scieee Open visual document viewer

Axel Holvoet, Rolandas Mikulskas (red.). „Gramatinių funkcijų prigimtis ir raiška“

Artūras Judžentis

Full text

A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. G ama ícios unções na u eza e aiška 337 AXEL HOLVOET, ROLANDAS MIKULSKAS (RED.) GRAMATINI FUNCCIJ PRIGIMTIS RAIŠKA Vilnius: Vilniaus uni e si as, Asociação Academia Salensis, 2009, 202 (+2) p., ISBN 978-9955-33-466-8 [Ac a Salensia 1] Axelio Hol oe o e Rolando Mikulsko p epa as cole inho de a igos p eenda eo iais a uais pesquisas g ama icas da língua li uãs, o ma i a 2006 m. nus ojus i pa a a sé ie de li os de abalhos g ama icos da língua li uãs. Nele publicados a igos baseiam-se em 2008 m. e a ą Rokiškio dis i o Salų kaimo d a e ealizadas kalbo y os escola de e ão eó ica g amá ica na secção ecaladas. Rinkinho cons i ui cinco au o es de seis a igos. Em elas especi ica-se e desen ol e-se li os de abalhos g ama ícos da língua Li uânica es abelecida na sanda os g ama icales da língua Li uânica. Os a igos esc i os em di e en es undamen os eó icos, po ém eles unem a emá ica das pa es do enunciado e p ocu is eno a a ual da língua li uãs me odiká de pesquisas. In oduci i o a igo de Axelio Hol oe o A gumen os hie a chijos e g ama icas unções a eo ia ge al das pa es do enunciado elacionama com ac uais p oblemas das pa es do enunciado da língua Li uânia, abo am-se p incipais e mos. Em ez do e mo da pa e da sen ença habi ual pa a alo o a li uana, que éąs pe nelyg comum e ne iena eikšmiškas (p. 1), opciona-se e con inua na coleção usado o e mo da unção g ama ical (no s e ele não em odos os aspec os pa ogąsus). Ap a iam-se undamen ais a inho, a dazodia, sen inio conce ocos, g ama inių unções elação com seman icas e p agma icas unções. Dis inguem-se á ios ipos de concepção de unções g ama icas: umas conside adas p imá ias, neiš es inas (au o iaus elas chamadas p imi y ias), e ou as de es inas. Ul imamen e de inições e eg as de dedução mui o dependem de gene esnių eó icos pažiū ų. A segui o au o e isa algumas di e en es eó icas g amá ica escolas da escola ap esen ada g ama icas unções concei os: con igu ū acinę ( isão p imei o ep esen ada gene a i es g ama icas), empi icamen e o ien ados (Lucieno Tesnie eʼo s uk ū inę sin aksę, eliacinę g ama iką, p o o ípicos de inições, a dažodžių acessibilidade sin aksinėms 338 KALBOS KULTŪRA | 82 ope ações (angl. accessibili y) baseadas) e seman ís icas uncionalidades pa em ąsias. Depois des a umpos, mas mui o in o ma i os esumos da eo ia ge al das pa es do enunciado e o námos à língua li uãs e b e emen e abo da-se p oblema ica das pa es do enunciado anks esniços abalhos da sin aksês da língua li uânica. A maio pa e da a enção des ina-se Daba inės lie u ių kalbos g ama ikai. C i icamen e discussam-se mú ua in e ligação sin acsico yšio e ha monização concei os, pelas quais nesses abalhos baseia classi icação de pa es sen inio. Toliau a igo s ab elė a aos li os da sé ie de ob as g ama ícas da língua Li uânia, especialmen e dé i a g ama izadas unções1, es abelecida concepção das pa es do sen inho e exilškin i suas eo iniai undamen os. No inal do a igo subme em-se ac ualiais ques ões de es udo das pa es do enunciado: do obje o indi ec o, do sujei o e do objec o sinais de apa samen o, cen ines e pe i e ines unções g ama icas di ies. An as a igo de Axelio Hol oe o Di uziniai sujei os e obje os es ei amen e elacionado não só com o p imei o, mas e com o mencionê o conjun o de ob as de sé ie g ama icalas da língua Li uânia des inadas a p oblemas das pa es do enunciado. Inicialmen e, o a igo abo da alguns discussões susci an es kilmininku eiškiamo sujei o casos (com a dininku nãojujan e e a ijujan e kilmininkinis sujei o e elação do úl imo com obje o emimesnio). A segui são analisados semelhan es casos de inde inibilidade na sen ença de a ibuição de unção de obje o di e o (di e o he mininkino obje o, galininkinio k an i ika o iaus ou sa a ankiško obje o inde inibilidade e segundo aeilio caso de obje o di e o em di anzi i ias cons uções). Sepa adamen e le an a-se e a a-se ques ão sob e s a us dos obje os indi e os da língua li uãs. Jį esol endo unde inėž os casos de a ibuição de obje o di anzi y inės sanda os sakiniuose o e ece-se designa pi maeilius e an aeilius (ou deg ademin uosius) obje os, abo dadas pas a ųjų peculia idades. Co esponde elmen e designam-se e secund aeilhas sujei as. Naudininku eiškiamus e eiksmažodžių a gumen us žyminčius subjek us no a igo suge e-se chama k azisubjek ais. Po exemplo, aseinha Jonui pagailo amigo o e ece-se designa u ilizado ku sinalimen o in anzi y inio ad e bozio k azisubjek ą Jonui e kilmininku eiškiamą an aeilį subjek ą d augo. Vienin eliai nesubjek iniai naudininku eiškiami eiksmažodžio a gumen ai, po exemplo, naudininkas Jonas sakinyje ajuda seus pais, chamados k azi iesioginiais objek ais. S aipsnyje mui os no os, lingüo y oje li uanos neįp as os e não quekė ų in e p e ações. Elas ap esen adas mui o concisamen e, mui as ezes se baseando 1 Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas (ed.). G ama ís icos unções y imai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 [Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 3]. A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. Na u ais de unções g ama icas e aiška 339 ipologicos a gumen os, po an o não semp e su icien emen e aiškios e de e ia se adicionalmen e undamen adas e e i icadas no u u o. K is ina Lena ai ės no a igo Tiesioginiai objek ai i di anzi y inių kons ukcijų klausimas lie u ių kalboje examinam ques ões semelhan es como e an es dele esumiu-se no a igo A. Hol oe o, po ém baseama-se nou os undamen os eó icos, po an o e conclusões di e en es. De odo, p imei o a igo abo da-se o concei o de obje o di e o e seus c i é ios de de e minação no alo y o Li uãos. Pa ei ada análise é sucusa, mas p ecisa e insjal gi. Ou ip negu cadaise Vy au o Amb azo, exigu io es i amen e sepa a sen inhinha sin aksína e seman ína es u u a ní eis2, obje o (e em ge al pa e da sen inha) é p opos o pe cebe como dois ní el de análise da língua seman inį e mo osin aksinį ( aiškos) ab angen e g ama icana unção (plg. p. 71). Com base Sebas iano Shaumyano aplicacine g ama ika, os obje os di e os é p opos o asigna endo em con a p edika o anzi y umą, que pa icipa do p ocesso p incipal de p edikação e pe mi e su o mula o dėsnius da o mação do enunciado. Au o ė dis ingue á ios ní eis de p edicação e isso se elaciona com a g amá ica uncional de Simono Diko camoksniuo āja seman ine es u u a do enunciado, ap esen ado Agnieszko Rembiałkowskos a igo. Abejonios causou sen ença Paikas bem algo košę analizė (p. 78): au o ės dis inguidos ope andas algo e esul adoando bem algo e ope andas košę (e não algo košę) e esul adoando bem algo košę. Toliau no a igo bem explicadas anglakalbės kalbo y os indi ec o obje o (angl. di ec objec ) e lie u ių kalbo y os indi ec o suplemen á io noção di e umai. Ne ie ais obje os dos li uãos alboje no a igo изnag inė i não ão nuodugniai como di e iniai, es e es udo laiky inas p elimina iu. No en an o opinião po mo i o não necessí aio dos li uãos ala bo des inados di anzi y ines cons uções con ince. No inal do a igo di e en es undamen os eó icos denag inados alguns keblesni casos de a ibuição de pa es sen inianas albeias li uanas. À pe gun a, se pode p edicado pe mi i d ejopą escolha do obje o di e o, au o ė esponde nega i amen e, po ém al espos a não pa ece su icien emen e undamen ada. S eikin ina au o ės nuos a a análise de sin aksinių eiškinių lie u ių kalbos em i ipologiniais duomenimis. Embo a o a igo de Rolando Mikulsko Daik a a dinės apozicijos aidmuo an inės p edikacijos aiškoje do au o io seja ap esen ado como diskusinis de ido p iedėlinių daik a a dinių azių su jung uku como e e enções e unkções, 2 Plg. Vy a u a s A m b a z a s. Une ai do sakinio sin aksinas e seman inas es u u as da língua Li uânia. Li u ians kalbo y os klausiai 25: Lie u ių kalbos sin aksės y inėjimai, 1986, 444. 340 KALBOS KULTŪRA | 82 po ém nele a a-se onde kas amplnė p oblema ipologia de p iedėlių da língua li uânica, semân ica, p agma ikos e sin aksės sąweika. Fo nece-se c í ica adicional da noção do p e ixo linguo y oje li uanos, jus i icada a escolha do e mo apozição. Com base nos abalhos de linguís ica dos au o es ociden ais dis inguem duas espécies de apozição daik a a dina glaudžioji e li es oji, a a-se de cada uma delas e e ência, dėmenų unções e mú uo sin aksiniai elacionamen os, a ibuição pa e sen encial. A igo mais ak ualus e em mui os aspec os de no a o iško. O au o e e que ence uma nemaža angliškos especialíssima e miniação pe eikimo Li u iškame ex o di iculdões, al ez po causa de isso luga es o ex o di icilmen e lei omo. Es e a igo da coleção pa icula men e es ei amen e elacionado com emp ensas publicações e discussões da no a escola g ama ical da língua li uânica. Bene pelo menos eó icos conside s amen os Ju gio Pake io no a igo Bū inųjų p edika y ų žymėjimas lie u ių kalbos eiksmo pa adinimo kons ukcijās. Com base nos dados exyno da Daba inės lie u ių kalbos, nele isnag inizada daik a a dinių p eesagos -imas -ymas edinių, einančių eiksnio ou suplemen inio p edika y ais, linksnių konku encija. Nunciado que em gene ininha alboje no mine conside ada da ha monização com ação ou complemen á io aleg niu es a égia é apnia. Mais eqüen emen e in es igados p edika y ai eiškiami įnagininku segundo exemplo de cons uções comuni á ias ou de ido polinkio įnagininką apibend in i como specialų p edika y ų linksnį. O abalho execu ado me odicamen e, as conclusões bem undamen adas. Agnieszka Rembiałkowska no a igo Li u iões de língua li e u ilizado es e p edikação ní eis o nece uma boa in e p e ação dos u ilizado es li es da língua li uânica an e io es e mais ecen es es udos umj algą. De e-se conco da à au o a, que exaamias análises, de uma pa e, ab angendo odos os li es u ilizado es como uma ce a mo osin aksinį enôma, de ou a pa e, di e enciioianças ipos de li es u ilizado es não só con ac uais eikšmiųindu, mui o al a base (p. 149). Toliau explici am-se eó icos undamen os in e p e ação dos li es usuá ios de Simono Diko uncional g ama ica pe mi a camoksniuo osios seman ines es u u a sakinio samp a a. Finalmen e, no a igo passa-se pa a a abe ó ia me odologia de aplicação das línguas li uanas aos ipos de li es u ilizado es de e mina . In elizmen e, es a pa e do a igo mui o casuka. Empi icas p ocedimen os no ynių ipos es i discu i i p obėgšmais, e alguns deles ( ela i ização e licenzija imas) icou de odo impaaixkin i. Mui o al a de exemplos de aplicação de es s. Tal ez po isso o a igo não enha conclusões, só as obse ações de ence amen o. Neles a i ma-se que ipos de usuá ios lib ões de línguas li uãs A. HOLVOET, R. MIKULSKAS. G ama ís icos unções na u eza e aiška 341 pode se associados com di e en es sen inio p edikação camaksniaes. Es e a i mação undamen a e de alhadamen e desc e e u u os abalhos de a e a. Uma opiausių línguas li uãs esc e am eó icas abalhos de g amá ica p oblemas e minija. Re isou-amojada no li o mui os no os e mos. Juos ajuda encon a sob comum de odos os a igos da li e a u a lis a inse idas de e mos Li u iškų, la yniškų e angliškų odyklės. Em mui os casos e mininai escolhe em ykusiai. Alguns deles já o am usados em an e io es desses mesmos au o es em abalhos. No en an o, uma ou a co espondência de e mos inglêses causou dú idas. Te minas p imi y ios seman á ias unções (p. 5 e em dian e) pa ece inadequado po causa da pala a p imi y us signi icância nega i a a spal io língua Li uânia. Tal ez nes e caso melho encaixassem p imá ias, undamen ais unções seman ís icas? Po essa mesma azão não pa ece o almen e adequado e mo downg aded p edica ion co esponden e sin acsicamen e deg adin a p edikacija (p. 34). Tal ez aqui ik ų de ní el mais baixo (a ango) p edikacija, inalmen e, an inė (ou šalu inė) p edikacija ( alando sob e compos o sen inho); ainda plg. pazemin asis in anzi y inis sujeas (p. 63) e e c. As pala as in e nacionais con ola , kon olę na língua li uanas são adqui idas signi icados, não o almen e co esponden es aos ingles o con ol, con olle signi icados, po an o as suge i ia oca em ais di ados como [subjek iniai naudininkai] con ola e lexi ização (p. 61) e ne odo an e io men e mencionadas quasi-subje os ca ac e ís icas de e lexi izações (p. 63). Tal ez nes es casos bas ak as simplesmen e jie podem se e lexi izados ou jie cons i uem e lexi ines cons uções e k azisubje os peculia es e lexi izações ou k azisubje os peculia es e lexi ines cons uções. Li u iamen e nãoklandu esc e e , que an inė unção uždedama an pi minės (p. 81, pos e io men e já sem kabučių). O e mo inglês depu a i e bene icia y ex o e aduz-se não exa amen e como subadujan e ecipien a (p. 154), e mo mis o odyklėje: subaduçadois bene icien as (p. 199). Edwa do Keenano e Be na do Com ie e mui obliqueness hie a chy p opos o co espondência a dažodžių hie a chija pe dėm comum e po isso ne ikslus (plg. p. 15, 37), e e m noun ph ase accessibili y hie a chy li e al co espondência ( a dažodžių) hie a chia da acessibilidade (p. 15) pa ece al amos enca explicado a noção de acessibilidade (p ieinam á ias ope ações sin ác icas, plg. p. 15). Em odo o li o é usado seman inas unção (ou aleg nio) nomeamen o ekspe ience is (p. 48 e ou ou ): al ez língua po uguesa melho ik ų ekspe ien as (plg. pa ien as, bene icien as...)? P es igiam e mis p edika iniai ėmai (angl. ames) (p. 160), po ém aqui mesmo esc e e ėmas: esse daik a a dis língua li au es signi icado laipsnis, limi os usado só 342 KALBOS KULTŪRA | 82 o mas mul iskai os, po an o mesmo e u in omenyje um eiksmažodį a o ina ėmai. P is a ando S. Diko unkcinę g ama iką sumanamen e ap o ei ado an e io men e sob e ela esc e endo Vi o Labučio e minis: alguns deles pe im i (p z., išplės inė p edikacija, angl. ex ended p edica ion), ou os pa iksli a , например., ie oj žie ės p edikacija p opos a še dinė p edikacija (plg. angl. co e p edica ion), ie oj coisas padė is elemen a y si ua ion (plg. angl. s a e o a ai s). En e e edam-se ope ado es (angl. ope a o s) e palydo ų (angl. sa elli es) e mos, po ém o úl imo não o na-se necessá io sa iskinamasi di e o de ido ao sa éli e. Liko nãoaaexplicada Keeso Henge eldo e minos Li u iškų a i ikmenų (seman inių lygmenų) ep esen acinis e in e pe sonalinis plano ab ang is (p. 160). Neapsižiū ė a, que odos esses e mos de g amá ica uncional não en a am em odyklę. O conjun o de a igos es á bem p epa ado. No en an o e nele oco e indesejá el e mos de a ijamen o, ex: an inė dupla unkcija e an inė d isluoksnė unkcija (p. 84). Alguns e mos não undamen ai umas ocasiões esc e em kabu ėse, e nou os sem eles. Finalmen e, isnašos (e deles nes a compilação mui os) e paglapias nume ação exp impidi mui o mažu š i u isso apsugena lei a . Knyga G ama inių unkcijų p igim is i aiška eo ine lie u ių kalbos g ama ika besidominčiam lei ei ojui o necem mui os no os minčių, e seu diskūdis pobūdis es imula a polemizua , busca no as soluções, e i ica e ejei a ou de no o undamen a anks esnius. Nes a coleção de a igos encamo a começa uma no a sé ie de publicações des inadas a abalhos eó icas de alo y os Ac a Salensia. Quisi deseja -se, que e ou os li os da no a sé ie ossem ão in e essan es e de ão bom ní el cien í ico, como e aqui b e emen e esumi g oji. 2009 Recebido 12 11 ARTŪRAS JUDŽENTIS Ins i u o das línguas Lie u ių P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]