Líbos
Cul u a | 84 246
JURGITA GIRČIEN
Uni e sidade de Educação da Li uânia
ARBATA: Nuo ŽOJŽI IKI ŽODYN, Nuo
EKs IKI EKs YN
EsmINIAI pala asžIAI: e imologia, semân ica, lexicog a ia, eks ynų ling is ika,
associações expe imen as, sinonimai, bend ašakniai da iniai, s abilieji junginiai.
a igo, com base diach onís icos lexicicos es udos e lexicog a icos on es,
ambém a a és a comum sis ema de in e ne de paiseškos acessí eis pública
e p i ada a oseną ep esen ando ex os e ex ynais, expe imen ado
ma e ial de associações e bais, a a-se a b a b a binio bo oa a e imologia,
semân ica, elações su iniminiais bebidas em a bijančiais lie u iškais pala as,
bend ašakniai da iniai e a osenos polinkiai, ap esen a-se lexicog a icos
ecomendações. 1. algi das sabaliauscas pala a o a ba à, sulydžiusį do
comple amen e di e en es línguas pala as la ynų he ba (žolė) e pie ų kinų ē
(a ba žolė), empo especial, queis u skoliniu. li uu os o ecebe am de lenkų (e >
a : smoczyński 2007: 22), que man i e am saudá el o p imei o componen e des e
pala a a eba a. polkai es e pala a emp es ou de Vaka ų Eu opos kalbų, plg.
olandų he ba hee (sabaliauskas 1966: 75: em asi sławski 1952: 416; sabaliauskas
1990: 244: em asi sławski 1952: 416; Vasme 3 299, 4 311). Do no e kinų čhā su giu
de ou as línguas sla as o nome de chá, plg. usų чaй e k . (sabaliauskas 1990:
244). Na Eu opa ociden al es e bebidasim é habi ual chama -se ambém uma
sóšakniais pala as á ias mencionadoio de sul cinas língua pascolin o pala a
ē modi icaçãoções: angliškai ea, p ancūziškai hé, i ališkai e, okiškai de Tee
e k .
(sabaliauskas 1994: 19).
a ba a e a pala a a he da li u ão, em compa ação com a Oes e
Eu opa, à qual ao inal do século XVIXVII a meia-dia ela ouxe
po uguês e holandês jū ininkai, alcançou ela i amen e
ecen emen e só XVIII a. (lEK 1 1933: 929; lEb 1 1953: 1994 236; sabaliauskas:
19). cháa a inicialmen e plan o nas mansões e cidades, como e em ou os países, mas g adualmen e, pa icula men e após 1863 d., pa-
J. GIRČIEN. A ba a: da pala as a diccionas, de ex os a ex os 247 siekė e kaimą
(lEK 1 1933: 929; lEb 1 1953: 236). a i ma-se que a a ba ą p esen e a dly ą skolinį
liudija i one inės subs i ucijos paki imai: anks y uosiuose skoliniuose sla ų
balsis a ansmi ido lie u išku o, mais a de a, plg. b . capulha → lie. kopūs as, mas
le. ea a → lie. a ba a (laučiū ė 1977: 95; ž . ambém lKEŽb). po ém ou os
pesquisado es como an e io a ian e indicam a minę emp és imo o mą
a bo à (smoczyński 2007: 22), plg. lKŽ ap esen ada iden išką a ian ą a bo à
(Kupiškis). Vėly ą eba os apa ecimen o indicam e esc i y iniai on es: lenkų
kalbos pala a a opela-se XVIII a. paminkluos do idioma, lie u iškoji o ma
a ba a encon a-se no os esc i os (sabaliauskas 1990: 244). Li u iškoje
enciklopedijoje a i ma-se que polkijos e li u os es ado p imei o eba ą como
kenksmingą kinų nuodą 1777 m.1 é mencionėjęs kunigas Klukas (lEK 1 1933: 929).
Janas K zysz o as Klukas 17391796 m. i esse polkų gam ynikas, kuniga ęs
lenkijoje, be mokęsis e Vilniuje, y inėjęs lenkijos e lie u os lo ą bei auną,
polkų kalba išleidęs apie juos eikalų, dos quais oi aduzido e em lie u ių kalbą
(lEb 12: 146 1957; VlE 10: 2006 294)2. Li u iškojoje enciklopedijoje como a segunda
on e de menção de chá é indicado XIX a. início li u os polkų ašy ojas
Chodzkos3 1837 m. lenkų k. edul o após omo Samowa (lEK 1 1933: 919)4. Dicioná io
da língua Li uânia, ixsuojan e
isų lie u ių kalbos žodžių, pajėg ų už ašy i iš isų a mių i aš ų nuo 1547 m.
(Vi kauskas 2002: 8) leksicog a inos e exinius on es (ž . h p://www.lkz.l /dzl.php?3;
h p://www.lkz.l /dzl.php?11), ao p imei o juo1 1777-ios como p imei os anos de a ba os
menção indicomi e bos one leis oje Lie u ių encopedijoje (lEb 1953 1: 236.
2 Lie u iškosios enciklopedijos (lEK) a é 1944 m. expleis a apenas a é J aidės, e en e bos one
leis oje Lie u ių enciklopedijoje (LEB) e Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VlE) minimų šio
au o iaus eikalų m. 1777 nenu odoma. Shiais anos 1777 é publicado des e au o de loja Roślin
po zebnych, poży ecznych, wygodnych, osobliwie k ajowych, albo k ó e w k aju uży eczne
być mogą, u zymanie, ozmnożenie i zażycie, isleis o em Va šu oje m., 1 omas O d zewach,
ziołach og odowych i og odach (ž . Kljausko muzie Muzeum in e ne o s e aine Rolnic wa im. ks.
K zysz o a. Kluka. in o mações: h p://wwwmuzeum olnic wa.pl/pa on_muzeum.h ml). na
o ma digi al es e eikalas (o ig. aš. Roslin po zebnych, pozy ecznych, wygodnych, osobliwie
k aiowych, albo k o e w k aiu uzy eczne bye mogą, u zymanie, ozmnozenie, i zazycie. Tom I <...>
K zysz o a Kluka <...> w Wa szawie <...> Roku 1777) ap esen ado no si e:
h p://books.google.l /booksaaaaabou oslin_Po zebnych_Pozy ecznych_Wygodnyc.h ml?id=y6-
a5=caaJ& edi _esc). 3 Aqui indicada o ma de nome Ignas, esc i o a ap ašančiame a igo Igno as
(lEK V 1937: 375), Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje es e 17941861 m. i ęs lie u uos ašy ojas,
ašęs lenkų kalba, in oduziamas como Ignacas Chodzka (lenk. Ignacy Chodźko) (VlE IV 2003: 81). 4
Aqui é usada a o ma sulie u in a do nome Samo a , mas esc i o a e suas ob as p is a ančiame
a igo é ap esen ado . Samowa (lEK 5 1937: 376).
Ling os Cul u a | 84 džio a ba a signi icâncias (medelis, de cujo olhas
e damas bebida) indica Ju gio amb aziejaus Pab ėžos (17712449) esc i os (lKŽ).
lKŽ nos ka o ecos conc e e es de dados não encon a, mas on e
p o a elmen e conside ada des e um dos iskilhei os XIX a. sh ie ėjų,
sace do igo e bo aniko, p imei oho da Li uu as lo aos y ėjo Ju gio a.
Pab ėžos bo anikos eikalo Taislius augym aš inis handis (plčiau sob e ele e .
Pab ėža 2009: 9 e . .), p 372: 351. Teba a. Thea. Thee s auch. Link.). – 1. A .
Kinskyyny. Th. chinensis. <...> 2. A . Žalooji. Th.
i idis. <...> 3. A . S a ioji. Th. s ic a <...>5.
2. os li uanos a ba a chamam não só da ( e men uo as) djio in ų a b medžio (lo . Thea: TB)6
lapelos p oduzido ka š ą gė imą bal ąją (a menos a b a, de pumpu ėlių com dois p imei os
lapeliais), zeliąją ( umpai e men uo a), juodąją (lgai e men uo a)7 e k . a ba as8. Teba a
na Li uânia chama-se e qualque ca š as (ca os šal as) bebida, p epa ado não só de
di e sasusių e olá ios, mas e aisių, uogienės ou pan. (išsky us ca ą e kaka ą). isso mos a
dados de expe imen o de pala asynas, a osenes e associações. Em žodynas, a ba a no
signi icado do bebe ge almen e p esume-se como gė imas com a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ), e
a ba žolės como a ba os žolės (lKŽ), 5 Dėkoju Li huanian Language Ins i u e (lKI) cen o de
léxicog a ia e i u ei liu ekienei e u bani ai Jol ičienei po opo unidade de ap o ei a da
nãokelb o (nau 224 p.) Ju gio a. Pab ėžos Taislaus, man ido na Biblio eca Nacional de Pe o
Maž ydo, a segunda pa e da cópia e lKŽ ka o eis, bem como de Ma y l Danu ei
liu ke ičienei, Viole Meiliūnai ei e Vilmai (Vilnius Uni e si y), pa a ap o ei a as suas
publicações. Especico ag adeço a eba os e imologiją an e io men e e elus algi dui
sabaliauskui po concedida a opo unidade de se pa ilha em hojeiniinhas insjun as. 6Na
Visuo á ia dos li uanos enciklopedia indicam duas espécies de a ba medžio: indijinis (lo . Thea
assamica) e kininis a ba medis (lo . Thea sinensis) (VlE I 2001: 708). e minos banque, be
Thea sinensis, ap esen a-se e k . esul ados des as a ba medžių ūšies lo . nomes de
con o midade: Camellia sinensis, Thea i idis e k . ( b: h p. e minai. lkk.l /pls/ b/ b.
p ecisamen e es e lo . nome amplamen e espalhado Li u oje bem no mundo (ž .
h p://l .wikipedia.o g/wiki/a ba a e k .). Esama e k . classi icações, po exemplo,
encyclopedijoje B i annica indicadas duas plan a Camellia sinensis espécies: Kinijoje culinama C.
sinensis sinensis e Indijas asamo p o incijoje C. sinensis assamica. Va oseno em ambém do
úl imo sinônimo Camellia assamica (h p:// www.ahmad ea.l /l ; h p://l .o gwiki/a ba a; WEbs). 7
Chinésia ela chama-se e melonąja a ba a (h pl .wikipedia.o g/wiki://a ba a i k .);/ não
de e iam ela se con undida com li o o liaudialmen e assim chamadoam siau alapio aibs eglio
(lo . Aspala hus linea is, angl. ooibos: alP 2005). 8 De aco do com o empo de e men ação
dis ingue-se e de ou os ipos de chá, ex., pa cialmen e e men ado ulongo (oolong; kin. juodasis
d akonas). os a ba os classi icam-se ambém de aco do com ou os c i é ios (ž .:
h p://l .wikipedia.o g/wiki/a ba a; h p:///a ba osnamai.comy .com; h pwww.a ba i nukas.l
e c.).
J. GIRČIEN. Teba a: desde pala as a diccionas, desde ex os a ex os 249 dijo ina e
a a olhas de chá [i. e. olelhas de a ba medžio DlKŽ] ou ou as e as de chá (DlKŽ).
Embo a da úl ima de inição se eja que cháa a pode se chamado não só de bebida
p epa ada a pa i da eba em ma é ia, ainda assim em mais ecen es on es on-line
p o ocando associações com a ba žolėmis dizimen o de chába os e a se en a
apon a , ex., qualque bebida de isias ou e as (Viki). al endência de plė imo
signi icado e le e e a osena. A ualmen e, ex os da língua li uana ( ), que ab ange
sob e 100 milhões de pala as e que ep esen a a pública esc i a a oseną, e a ge al
do sis ema de busca da in e ne Google (h p://www.google.l a segui In ), e li inhas
pública e p i ada a oseną, os esul ados con i mam que a bebida é chamada não só
a ba med, ambém pe mi e indica que o signi icado de a ga a é pe cebido ainda
quan o mais amplamen e, nem é di o em diccioná ios, plg. :Qual o eba ão mais gos a
uodá, e deá, b ancoá, ulong, ais ažolių, aisinę? (www.a ba inukas.l inqué i o dos
aman es a ba os); Jolelių i aisinės a ba os bebidas, p oduzidas a pa i de á ias
plan as djio in ų isias, uogų. Nuola ama s ip i eba žolių a oj a ba a oksija
o ganizmą (In ); Sma kiai pe šalus mui o inka liepžiedžių, amunėlių e mė ų a ba a
(In ); Ga sėja com seus galakočiais e liepžiedžių a ba a ( ); A iečių uogienės a ba a.
De e se po causa dela e aisinha eba á omijei. P isik auda au uogienės ečdalį
puodelo e encheuu calš u andeniu (In ); Cha oji chá com uogiene. Adicionamos uogienê
e subme emos à água e ida, espe amos min. e subme emos à água ia (In ).
ex oyne ap esen ados es abilizados equen emen e us ojamų com coliniu a ba a
pala as combinados,9 comp eendendo á ios ( ais a)žoles: žol(el)ių, ais ažolių,
liepžiedžių, amunėlių, mė ų, e ik ąją a ba ą, i. e. zalią(ją) e juodą(ją), elação do úl imo
nenaudai ( okių pe pus menos). isso leis ų numanyi lie u išką eba os samp a á.
Panašius polinkius liudija i ko eliuojan ys laisų asociacijų ekspe imen o10, que p ocu ou
de e mina que ipo de associações p o ocam a pala a-s imulas a ba a, dados (o
es udo pa icipou 66 Vilniuje esiden es de ambos os sexos mais mulhe es, de di e sai a
idade en e 9 e 68 m. e is9 Mais amplas ex os sob e a ques ão das ligações es á eis
impo an es pa a linguís icos e imku ė 2006;
Ma cinke ičienė 2010 e k .
10 mé odo de associações linguis as mais equen emen e in es igados do linguís ico
mundialê aizdžio e lexos (ž .: Papau ėly ė-Klo ienė 2005; akelai ienė 2007 e k .), análise de
campos asociacinių o nece nemažai nãoalbinių in o mações sob e a ida social, economia,
elemen os de au oimonê nacional, a aliação e p io ização da p io idade a alguém
(Papau ėly ėKlo ienė 2005 e k .). mas há base pa a pensa que a pa i de associações mais
se pode in e i sob e as ligações seman íneas e p óp ia es u u a da linguagem (ž .
Za jalo a 2006: 151). Des ei sob e o mé odo de associações e . : Papau ėly ė-Klo ienė 2005; Za jalo a 2006 e k .
250 Kalbos Kul ū a | 84 sil inimo esponden es). Fo am ap esen adas quan o
mais (41) associações, ab angendo á ios ( ais a)žoles: e olelių 4, e olelės 4;
mė ų (mė inė) 3, mė os lapeliai 1; liepžiedžių 2, liepžiedžiai; ciob elių, ciob eliai 3;
mede kų 2; melisa; amunėlės, amunėlės; ais ažolės e . ., e 37 associações,
englobando zalią(ją) (16), juodą(ją) (19) e bal ą(ją) (2) a ba ą. Dublinham mais ais
associações, que se elacionam com ikė inu ( ais a) e ei os de e as, ex.: g ipe
2, cu an i 2, cu imasis, ajuda se gan , ajuda a se cu a , liga, aminan e
( aminan), 3, bom, anquilo sono, e c., do que com nubada ea de olhas de
eba em, ex.: onijuan e 3, onizuoja, desde sono, e c. Esses esul ados de
pesquisas e lexi inden es de a uais qua os poloneses es emunham as
adições: e nologias, a ba a dos li uanos, omada de á ias línguas de e as.
Nemažai associações exis e com diccioná ios a é ago a neminim eba os
aisiškumu, . i. a ba a, p oduzida de zapliky ų aisių gabaliukų: aisinė 11, aisiai
7. Vaisinė a ba a, ao lado da e de e buodosios e amunėlių e pelynų, encon a-se
e ela i amen e de pouca ex ensão Saky inės lie u ių kalbos eks yne (s ). Po
im, es a ís icas de busca ge al da In e ne ( aisinê a ba a ce ca de 110 000
pa a ojimen os, e ilhas a ba a ce ca de 170 000, chá e de ce ca de 112 000,
chá p e o ce ca de
60011) indica neabejo iną po eikį especi ica eba os, como bebida, signi icado, plg. bebida com
a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ). 3. Se ela i amen e no o, XVIII a. skolinys a ba a é usado a qualque
bebidas quen es, exce o ca é e kaka ą, in oduzi , su ge ques ão, se an e io men e os
li uanos e am inexis en es ka š i gė imai, ou a ba a ão ispopulia ėjo, que Li u iškąjį
nomeamen o de bebida quen inho ao ilgaini expūmė? Vodynai indicam que suas pala as, pelas
quais abo dação a ealiją se ia possí el chama , u i ada. Ka š as bebida, como e i al,
chamado ka š imu (lKŽ). exis a e es eu esnês signi icados de nomeamen os com aiz de
e a-12. é o nome de bebida cais a el he bal žolikės, žolynė ( ambém chamada de luga
p iaugusi de e as): Užs uobs žolikių i nusik a ys [ligele]; Ramunelių u u eunindo-se,
ansludo al g olynelę (lKŽ). isso não só ka š ą e ilhas bebida, mas e an pilą, mesmo e ilhas
s iubą į a dijan ys bend ašakniai pala as žolienė, žolainė: Tylėdamas s iūbčiojo ka š ą 11
Žiū ė a 2011 12 10. es a ís ica ap esen ada nea me us pasika ojančių a ejų. 12 po
pi minę min į ag adeço à colega da uni e si á de educologia li u as Žane ai Ma ke ičienei,
passeilusiai seu k aš e an e io men e us o ais des a šaknies nomeiamen os de bebidas
calš o.
J. GIRČIEN. Teba a: de pala as […] a diccionas, de ex os […] a ex ynas 251
e aína, esco de aš aus šal mėčių cheapo; Boa se ia a g olienês isgė us
(lKŽ). Algumas das essas pala as no signi icado de bebida oco em eks yne e
(o ) pa ieniem ex os:
Issubou algumacunios he olienêsma malienês, sukošė em li inį bokalą e sugi dė
pacien ui (In );
Homens, p o a elmen e, sem jan a esa? Vi línas ca s as g olaínas se ia não p o
lado, sumu ma al oasis. Ge ais empos nes as a edinhas e am po alkas e kiaulės
co po com kulegėliu, e alučio ( ); Mmm... simpapmončikas! jo emis gu iai pasichiumpa
liauną mes ei a a mão e apipila bečiniais a é a é elbūnês. Não lepinki e nossos po
idklą zolainės [pode se e an pilo signi icado, J. G.], e za ei a. Pa a i é só mašną
p ikiš i, d ebia longšis e pe me ęs pusau oma į em ou a mão cuidadosamen e,
mesmo sem pisca čiodamas nuzi ga mes eja ( );
P isipyliau ais, a sei , aminamai eikianças e olienês, e um mauku isgė iau, al ez ago a
Kaspa as dings, p anyks, iššliauš lhe a um conhecidois u eliais em seus subsemius. Mas
não. A isan à ai a, paci a a, que e ele odo en ouempé, įsi ęžė como dizendo não,
amiguil, não desis i ei! Assim acilmen e u me não ence ias! Mas den o de mim já
es a a nascido e nogoėjęs decisão, e eu só su ocamen e me iui em seu in isí elą os o
ago a u me não ébeis mais, Kaspa ai! Sim, s e y, ago a u desganhoso! I si i iau mui o
o es eba os, zazimo iei suas senu êles ka ei iškas gali ė calças, ing essisy iei em
elos pusaulius, e sob e o p e o nudyž o megz inio ainda zasi empiei odinį supleišėjusį
š a ką (J. Kunčinas Kaspa as, e . h p:// www. eks ai.l , pos e io men e Šlla).
No en an o, a pa i ap esen ados ac os a osenos ê-se, que isso ãoe a
uma eziniai g ožiniams ex os ca ac e ingesni pa o ojimai, u in ys
speci inę não i in qualybiško, não i in alo ingo (siūlomo, quando não há ce eja
ou comida), aminamojo ou k . cháp imo quen e (ž . из e in ą eks sias). aigi
embo a lie u ichas pala as a calš am bebidasu in oduzi e u e ada, eles
ago a deixam de a ojams, de idade média ou jaunesnės ge ação aos
ep esen an es mui as ezes a é desconhecidos. apa is, com a ba a li u os
se á pascolinea e a mesma eba os ce imônia (es e um es abiliais eks yno
junginių, ambém menção e associações expe imen o pa icipan es). Ac edi a
que a bebida quen e pa a os li uanos não e a pa icula men e ca ac e ís ica,
pe missí eis não só ma e ial de a osena ocynas e esc i inas, mas e ambém
pesquisas de e nologia: a i ma-se que eba ą, e damo de á ias e a ão
p i ip as ais ažolių, als iečiai ge a a mui o a amen e (Dundulienė 1991: 165).
adicionais bebidas li uãs o amem midus, ce eja, sula, gi a ( en pa ). isso
e le e e au osaka: conhecomesni midaus, aleus (alų midų gė iau), lei e (bal a lei e pu a) imagens, naminė gi os mo i o (ge ą gi ą ge a ge ). isso con i ma e é-
252 Línguas Cul u a | 84 lesni pe sonagens li e á ios: Pla ūs laukai... Kaimo
oba... Nós não ge da ame eba os... Ge da ame pieną, ūgpienį, pasukas,
из ūgas, g ie inę, naminę, andenį, pieną, ūgpienį... ( . Ga elis Du ys, ou
au us kasdienybės p asmingumas, Šlla). E só mui o mais a de, encon ando
sociedade g ie inėlei, nos li os a ba a pak impa: As à noi e, quando a
senho a começa o chá, An p imuso закаi us, bo i (H. adauskas Pa e onas,
Šlla). E desde en ão o mo i o eba os longe g ažu não debils a, ao in és,
o ėja: ja d elkia não só p osa, mas ambém d ama, esseis ika, a é poesia:
Ela colocou em cima da mesa dois puodelos, pequeno, quase jogulinį, a ba inuką, dubenėlį
com ou o co de pe sikų uogiene. Ela con idou Ie á à mesa, įpilé eba os, e no qua o se
espalhou ag adá eis e algumkoks mui o amilia chei o ( . ox s ebuklų diena, asyk.l );
HROMNA. A assa não nos chá de chá? Com açúca um?... Tu pode es zazsik ims i
doldainiais ( . Ga elis Du ys, ou au us kasdienybės p asmingumas, Šlla); O que é o
seg edo? ...cambian es longas das noi es de in e no, o calo de um copo de chá,
e enendo em e a os de mulhe es? (Z. imgailienė a y um einan is pe lie ų...,
consul e h p://www.samogi .l /kul u a/einan is_pe _lie u.h m); Valau a mesa, nikau a
chá I o li o pajio ês solėkai oj Imuosi esc e e poesiaš į (K. Pla elis a si ikimas lendo,
Šlla /). Cada ez c escendo popula idade do chá, sua impo ância é es emunhada não só
g ožiniai, mas e ou os ex os. isso ambém mos a a ge al de pesquisas in e ne
es a ís icas, plg.: a ba a (ce ca de 2 830 000 pa a ojimen os) e ou a bebida a o i a
dos li uanos lei e (ce ca de 2 940 000). Con i ma e Daba inės lie u ių kalbos eks yno
pag indu p epa o Dažninio ašy inės lie u ių kalbos žodyno (DŽ) dados, plg.: a ba a (64)
e ou o mencionado lie u iams nuo seno būdingas gė imas alus (47) (da plg. de análoga
eqüência é k epšinis 65). 4. Jun amen e com o loaninho adosi, plė ėsi e con inuou
endęs expandis da pala a a ba a niddas. diccioná io da língua Li uânia ap esen am
a é 23 comun ašakniai pala as hib idiniai da iniai, u in ys dėmenį a ba -: isso
a ba au i, a ba a imas, a ba dėžė, a ba ėlė, a ba ynas, a ba indis, a ba inė,
a ba inėlis, a ba ininkas, a ba inis, a ba inukas, a ba y is, a ba k ūmis, a ba lapis,
a ba mediniai, a ba medis, a ba namis, a ba ninkas, a ba pinigiai, a ba puodis,
a ba šaukš is, a ba , a ba žolės (lKŽ). Eles odos, exce o a ba indį, a ba inėlį, são
de e ados no po aloseno da in e ne , mas só sob e meia ixa em ex oine e como
co- aças pala as de eba os indica pa icipan es do expe imen o, ou seja,
J. GIRČIEN. A ba a: de pala as a dicioná ios, de ex os a ex os 253 apenas
sob e a me ade são mais equen emen e usados (eles ap esen ados em
i e o de on e). aigi aos li u ianos impo an e e po an o popula us não só
passinkolin asis undaminho pala a a ba a, mas e nemažai ou os com es a
pala a elacionada ealijah. No a elmen e, que a oseno e ambas as
expe imen imen o pa es associações e comun ašaknių pala as análiseė
is yškino ocíno ap esen adas e a osenoje a isclikan es de ce os de inių
(dalinę) signi ica i os. Exis em casos, quando daik a a dis a ba inė é usado não
snack, užeigos (DlKŽ, lKŽ), mas dėžu ės a ba ai man ido signi icado: dailias
dėžu es com mui o sky elių anunciando numa página web sob eles o óg a o
insc i o A ba inė, ao lado D uskinė e e c. (In ), plg. lKŽ ap esen ando uma
ealização semelhan e a pa ienės a osenos da a ba ėžė. o a ba inis (indas
a ba ai i i DlKŽ, lKŽ) e a ba inuka (indas a ba žolėms andeniu za il i lKŽ;
indelis a ba žolėms zapliki i DlKŽ) amplamen e u ilizados não só nos
diccioná ios mencionados, mas ambém gene esne indo odeniui i i
signi icado. Po exemplo, num sí io In e ne que anuncia apa elhos domés icos,
en e os quais elé icos, aqueciados a água, sob eles o óg a o esc i o
A ba inukai (In ); Calkes do a ba inuko in e io pode se emo ido assim:
longokai pabei ão emaliuo ą a ba inuką ( ); Água no elé ico bodulhei o ce ou,
e eba ino desligou den o 4 min. (In );
Adop ou a é e elé ico eba inho ( ). A isso de e ia chama a a enção no os
o ganizado es de diccioná ios. byje, exis e e mais comun ašaknių pala as,
a ojamų amplne do que da ybos signi icado: não só a ba a, mas e ka a maišoma
eba iniu šaukš eliu, não só a ba inėje, mas e ka inėje pa a ag ados
a end a imen o deixama a ba pinigių. po ém como desc end ido a denominação
da ins i uição de alimen ação pública papli o ka inė. Va oseno bem expe imen o
dados mos am que a ba a e com aš oniai pala as mais se associam com jaukia
espaço domés ico, a p e alece p ecisamen e ais associações (cheima 3; TV,
ilme 2, so a 2, bedos ap ikabinação, an klodė, k ėslas; a má io; li o, ka in
(ka inuka) 2, janela 2; ele one; casai 7, naminė; cozinha domés ica; calo 12; la ei a
4, música, isadas; amidade ( amuma) 4 e e c.); aqui i in a amen e com publicąja
espa e elacionadas assun os, exemplo., lojaė, s e iama. Mais equen emen e
minimi pala as com as añes, in oduzindo i ens de ci culação domés ica, ej.,
a ba inukas (52), čiau ealidades do espaço público, ej., a ba inė (14), a ba pinigiai
(3). Va osenos e expe imen o dados mos am e o que que eba os nidada endęs
con inua expandi . Menė ini esponden es das o nece naujada ai a ba maišis,
a ba aka onė, a ba (o)gė is, p iea ba inis (sumuš inis). Os p imei os ês
ambém encon am-se online. encon ado e mais em dicioná ios ne ixuados
naujada ų, mui as okazinių: me aqueles eba aka iai a é šiol mielai ši dį glos o e emena jaukius
Kalbos Kul ū a | 84 casas 254; a ba dienis: quem já de nós não gos a de
pasimėgai i miela companhia com um quen e copo de ca é ou éa ikês? Auska ai
lais y u ėlis a ba inukėlis; lei ea ba ês do puodukai: lei e a za i inu e zaplikau
a ba žoles com ele, mui o ajuda a silaiky i, p opo ciona sa umo e jégų; e aquela
eba pienha isso impe a i amen e en e (In ). Alguns deles, como que o úl imo,
neabejo inai signi ica i os de ido à e e en á ia unção, ou os
okazionalismas, например., a ba žmogis, a ba šokis, dis ingue s ilis ine
exp esija. Nas pala as não ixado, mas endendo a espandi , à a ual a osenna
ca ac e ís ico único eba os bebida indicin is eiksmazodis a ba in is (de ė ų
paswa s y i sua ag adção no ocodyne possibilidade), ex.: pala a, pessoas,
amybės man eik, einu a ba in is (In ); Pe iešės kaimelį deixuos água,
eba inuosi <...> O s auningas pensamen os neša Ta ęsp ( . Šileika No ėčiau
paskalbė i apie i ualus, h p://cul u e.l /lmenas/). Compa a com ou os
no osada ais des a pala a es a osenos nemaža 275 casos na in e ne ), a é 10
ele como eba os com ašaknį indicžiusių expe imen o pa icipan es e
pos e io es des e accionmazdiniai, alguns deles ambém bas an e equen es
pasia ba in i, p isia ba in i, ej.: oi kininai ė inespe adamen e zalėkusi
pasia ba in i; nos bas a á p isia ba in i e di e i passeada (In ).
IŠVaDos emp és imo a ba a, sulydžiusį dois línguas pala as la ynų he ba
(žolė) e pie ų kinų ē (a ba žolė), os li uanos ecebe am do polkų, que
man i e am saudá el o p imei o componen e des a pala a eba a. polkai
es a pala a se emp es olino de Occiden as línguas eu opeias, plg. olandas
he ba hee. Embo a, dados a uais, em Li u išku ašy iniuose šal iniuose
skolinys mencionado apenas XIX a. p imei o a me ade, mas, com base polkų
kalbos aš ų, es e skolinį ixsuojančių XVIII a., e ou os dados, az-se
p essupos o, que nele į a dijama ealija lie u ą galėjusi a ingi XVIII a.
Nas on es lexicog á icas undamen ais indica-se uma do emp és imo cháa a
signi icâncias gė imas com a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ), i. e. djio in as e a adas
lapelias de eba emio ou ou as e as de chá (DlKŽ). po ém, a uais análises de
a osena e expe iências de associações mos am que os li uanos com es e
skoliniu ia a dia não só de djio in ų a ba medžio (la . Thea) olhas, ou a
ez a ba žolių, bem como á ias e oliais, mas e de djio in ų maisių p oduzido
ou qualque ou o qualque bebida quen e, exce o ca ą e kaka ą. isso
es imula a p ecisa do chá, como bebida, signi icado.