scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Arbata“: nuo žodžių – iki žodynų, nuo tekstų – iki tekstynų

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Arbata“: nuo žodžių – iki žodynų, nuo tekstų – iki tekstynų

Author: Jurgita Girčienė
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/262/327
Líbos
Cul u a | 84 246
JURGITA GIRČIEN
Uni e sidade de Educação da Li uânia
ARBATA: Nuo ŽOJŽI IKI ŽODYN, Nuo
EKs IKI EKs YN
EsmINIAI pala asžIAI: e imologia, semân ica, lexicog a ia, eks ynų ling is ika,
associações expe imen as, sinonimai, bend ašakniai da iniai, s abilieji junginiai.
a igo, com base diach onís icos lexicicos es udos e lexicog a icos on es,
ambém a a és a comum sis ema de in e ne de paiseškos acessí eis pública
e p i ada a oseną ep esen ando ex os e ex ynais, expe imen ado
ma e ial de associações e bais, a a-se a b a b a binio bo oa a e imologia,
semân ica, elações su iniminiais bebidas em a bijančiais lie u iškais pala as,
bend ašakniai da iniai e a osenos polinkiai, ap esen a-se lexicog a icos
ecomendações. 1. algi das sabaliauscas pala a o a ba à, sulydžiusį do
comple amen e di e en es línguas pala as la ynų he ba (žolė) e pie ų kinų ē
(a ba žolė), empo especial, queis u skoliniu. li uu os o ecebe am de lenkų (e >
a : smoczyński 2007: 22), que man i e am saudá el o p imei o componen e des e
pala a a eba a. polkai es e pala a emp es ou de Vaka ų Eu opos kalbų, plg.
olandų he ba hee (sabaliauskas 1966: 75: em asi sławski 1952: 416; sabaliauskas
1990: 244: em asi sławski 1952: 416; Vasme 3 299, 4 311). Do no e kinų čhā su giu
de ou as línguas sla as o nome de chá, plg. usų чaй e k . (sabaliauskas 1990:
244). Na Eu opa ociden al es e bebidasim é habi ual chama -se ambém uma
sóšakniais pala as á ias mencionadoio de sul cinas língua pascolin o pala a
ē modi icaçãoções: angliškai ea, p ancūziškai hé, i ališkai e, okiškai de Tee
e k .
(sabaliauskas 1994: 19).
a ba a e a pala a a he da li u ão, em compa ação com a Oes e
Eu opa, à qual ao inal do século XVIXVII a meia-dia ela ouxe
po uguês e holandês jū ininkai, alcançou ela i amen e
ecen emen e só XVIII a. (lEK 1 1933: 929; lEb 1 1953: 1994 236; sabaliauskas:
19). cháa a inicialmen e plan o nas mansões e cidades, como e em ou os países, mas g adualmen e, pa icula men e após 1863 d., pa-
J. GIRČIEN. A ba a: da pala as a diccionas, de ex os a ex os 247 siekė e kaimą
(lEK 1 1933: 929; lEb 1 1953: 236). a i ma-se que a a ba ą p esen e a dly ą skolinį
liudija i one inės subs i ucijos paki imai: anks y uosiuose skoliniuose sla ų
balsis a ansmi ido lie u išku o, mais a de a, plg. b . capulha → lie. kopūs as, mas
le. ea a → lie. a ba a (laučiū ė 1977: 95; ž . ambém lKEŽb). po ém ou os
pesquisado es como an e io a ian e indicam a minę emp és imo o mą
a bo à (smoczyński 2007: 22), plg. lKŽ ap esen ada iden išką a ian ą a bo à
(Kupiškis). Vėly ą eba os apa ecimen o indicam e esc i y iniai on es: lenkų
kalbos pala a a opela-se XVIII a. paminkluos do idioma, lie u iškoji o ma
a ba a encon a-se no os esc i os (sabaliauskas 1990: 244). Li u iškoje
enciklopedijoje a i ma-se que polkijos e li u os es ado p imei o eba ą como
kenksmingą kinų nuodą 1777 m.1 é mencionėjęs kunigas Klukas (lEK 1 1933: 929).
Janas K zysz o as Klukas 17391796 m. i esse polkų gam ynikas, kuniga ęs
lenkijoje, be mokęsis e Vilniuje, y inėjęs lenkijos e lie u os lo ą bei auną,
polkų kalba išleidęs apie juos eikalų, dos quais oi aduzido e em lie u ių kalbą
(lEb 12: 146 1957; VlE 10: 2006 294)2. Li u iškojoje enciklopedijoje como a segunda
on e de menção de chá é indicado XIX a. início li u os polkų ašy ojas
Chodzkos3 1837 m. lenkų k. edul o após omo Samowa (lEK 1 1933: 919)4. Dicioná io
da língua Li uânia, ixsuojan e
isų lie u ių kalbos žodžių, pajėg ų už ašy i iš isų a mių i aš ų nuo 1547 m.
(Vi kauskas 2002: 8) leksicog a inos e exinius on es (ž . h p://www.lkz.l /dzl.php?3;
h p://www.lkz.l /dzl.php?11), ao p imei o juo1 1777-ios como p imei os anos de a ba os
menção indicomi e bos one leis oje Lie u ių encopedijoje (lEb 1953 1: 236.
2 Lie u iškosios enciklopedijos (lEK) a é 1944 m. expleis a apenas a é J aidės, e en e bos one
leis oje Lie u ių enciklopedijoje (LEB) e Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VlE) minimų šio
au o iaus eikalų m. 1777 nenu odoma. Shiais anos 1777 é publicado des e au o de loja Roślin
po zebnych, poży ecznych, wygodnych, osobliwie k ajowych, albo k ó e w k aju uży eczne
być mogą, u zymanie, ozmnożenie i zażycie, isleis o em Va šu oje m., 1 omas O d zewach,
ziołach og odowych i og odach (ž . Kljausko muzie Muzeum in e ne o s e aine Rolnic wa im. ks.
K zysz o a. Kluka. in o mações: h p://wwwmuzeum olnic wa.pl/pa on_muzeum.h ml). na
o ma digi al es e eikalas (o ig. aš. Roslin po zebnych, pozy ecznych, wygodnych, osobliwie
k aiowych, albo k o e w k aiu uzy eczne bye mogą, u zymanie, ozmnozenie, i zazycie. Tom I <...>
K zysz o a Kluka <...> w Wa szawie <...> Roku 1777) ap esen ado no si e:
h p://books.google.l /booksaaaaabou oslin_Po zebnych_Pozy ecznych_Wygodnyc.h ml?id=y6-
a5=caaJ& edi _esc). 3 Aqui indicada o ma de nome Ignas, esc i o a ap ašančiame a igo Igno as
(lEK V 1937: 375), Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje es e 17941861 m. i ęs lie u uos ašy ojas,
ašęs lenkų kalba, in oduziamas como Ignacas Chodzka (lenk. Ignacy Chodźko) (VlE IV 2003: 81). 4
Aqui é usada a o ma sulie u in a do nome Samo a , mas esc i o a e suas ob as p is a ančiame
a igo é ap esen ado . Samowa (lEK 5 1937: 376).
Ling os Cul u a | 84 džio a ba a signi icâncias (medelis, de cujo olhas
e damas bebida) indica Ju gio amb aziejaus Pab ėžos (17712449) esc i os (lKŽ).
lKŽ nos ka o ecos conc e e es de dados não encon a, mas on e
p o a elmen e conside ada des e um dos iskilhei os XIX a. sh ie ėjų,
sace do igo e bo aniko, p imei oho da Li uu as lo aos y ėjo Ju gio a.
Pab ėžos bo anikos eikalo Taislius augym aš inis handis (plčiau sob e ele e .
Pab ėža 2009: 9 e . .), p 372: 351. Teba a. Thea. Thee s auch. Link.). – 1. A .
Kinskyyny. Th. chinensis. <...> 2. A . Žalooji. Th.
i idis. <...> 3. A . S a ioji. Th. s ic a <...>5.
2. os li uanos a ba a chamam não só da ( e men uo as) djio in ų a b medžio (lo . Thea: TB)6
lapelos p oduzido ka š ą gė imą bal ąją (a menos a b a, de pumpu ėlių com dois p imei os
lapeliais), zeliąją ( umpai e men uo a), juodąją (lgai e men uo a)7 e k . a ba as8. Teba a
na Li uânia chama-se e qualque ca š as (ca os šal as) bebida, p epa ado não só de
di e sasusių e olá ios, mas e aisių, uogienės ou pan. (išsky us ca ą e kaka ą). isso mos a
dados de expe imen o de pala asynas, a osenes e associações. Em žodynas, a ba a no
signi icado do bebe ge almen e p esume-se como gė imas com a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ), e
a ba žolės como a ba os žolės (lKŽ), 5 Dėkoju Li huanian Language Ins i u e (lKI) cen o de
léxicog a ia e i u ei liu ekienei e u bani ai Jol ičienei po opo unidade de ap o ei a da
nãokelb o (nau 224 p.) Ju gio a. Pab ėžos Taislaus, man ido na Biblio eca Nacional de Pe o
Maž ydo, a segunda pa e da cópia e lKŽ ka o eis, bem como de Ma y l Danu ei
liu ke ičienei, Viole Meiliūnai ei e Vilmai (Vilnius Uni e si y), pa a ap o ei a as suas
publicações. Especico ag adeço a eba os e imologiją an e io men e e elus algi dui
sabaliauskui po concedida a opo unidade de se pa ilha em hojeiniinhas insjun as. 6Na
Visuo á ia dos li uanos enciklopedia indicam duas espécies de a ba medžio: indijinis (lo . Thea
assamica) e kininis a ba medis (lo . Thea sinensis) (VlE I 2001: 708). e minos banque, be
Thea sinensis, ap esen a-se e k . esul ados des as a ba medžių ūšies lo . nomes de
con o midade: Camellia sinensis, Thea i idis e k . ( b: h p. e minai. lkk.l /pls/ b/ b.
p ecisamen e es e lo . nome amplamen e espalhado Li u oje bem no mundo (ž .
h p://l .wikipedia.o g/wiki/a ba a e k .). Esama e k . classi icações, po exemplo,
encyclopedijoje B i annica indicadas duas plan a Camellia sinensis espécies: Kinijoje culinama C.
sinensis sinensis e Indijas asamo p o incijoje C. sinensis assamica. Va oseno em ambém do
úl imo sinônimo Camellia assamica (h p:// www.ahmad ea.l /l ; h p://l .o gwiki/a ba a; WEbs). 7
Chinésia ela chama-se e melonąja a ba a (h pl .wikipedia.o g/wiki://a ba a i k .);/ não
de e iam ela se con undida com li o o liaudialmen e assim chamadoam siau alapio aibs eglio
(lo . Aspala hus linea is, angl. ooibos: alP 2005). 8 De aco do com o empo de e men ação
dis ingue-se e de ou os ipos de chá, ex., pa cialmen e e men ado ulongo (oolong; kin. juodasis
d akonas). os a ba os classi icam-se ambém de aco do com ou os c i é ios (ž .:
h p://l .wikipedia.o g/wiki/a ba a; h p:///a ba osnamai.comy .com; h pwww.a ba i nukas.l
e c.).
J. GIRČIEN. Teba a: desde pala as a diccionas, desde ex os a ex os 249 dijo ina e
a a olhas de chá [i. e. olelhas de a ba medžio DlKŽ] ou ou as e as de chá (DlKŽ).
Embo a da úl ima de inição se eja que cháa a pode se chamado não só de bebida
p epa ada a pa i da eba em ma é ia, ainda assim em mais ecen es on es on-line
p o ocando associações com a ba žolėmis dizimen o de chába os e a se en a
apon a , ex., qualque bebida de isias ou e as (Viki). al endência de plė imo
signi icado e le e e a osena. A ualmen e, ex os da língua li uana ( ), que ab ange
sob e 100 milhões de pala as e que ep esen a a pública esc i a a oseną, e a ge al
do sis ema de busca da in e ne Google (h p://www.google.l a segui In ), e li inhas
pública e p i ada a oseną, os esul ados con i mam que a bebida é chamada não só
a ba med, ambém pe mi e indica que o signi icado de a ga a é pe cebido ainda
quan o mais amplamen e, nem é di o em diccioná ios, plg. :Qual o eba ão mais gos a
uodá, e deá, b ancoá, ulong, ais ažolių, aisinę? (www.a ba inukas.l inqué i o dos
aman es a ba os); Jolelių i aisinės a ba os bebidas, p oduzidas a pa i de á ias
plan as djio in ų isias, uogų. Nuola ama s ip i eba žolių a oj a ba a oksija
o ganizmą (In ); Sma kiai pe šalus mui o inka liepžiedžių, amunėlių e mė ų a ba a
(In ); Ga sėja com seus galakočiais e liepžiedžių a ba a ( ); A iečių uogienės a ba a.
De e se po causa dela e aisinha eba á omijei. P isik auda au uogienės ečdalį
puodelo e encheuu calš u andeniu (In ); Cha oji chá com uogiene. Adicionamos uogienê
e subme emos à água e ida, espe amos min. e subme emos à água ia (In ).
ex oyne ap esen ados es abilizados equen emen e us ojamų com coliniu a ba a
pala as combinados,9 comp eendendo á ios ( ais a)žoles: žol(el)ių, ais ažolių,
liepžiedžių, amunėlių, mė ų, e ik ąją a ba ą, i. e. zalią(ją) e juodą(ją), elação do úl imo
nenaudai ( okių pe pus menos). isso leis ų numanyi lie u išką eba os samp a á.
Panašius polinkius liudija i ko eliuojan ys laisų asociacijų ekspe imen o10, que p ocu ou
de e mina que ipo de associações p o ocam a pala a-s imulas a ba a, dados (o
es udo pa icipou 66 Vilniuje esiden es de ambos os sexos mais mulhe es, de di e sai a
idade en e 9 e 68 m. e is9 Mais amplas ex os sob e a ques ão das ligações es á eis
impo an es pa a linguís icos e imku ė 2006;
Ma cinke ičienė 2010 e k .
10 mé odo de associações linguis as mais equen emen e in es igados do linguís ico
mundialê aizdžio e lexos (ž .: Papau ėly ė-Klo ienė 2005; akelai ienė 2007 e k .), análise de
campos asociacinių o nece nemažai nãoalbinių in o mações sob e a ida social, economia,
elemen os de au oimonê nacional, a aliação e p io ização da p io idade a alguém
(Papau ėly ėKlo ienė 2005 e k .). mas há base pa a pensa que a pa i de associações mais
se pode in e i sob e as ligações seman íneas e p óp ia es u u a da linguagem (ž .
Za jalo a 2006: 151). Des ei sob e o mé odo de associações e . : Papau ėly ė-Klo ienė 2005; Za jalo a 2006 e k .
250 Kalbos Kul ū a | 84 sil inimo esponden es). Fo am ap esen adas quan o
mais (41) associações, ab angendo á ios ( ais a)žoles: e olelių 4, e olelės 4;
mė ų (mė inė) 3, mė os lapeliai 1; liepžiedžių 2, liepžiedžiai; ciob elių, ciob eliai 3;
mede kų 2; melisa; amunėlės, amunėlės; ais ažolės e . ., e 37 associações,
englobando zalią(ją) (16), juodą(ją) (19) e bal ą(ją) (2) a ba ą. Dublinham mais ais
associações, que se elacionam com ikė inu ( ais a) e ei os de e as, ex.: g ipe
2, cu an i 2, cu imasis, ajuda se gan , ajuda a se cu a , liga, aminan e
( aminan), 3, bom, anquilo sono, e c., do que com nubada ea de olhas de
eba em, ex.: onijuan e 3, onizuoja, desde sono, e c. Esses esul ados de
pesquisas e lexi inden es de a uais qua os poloneses es emunham as
adições: e nologias, a ba a dos li uanos, omada de á ias línguas de e as.
Nemažai associações exis e com diccioná ios a é ago a neminim eba os
aisiškumu, . i. a ba a, p oduzida de zapliky ų aisių gabaliukų: aisinė 11, aisiai
7. Vaisinė a ba a, ao lado da e de e buodosios e amunėlių e pelynų, encon a-se
e ela i amen e de pouca ex ensão Saky inės lie u ių kalbos eks yne (s ). Po
im, es a ís icas de busca ge al da In e ne ( aisinê a ba a ce ca de 110 000
pa a ojimen os, e ilhas a ba a ce ca de 170 000, chá e de ce ca de 112 000,
chá p e o ce ca de
60011) indica neabejo iną po eikį especi ica eba os, como bebida, signi icado, plg. bebida com
a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ). 3. Se ela i amen e no o, XVIII a. skolinys a ba a é usado a qualque
bebidas quen es, exce o ca é e kaka ą, in oduzi , su ge ques ão, se an e io men e os
li uanos e am inexis en es ka š i gė imai, ou a ba a ão ispopulia ėjo, que Li u iškąjį
nomeamen o de bebida quen inho ao ilgaini expūmė? Vodynai indicam que suas pala as, pelas
quais abo dação a ealiją se ia possí el chama , u i ada. Ka š as bebida, como e i al,
chamado ka š imu (lKŽ). exis a e es eu esnês signi icados de nomeamen os com aiz de
e a-12. é o nome de bebida cais a el he bal žolikės, žolynė ( ambém chamada de luga
p iaugusi de e as): Užs uobs žolikių i nusik a ys [ligele]; Ramunelių u u eunindo-se,
ansludo al g olynelę (lKŽ). isso não só ka š ą e ilhas bebida, mas e an pilą, mesmo e ilhas
s iubą į a dijan ys bend ašakniai pala as žolienė, žolainė: Tylėdamas s iūbčiojo ka š ą 11
Žiū ė a 2011 12 10. es a ís ica ap esen ada nea me us pasika ojančių a ejų. 12 po
pi minę min į ag adeço à colega da uni e si á de educologia li u as Žane ai Ma ke ičienei,
passeilusiai seu k aš e an e io men e us o ais des a šaknies nomeiamen os de bebidas
calš o.

J. GIRČIEN. Teba a: de pala as […] a diccionas, de ex os […] a ex ynas 251
e aína, esco de aš aus šal mėčių cheapo; Boa se ia a g olienês isgė us
(lKŽ). Algumas das essas pala as no signi icado de bebida oco em eks yne e
(o ) pa ieniem ex os:
Issubou algumacunios he olienêsma malienês, sukošė em li inį bokalą e sugi dė
pacien ui (In );
Homens, p o a elmen e, sem jan a esa? Vi línas ca s as g olaínas se ia não p o
lado, sumu ma al oasis. Ge ais empos nes as a edinhas e am po alkas e kiaulės
co po com kulegėliu, e alučio ( ); Mmm... simpapmončikas! jo emis gu iai pasichiumpa
liauną mes ei a a mão e apipila bečiniais a é a é elbūnês. Não lepinki e nossos po
idklą zolainės [pode se e an pilo signi icado, J. G.], e za ei a. Pa a i é só mašną
p ikiš i, d ebia longšis e pe me ęs pusau oma į em ou a mão cuidadosamen e,
mesmo sem pisca čiodamas nuzi ga mes eja ( );
P isipyliau ais, a sei , aminamai eikianças e olienês, e um mauku isgė iau, al ez ago a
Kaspa as dings, p anyks, iššliauš lhe a um conhecidois u eliais em seus subsemius. Mas
não. A isan à ai a, paci a a, que e ele odo en ouempé, įsi ęžė como dizendo não,
amiguil, não desis i ei! Assim acilmen e u me não ence ias! Mas den o de mim já
es a a nascido e nogoėjęs decisão, e eu só su ocamen e me iui em seu in isí elą os o
ago a u me não ébeis mais, Kaspa ai! Sim, s e y, ago a u desganhoso! I si i iau mui o
o es eba os, zazimo iei suas senu êles ka ei iškas gali ė calças, ing essisy iei em
elos pusaulius, e sob e o p e o nudyž o megz inio ainda zasi empiei odinį supleišėjusį
š a ką (J. Kunčinas Kaspa as, e . h p:// www. eks ai.l , pos e io men e Šlla).
No en an o, a pa i ap esen ados ac os a osenos ê-se, que isso ãoe a
uma eziniai g ožiniams ex os ca ac e ingesni pa o ojimai, u in ys
speci inę não i in qualybiško, não i in alo ingo (siūlomo, quando não há ce eja
ou comida), aminamojo ou k . cháp imo quen e (ž . из e in ą eks sias). aigi
embo a lie u ichas pala as a calš am bebidasu in oduzi e u e ada, eles
ago a deixam de a ojams, de idade média ou jaunesnės ge ação aos
ep esen an es mui as ezes a é desconhecidos. apa is, com a ba a li u os
se á pascolinea e a mesma eba os ce imônia (es e um es abiliais eks yno
junginių, ambém menção e associações expe imen o pa icipan es). Ac edi a
que a bebida quen e pa a os li uanos não e a pa icula men e ca ac e ís ica,
pe missí eis não só ma e ial de a osena ocynas e esc i inas, mas e ambém
pesquisas de e nologia: a i ma-se que eba ą, e damo de á ias e a ão
p i ip as ais ažolių, als iečiai ge a a mui o a amen e (Dundulienė 1991: 165).
adicionais bebidas li uãs o amem midus, ce eja, sula, gi a ( en pa ). isso
e le e e au osaka: conhecomesni midaus, aleus (alų midų gė iau), lei e (bal a lei e pu a) imagens, naminė gi os mo i o (ge ą gi ą ge a ge ). isso con i ma e é-
252 Línguas Cul u a | 84 lesni pe sonagens li e á ios: Pla ūs laukai... Kaimo
oba... Nós não ge da ame eba os... Ge da ame pieną, ūgpienį, pasukas,
из ūgas, g ie inę, naminę, andenį, pieną, ūgpienį... ( . Ga elis Du ys, ou
au us kasdienybės p asmingumas, Šlla). E só mui o mais a de, encon ando
sociedade g ie inėlei, nos li os a ba a pak impa: As à noi e, quando a
senho a começa o chá, An p imuso закаi us, bo i (H. adauskas Pa e onas,
Šlla). E desde en ão o mo i o eba os longe g ažu não debils a, ao in és,
o ėja: ja d elkia não só p osa, mas ambém d ama, esseis ika, a é poesia:
Ela colocou em cima da mesa dois puodelos, pequeno, quase jogulinį, a ba inuką, dubenėlį
com ou o co de pe sikų uogiene. Ela con idou Ie á à mesa, įpilé eba os, e no qua o se
espalhou ag adá eis e algumkoks mui o amilia chei o ( . ox s ebuklų diena, asyk.l );
HROMNA. A assa não nos chá de chá? Com açúca um?... Tu pode es zazsik ims i
doldainiais ( . Ga elis Du ys, ou au us kasdienybės p asmingumas, Šlla); O que é o
seg edo? ...cambian es longas das noi es de in e no, o calo de um copo de chá,
e enendo em e a os de mulhe es? (Z. imgailienė a y um einan is pe lie ų...,
consul e h p://www.samogi .l /kul u a/einan is_pe _lie u.h m); Valau a mesa, nikau a
chá I o li o pajio ês solėkai oj Imuosi esc e e poesiaš į (K. Pla elis a si ikimas lendo,
Šlla /). Cada ez c escendo popula idade do chá, sua impo ância é es emunhada não só
g ožiniai, mas e ou os ex os. isso ambém mos a a ge al de pesquisas in e ne
es a ís icas, plg.: a ba a (ce ca de 2 830 000 pa a ojimen os) e ou a bebida a o i a
dos li uanos lei e (ce ca de 2 940 000). Con i ma e Daba inės lie u ių kalbos eks yno
pag indu p epa o Dažninio ašy inės lie u ių kalbos žodyno (DŽ) dados, plg.: a ba a (64)
e ou o mencionado lie u iams nuo seno būdingas gė imas alus (47) (da plg. de análoga
eqüência é k epšinis 65). 4. Jun amen e com o loaninho adosi, plė ėsi e con inuou
endęs expandis da pala a a ba a niddas. diccioná io da língua Li uânia ap esen am
a é 23 comun ašakniai pala as hib idiniai da iniai, u in ys dėmenį a ba -: isso
a ba au i, a ba a imas, a ba dėžė, a ba ėlė, a ba ynas, a ba indis, a ba inė,
a ba inėlis, a ba ininkas, a ba inis, a ba inukas, a ba y is, a ba k ūmis, a ba lapis,
a ba mediniai, a ba medis, a ba namis, a ba ninkas, a ba pinigiai, a ba puodis,
a ba šaukš is, a ba , a ba žolės (lKŽ). Eles odos, exce o a ba indį, a ba inėlį, são
de e ados no po aloseno da in e ne , mas só sob e meia ixa em ex oine e como
co- aças pala as de eba os indica pa icipan es do expe imen o, ou seja,
J. GIRČIEN. A ba a: de pala as a dicioná ios, de ex os a ex os 253 apenas
sob e a me ade são mais equen emen e usados (eles ap esen ados em
i e o de on e). aigi aos li u ianos impo an e e po an o popula us não só
passinkolin asis undaminho pala a a ba a, mas e nemažai ou os com es a
pala a elacionada ealijah. No a elmen e, que a oseno e ambas as
expe imen imen o pa es associações e comun ašaknių pala as análiseė
is yškino ocíno ap esen adas e a osenoje a isclikan es de ce os de inių
(dalinę) signi ica i os. Exis em casos, quando daik a a dis a ba inė é usado não
snack, užeigos (DlKŽ, lKŽ), mas dėžu ės a ba ai man ido signi icado: dailias
dėžu es com mui o sky elių anunciando numa página web sob eles o óg a o
insc i o A ba inė, ao lado D uskinė e e c. (In ), plg. lKŽ ap esen ando uma
ealização semelhan e a pa ienės a osenos da a ba ėžė. o a ba inis (indas
a ba ai i i DlKŽ, lKŽ) e a ba inuka (indas a ba žolėms andeniu za il i lKŽ;
indelis a ba žolėms zapliki i DlKŽ) amplamen e u ilizados não só nos
diccioná ios mencionados, mas ambém gene esne indo odeniui i i
signi icado. Po exemplo, num sí io In e ne que anuncia apa elhos domés icos,
en e os quais elé icos, aqueciados a água, sob eles o óg a o esc i o
A ba inukai (In ); Calkes do a ba inuko in e io pode se emo ido assim:
longokai pabei ão emaliuo ą a ba inuką ( ); Água no elé ico bodulhei o ce ou,
e eba ino desligou den o 4 min. (In );
Adop ou a é e elé ico eba inho ( ). A isso de e ia chama a a enção no os
o ganizado es de diccioná ios. byje, exis e e mais comun ašaknių pala as,
a ojamų amplne do que da ybos signi icado: não só a ba a, mas e ka a maišoma
eba iniu šaukš eliu, não só a ba inėje, mas e ka inėje pa a ag ados
a end a imen o deixama a ba pinigių. po ém como desc end ido a denominação
da ins i uição de alimen ação pública papli o ka inė. Va oseno bem expe imen o
dados mos am que a ba a e com aš oniai pala as mais se associam com jaukia
espaço domés ico, a p e alece p ecisamen e ais associações (cheima 3; TV,
ilme 2, so a 2, bedos ap ikabinação, an klodė, k ėslas; a má io; li o, ka in
(ka inuka) 2, janela 2; ele one; casai 7, naminė; cozinha domés ica; calo 12; la ei a
4, música, isadas; amidade ( amuma) 4 e e c.); aqui i in a amen e com publicąja
espa e elacionadas assun os, exemplo., lojaė, s e iama. Mais equen emen e
minimi pala as com as añes, in oduzindo i ens de ci culação domés ica, ej.,
a ba inukas (52), čiau ealidades do espaço público, ej., a ba inė (14), a ba pinigiai
(3). Va osenos e expe imen o dados mos am e o que que eba os nidada endęs
con inua expandi . Menė ini esponden es das o nece naujada ai a ba maišis,
a ba aka onė, a ba (o)gė is, p iea ba inis (sumuš inis). Os p imei os ês
ambém encon am-se online. encon ado e mais em dicioná ios ne ixuados
naujada ų, mui as okazinių: me aqueles eba aka iai a é šiol mielai ši dį glos o e emena jaukius
Kalbos Kul ū a | 84 casas 254; a ba dienis: quem já de nós não gos a de
pasimėgai i miela companhia com um quen e copo de ca é ou éa ikês? Auska ai
lais y u ėlis a ba inukėlis; lei ea ba ês do puodukai: lei e a za i inu e zaplikau
a ba žoles com ele, mui o ajuda a silaiky i, p opo ciona sa umo e jégų; e aquela
eba pienha isso impe a i amen e en e (In ). Alguns deles, como que o úl imo,
neabejo inai signi ica i os de ido à e e en á ia unção, ou os
okazionalismas, например., a ba žmogis, a ba šokis, dis ingue s ilis ine
exp esija. Nas pala as não ixado, mas endendo a espandi , à a ual a osenna
ca ac e ís ico único eba os bebida indicin is eiksmazodis a ba in is (de ė ų
paswa s y i sua ag adção no ocodyne possibilidade), ex.: pala a, pessoas,
amybės man eik, einu a ba in is (In ); Pe iešės kaimelį deixuos água,
eba inuosi <...> O s auningas pensamen os neša Ta ęsp ( . Šileika No ėčiau
paskalbė i apie i ualus, h p://cul u e.l /lmenas/). Compa a com ou os
no osada ais des a pala a es a osenos nemaža 275 casos na in e ne ), a é 10
ele como eba os com ašaknį indicžiusių expe imen o pa icipan es e
pos e io es des e accionmazdiniai, alguns deles ambém bas an e equen es
pasia ba in i, p isia ba in i, ej.: oi kininai ė inespe adamen e zalėkusi
pasia ba in i; nos bas a á p isia ba in i e di e i passeada (In ).
IŠVaDos emp és imo a ba a, sulydžiusį dois línguas pala as la ynų he ba
(žolė) e pie ų kinų ē (a ba žolė), os li uanos ecebe am do polkų, que
man i e am saudá el o p imei o componen e des a pala a eba a. polkai
es a pala a se emp es olino de Occiden as línguas eu opeias, plg. olandas
he ba hee. Embo a, dados a uais, em Li u išku ašy iniuose šal iniuose
skolinys mencionado apenas XIX a. p imei o a me ade, mas, com base polkų
kalbos aš ų, es e skolinį ixsuojančių XVIII a., e ou os dados, az-se
p essupos o, que nele į a dijama ealija lie u ą galėjusi a ingi XVIII a.
Nas on es lexicog á icas undamen ais indica-se uma do emp és imo cháa a
signi icâncias gė imas com a ba žolėmis (DlKŽ, lKŽ), i. e. djio in as e a adas
lapelias de eba emio ou ou as e as de chá (DlKŽ). po ém, a uais análises de
a osena e expe iências de associações mos am que os li uanos com es e
skoliniu ia a dia não só de djio in ų a ba medžio (la . Thea) olhas, ou a
ez a ba žolių, bem como á ias e oliais, mas e de djio in ų maisių p oduzido
ou qualque ou o qualque bebida quen e, exce o ca ą e kaka ą. isso
es imula a p ecisa do chá, como bebida, signi icado.