scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Axel Holvoet, Rolandas Mikulskas (red.). „Gramatinių funkcijų prigimtis ir raiška“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Axel Holvoet, Rolandas Mikulskas (red.). „Gramatinių funkcijų prigimtis ir raiška“

Author: Artūras Judžentis
Year: 2009
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/327/392
A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. G ama ícios
unções na u eza e aiška 337 AXEL
HOLVOET, ROLANDAS MIKULSKAS (RED.)
GRAMATINI FUNCCIJ PRIGIMTIS
RAIŠKA
Vilnius: Vilniaus uni e si as, Asociação Academia Salensis, 2009, 202 (+2) p., ISBN
978-9955-33-466-8 [Ac a Salensia 1] Axelio Hol oe o e Rolando Mikulsko p epa as
cole inho de a igos p eenda eo iais a uais pesquisas g ama icas da língua
li uãs, o ma i a 2006 m. nus ojus i pa a a sé ie de li os de abalhos
g ama icos da língua li uãs. Nele publicados a igos baseiam-se em 2008 m.
e a ą Rokiškio dis i o Salų kaimo d a e ealizadas kalbo y os escola de e ão
eó ica g amá ica na secção ecaladas. Rinkinho cons i ui cinco au o es de seis
a igos. Em elas especi ica-se e desen ol e-se li os de abalhos g ama ícos
da língua Li uânica es abelecida na sanda os g ama icales da língua Li uânica.
Os a igos esc i os em di e en es undamen os eó icos, po ém eles unem a
emá ica das pa es do enunciado e p ocu is eno a a ual da língua li uãs
me odiká de pesquisas.
In oduci i o a igo de Axelio Hol oe o A gumen os hie a chijos e g ama icas
unções a eo ia ge al das pa es do enunciado elacionama com ac uais
p oblemas das pa es do enunciado da língua Li uânia, abo am-se p incipais
e mos. Em ez do e mo da pa e da sen ença habi ual pa a alo o a li uana,
que éąs pe nelyg comum e ne iena eikšmiškas (p. 1), opciona-se e con inua na
coleção usado o e mo da unção g ama ical (no s e ele não em odos os
aspec os pa ogąsus). Ap a iam-se undamen ais a inho, a dazodia, sen inio
conce ocos, g ama inių unções elação com seman icas e p agma icas
unções. Dis inguem-se á ios ipos de concepção de unções g ama icas: umas
conside adas p imá ias, neiš es inas (au o iaus elas chamadas p imi y ias), e
ou as de es inas. Ul imamen e de inições e eg as de dedução mui o dependem
de gene esnių eó icos pažiū ų. A segui o au o e isa algumas di e en es
eó icas g amá ica escolas da escola ap esen ada g ama icas unções
concei os: con igu ū acinę ( isão p imei o ep esen ada gene a i es
g ama icas), empi icamen e o ien ados (Lucieno Tesnie eʼo s uk ū inę
sin aksę, eliacinę g ama iką, p o o ípicos de inições, a dažodžių acessibilidade sin aksinėms
338 KALBOS KULTŪRA | 82 ope ações (angl. accessibili y) baseadas) e
seman ís icas uncionalidades pa em ąsias. Depois des a umpos, mas
mui o in o ma i os esumos da eo ia ge al das pa es do enunciado
e o námos à língua li uãs e b e emen e abo da-se p oblema ica das pa es
do enunciado anks esniços abalhos da sin aksês da língua li uânica. A maio
pa e da a enção des ina-se Daba inės lie u ių kalbos g ama ikai.
C i icamen e discussam-se mú ua in e ligação sin acsico yšio e
ha monização concei os, pelas quais nesses abalhos baseia classi icação de
pa es sen inio. Toliau a igo s ab elė a aos li os da sé ie de ob as
g ama ícas da língua Li uânia, especialmen e dé i a g ama izadas unções1,
es abelecida concepção das pa es do sen inho e exilškin i suas eo iniai
undamen os. No inal do a igo subme em-se ac ualiais ques ões de es udo
das pa es do enunciado: do obje o indi ec o, do sujei o e do objec o sinais de
apa samen o, cen ines e pe i e ines unções g ama icas di ies.
An as a igo de Axelio Hol oe o Di uziniai sujei os e obje os es ei amen e
elacionado não só com o p imei o, mas e com o mencionê o conjun o de ob as de
sé ie g ama icalas da língua Li uânia des inadas a p oblemas das pa es do
enunciado. Inicialmen e, o a igo abo da alguns discussões susci an es kilmininku
eiškiamo sujei o casos (com a dininku nãojujan e e a ijujan e kilmininkinis
sujei o e elação do úl imo com obje o emimesnio). A segui são analisados
semelhan es casos de inde inibilidade na sen ença de a ibuição de unção de
obje o di e o (di e o he mininkino obje o, galininkinio k an i ika o iaus ou
sa a ankiško obje o inde inibilidade e segundo aeilio caso de obje o di e o em
di anzi i ias cons uções). Sepa adamen e le an a-se e a a-se ques ão
sob e s a us dos obje os indi e os da língua li uãs. Jį esol endo unde inėž os
casos de a ibuição de obje o di anzi y inės sanda os sakiniuose o e ece-se
designa pi maeilius e an aeilius (ou deg ademin uosius) obje os, abo dadas
pas a ųjų peculia idades. Co esponde elmen e designam-se e secund aeilhas
sujei as. Naudininku eiškiamus e eiksmažodžių a gumen us žyminčius
subjek us no a igo suge e-se chama k azisubjek ais. Po exemplo, aseinha
Jonui pagailo amigo o e ece-se designa u ilizado ku sinalimen o in anzi y inio
ad e bozio k azisubjek ą Jonui e kilmininku eiškiamą an aeilį subjek ą d augo.
Vienin eliai nesubjek iniai naudininku eiškiami eiksmažodžio a gumen ai, po
exemplo, naudininkas Jonas sakinyje ajuda seus pais, chamados k azi iesioginiais
objek ais. S aipsnyje mui os no os, lingüo y oje li uanos neįp as os e não
quekė ų in e p e ações. Elas ap esen adas mui o concisamen e, mui as ezes
se baseando 1 Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas (ed.). G ama ís icos unções
y imai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 [Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 3].
A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. Na u ais de unções g ama icas e aiška 339
ipologicos a gumen os, po an o não semp e su icien emen e aiškios e de e ia
se adicionalmen e undamen adas e e i icadas no u u o. K is ina
Lena ai ės no a igo Tiesioginiai objek ai i di anzi y inių kons ukcijų
klausimas lie u ių kalboje examinam ques ões semelhan es como e an es dele
esumiu-se no a igo A. Hol oe o, po ém baseama-se nou os undamen os
eó icos, po an o e conclusões di e en es. De odo, p imei o a igo abo da-se
o concei o de obje o di e o e seus c i é ios de de e minação no alo y o
Li uãos. Pa ei ada análise é sucusa, mas p ecisa e insjal gi. Ou ip negu cadaise
Vy au o Amb azo, exigu io es i amen e sepa a sen inhinha sin aksína e
seman ína es u u a ní eis2, obje o (e em ge al pa e da sen inha) é p opos o
pe cebe como dois ní el de análise da língua seman inį e mo osin aksinį
( aiškos) ab angen e g ama icana unção (plg. p. 71). Com base Sebas iano
Shaumyano aplicacine g ama ika, os obje os di e os é p opos o asigna endo
em con a p edika o anzi y umą, que pa icipa do p ocesso p incipal de
p edikação e pe mi e su o mula o dėsnius da o mação do enunciado. Au o ė
dis ingue á ios ní eis de p edicação e isso se elaciona com a g amá ica
uncional de Simono Diko camoksniuo āja seman ine es u u a do enunciado,
ap esen ado Agnieszko Rembiałkowskos a igo. Abejonios causou sen ença
Paikas bem algo košę analizė (p. 78): au o ės dis inguidos ope andas algo e
esul adoando bem algo e ope andas košę (e não algo košę) e esul adoando bem
algo košę. Toliau no a igo bem explicadas anglakalbės kalbo y os indi ec o
obje o (angl. di ec objec ) e lie u ių kalbo y os indi ec o suplemen á io noção
di e umai. Ne ie ais obje os dos li uãos alboje no a igo изnag inė i não ão
nuodugniai como di e iniai, es e es udo laiky inas p elimina iu. No en an o opinião
po mo i o não necessí aio dos li uãos ala bo des inados di anzi y ines
cons uções con ince. No inal do a igo di e en es undamen os eó icos
denag inados alguns keblesni casos de a ibuição de pa es sen inianas albeias
li uanas. À pe gun a, se pode p edicado pe mi i d ejopą escolha do obje o
di e o, au o ė esponde nega i amen e, po ém al espos a não pa ece
su icien emen e undamen ada. S eikin ina au o ės nuos a a análise de
sin aksinių eiškinių lie u ių kalbos em i ipologiniais duomenimis.
Embo a o a igo de Rolando Mikulsko Daik a a dinės apozicijos aidmuo an inės p edikacijos
aiškoje do au o io seja ap esen ado como diskusinis de ido p iedėlinių daik a a dinių azių
su jung uku como e e enções e unkções, 2 Plg. Vy a u a s A m b a z a s. Une ai do sakinio
sin aksinas e seman inas es u u as da língua Li uânia. Li u ians kalbo y os klausiai 25:
Lie u ių kalbos sin aksės y inėjimai, 1986, 444.
340 KALBOS KULTŪRA | 82 po ém nele a a-se onde kas amplnė p oblema
ipologia de p iedėlių da língua li uânica, semân ica, p agma ikos e sin aksės
sąweika. Fo nece-se c í ica adicional da noção do p e ixo linguo y oje
li uanos, jus i icada a escolha do e mo apozição. Com base nos abalhos de
linguís ica dos au o es ociden ais dis inguem duas espécies de apozição
daik a a dina glaudžioji e li es oji, a a-se de cada uma delas e e ência,
dėmenų unções e mú uo sin aksiniai elacionamen os, a ibuição pa e
sen encial. A igo mais ak ualus e em mui os aspec os de no a o iško. O
au o e e que ence uma nemaža angliškos especialíssima e miniação
pe eikimo Li u iškame ex o di iculdões, al ez po causa de isso luga es o
ex o di icilmen e lei omo. Es e a igo da coleção pa icula men e
es ei amen e elacionado com emp ensas publicações e discussões da no a
escola g ama ical da língua li uânica.
Bene pelo menos eó icos conside s amen os Ju gio Pake io no a igo
Bū inųjų p edika y ų žymėjimas lie u ių kalbos eiksmo pa adinimo
kons ukcijās. Com base nos dados exyno da Daba inės lie u ių kalbos, nele
isnag inizada daik a a dinių p eesagos -imas -ymas edinių, einančių eiksnio ou
suplemen inio p edika y ais, linksnių konku encija. Nunciado que em
gene ininha alboje no mine conside ada da ha monização com ação ou
complemen á io aleg niu es a égia é apnia. Mais eqüen emen e
in es igados p edika y ai eiškiami įnagininku segundo exemplo de
cons uções comuni á ias ou de ido polinkio įnagininką apibend in i como
specialų p edika y ų linksnį. O abalho execu ado me odicamen e, as conclusões bem undamen adas.
Agnieszka Rembiałkowska no a igo Li u iões de língua li e u ilizado es e
p edikação ní eis o nece uma boa in e p e ação dos u ilizado es li es da
língua li uânica an e io es e mais ecen es es udos umj algą. De e-se
conco da à au o a, que exaamias análises, de uma pa e, ab angendo odos os
li es u ilizado es como uma ce a mo osin aksinį enôma, de ou a pa e,
di e enciioianças ipos de li es u ilizado es não só con ac uais eikšmiųindu,
mui o al a base (p. 149). Toliau explici am-se eó icos undamen os
in e p e ação dos li es usuá ios de Simono Diko uncional g ama ica pe mi a
camoksniuo osios seman ines es u u a sakinio samp a a. Finalmen e, no
a igo passa-se pa a a abe ó ia me odologia de aplicação das línguas li uanas
aos ipos de li es u ilizado es de e mina . In elizmen e, es a pa e do a igo
mui o casuka. Empi icas p ocedimen os no ynių ipos es i discu i i
p obėgšmais, e alguns deles ( ela i ização e licenzija imas) icou de odo
impaaixkin i. Mui o al a de exemplos de aplicação de es s. Tal ez po isso o
a igo não enha conclusões, só as obse ações de ence amen o. Neles a i ma-se que ipos de usuá ios lib ões de línguas li uãs
A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. G ama ís icos unções na u eza e aiška 341 pode
se associados com di e en es sen inio p edikação camaksniaes. Es e
a i mação undamen a e de alhadamen e desc e e u u os abalhos de
a e a. Uma opiausių línguas li uãs esc e am eó icas abalhos de g amá ica
p oblemas e minija. Re isou-amojada no li o mui os no os e mos. Juos ajuda
encon a sob comum de odos os a igos da li e a u a lis a inse idas de
e mos Li u iškų, la yniškų e angliškų odyklės. Em mui os casos e mininai
escolhe em ykusiai. Alguns deles já o am usados em an e io es desses
mesmos au o es em abalhos. No en an o, uma ou a co espondência de
e mos inglêses causou dú idas. Te minas p imi y ios seman á ias unções (p. 5
e em dian e) pa ece inadequado po causa da pala a p imi y us signi icância
nega i a a spal io língua Li uânia. Tal ez nes e caso melho encaixassem
p imá ias, undamen ais unções seman ís icas? Po essa mesma azão não
pa ece o almen e adequado e mo downg aded p edica ion co esponden e
sin acsicamen e deg adin a p edikacija (p. 34). Tal ez aqui ik ų de ní el mais
baixo (a ango) p edikacija, inalmen e, an inė (ou šalu inė) p edikacija
( alando sob e compos o sen inho); ainda plg. pazemin asis in anzi y inis
sujeas (p. 63) e e c. As pala as in e nacionais con ola , kon olę na língua
li uanas são adqui idas signi icados, não o almen e co esponden es aos ingles
o con ol, con olle signi icados, po an o as suge i ia oca em ais di ados
como [subjek iniai naudininkai] con ola e lexi ização (p. 61) e ne odo
an e io men e mencionadas quasi-subje os ca ac e ís icas de e lexi izações
(p. 63). Tal ez nes es casos bas ak as simplesmen e jie podem se e lexi izados
ou jie cons i uem e lexi ines cons uções e k azisubje os peculia es
e lexi izações ou k azisubje os peculia es e lexi ines cons uções.
Li u iamen e nãoklandu esc e e , que an inė unção uždedama an pi minės (p.
81, pos e io men e já sem kabučių). O e mo inglês depu a i e bene icia y
ex o e aduz-se não exa amen e como subadujan e ecipien a (p. 154), e mo
mis o odyklėje: subaduçadois bene icien as (p. 199). Edwa do Keenano e
Be na do Com ie e mui obliqueness hie a chy p opos o co espondência
a dažodžių hie a chija pe dėm comum e po isso ne ikslus (plg. p. 15, 37), e e m
noun ph ase accessibili y hie a chy li e al co espondência ( a dažodžių)
hie a chia da acessibilidade (p. 15) pa ece al amos enca explicado a noção de
acessibilidade (p ieinam á ias ope ações sin ác icas, plg. p. 15). Em odo o li o é
usado seman inas unção (ou aleg nio) nomeamen o ekspe ience is (p. 48 e
ou ou ): al ez língua po uguesa melho ik ų ekspe ien as (plg. pa ien as,
bene icien as...)? P es igiam e mis p edika iniai ėmai (angl. ames) (p. 160),
po ém aqui mesmo esc e e ėmas: esse daik a a dis língua li au es signi icado
laipsnis, limi os usado só

342 KALBOS KULTŪRA | 82 o mas mul iskai os, po an o mesmo e u in
omenyje um eiksmažodį a o ina ėmai.
P is a ando S. Diko unkcinę g ama iką sumanamen e ap o ei ado
an e io men e sob e ela esc e endo Vi o Labučio e minis: alguns deles
pe im i (p z., išplės inė p edikacija, angl. ex ended p edica ion), ou os
pa iksli a , например., ie oj žie ės p edikacija p opos a še dinė p edikacija
(plg. angl. co e p edica ion), ie oj coisas padė is elemen a y si ua ion (plg.
angl. s a e o a ai s). En e e edam-se ope ado es (angl. ope a o s) e
palydo ų (angl. sa elli es) e mos, po ém o úl imo não o na-se necessá io
sa iskinamasi di e o de ido ao sa éli e. Liko nãoaaexplicada Keeso Henge eldo
e minos Li u iškų a i ikmenų (seman inių lygmenų) ep esen acinis e
in e pe sonalinis plano ab ang is (p. 160). Neapsižiū ė a, que odos esses
e mos de g amá ica uncional não en a am em odyklę. O conjun o de
a igos es á bem p epa ado. No en an o e nele oco e indesejá el e mos de
a ijamen o, ex: an inė dupla unkcija e an inė d isluoksnė unkcija (p. 84).
Alguns e mos não undamen ai umas ocasiões esc e em kabu ėse, e nou os
sem eles. Finalmen e, isnašos (e deles nes a compilação mui os) e paglapias
nume ação exp impidi mui o mažu š i u isso apsugena lei a . Knyga
G ama inių unkcijų p igim is i aiška eo ine lie u ių kalbos g ama ika
besidominčiam lei ei ojui o necem mui os no os minčių, e seu diskūdis pobūdis
es imula a polemizua , busca no as soluções, e i ica e ejei a ou de no o
undamen a anks esnius. Nes a coleção de a igos encamo a começa uma
no a sé ie de publicações des inadas a abalhos eó icas de alo y os Ac a
Salensia. Quisi deseja -se, que e ou os li os da no a sé ie ossem ão in e essan es e de ão bom ní el cien í ico, como e aqui b e emen e esumi g oji.
2009 Recebido 12 11
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Ins i u o das línguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]