MARIJA RAZMUKAITĖ

Instituto de la Lengua Lituana

SOBRE ALGUNOS OICÓNIMOS SUFIJADOS DE LITUANIA OCCIDENTAL

Diversos estudios de oicónimos muestran que en Lituania predominan los oicónimos de origen antroponímico. Están especialmente extendidas las formas llamadas pluralia tantum, es decir, nombres de lugares habitados formados a partir del plural de antropónimos, por ejemplo: Gedvilai aldea: Gedvilas antropónimo; Ivoškai aldea: Ivoškus antropónimo; Norkūnai aldea: Norkūnas antropónimo; Pleškaičiai aldea: Pleškaitis antropónimo, etc.

Se considera que, al reconstruir los estratos de la antroponimia de siglos pasados y la difusión o el área de distribución de algunos antropónimos, la oiconimia también podría resultar útil en casos concretos; al abarcar una capa de nombres bastante estable, puede haber conservado numerosos datos. Lo mismo podría decirse de los oicónimos sufijados en formas pl. tantum con las terminaciones -aičiai, -ėnai, -oniai (-onys) y -ūnai, formados a partir de antropónimos que contienen los sufijos patronímicos -aitis, -ėnas, -onis, -ūnas, cuya distribución en Lituania refleja también las áreas de distribución de los antropónimos con los sufijos mencionados (véase Razmukaitė 1993).

Para este estudio se han elegido casos menos frecuentes: concretamente, oicónimos sufijados formados a partir de antropónimos que contienen un afijo diminutivo o de significado similar. La difusión de antropónimos históricos con sufijos diminutivos y afectivos -elis, -elė, -ėlis, -ėlė (al igual que, por cierto, los que llevan los sufijos patronímicos -aitis, -ėnas, -onis ir -ūnas) fue examinada en el artículo de Vitalija Maciejauskienė La difusión de los sufijos antroponímicos lituanos en el siglo XVII (Maciejauskienė 1977). Los demás sufijos diminutivos y afectivos de antropónimos aquí mencionados, -(i)ukas, -ulis, -utis, algunos de los cuales también podrían ser de origen patronímico, no forman áreas de distribución más marcadas porque en aquel momento la autora solo disponía de esa cantidad de material documental.

El artículo estudia oicónimos de Lituania occidental, seleccionados de 15 distritos: Akmenė, Mažeikiai, Skuodas, Kretinga, Klaipėda, Plungė, Telšiai, Kelmė, Šilutė, Šilalė, Tauragė, Raseiniai, es decir, del área de los dialectos samogitios, y Jurbarkas, Joniškis y Šiauliai, es decir, del área de los dialectos aukštaitianos occidentales (LASŽ 1974, 1976; LAV

34

KALBOS KULTŪRA | 82

1925). El límite oriental de esta zona, a la altura de Virčiuvis (afluente del Lielupė), continúa luego por el Dubysa; el límite meridional es el Nėmunas.

Como ya se ha mencionado, el artículo trata de las formas pluralia tantum de oicónimos sufijados que proceden de antropónimos con un afijo diminutivo o similar. Así pues, en estos casos el morfema distintivo del oicónimo es un elemento estructural, pero no derivativo.

Los oicónimos se presentan por sufijos (en orden alfabético), empezando por el extremo noroccidental de Lituania y avanzando luego hacia el sur y el este.

-aliai

Distrito de Skuodas: 1 oic. (pueblo de Udrāliai: apellido *Udrālis, cf. apellido Udrà); distrito de Šilutė: 2 oic. (pueblo de Snū̄kaliai: apellido *Snukalis, cf. apellido Snukaitis; pueblo de Uogaliai: apellido *Uogalis, cf. apellidos Úoga, Uogėla); distrito de Akmenė: 1 oic. (pueblo de Latvāliai: apellido Latvālis); distrito de Plungė: 2 oic. (pueblo de Gudāliai: apellido *Gudalis, cf. apellidos Gùdas, Gudáitis; pueblo de Prūsāliai: apellido *Prūsalis, cf. apellidos Prúsas, Prūsáitis); distrito de Šilalė: 10 oic. (pueblo de Gerčāliai: apellido *Gerčalis, cf. apellidos Gerčas, Gerčys; pueblo de Kalvāliai: apellido *Kalvalis, cf. apellidos Kálvis, Kalváitis; pueblo de Kaštaunāliai: apellidos *Kaštaunalis, Kaštaunà, entre otros); distrito de Tauragė: 2 oic. (pueblo de Rūgāliai: apellido Rūgalis; pueblo de Vilnāliai: apellido *Vilnalis, cf. apellidos Vīlnius, Vilnónis); distrito de Telšiai: 2 oic. (Gomāliai: apellido *Gomalis, cf. apellidos Gómas, Gomýs; pueblo de Lenkāliai: apellido *Lenkalis, cf. apellidos Lénkas, Lenkáitis); distrito de Kelmė: 3 oic. (pueblo de Klibāliai: apellidos *Klibalis, Klìbas, Klībāvičius; pueblo de Vėžāliai: apellido *Vėžalis, cf. apellido Vėžėlis; pueblo de Žeimāliai: apellido *Žeimalis, cf. apellidos Žeimis, Žeimys); distrito de Raseiniai: 4 oic. (pueblo de Guikāliai: apellido *Guikalis, cf. apellido Gukalis; pueblo de Kempāliai: apellido *Kempalis, cf. apellidos Kempa, Kempė; pueblo de Kinčāliai: apellido *Kinčalis, cf. apellido Kinčius; pueblo de Macāliai: apellido *Macalis, cf. apellidos Macáitis, Macėlis).¹

-eliai²

Distrito de Skuodas: 1 oic. (pueblo de Vaiteliai: apellido Vaitėlis); distrito de Klaipėda: 3 oic. (pueblo de Kojėliai: apellido Kojėlis; pueblo de Mėželiai: apellido *Mėželis, cf. apellidos Meželis, Miežėlis; pueblo de Vaiteliai: apellido Vaitėlis); distrito de Šilutė: 11 oic. (pueblo de Jõneliai: apellido Jõnelis; pueblo de Kėbeliai: apellido Kėbelis; pueblo de Meiželiai: apellido Meižėlis, entre otros); distrito de Akmenė: 4 oic. (pueblo de Juodrėliai: apellido *Juodrelis, cf. apellidos Juodris, Juodrýs; pueblo de Kulveliai: apellido Kùlvelis; pueblo de Latvėliai: apellido Latvėlis; pueblo de Mančėliai: apellido *Mančelis, cf. apellido Mančius); distrito de Telšiai: 3 oic. (pueblo de Gaidėliai: apellido Gaidėlis; pueblo de Gaubėliai: apellido *Gaubelis, cf. apellido Gaubýs; pueblo de Gudėliai: apellido Gudėlis); distrito de Kelmė: 4 oic. (pueblo de Auksėliai: apellido Auksėlis;

Sobre los apellidos, véase LPŽ 1–2.

Se presentan también oicónimos con el morfema -el-, señalando que la alternancia -al- // -el- está documentada asimismo en los oicónimos de la zona occidental de los dialectos samogitios.

M. RAZMUKAITĖ. Apie kai kuriuos Vakarų Lietuvos priesaginius oikonimus

35

Pueblo de Gudėliai, 2 localidades: apellido Gudėlis; pueblo de Rutėliai: apellido Rutėlis); distrito de Raseiniai: 5 oic. (pueblo de Lankėliai: apellido Lankėlis; pueblo de Rinkšėliai: apellido Rinkšėlis; pueblo de Sargėliai: apellido Sargėlis, entre otros); distrito de Joniškis: 4 oic. (pueblo de Dameliai: *apellido *Damelis, cf. apellidos Dāmālis, Dāmulis; pueblo de Maželiai: apellido Mažėlis; pueblo de Rimšeliai: apellido Rimšėlis; pueblo de Staneliai: apellido Stanėlis); distrito de Šiauliai: 9 oic. (pueblo de Gudėliai: apellido Gudėlis; pueblo de Jauneliai: *apellido *Jaunelis, cf. apellido Jaunelovičius; pueblo de Kubeliai: *apellido *Kubelis, cf. apellido Kubelėvičius, entre otros).

–yčiai

Distrito de Skuodas: 1 oic. (localidad urbana de Barstýčiai: apellido *Barstytis, cf. apellido Barsteikà); distrito de Kretinga: 1 oic. (pueblo de Grabšyčiai (< *Grabštyčiai): apellido *Grabštytis, cf. apellido Grãbštas); distrito de Šilutė: 1 oic. (pueblo de Vìlkyčiai: apellido *Vilkyтис, cf. apellidos Vìlkas, Vilkaitis); distrito de Mažeikiai: 1 oic. (pueblo de Rėiovyčiai: apellido Réiovytis); distrito de Akmenė: 1 oic. (pueblo de Dilbyčiai: apellido *Dilbytis, cf. apellido Dilbitis); distrito de Plungė: 2 oic. (pueblo de Gãlvyčiai: apellido *Galvytis, cf. apellido Gálvičius; pueblo de Gelžyčiai: *Gelžytis, cf. apellidos Gelžius, Gelžaitis); distrito de Šilalė: 2 oic. (pueblo de Gãlvyčiai: apellido *Galvytis, cf. apellido Gálvičius; pueblo de Katyčiai: *Katytis, cf. apellido Katáitis); distrito de Telšiai: 2 oic. (pueblo de Gelžýčiai: *Gelžytis, cf. apellidos Gélžis, Gelžius; pueblo de Jaušýčiai: apellido *Jaušytis); distrito de Šiauliai: 1 oic. (pueblo de Gilyýčiai: *Gilyvtis, cf. apellidos Gilvičkas, Gilvýdis).

–ikai

Distrito de Šilutė: 3 oicónimos (Budrikai pueblo: Budrikas apellido; Jonikai pueblo: Jonikas apellido; Macikai pueblo: Macikas apellido); distrito de Kelmė: 1 oicónimo (Girnikai pueblo: Girnikas apellido); distrito de Šiauliai: 1 oicónimo (Čibrikai pueblo: *Čibrikas, cf. Čibiras apellido).

–ikiai

Distrito de Skuodas: 3 oicónimos (Áubrikiai pueblo: *Aubrikis, cf. Álbrikis apellido; Dilbikiai pueblo: Dilbikis apellido; Šaučikiai pueblo: *Šaučikis, cf. Šaučiukas apellido); distrito de Kretinga: 1 oicónimo (Šaučikiai pueblo: *Šaučikis, cf. Šaučiukas, Šaučikōvas apellido); distrito de Klaipėda: 4 oicónimos (Juodikiai pueblo: Juodikis apellido; Mėdikiai pueblo: Mėdikis apellido; Rumbikiai pueblo: *Rumbikis, cf. Rumbà, Rumbáitis apellido; Urbikiai pueblo: *Urbikis, cf. Ùrbikas apellido); distrito de Mažeikiai: 1 oicónimo (Urvikiai pueblo: Ùrvikis apellido); distrito de Akmenė: 1 oicónimo (Rudikiai pueblo: *Rudikis, cf. Rùdis, Rudė apellido); distrito de Plungė: 2 oicónimos (Bùdrikiai pueblo: Bùdrikis apellido; Krapštikiai pueblo: *Krapštikis, cf. Krapštà apellido); distrito de Telšiai: 2 oicónimos (Brėvikiai pueblo: *Brėvikis, cf. Brevis, Breivė apellido; Pėtrikiai pueblo: *Pėtrikis, cf. Pėtrikis apellido); distrito de Kelmė: 1 oicónimo (Jùdikiai pueblo: Judikis apellido); distrito de Joniškis: 3 oicónimos (Gaudikiai pueblo: *Gaudikis, cf. Gaudùtis apellido; Radikiai pueblo: Radikis apellido; Šilmikiai aldea: *Šilmikis, cf. Šilmaitis apellido).

36

KALBOS KULTŪRA | 82

-ūčiai

Distrito de Skuodas: 2 oicónimos (Geidučiai pueblo: Geidūtis apellido; Jazdučiai pueblo: Jazdūtis apellido); distrito de Kretinga: 5 oicónimos (Eitučiai pueblo: Eitūtis apellido; Gaudučiai pueblo: Gaudūtis apellido; Kašučiai pueblo: *Kašutis, cf. Kašulis apellido, etc.); distrito de Klaipėda: 5 oicónimos (Lankučiai pueblo: Lankūtis apellido; Legučiai pueblo: *Legutis, cf. Legutà apellido; Pleškūčiai pueblo: *Pleškutis, cf. Pleškus apellido, etc.); distrito de Šilutė: 4 oicónimos (Degūčiai pueblo: Degūtis apellido; Ramūčiai pueblo: Ramūtis apellido; Tvaskučiai pueblo: *Tvaskutis, cf. Tvaskà, Tvãskus apellido; Žemūčiai pueblo: *Žemutis, cf. Žemutaitis apellido); distrito de Mažeikiai: 2 oicónimos (Tvaskučiai pueblo: *Tvaskutis, cf. Tvaskà, Tvaskỹs apellido; Troškūčiai pueblo: *Troškutis, cf. Troškà apellido); distrito de Akmenė: 2 oicónimos (Ramūčiai pueblo: Ramūtis apellido; Viešučiai pueblo: *Viešutis, cf. Viešūnas apellido); distrito de Plungė: 5 oicónimos (Degūčiai pueblo: Degūtis apellido; Maldučiai pueblo: *Maldutis, cf. Maldáuskas, Meldūtis apellido; Narūčiai pueblo: Narūtis apellido, etc.); distrito de Šilalė: 7 oicónimos (Gerdučiai pueblo: *Gerdutis, cf. Gerdáitis apellido; Mišučiai pueblo: Mišūtis apellido; Šeručiai pueblo: Šerūtis apellido, etc.); distrito de Telšiai: 2 oicónimos (Degūčiai pueblo: Degūtis apellido; Skaudučiai pueblo: *Skაუდutis, cf. Skაუდas, Skaudỹs apellido); distrito de Kelmė: 12 oicónimos (Degūčiai pueblo: Degūtis apellido; Ejūčiai pueblo: *Ejutis, cf. históricamente Adams Eiutis nombre personal; Kirkūčiai pueblo: Kirkūtis apellido, etc.); distrito de Raseiniai: 7 oicónimos (Bakūčiai pueblo: Bakūtis apellido; Gintučiai pueblo: *Gintutis, cf. Gintautis apellido; Lakštūčiai pueblo: Lakštūtis apellido, etc.); distrito de Jurbarkas: 6 oicónimos (Ambručiai pueblo: Ambrūtis apellido; Eimūčiai pueblo: Eimūtis apellido; Klausūčiai pueblo: *Klausutis, cf. Klausas apellido, etc.); distrito de Joniškis: 3 oicónimos (Degūčiai pueblo: Degūtis apellido; Narsūčiai pueblo: Narsūtis apellido; Vaizgučiai pueblo: *Vaizgutis, cf. Váizgutas apellido); distrito de Šiauliai: 16 oicónimos (Augūčiai pueblo: Augūtis apellido; Auksūčiai pueblo: Auksūtis apellido; Birūčiai pueblo: Birūtis apellido, etc.).

-ūčiai

Distrito de Šilutė: 1 oicónimo (Sakūčiai pueblo: *Sakūtis, cf. Sākas, Sakūōtis apellido); distrito de Šilalė: 1 oicónimo (Gimbūčiai pueblo: Gimbūtis apellido).

-uičiai

Distrito de Klaipėda: 1 oic. (Maciūičiai, aldea: *Maciuitis, cf. Macỹs, Maciùkas, apellidos); distrito de Kelmė: 1 oic. (Meškūičiai, aldea: *Meškuitis, cf. Mēškis, Meškus, apellidos; además, cf. meškūitis «cría de oso, osezno»³); distrito de Joniškis: 1 oic. (Medikūičiai, aldea: *Medikuitis, cf. Mēdikis, Medikỹs, apellidos); distrito de Šiauliai: 1 oic. (Meškūičiai, aldea, caserío: *Meškuitis, cf. Mēškis, Meškus, apellidos).

³ Žr. LKŽ VIII 1970.

M. RAZMUKAITĖ. Apie kai kuriuos Vakarų Lietuvos priesaginius oikonimus

37

–uižiai

Distrito de Joniškis: 1 oic. (Rukužiai, aldea: *Rukužis, cf. Rukūža, apellido); distrito de Šiauliai: 1 oic. (Piktužiai, aldea: Piktužis, apellido).

–ukai

Distrito de Telšiai: 1 oic. (Ražiukai, aldea: *Ražiukas, cf. Ražys, Ražukas, Rožys, apellidos); distrito de Raseiniai: 1 oic. (Ribūkai, aldea: *Ribukas, cf. Ribáitis, Ribičkas, apellidos); distrito de Šiauliai: 1 oic. (Kasčiukai, aldea: Kasčiūkas, apellido).

–ukiai

Distrito de Šiauliai: 1 oic. (Eidūkiai, aldea: Eidūkis, apellido).

–uliai

Distrito de Klaipėda: 1 oic. (pueblo de Dauguliai: apellido Daugulis); distrito de Plungė: 1 oic. (pueblo de Bertuliai: apellido Bertulys); distrito de Šilalė: 1 oic. (pueblo de Griguliai: apellido Grigulis); distrito de Telšiai: 2 oic. (pueblo de Geruliai: apellido Gerulis; pueblo de Kinčiuliai: *Kinčiulis, cf. el apellido Kiñčius).

–užiai

Distrito de Klaipėda: 2 oic. (pueblo de Dargužiai: apellido Dargužis; pueblo de Mikūžiai: apellidos Mikūžis, Mikūžys); distrito de Šilutė: 1 oic. (pueblo de Anužiai: apellidos Anužis, Anužys); distrito de Kelmė: 2 oic. (pueblo de Bagūžiai: apellido Bagūžis; pueblo de Gedūžiai: *Gedu žis, cf. los apellidos Gėdžius, Gedūtis); distrito de Joniškis: 1 oic. (pueblo de Bitūžiai: *Bitūžis, cf. los apellidos Bitė, Bitis); distrito de Šiauliai: 1 oic. (pueblo de Pikūžiai: *Pikūžis, cf. los apellidos Pìkužas, Pikūtis).

Los datos presentados muestran que, en Lituania occidental, una gran proporción de los oicónimos cuyo elemento base termina en –aliai, –yčiai, –ikai, –ikiai, –uičiai, –ūčiai, –uižiai, –užiai se forma a partir de nombres personales (apellidos o apodos) que contienen en su estructura los afijos –alis, –ytis, –ikas, –ikis, –uitis, –utis, –uižis, –užis. No se trata de formaciones productivas, aunque aparecen en ciertas zonas compactas. Por ejemplo, los oicónimos en –yčiai se encuentran prácticamente en toda el área; solo faltan en los distritos de Klaipėda, Tauragė, Kelmė y Raseiniai. Los terminados en –ikiai aparecen en una zona compacta del área dialectal samogitia (los distritos de Skuodas, Kretinga, Klaipėda, Mažeikiai, Plungė, Telšiai, Kelmė y Šilalė), así como en el distrito de Joniškis; los terminados en –ūčiai, en los distritos de Šilutė y Šilalė; los terminados en –uičiai, en los distritos de Joniškis, Šiauliai y Kelmė; los terminados en –uižiai, en los distritos de Joniškis y Šiauliai; los terminados en –uliai, en el área de los distritos de Klaipėda, Plungė, Šilalė y Telšiai; y los terminados en –užiai, en los distritos de Klaipėda, Šilutė, Joniškis y Šiauliai.

En la zona mencionada se registraron: –aliai: 27 oic.; –eliai: 49 oic.; –yčiai: 10 oic.; –ikiai: 22 oic.; –uičiai: 4 oic.; –ūčiai: 78 oic.; con

38

KALBOS KULTŪRA | 82

–ūčiai: 2 oic.; –ukai: 3 oic.; –uliai: 5 oic.; –uižiai: 2 oic.; –užiai: 7 oic.

Algunos de los elementos estructurales analizados son más universales; por ejemplo, hay más oicónimos sufijados con –aliai, –ūčiai, –ukai, mientras que otros, por ejemplo los formados con –yčiai, –ikiai, –uičiai, –uižiai, –užiai, solo se encuentran en unos pocos distritos aislados. Es difícil determinar si estos formantes, heredados de nombres personales en uso o reconstruidos⁴, son innovadores o relictos, mientras no se hayan estudiado suficientemente los estratos antroponímicos; cabe señalar únicamente que los oicónimos con los formantes –yt– y –ik– están extendidos por casi todo el territorio de Lituania prusiana (cf. Razmukaitė 1994: 13–14).

ŠALTINIAI

LASŽ 1974, 1976: Lietuvos TSR administracinio-teritorinio suskirstymo žinynas 1, 2, Vilnius.

LAV 1925: Lietuvos apgyventos vietos, Kaunas.

LKŽ VIII 1970: Lietuvių kalbos žodynas, Vilnius.

LPŽ 1985, 1989: Lietuvių pavardžių žodynas 1, 2, Vilnius.

LITERATŪRA

G r i n a v e c k i e n ė E. 1991: Nevedusių vyrų (berniukų) pavardžių priesagos. – Lietuvių kalbos atlasas 3. Morfologija, Vilnius.

M a c i e j a u s k i e n ė V. 1977: Lietuvių asmenvardžių priesagų paplitimas XVII a. – Lietuvių kalbotyros klausimai 17, 159–168.

R a z m u k a i t ė M. 1993: Oikonimų, atsiradusių iš asmenvardžių su patroniminėmis priesagomis, paplitimas Lietuvoje. – Lietuvių kalbotyros klausimai 32, 133–165.

R a z m u k a i t ė M. 1994: Apie Prūsų Lietuvos oikonimų darybos formantus ir jų paplitimą. – Vakarų baltų kalbų ir kultūrų reliktai. Konferencijos tezės. Klaipėda, 13–14.

Gauta 2009 10 28

⁴ Lietuvių kalbos atlaso medžiaga rodo, kad priesagos –ukas, –utis, –ūtis, –utis ir –ytis, taip pat kaip –aitis ir –elis, tarmėse vartojamos nevedusių vyrų (berniukų) pavardėms sudaryti (žr. Grinaveckienė 1991: 117–120 ir žemėl. nr. 111).

M. RAZMUKAITĖ. Apie kai kuriuos Vakarų Lietuvos priesaginius oikonimus

39

ON SOME SUFFIXED OIKONYMS OF WESTERN LITHUANIA

S u m m a r y

The paper offers an overview of pluralia tantum oikonyms spread in western Lithuania and derived from personal names with the help of the diminutive suffixes –alis, –ytis, –ikas, –ikis, –ulis, –utis, –uižis, –utis, –užis. These are derivatives with the structural elements –aliai, –yčiai, –ikai, –ikiai, –uliai, –uičiai, –uižiai, –učiai, –užiai. The oikonyms have been collected from 15 districts of Western Lithuania: Akmenė, Mažeikiai, Skuodas, Kretingà, Klaipėda, Plùngė, Telšiai, Kėlmė, Šilùtė, Šilàlė, Tauragė, Raséiniai, roughly covering the area of Lowlanders (žemaičių) and Jùrbarkas, Jõniškis and Šiauliai, or the area of Western Highlanders (aukštaičių). The results of the investigation are rather tentative.

MARIJA RAZMUKAITĖ

Lietuvių kalbos institutas

P. Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308

40 KALBOS KULTŪRA | 82