pusiauskįs a ešla KKGSP 1910, que ei o p e eiksmį simplesmen e
a aukus p e a gio būd (P → B), deixando būd a džio galūnę -a. Mediais
consis ência ma cinan is secundá io, baseados sudu iniu būd, de ec ou e na
li e a u a de cons ução en euka io: 1937.M Ele ambém ca ac e iza P → B
da ybinė es u u a, só da yba já sis emiška. Encan ado é que em on es mais
a de não conseguiu apon a -se signi ica i os de leksinių-san ykinių de
e is os secundá ios.
In e puka iu, ainda desen ol endo e minijai de cons ução, sudu iniai
būd a džiai p incipalmen e ėjo s a inių kons ukcijų žyminčių d ižodžių
e minų šalu iniais dėmenimis i eiškė ypa ybę, susijusią su kons ukcijos
sanda a (p z.: ieneilis g indinys SGBT 1931, ienai is s ogla MGN 1933, de aliau.
e mais adian e). Didžiulis bū ys sudu inių būd a džių e minologinių
a ibu ų cons u i os e minijoje apa eceu so ie mečiu. E mais a de,
eckū us Li uânia Nep iklausomybę, sudu inių būd a džių s a ybos
e minijoje daugėjo. 1. A mais g ande g upinha de e mos alá eis é compos a
po edi ícios, suas pa es e cons uções . y. esul ados das a i idades de cons ução denominações.
1.1. En e eles p incipalmen e (217) são e minos, cujos sudu iniu a ib ício eiškiamu secundá io dėmeniu
pasakoma dis inguimaiji a ibu o do obje o segundo sanda ą, i. i. pasakoma, quan o ou quais de ce as pa es
(dažnai p incipais kons ukcinių) cons i uem de ini íamojjjjj obje o. Nemažos pa e desses sudu iniai
būd a džių p imei o sandas é apoiado daik a a dį aldančiu p ie eiksmiu mui o ou skai a džiu desde um a é
seisšių, e 3 Remian is A. Valeckiene, [S]in aksinės p iklausomybės a ž ilgiu odos os sudu iniai būd a džiai da
língua Li uânia são p ijungiamieji. Uma pa e cons i uin e (ge almen e a p imei a) es á anexada ou
con olada da segunda e no a, complemen a a impo ância da segunda pa e (Valeckienė 1957: 279). P esen es
g ama icas da língua li uana (DLKG 2005) usam-se e mos de inêziamieji (de e mina i iniai) e sudedamieji
(kopulia y iniai) dū iniai, po ém alando sob e dū inius, cujo segundo sandas baseado eiksmažodžiu, es a
classi icação, sem abejo, já não é aplicada. A. Valeckienės suge ido e mo p ijungiamieji sudu iniai
būd a džiai inclui de odos os da ybos ipos sudu inius būd a džius. As elações de P iklausomybės nes e
a igo mos am indicykle: ela enc eipiama de dependomojo sando em p incipal, . i. aimo di ec imi. Aqui e
pos e io men e B būd a dinis sandas, D daik a a dinis, Dl daly inis, Į į a dinis, P p ie eiksminis, S
skai a dinis, V eiksmažodinis.
Lina Ru kienė38 D ižodžiai cons u i os e mos com sudu iniu
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
signi ica i os, aigi sudu iniai būd a džiai, many ina, pode se bas an e
amplamen e u ilizados ciência á eas conce okos nominação. Ob iamen e,
esses dados o necem in o mação apenas sob e uma á ea.
Falando sob e a doibinha em d ižodžius e minos de cons ução
en andočių sudu inių būd a džių es u u a, digai ei a que eles aze de
aco do 10 doybos ipų (ž . 1 igu a.).
1 ig. Sudu inių būd a džių, einančių šalu iniais d ižodžių s a ybos e minų dėmenimis, da ybos ipai
Como is o a pa i 1 pa eikslo, p oduc i i um dis ingue-se qua o da ybos ipos: B → D, S → D, D → V e P
← D P → D. An asis sandas em mui os casos é daik a a dinis, onde kas ečiau eiksmažodinis ou
būd a dinis. Não encon a nenhum único sudu inio a ibu a i o com ou a pa e da língua baseado u
segundo o sandu. Mui os la e ais dėmenimis indoan es sudu inių ca ac e a dzes pada oma com os
mesmos p imei os sandais. En ep būd a dinių sandų p e alece apoia -se an oniminiais būd a džiais
plonas g osas, baixas al as, ambém būd a džiais s ambus, s a us, uščias. P incipalmen e
nume a dinių sandų apoiada nume a džiais desde um a é qua oų, e a maio pa e p ie eiksminių
p ie eiksmiu mui o. Nemažai p imei os dos sudu inos būd a džių sandų apoiama e p ie eiksmiais
apidamen e, longgai, pouco, b e amen e. Pob eza endinis a i icialmen e plês i ais g upos em
diccioná ios. Po exemplo, só Cons ução e minos glodyne (2002) são 107 d ižodžiai e mos, cujos
secundá io dėmeniu einančio sudu inio a ibu cio p imei o sandas é d i-, e 31 d ižodis e mas, em que
einan sudu inis a ibu is em p imei o sandą mui o.
D→V P ←DS→D B→D P →B Į→V P →V
P →D
Į→D D →D → DID
15,08 %
12,56 %
16,58 %
21,61 %
7,04 %
3,02 %
6,53 %
5,03 %
10,05 %
2,50 %

39Te minologia | 2022 | 29
Apsk i ai galima pas ebė i, kad ku ian ap a iamuosius s a ybos e mi-
nus ge almen e baseamasi cons uição e minijoje já uncionajanciais su1957: 279). No
du iniais būd a džiais, o ne da omi naujada ai. Kalbėdama apie bend o-
sios kalbos būd a džius, A. Valeckienė eigia, kad sudu iniai būd a džiai
žymi „dažnai ik ienam kokiam daik ui būdingą ypa ybę“ (Valeckienė
en an o, cons uição e minologia emos opos o enómeno: mui os daqueles mesmos
a ibu os, que ão secundá ios dėmenimis, desc e em di e en es assun os. 2 imagemle
o necidos sudu iniai a ibu os, que secundá ios cons uição e minos dėmenim ai
ge almen e. 2 ig. Sudu inhos a ibu os mais equen es a ibu os e minologicos na
e minologia de cons ução Po exemplo, ca ac e wa dis múl iiasluoksnis, -ė ai 19
di e en es d ižodžių e minų s a ybos šalu iniu dėmeniu, s ačiakampis, -ė 18, e būd a dis
d isluoksnis, -ė, como e būdžiai plonasienis, -ė, uščia idu is, -ė, 16 são dėžodžių e minų
s a ybos šalu iniai menys. Hen ise, quando concei os em su ampan es sinais de, p imei o
se busca-se a econhecí eis aiškos. Sem dú ida, ais e mos acilmen e in ocados e
con o á eis consumi , po ém dú idas causa o que, nesse caso, insu icien emen e
ap o ei a ou as leksiniais unidades.
IŠVADOS
1. D ižodžiai e mininai com sudu iniais būd a džiais p onunciš ais
la e aliais dėmenimis são impo an e pa e da e minija da cons ução.
Es es e mos ma ca ipos concei os, p incipalmen e elacionados com
meios e esul ados de a i idade de cons ução: eles in oduzidas
Lina Ru kienė40 D ižodžiai e mininai de cons ução com sudu iniu
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
cons uções, in e miniais p odu os de cons ução, maquinas e e amen as,
ixação de alhes. Rečiau ais d ižodžiai e mininai ma cam abs akčiuosius
eiškinius. 2. Sidoniais dois-jo odá ios cons uindo e mos de dėmenim, p
exp esss eis sudu inais a ib e džiais, p incipais dėmenys podem se
de inidi os de á ios aspec os signi icminiais a esses dėmenim é ca ac e is a
12 leksinių-san ykinių signi icmen os. Assim, sudu inis būd a dis pode se
bas an e amplamen e u ilizado cons uções s i es concep os de nominação.
Tais signi icados, como peculia idade segundo sanda ą, peculia idade de o ma,
peculia idade de es u u a, alo izamoji peculia idade, po encinė
peculia idade, sensibilim pe cebama peculia idade, ca ac e ís icas não de uma emá ica g upo memb os.
3. Pagal kiekybę iš isų išsiski ia sudu iniai būd a džiai, ku iais nu-
cons uybines ma e iais, s a iniai, suas pa es e mos ada dis inguimji
abs ac o ou conc e o sujei o peculia idade de aco do sanda ą mesmo 45,70
po cen o. e minos ecolhidos secundá ios sudu iniais modos de
p onuncia dėmenys em es e signi icado. Meno pa e das ca ac e ís icas
de alės dalį (11,15 p oc.), išski iamąją de alę (7,17 p oc.). Da mažiau su-
du inių būd a džių, einančių šalu iniais dėmenimis, nu odo po encinę
dos es imen os secundá ios), ma ca a ca ac e ís ica da o ma (13,22%),
dis ingui em a ca ac e ís ica da solidão (4,94%), a peculia idade do
uncionamen o da máquina (4,78%), a peculia idade da es u u a (3,50%) da
du ação do obje o abs a o (2,55%), ma e ial, cuja ce a quan idade en a
em ma e ial p incipal (1,91%) e a peculia idade pe cebida pelos sen idos
(1,11%). Realmen e sudu iniais adje i os dizem a manei a de aze o obje o (0,48%). Las a osios leksinės-san ykinės signi icações sudu inių būd a džių s a ybos e minijoje desde XX a.
do meio já não apap igama.
4. G ande pa ejai pa e dos sudu inių a ib a džių ca ac e ís ica da ybinė es u u a
B → D, S → D, D → V e P ← D → P → D. P oduk y iausios é nomina i ena pa eis
da linguagem daik a a dis, būd a dis, skai a dis e p ie eiksmis. Pon o de
obse ação endem a epe i os mesmos caixos. Especialmen e isso
pode-se dize sob e os e mos ixos nos dicioná ios.
5. Dado que a di e en es deno a as do domínio da cons ução podem se
ca ac e ís icas da mesma ca ac e ís icas p incipais, na e minologia da
cons ução é habi ual espécies de es imenis exp essa nos mesmos
sudu ícios a ibu os. Dažniais e minologiniai a ibu os cons uição
e minijoje são sudu iniai būd a džiai mul idiasluoksnis, -ė, s ačiakampis, -ė,
d isluoksnis, -ė, plonasienis, -ė, uščia idu is, -ė, iengubas, -a, ienpusis, -ė, ilgalaikis, -ė, smulkiag ūdis, -ė, s ambiag ūdis, -ė.
41Te minologia | 2022 | 29
SHALTINIAI
A mocemen as, AC au . F. Bielinskis, P. Buškūnas, Vilnius: Vaizdas, 1964. ALKS Anglųlie u ių kalbos
s a ybos e minų žodynėlis, sud. J. S onys, Vilnius: VISI, 1972. APKS U ilização da Ped a em cons uções
u ais, au . V. Vi kauskas, Vilnius: Vaizdas, 1960. BAPK Be ão e a ma u a: p incipais p op iedades
cons ucionais: docomoji knjiga, au . D. Zabulionis, Vilnius: Technika, 2010.
BGD Be ono e gelžbe onio abalhosi, au . V. Mažeika, Vilnius: Pe galė, 1978. BS Be onai e skiediniai: žinynas,
au . A. Čecho as, e . J. Dyčmonas, A. Ž i ėnas, Vilnius: Mokslas, 1976. BSM Gene ais conhecimen os sob e
máquinas de cons ução: paskai ų konspek as, au . D. Mid ikis, J. S a kus, Vilnius: LTSR Ž. e spec. id.
Minis é io da ciência, 1982. CPK Ci ilinių pas a ų kons ukcijos: ado ėlis, au . A. Nakas, J. Gajauskas, M.
P ikšai is, Vilnius:
Ciência, 1992.
GMLD G un ų mechanikos labo a o iniai da bai, au . F. No kus, Kaunas: Tecnologia, 1992. GNSK
Vienenciais casas de cons ução ques ões: cien í icos a igos compilinys, y . ed. K. Blaže ičius,
Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1962.
KABK Kompozi ais a muo as be onís icas cons uções: guiaėlis, au . G. Kaklauskas, D. Bačinskas, V.
G ibniak, D. Jakubo skis, D. Ulbinas, E. Gudonis, A. Meškėnas, E. Timinskas, A. Sokolo , Vilnius:
Technika, 2012.
KAŠ Kai ai a sp ūs shamo be oniai: monog a ija, au . S. Gobe is, V. An ono ič, Vilnius: Technika: 2007. KKGSP
Como e de que se pode cons uí ba a os e e mingus obesius ag ícolas, e . J. B ažinskas, Vilnius: Juozapo
Za adzkio imp us u ė, 1910.
KP Cons uciniai açoenai, au . A. Pa a as, Vilnius: Mokslas, 1978. Kaimo s a yba, au KS. P. D ąsu is,
P. Gaižu is, L. Gudzinskas, J. Juška, P. Kali a, E. Ke snauskas, V. Š ipas, Kaunas: Spindulys, 1936.
MA Medžiagų a spa umas, au . K. Vasiliauskas, Kaunas: Vilnius, 1940. MBD Ob as do Mū ininko e
be onuo ojo: guiaėlis, au . V. Adoma ičius, J. Alekseje a, A. Česas, R. Do ydai ė, Vilnius: Min is,
2008.
MDKM Mū o abalhos e cons uções mon agem: ado ėlis, au . I. Iščenka, Vilnius: Min is, 1971. MGN Mies o
esidenamieji namai: lhes es omi eikala imai e seus p oje a ima, au . V. Š ipas, Kaunas: Va pas, MK Medinės
1933.
kons ukcijos: ado ėlis, au . A. Valen ina ičius, B. Valiūnas, Vilnius: Encyclopedia, 2000. MK Me alinės
kons ukcijos: ado ėlis, au . J. Paulauskas, A. K eda as, Vilnius: Mokslas, 1977. MK Mū inês cons uções, au . A.
Rozenbliumas, Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká li e a u y ydačka, 1956.
MS Molio cons uyba, au . K. Reisonas, Kaunas: Vals ybės paus u ė, 1928. MT Mediniai il ai, au . S.
G inke ičius, Kaunas: Spindulys, 1929. MTPM Medžiago y a inkuo ojams ply elių and mosaiko klojėjams:
ado ėlis, au . A. V. Aleksand o skis, Vilnius: Mokslas, 1976.
PAPŠ Edi ício de deco ação. Aquecimen o do edi ício e inkação. Adebila ply elėmis e mon agem de elemen os
de adebilo: guiaėlis, au . M. Če nius, E. Kuliešius, V. Ru ke ičienė, V. Sa a auskienė, Vilnius: Min is, 2008. PK
Edia os cons uções. pa e I: manual, au . A. Bis ickas, N. Ge šas, J. Kapčius, K. Kaušinis, J. Mikuckas, V.
Ve bickis, B. Zibe kas, A. Žin elis, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1962.
PK Pliená ias cons uções: manual, au . J. Paulauskas, Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká
li e a u y ydačka, 1961.
PLST F ançaislie u ios cons u i os e minos dicynėlis, sud. A. Gudai is, Vilnius: VISI, 1972. PNA
Cons ua y ų casas apisca ização, eng. B. Vek a is, Kaunas: Raidė, 1994. PSAK Edi ício pin u a e
apumušalų klija imas: ado ėlis, au . V. Bu a ičienė, V. S asionienė, Vilnius:
Min is, 2008.
PSDP Edia ões pa edes pin adas supe ícies ilgaamžiškumas: monog a ia, au . R. Minio ai ė, V. S anke ičius,
Kaunas: Technologija, 2001.
RLKP Rusųlie u ių kalbų poli echninis žodynas, ed. kol. A. No odo skis, L. Kumpikas, J. Mikuckas, J.
S anai is, S. Vasauskas, J. Vidman as, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1959.
Lina Ru kienė42 D ižodžiai e minais de cons ução com sudu iniu
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
RNS Rąs inio casa cons uyba: žinynas, au . R. Bo kūnas, T. B aškys, V. Čeikauskas, R. Da aške ičius,
T. Gecas, T. Lapinskas, E. No aišas, M. Sakai is, A. Si ydis, T. Šli inckas, G. Unikas, V. Uosai is, Vilnius:
Bal o p in , 2012.
SA S a ybna akus ika: ado ėlis, au . V. J. S auskis, Vilnius: Technika, 2007. SBPK A aliação da
segu ança e du abilidade de cons uções de aço Su i in os e besiúlios, au . A. Kudzys, V. Vai ke ičius,
Vilnius: Sole ija, 1995.
SDKŽ Cons uc ion wo ke s quali ica ions žinynas, eng. S. V. Bašinskij, P. V. Blaže ič, I. A. Pe o , Kaunas:
Vilnius, 1940.
SG Su enkamas gelžbe onis, au . A. Bujokas, A. S onys, Vilnius: Min is, 1971. SGBT Sauskeliai. Gelžbe oniniai
e be oniniai pon es, au . J. Gab ys, Kaunas [n. s.], 1931. SGKP S a yba: plokščių de gesso ca ão mon agem e
ado namen o, au . A. Zienius, Vilnius: Lod ila, 2006. SISCh Dinâmica das ca ac e ís icas de Sis emas
Es a ais e Engenhei os. pa e I: didomoji li o, au . A. Janickas, Kaunas: Tecnologia, 2000.
SK Cons uybne kons ukcije: con e ências, dedicadas p o . A. Rozenbliubo às 100as ani e sá ias de
nascimen o pažymě, oco usios Vilniuje m. junho 56 d., ma e ial de comunicados, Vilnius, 2002. SKKS
S a ybinės kons ukcijos: kū imas i s ip inimas, au . D. Bačinskas, A. Bal ušai is, A. Bičiulai ienė, E.
Dulinskas, A. End iukai y ė, A. Ja molaje , V. Jokūbai is, G. Ju kėnas e k ., Vilnius: Technika, SM S a ybinės
1998.
medžiagos: ado ėlis, au . S. Sčesnule ičius, Vilnius: Min is, 1966. SM Ma e iais de Cons ução, au . Č. R.
Ramonas, Kaunas: Ūkininko conselhei o, 1993. SMG Ma e iais e p odu os de cons ução: manual, au . B.
G igaliūnas, Vilnius: Min is, 1974. SMU Ma e iais de Cons ução. P eendai: docomoji li o, au . A. Naujokai is,
Vilnius: Technika, 2006. SP Bases de Cons ução, au . A. Iljičio as, A. Kokinas, J. Rebo o ičius, e . R.
Kuosai ė. Vilnius: Vaizdas. SSM S a yba. I omas. Ma e iais de Cons ução, au . J. Šimoliūnas, Kaunas:
Spindulys, 1937. STŽ Dicioná io de e mos de Cons ução, au . A. Kudzys, A. Rosenas, B. Kudzienė, Vilnius:
Lie u os mokslas, 2002. ŠVOK Aquecimen o, en ilação e acondicionamen o de a , au . D. Gu auskai ė, Kaunas:
Technologija, 1992. V Vėdinimas: manualėlis, au . E. Juodis, Vilnius: Technika, 2008. ŽŪS Cons uição da
Ag icul u a: pa e comum: ma e iais de cons ução e obesias po ções: guiaėlis, au . L. Gimbu as, Kaunas:
Spindulys, 1929.
LITERATŪRA
Akelai is Gin au as 2008: Sudė inių adminis acinių e minų s uk ū iniai modeliai. – Specialybės kalba:
e minija i s udijos: mokslinių s aipsnių inkinys, Vilnius: Mykolo Rome io uni e si e as, 5–13.
Cabezas-Ga cía Melania, Fabe Pamela 2017: Explo ing he seman ics o mul i-wo d e ms by means
o pa aph ases. – Temas ac uales de e minología y es udios sob e el léxico, G anada, España: Coma es,
193–217. P ieiga in e ne e: h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/321225904_Explo ing_ he_
seman ics_o _mul i-wo d_ e ms_by_means_o _pa aph ases.
DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005.
D o inas Vincen as 1963: Lie u ių li e a ū inės kalbos sudu inių būd a džių s uk ū iniai-seman iniai
ipai ( emian is XVI–XVIII a. aš ų medžiaga). – Kalbo y a 6, 75–97.
D uk einis Albinas 2011: Sin aksiniai sudė inių jū ei ys ės e minų modeliai. – Res humani a iae 10,
234–255.
Džežulskienė Judi a 2010: P epozicinė i pos pozicinė modi ikacija: ižodžių angliškų i lie u iškų
e minų g e inamoji analizė. – Kalbo y a 62(3), 7–21.
Gai enis Kazimie as 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos me menys, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla.
Gai enis Kazimie as 2014 [1968]: Iš 2 i 3 dėmenų suda y ų sudė inių e minų ipai daba inėje lie u ių
kalboje. – Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 34–46.
Gai enis Kazimie as 2014 [1975]: D ižodžiai sudė iniai e minai daba inėje lie u ių kalboje. – Kazimie as
Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 60–97.
Gai eny ė-Bu le Jolan a 2000: Sudė inių izikos e minų sinonimijos a ejai e minų žodynuose. – Kalbos
kul ū a 73, 62–67.
G igo je a Ta jana, And iušy ė Ais ė 2015: Mokslinių y imų pag indai: mokomoji knyga, Vilnius: Technika.
43Te minologija | 2022 | 29
Janule ičienė Viole a, Racke ičienė Sigi a 2009: Nusikals amų eikų pa adinimai lie u ių i anglų
kalbomis. – Socialinių mokslų s udijos 4(4), 357–381.
Keinys S asys 2005 [1983]: Lie u iškų sudu inių e minų da yba. – Daba inė lie u ių e minologija,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 129–182.
Ki kauskienė Laimu ė 2009: S a ybos i ci ilinės s a ybos e minus eiškian ys d ižodžiai junginiai anglų
i lie u ių kalbose. – San alka 17(2), 52–60.
Li e kienė Nijolė 2015: T ižodžių ana omijos de inamojo pažyminio i nede inamojo pažyminio lie u iškų
e minų i lo yniškų a i ikmenų p iklausomybė. – P o esinės s udijos: eo ija i p ak ika 15, 42–46. P ieiga
in e ne e: h ps://s ako.l /uploads/ps p-15-2015-6.pd .
Mon e o Begoña 1996: Technical Communica ion: Complex Nominals Used o Exp ess new Concep s in
Scien i ic English - Causes and Ambigui y in Meaning. – ESPecialis 17(1), 57–72. P ieiga in e ne e:
h ps:// e is as.pucsp.b /index.php/esp/a icle/download/9476/7042.
P a iwi Nu ul, Ohoiwu un Jos E. B., Wa is Abdul 2016: Mo phological analysis o compound adjec i es
in sen ences in B ooke’s Hea land. – e-Jou nal o English Language Teaching Socie y (ELTS) 4(2). P ieiga
in e ne e: h ps://media.neli i.com/media/publica ions/243571-mo phological-analysis-o -compound-
adjec- bc1995d.pd .
Umb asas Al ydas 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais: pag indinių kodeksų e minai, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
Valeckienė Adelė 1957: Daba inės lie u ių kalbos į a džiuo inių būd a džių a ojimas. – Li e a ū a i
kalba 2, 161–328.
Zemle ičiū ė Palmi a 2021: XIX a. pab. – XX a. p . d ižodžiai sudė iniai pa adinimai su pag indiniu
dėmeniu „liga“ i būd a džiu eiškiamais p iklausomaisiais dėmenimis. – Te minologija 28, 239–255.
TWO-WORD CONSTRUCTION TERMS WITH THE SECONDARY
COMPONENT EXPRESSED BY A COMPOUND ADJECTIVE
Summa y
Compound adjec i es deno e an indi idual, speci ic, and s able ea u e o some hing ha is
exp essed by he modi ied wo d. Eles desc e em he hing o phenomenon designa ed by he
main componen in a gene alising and p ecise manne , dis ingui i om o he s no
possessing such a ea u e (ou whe e such a ea u e is no essen ial) and can he e o e be
a he widely used o he nomina ion o scien i ic concep s. Howe e , as illus a ed by
o he schola ly s udies, he e minological capaci ies o he compound adjec i e a e
unde used in ce ain ields. In he ield o cons uc ion, he compound adjec i e becomes a
e minological a ibu e a he equen ly: 635 dis inc wo-wo d e ms wi h he
seconda y componen exp essed by a compound adjec i e we e ound in a o al o 48
sou ces. O a igo emp ega o mé odo analí ico-desc ip i o pa a abo da compound
adjec i es om a e minological pe spec i e: he ela ions be ween he seconda y
componen s o cons uc ion e ms aking he o m o compound adjec i es and he main
componen a e discussed in e ms o he idea con eyed by hem, i.e., hei lexical- ela ional
meanings a e de e mined; he wo d- o ma ion s uc u e o compound adjec i es, h ough
which hese meanings a e con eyed. is e iewed; he compound adjec i es ha a e mos
commonly used as he e minological a ibu es o cons uc ion e ms a e iden i ied.
O es udo e elou que he main componen s can be modi ied by he seconda y
componen s o wo-wo d cons uc ion e ms exp essed by compound adjec i es by
con eying di e en aspec s o meaning: as many as wel e lexical- ela ional meanings

Lina Ru kienė44 D ižodžiai cons u i os e minai com sudu iniu can be exp essed by hese
būd a džiu iš eikš u šalu iniu dėmeniu
componen s. The e o e, he compound adjec i e can be acomponen s exp essed by compound
he widely used o he nomina ion o concep s in he ield o cons uc ion.
Compound adjec i es deno ing a dis inc i e ea u e o an abs ac o conc e e hing
in e ms o i s composi ion s and ou om o he s by hei quan i y: he seconda y
adjec i es ha e his meaning in he case o as many as 45.70% o he e ms collec ed in he
s udy. This meaning is inhe en in he seconda y componen s comp ending he e ms o
di e en hema ic g oups: names o s uc u es, hei pa s, and cons uc ions (daugiaaukš ė
aikš elė, d i ėmis langas), abs ac names (daugiaciklis pa a umas, daugiapakopis ežimas), and
in e media e cons uc ion p oduc s (daugiasluoksnis ka onas, plona ielis inklelis). A o al o
13.22% o he seconda y componen s modi ying he main componen s o he e ms om he
hema ic g oups o s uc u es, hei pa s and cons uc ions, and in e media e cons uc ion
p oduc s speci y some p ope y o o m (pusapsk i ė a ka, pusap alis langas; aš uoniakampė
ply elė, ke u kampė len u ė). Fewe seconda y componen s desc ibe a pa o a dis inc i e
as ene (11.15%) o a dis inc i e pa (7.17%). E en ewe compound adjec i es used as
seconda y componen s designa e a po en ial p ope y (4.94%), a machine ope a ing p ope y
(4.78%), a s uc u al p ope y (3.50%), du a ion o an abs ac hing (2.55%), a subs ance a
ce ain amoun o which cons i u es he main subs ance (1.91%), and he p ope y expe ienced
h ough senses (1.11%). Compound adjec i es a e leas commonly used o deno e he me hod in
which an objec is made (0.48%). Fo ma ion o compound adjec i es comp ending wo-wo d
cons uc ion e ms ollow en wo d- o ma ion pa e ns. Fou o hem a e mos p oduc i e:
adjec i e→noun, nume al→noun, noun→ e b and ad e b←/→noun. A numbe o compound adjec i es
al cons i uen s a e domina ed by an onymic adjec i es plonass o as, žemasaukš as, as well as
adjec i es s ambus, s a us, uščias. Mos o he nume ical cons i uen s a e based on he
used as seconda y componen s a e o med using he same ini ial cons i uen s. Adjec i-
nume als om one o ou , while mos o he ad e bial elemen s ely on he ad e b mui o. Qui e
a ew o he ini ial cons i uen s o compound adjec i es ea u e ad e bs, such as apidamen e,
ilgai, pouco, umpai. A endency o a i icially expand such g oups in dic iona ies is obse ed.
As di e en deno a a o he ield o cons uc ion may demons a e he same p incipal
p ope ies, he e is a endency in cons uc ion e minology o exp ess speci ic
componen s by he same compound adjec i es. The mos widesp ead e minological
a ibu es in cons uc ion e minology a e compound adjec i es mul idiasluoksnis, -ė,
čiakampis, -ė, d isluoksnis, -ė, plonasienis, -ė, uščia idu is, -ė, iengubas, -a, ienpusis, -ė,
s ailgalaikis, -ė, smulkiag ūdis, -ė, s ambiag ūdis, -ė. Ob iously, such e ms a e easy o
emembe and con enien o use, bu he e a e ce ain doub s ha o he lexical uni s may
be unde used in his case.
Recebido 2022-08-26
Lina Ru kienė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail lina. u [email protected]