scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Dėl terminų „standartizacija“, „norminimas“ ir „kodifikacija“ santykio dabartinėje norminamojoje kalbotyroje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Dėl terminų „standartizacija“, „norminimas“ ir „kodifikacija“ santykio dabartinėje norminamojoje kalbotyroje

Author: Rita Miliūnaitė
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/148/123
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
DL TERMIN STANDARTIZACIJA, NORMINIMAS IR KODIFIKACIJA ESMINIAI VOZŽIAI:
SANTYKIO DABARTINĖJE NORMINAMOJOJE KALBOTYROJE
bend inė lingua, linguagem o denkyba, linguagem s anda dização,
no minimas, codi ikacija, e minija.
INTADINS NOTABES
No minamosios kalbo y os e minais pad on ização, no minimas e codi ikação não há a é o
1
žymimų są okų samp a a šiuolaikinės lie u ių i užsienio kalbo y os da buose į ai uoja,
im nusis o ėję e os p óp ios e mos. Po an o não aciden almen e po eikis pe examina
es es e alguns ou os e mos des a ealeza e mais p ecisamen e eles de ini (ou a é um
ou o concei o a pe nomini i) le an ado em não um do úl imo me o li a ians kalbininkų
cien í ica publicação. No en an o, omnupusiškos discussões sob e e mos possibilidades
2
minima isso, que às ezes basa-se só paizeneis on es, e es es em si mesmo iminha com
aqueles e mos a osena elacionadous ao campo p oblemas. Po an o e conclusões não
semp e se ca ac e izam de p ecisão cien í ica e obje i idade.
Possí el kele iopa acesso à des as e minas p oblemá ica, de inían i e
di eção de pesquisa:
1) diach oninė, pe mi indo examina minimos e mos de apa ição, e olução his ó ica e ligações com a p óp ia
comun inês línguas li uanas (iman mais amplamen e e ou os países comuns línguas) nas e apas de
composição e con ex o de desen ol imen o; isso exigem especiaisâs es udos de alhados (ž . Deume ,
Vandenbussche 2003: 455469; Subačius 2004: 97115; Miliūnai ė 2010: 231256); 2) sinc onís ica, apsi ibojan e a ualine
da linguagem no minimo e minos si uaçãomi e ab angendo dois aspec os: Es es ês e mininai no i aš he
do a igo, in odução e 1oe pa e desc end in ai ma quiciais co esponden es shaknų e minų lizdus, pois
1
ealmen e usada e mais de cada e mo doybinių a ian ų, e algumas quando e semelhan es, mas nãoapa
concep os eiškiančių sinonimos.
2
Po exemplo, Aud ius Valo ka analisou polí icas de linguagem e e minos de planejamen o de
linguagem (Valo ka 2015: 84101); ou as mais ecen es conside as yas des a á ea são discu idas em olesnês pa es do a igo.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a) eo iškai apib ėž i kalbamųjų e minų po eikį i šios mik osis emos e minais
eiškiamų są okų a pusa io yšius, emian is s a besniais daba iniais lie u ių kalbo y os
on es, ambém de li e a u a anglakalbês, que hoje em ge al conside á eis lemia b)
lie u iškosios e minijos pasi inkimą, kon eks u;
pesquisa ealmen e uncionando os e mos alá eis peculia idades em á ios ex os de
linguo y os li uanos e de e mina seus polinkius de consumo. Es a di ecções de es udo e
aspec os o odo pode ajuda a o ma uma bas an e comple a de e mos alá eis de
desen ol imen o e uncionamen o imagem a linguo y o dos li uanos. O olume do a igo
pe mi e escolhe um qual aspec o. Especialmen e in e essan e, pois nãoengag ai
implemen ado, pa ece 2a caso, po an o ele con inua e in es igado, embo a não e i ada
sąsajos e com menė as ou aokipa depak aipos in es igações.
1. QUE DYJIO DAR VIENA LIETUVI KALBOTYROS BDA? Panag inė i no minamosios kalbo y os
e minus s anda izacija, no minimas i kodi ikacija paska ino em 2016 um a igo publicado
em 2016 no online jou nal de ciência Lie u ių kalba publicado pela Uni e sidade de Vilnius po
ês au o es I enos Sme onienės, An ano Sme onos e Aud iaus Valo kas Dėl s anda inės
kalbos e mino (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016). Como diz i aš ê do a igo, ele
des ina-se ao e mo pad ão língua, e como indica seu con eúdo, en a-se jus i ica esse
3
e mo eque ingum à a ual alo y a li a ians e subs i uí-lhe adqui alėjusį, desde 1927 m. com
á iosolicos anos de in e alo do pe íodo so ié ico a ojamą bend inė kalbos e miną. Ao
mesmo empo ocluso e sob e ou os no mminamaiaia alo i a impo an es e mos
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10): A k eip inas a enção e em mais um bėdą kabos
no mminização e codi icação nos são sinónimos, e pad iza ėžimas em ge al inde inido. Pa a
undamen a es a a i mação, os au o es na página 10 o necem a abela (só não indicam o
4
í ulo dela, c . 1-ą abelę). Sob es a abela (h p: www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g
www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g
www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g
www.kns.o g www.kns.o g
3
Aldono Pupkio esc i a nes a e isão do a igo e . no 90ame núme o da e is a Bend inés de linguagem
(p ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /S aipsniai/90/Pupkis_BK_90_s aipsnis.pd ).
4
S aipsnio au o ių palik as ko ek ū os ik as.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
šiuos, be i anksčiau sa o eks e ap a iamus e minus bend inės kalbos a mainai į a dy i)
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 11): En ão, como emos, e minologinis chaosas aki aizdus (e,
po inciso, e minis ikoos e minijoje não ão a o). O obje i o des e a igo não é a uma oda
es a mic osis ema de e mos. No en an o, a alegação dos au o es sob e mais uma língua Li uãs
babo y os bėdos bemokai p asilenkia com e dade. Po quê?
Fundamen al p óp ia dos au o es bėda é que eles baseiam-se única on e Li u išku Lie u ių
kalbos enciklopedija ( oliau LKE), e de on es ki akalbių ambém se escolhe só po uma, aigi nem
êi a iai o ės, nem ou os p o akis passis as desses aspec os de consumo de e mos.
Než ilg e a nė į ganė inai neseną leksikog a ijos šal inį Ling odidak ikos e minų žodyną
( oliau LTŽ) (2012), que es á e Lie u os Respublikos e minų banke ( oliau TB), aqui es es e mos
cla amen e de ini i. Além disso, á ios e mos de línguas de mic osis emas compa a é
possí el e p eciso, mas umaike ou ou aike incompa ibilidades ainda em si não signi ica, que uma
das aqueles mic osis emas comem algo ydinga.
Po ou o lado, é p eciso econhece que na Li u iškojoje no minamosios kalbo y os
e minų mik osis ema seque o al deso dem exisi a, e isso deco e de á ias azões:
1) não es á cla amen e aco dado, quais os concei os necessá ios e qual o seu
con eúdo; 2) os concei os undamen ais s anda as e no ma são pa ciais sinónimos, e
iš es inių są okų sinonimiškumą, ka u d ip asmiškumą;
isso c ia 3) mic osis emá de e mos da língua no mamó ia li uanas esbalansando
kalbų da oma į aka, nes ši mik osis ema ki ose kalbose ku iama ne isada pagal okius
ou os mesmos p incípios.
Qual que maio bėda, que e como pa ece y ų pa adoxalu, mesma a ualinė lie u ių kalbo y os
e minijos kodi ikacijos būklė. A sky us e miniação (i kalbamosios mik osis emas) da
linguagem lingüís ica li uana codi icação do a osenos eal, pode-se a i ma que des eji
e minija, compa ado com ou os á eas de ciência e minija, leksikog a iamen e su u ky a
bas an e p as ai. A g ande pa e das on es de léxicog a ia po á ios décadas, se não mais,
e a da do que o que ealmen e é usado. C ia-se ou emp es a-se mui os no os e mos,
a liepiando ak ualidades lingüo y os es angei os, mas oji e minija não exis e nem
XX a. pabaigoje pasi odęs lie u iškas Kalbo y os e minų žodynas ( oliau – KTŽ) sa o laiku
cen uo ai sis eminama, nem anuncibiama. e a necessá io e pa ankus abalho (ž . KTŽ 1990, 288
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
p.), po ém ele já não pode iguala nė no minamojoje linguo y oje | 4
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
com 2007 m. la ians edi ed Aiškinamuoju kalbo y os e minų žodynu ( oliau VPSV) (2007,
623 p.).
1 LENTEL. De inições de codi icação, no ma i a e pad onização em on es ilíngues
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10).
Mencionado a igo au o es, comp eendendo que que alá eis e minos p oblema ale
didesnio dėmesio, ska ina „šioje kalbo y os s i yje besispecializuojančius mokslininkus
oma oda mic osis ema o denamen o. Tal ges ão, na medida em que ele o
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
necessá io, de e ia numa no ma i a linguo y ope | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sepa ado a idamen o, po exemplo, p epa ando no o glossá io de e mos linguo y os ou
lançando no a LKE edição. No en an o, como mencionado, pa a exgilda de alhadamen e
eó icos e p á icos de o igem, his ó ica de desen ol imen o, uncionamen o e ap esen ação
šal iniuose aspek us, eikė ų pla esnės s udijos. Todėl šiuo ka u s aipsnio ikslas y a
de e mos alá eis em á ios mais es ei os: eo icamen e de ini uma linguagem ge al pa a o
eikalingų są okų i jas į a dijančių e minų mik osis emą.
p ocesso no ma i o desc e e Es e obje i o implemen a le an am ais a e as: 1)
desc e e os p incipais concei os das pa es cons i uedamen es (e apos) do p ocesso
no ma i o;
2) discu i os e mos pad onização, no minização e codi icação, bem como suas
a ian es e sinônimos;
3) di ulga linguagem eguliação(se) in oduijanças e mos de in e câmbio ligações e
ap esen a possí eis seus mic osis emas amma as.
2. APIE QUALHAS SVOKAS E JAS ĮVARDIJANČIUS TERMINUS TALBAME? Os e mos pad onização,
no minização e codi icação e suas a ian es e sinônimos desc e em á ios aspec os de
egulamen o(s) de uma lingua comum, elacionados an o com a lingua comum, como de uma das
línguas nacionais a mainas, desdeo e (i. i. com a sepa ação da lingua comum de ou as a mainas),
quan o com o seu meio (i. i. com c is aliza imusi e a kyba de línguas comuns). Pa a que o
con eúdo e o con ex o dos e mos em ques ão sejam mais cla os, p imei o é necessá io de ini
os concei os a aminos bend inė kalba e bend inės kalbos egulia imas(is). Bend inė língua é e
em si mesmo besiklos an e, e conscien emen e c ia-se a maina da língua. No que ela di e e de
ou as língua a mainas, cujos su gimen o, uncionamen o e no mas aida ge almen e
desc e e-se só como linguagem sa i eguliação sem conscien iingo e di igingo kišimosi ex aspec o
šalies. Tiesa, kalban apie bend inę kalbą, nus e ia (i isai sup an ama, kodėl) ienas
en a izado mais ou menos a i os, o ganizuo as (daznai es ado mas u) Além disso, bend inha
po eikis jos aidai, o nuošalyje paliekami sa aiminės jos aidos ypa umai.
língua é jun o e obje o de esul ado, e seu egula o. Como jus amen e des as duas, eju e
con ada ó ios, aquelas pačiõs da na u eza da linguagem bend inha pusių egula ó io objec o e
esul ado in e acção e não se es o ça en ende nes e momen o deco en e discussão sob e
e mos bend iné língua e s anda dinė lingua do con eúdo bem da elação. Não aia isso, en a-se
es as duas pa es a i icialmen e descee i e decons ui e mo bend inė kalba ieno ę: no minė, . y.

RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
codi icada, bend inha língua opinama ealaia sua a osená, como se isso osse d i sepa adas e
isai ski ingais e minais adin inos a mainos. Todėl, kiek nuk yps an nuo pag indinio
ikslo e zada ních, целеiga ap esen a a ada p oblema ikai admi iniausią bend inė kalbos
samp a ą.
Kalbininkas P anas Ska džius 1927 m. na e is a Š ie imo da bas (Ska džius 1997 [1927]: 3085)
p imei o publicamen e pa a ojo e miną bend inė kalba e o mo i a a o. By he way, a é
2013 m. ko o mėnesio Lie u oje many a i ašy a, kad P. Ska džius i bu o šio e mino
kū ėjas. Tačiau ą ko o mėn. Lie u os nacionalinio adijo laidoje „Ry o ga sai“ bu o
ansmi ida uma adio es ância Ame ikos balsas laida, na qual publicada uma g a ação a pa i
de 1964 m. Es ados Unidos das Amé icas oco ido Ka alikų akademijos su ažiação, onde a
pe gun as espondinėo amoso in e cuka io kalbininkas, anos de gue a pasi aukęs į Vaka us,
An anas Salys. Ele explicou que o e mo bend inê ala p óp io p oposęs P. Ska džiu segundo
e imą de okiečių kalbos e mo Gemeinsp ache, e esse começėjęs isu o usa . P anas
Ska džius desc e e a língua comum como al, ku ią pode iam en ende pessoas de odo o país,
que y a se o nada comum a odo o país, odo o es ado, isoj e nog a inėj Lie u oj
econhecida, usada ou se es o ça usa como uni e salmen e comunicacuio meio, ais
especialmen e en a iza a sua peculia idade de comunhão (Ska džius 1997 [1927]: 3435). Como
jus amen e a es e abalho de c iação(se) da língua comunhinha, suas no mas de seleção e
comunhinho, exsi êsiančiam laike desde pa undação da língua comunhinha a é ago a ies
momen o e u u as gui ias, e são necessá ios e mos especiais, que pe mi issem aquele
p ocesso desc e e de aco do a á ias peculia idades.
A de inição de língua bend inesa ge almen e indicam-se os mais impo an es a ibu os,
dis inguindo es a língua a mainá de ou as língua nacional a mainas. Nag inėjamos e mos
con ex o do mais impo an e é comun inesa linguagem sinalis, unsakando conscien e do e ei o ela,
ou sua a kybas, na u eza. Bend inês p ocesso de manejo da língua de ido à pe manen e
5
linguagem cai os é inacin ini, só seu mis o e ins umen os em á ios países desiguodi. Em is a
dis o, comum à língua li uanas pode ia se ap op iada al sua de inição: Bend inė kalba
his o icamen e, cul u almen e, mui as e poli icamen e susais i as kalbinės bend uomenės
ku iama, a ojama i k yp ingai a koma p es ižinė kalbos a maina, des inada a necessidades
de ida pública e u ini kodi ikacijos iksuojamas no mas.
5
Sąmoningai eguliuojama gali bū i ne ik bend inė kalba, be i ki os a mainos (pa yzdžiui,
no minama bend inė žemaičių a mės ašyba), ačiau ai ne endencija, o g eičiau išim is, dik uojama
konk ečios kalbinės bend uomenės po eikių.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo no idioma | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Simila men e, só expandi ei, bend inê língua de ine-se e LTŽ: bend nė kalbà (angl. s anda d language,
p anc. langue s anda d ( ), us. li e a u a (2012) language, ok. S anda dsp ache ( ) uni e so amen e
usada ↑a aia dos idiomas, mais ou menos suno min a, se ca ac e izi i maio p es ižu, mais al o
s a us socie inu na comunidade ↑kalbinėje, usada como aš ų, da ida pública, educação, cul u a,
mídia, li e a u a, das classes sociais, educ inas. ∆ cons an emen e en iquinama, conscienciadamen e
c iada, egulada e no minada, pa a isso p epa am-se dicioná ios, g amá icos, ou as no minamieji e
mokomieji leidiniai. ∆ no minimo cuidaça ins i uições de ciência e ins i uições públicas, na Li uânia
Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. ∆ a mainos ensina escolas, ela, como ↑s e imosios idiomas, ensinam
ki akalbiai. Nes as duas de in yse a concepção de língua bend inesa di e e da adicional da língua
li uãs, pois le an am-se dois no os sujei as. P imei a a con inuinidade do manejo da língua, po que
a é ago a ge almen e oi en a izado esul ado do manejo, e não yksmas. Po exemplo, em á ias
lojas de linguo y as li uanas indica-se que bend inê língua exis an i e das pessoas pública de ida bem
cul u a necessidades des inada língua (LKE 2008: 77), aí le an ado só um codi icuo a bend inê língua
„sąmoningai apdo o a“ (Pupkis 2005: 30), „daugiau a mažiau suno min a isos au os aš ų
aspec o. Nos p ojec os de al e ação da Lei da Língua Es adual conside ados pelo Seime da República
da Li uânia, como p incipal a ibu o indica-se eg as de compo amen o:
Bend inė lie u ių kalba aisyklinga, . i. lie u ių kalbos žodynu, g ama ikos, ašybos i sky ybos
aisyklėmis i ki ais p ipažin ais kalbos no mų šal iniais baseada ašy inė a ba saky inė lie u ių
kalba, des inada ao público de ida. (LRVKĮPĮ 2008). Bend inė lie u ių kalba des inada egulamen iga, da
língua lie u ių ocodino, g ama ica, g a ybos e sky ybos no mas baseada ašy inė a ba saky inė
lie u ių kalba, necessidades do público gy enimo.
(LRVKĮPĮ 2011).
Simila men e esc e e e supe io es escolas de di igêly (LBK 2014: 24,
pa yškin a au o ių):
Bend inė kalba – ai suno min a (s anda izuo a), ašy inę i saky inę o mas u in i, daugelyje
s e as usada odos os usuá ios da língua comum a maina da língua. Desde ou os idiomas
( a mių a sociolek ų) bend inė kalba isų pi ma ski iasi uo, kad y a kodi ikuo a a ba suno min a,
. y. s anda izuo a.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 8
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Suno min o e egula ingu pode conside a -se cons ução de uma codi icada comun inha, mas
não ealíssima sua a osená, que mui as ezes es i a ioujan e e po causa da
desen ol edo a in e na, e po causa dos comuns nes e momen o nas línguas eu opeias
oco endo des anda ização p ocessos, po an o nes okojan i a ou as a ian es de
língua nacional e a ou as línguas ca ac e ís icos elemen os. Em segundo, bend inė língua
em, como mencionada, e p óp ioiminês de desen ol imen o ní el, po que não udo nela
acon ece de modo de egulamen o conscien e. Po an o, é impo an e no a que ela é e kalbinės bend uomenės ku iama.
a mainas Esses dois p ocessos au oiminio e conscien igo elação em á ias línguas e di e en es
pe íodos de desen ol imen o pode se mui o desiguodas. Na língua Li uânica conscien e e ei o
à comunine língua, ou sua egulagem, ainda de ou a o ma linguagem a kyba ocupa esmingą
comun inesa linguagem de desen ol imen o, unkcionamen o e cai os pa e, e au ocaminhos
p ocessos onde que meno . P anas Kniūkš a comun inês à ges ão da língua a ibui no minimą,
supe isão e linguagem ugdymą (Kniūkš a 1995: 2839):
O p incípio mais impo an e do manejo da c ip ingóide é sis emiškumas, ou dėsningumas. Ele não só
ajuda a língua a no min i, p ižiū ė i e ela ap ende , mas em mui os casos co esponde e com as
a e as de ugdymo da língua.
Em mais de alhe o o denkyba da linguagem de inida LTŽ (2012): ques ões de a osenos da linguagem,
Kalbos a kyba – kalbos apsaugos eisinės sis emos kū imas, kalbos no minimo, konsul a imo
ins i uições de manu enção e con ole da linguagem e ins i uições s eigim e sua implemen ação,
eiklos o ganiza imas, kalbos ėmimo p og amų i p ojek ų engimas, adminis a imas i
no mação da linguagem, no mas da linguagem sclaida, supe isão e con ole da linguagem. En ão
bend inė língua, como e k os kalbõs ammainos, klos osi, unkcionuoja e can a em si mesmo, além
disso, é conscien iamen e c iada e manekama ( eguli icada). Es es p ocessos oco em em dois
ní eis: 1) mac olygmeniu, i. i. bend inę linguagem pe cebendo como nacional linguagem a mainá; 2)
mic olygmeniu, i. i. em gene inha língua olhando como em sua no mas o alidade. Se no manejo da
língua sepa a mos odo o egulamen o ju ídico e adminis a i o, en ão ou os, di e amen e com a
egulamen ação de uma língua comum e suas no mas elacionados a aspec os(si) eque em pelo
menos qua o e mos sepa ados (z . abelê 2).
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo na língua_ 9
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 LENTEL. Bend inês linguagem egula ó io(si) pobúdis e ní eis e e minos po eikis
Jeigu kai ku iuos šiais ke u iais e minais į a dijamus p ocesus suskaidysime į
smulkesnius e apus, e minos p ecisa á ainda mais. Uma ez que é possí el dis ingui
á ios conscien ioso ge al da língua no mas de egulamen o (T2) e apas (no mas
es abelecimen o, į eisinimą e sclaidą a osenoje), cada um deles ambém mui as ezes é
kad lie u ių kalbo y oje šiam eikalui a ojama daugiau e minų, nei pa eik a KNS
especialmen e in oduzido. En ão ob iamen e, abelėje (plg. 1-ą abelę).
1-ame pa eiksle nu ody i daba iniuose lie u ių kalbo y os da buose dažniausiai
u ilizados (ou suge idos usa ) os e mos pad onização (s anda ėjimas), pad onza im;
no minimas, no malizacija (no mėjimas) i kodi ikacija, kodi ika imas. Tai y a as e minų
in en á io, que ainda e analisado. Além disso, odos es es e mos elacionados com a amines
są okomis „s anda as“, „no ma“ i „kodeksas“, odėl eikia išsiaiškin i i jų eikšmes,
elacionados com os e mos do in en o io alando. 1 PAV. Bend ines egulia imui(si) de línguas
emp ega em na língua li uânica usados na no minamojoje línguao y oje | 16
(a suge idos usa ) e mos
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sa is izessem a necessidade da comunidade lingubinês que a cons ojança. Ao seu
ez u, as a e as de no mminho sie ini com ejop comun inês da de elop bū iu: 1)
p aei imi: busca no mas cons an umo, i. i. man e comun inês lingua ęs inumą e
no mas adição;
2) ago a imi: p ocu a uncionalidade da língua comum, i. e. em ce os in e alos de empo e
examina codi icação e es abelece ais no mas da língua comum e eg as de uso, que
pe mi issem lanksčiai usa isgales aiškos; 3) u u oi imi: c ia condições a o á eis ao
desen ol imen o da língua bend inê e p e e manei as, como e em quais di eções a língua
bend inê pode ia a senuja . Como is o e de KNS abela, no minimas às ezes usado pa a
p amaiši com e mo codi ikação. Além disso, es e p ocesso ge almen e di ide-se em e apas, e
eles mui as ezes êm cada seus apelidos.
Ček lingubinis a F an išekas Danešas é indicado ais e apas do p ocesso de no mi icação ( iesa,
o chamando codi ikacija, assim expandindo a signi icância da úl ima, e no minimą conside ando
uma das pa es da codi icação) (Данеш 1988 [1979]: 281283): 1) e apa desc i i a: de inição de
no mas da linguagem comum e obje i a desc ição;
2) eguliuojamasis (no minamasis) e apas:
a) a aliá el (meios de exp essão linguís ica e seus modos de consumo são
am ik us objek y ius k i e ijus, a siž elgian į isuomenės po eikius i bend inės kalbos
a aliados de aco do dinâmica de desen ol imen o), b) ase de di e a codi icação;
3) ealizá elis (es a égico ác ico) e apa: codi ikação diegimas a osenoje. Na a ual
no minamojede dos li uanos (maziau leksikog a iškai, z . 4-ą len elę, mais naujesnėje
mokslinėje li e a ū oje) cla ous opinkis polinkis no minimo e miną a o i pla esne, do que
F. Danešo, indicada, signi icado, e codi ikacijos signi icância susiau i a é 2b. e apą
pa adinančio e mo

RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
4 LENTEL. Te mo no minismo de ini ys em on es li a iškuas
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ
Li e a ū inês linguagem no mminagem (ž . n o m a l i z a c i j a ) é cien í ico
esc i o código, esc i a sis ema de linguagem ac os de e minação (p. 134, a igo
LKE
a o iných Kalbo y os mé odos baseados linguagem no mas de de inição e escolha
no ma). codi ika imo, ou no minimu (p. 253, a igo no ma de linguagem).
LTŽ
kalbos no minimas ( as pa kas s anda iza imas) – (angl. s anda disa ion, p anc.
no malisa ion ( ), s anda isa ion ( ), us. no malização, ok. Sp achk i ik ( ),
Sp achlenkung ( ), Sp achp lege ( ), Sp ach egelung ( )) comun ines,
uni e so inas, exemplodinés línguas como ixação o icial da medida de
comunicação; no mas de consumo da língua ↑codi icação, suas p ecisões e
é chamado ge almen e elacionado com publicąja língua e com ašy ine lingua,
implan agamen o em a oseną. ↑ ∆ eg as e e c.
DŽ7i TŽŽ não há no ma i a; no min i es abelece no mas, maneja de aco do no mas. não há
amplia concepção no minização a s oja T1 e má assim ele de ine-se LTŽ: bend ines,
no mi icação; no min i es abelece no mas, maneja de aco do no mas. De aco do com a mais
uni e so inas, exemplodinés de linguagem como o icialíssima communica i a e amen a
de e minação, i. i. em um na cabeça a a maina escolha. De aco do siau esnę, ca ac e ingiausią
samp a ą, es abelecimen o de no mas da língua bend inês inclui a osenos es udo, no mas
s anką e a aliação. Além disso, ao no minamaio p ocesso a ibui-se e o icialus no mas
į eisinamen o po esc i o bem no mas sclaida. O segundo dėmení no mas į eisinimą esc i o, e
às ezes e o p imei o, inclina-se a chama um e mo sepa ado codi ikacija (ž . 2.3 capí ulos).
Kadminismo e codi icação não semp e apa inami, indica e Es a u o da Es a ubinas Comissão
das línguas li uanas (VLKK). do a igo 3o, que menciona as missões VLKK, no pon o 4 são usados
esses dois e mos, só no mesmo es a u o não se dão as suas de inições
(VLKK Į 2016):
Loba Comissão:
<...>
4) es abelece a di ecção do manejo da língua li uana, esol e ques ões de no ma i a e codi icação
da língua li uana; <...>.
Po ou o lado, na mesma lei, a mesma no ma linguís ica comum não em pode
apibūdinami bend esniu pažyminiu no minamasis, o ne siau esniu kodi ikacijos (VLKK Į
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 18
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2016), – galbū odėl, kad, pa yzdžiui, ado ėliai gali bū i laikomi no mų šal iniu, be
codi icado :
5) e ina i i ina s a biausius no minamuosius kalbos eikalus (žodynus, žinynus, ado us,
di igêlius); <...>.
Como no minimo (i a pačia eikšme sup an amas kodi ikacijos) a ian e dos
li uãos alo y oje pa a ojamo e mis no malização. Plg. sen inho de Jono
11
Klima ičiaus a igo (Klima ičius 2002: 22):
Mais p incipalmen e cien í icas linguís icas análises necessi am a ian es e e os, especialmen e
objec i o a osenos e segundo a na u eza subjec i ios no malizações (no mas codi ikações)
con con con con á ias imas e susiki imai.
An e io men e na li e a u a linguo y os a no malização ao in és do no minamen o
api iikyda o mais equen emen e, p o a elmen e supo oma e usų idiomas, e nes es dias
ela já a a, po que en ão, quando no minização e no malização são conside adas a mesma
eiškiančiais isaiis, p io idade é dada aplie u in ajam, ou a e minação de no malização
abandona (ž . 5-ą abelę). 5 LENTEL. Te mino no malização de ini ys em on es li iškuas
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ DŽ7i no malização, no malização, no maliza ion. No mi icação de linguagem,
eg as, ixação, a umação (p. 135). disposições.
LKE LTŽ
no malizações não.
no malizações não.
sua no mas no malização no ma, no mas ixação; a umação de aco do no mas,
TŽ no malização 1. alis amen o da posição no mal, in odução; suno minamen o,
a umamen o de aco do no mas, eg as, egulamen os; 2. ixação e implemen ação de
no mas ob iga ó ias (e ainda duas signi icadas mais conc e as elacionadas com a
p odução indus ial).
11
Tokia adição ėjo pelo menos desde p é-ka inas Gim osios linguagem, onde oi alado sob e
bend inês linguagem no malizações c i é ios, plg. Nascida ala, 1938: 143.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo línguao y a | 19
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Vis dėl o eikia pažymė i, kad bū a mėginimų šiuodu e minus – no minimą i
no malizaciją – di e encijuo i (a si emian į ą no malizacijos eikšmės sandą, ku is TŽŽ
(2013) nusaky as kaip „no malios padė ies nusis ojimas“. Pa yzdžiui, Jonas Palionis
no malizacijos e minu adina sa aiminį no mų k is aliza imosi p ocesą
12
, ku io me u
no mas da linguagem išsi u ulioja, suicynina pačioje linguagem p ak ikoje (T4) (Palionis 1989: 51;
ainda plg. Miliūnai ė 2003: 4243). P ác icamen e não ojamo ainda um G. Subačiaus suge ido
aplie u in o a ian e do e mo des a signi icação no mėjimas (Subačius 2002: 229). É o e mo
no malização em ge al necessá io p a icamen e, ou só impo an e a possibilidade eó ica de o
e al? Uma ez que a c is alização das no mas oco e em cada linguagem subme ida a
mudanças, aigi e delibe adamen e não egula eis a lames, ap op iada caso necessá io es e
p ocesso a in oduzi em e mo sepa ado. Bend inês linguagem no mas c is alização
especialmen e es udinėjama pouco, es e p ocesso às ezes condicionalmen e incluído em
p imei o o es ágio de no mminho, no qual desc i as uncionenje no mas e concu ujan es suas
a ian es, po ém po causa p ecisão pode p ecisa sepa á-lo do no mminho.
No mas c is alização bem e , quando na língua en a algum seja no o eiškinyo e em b e e
começa a conco e com lie u iškos aiškos a ian es. Va osenoje mui as ezes
p incipalmen e s ichiamen e oco e mais adequado a ian e paieška, no min ojams
su p ein padė į e ainda nãomexindo em es e p ocesso. Po exemplo, quando em língua
li uaniana começou à usa di icilmen e adap ada anglybė hink- ank, ge almen e eiškian i
a pdalykinius y imus a liekančią ekspe ų g upą, qualia apoiia go e nosiniai ou come ciais
poli iniais a pan. klausimais“ (ND, žiū ė a 2017 11 14), a osenoje susida ė okia
clien es, e pa a iančią jiems socialiniais, konku uojančių aiškos būdų į ai o ė (pa yškin a mano, exemplos o necidos c onologicamen e.
– R. M.):
Kažin ou mui os pessoas são ouėję sob e al Ins i u o de Polí ica Democ á ica (DPI), que oi e é
(ne)o icialus Tė ynės sąjungos hink ank (smegenų cen as). E an o mais sob e seu p esiden eà
M. Adomėną, que desde aqueles mesmos 2006 anos oi e conselhei o do ice-p esiden e do Seimo
And iaus Kubiliaus. (lzinios.l , 2009) Em p imei o luga as uni e sidades desempenham o papel de
líde da sua á ea p o issional elas o ganizam con e ências, con ida inha emp eslinks, azem
e en os anuais, o ganizam publicações, seka conhecas, Sa aiminis p ocesso de no mas
12
c is aliza imosi é ca ac e ís ico não só de a ian es de linguagem gene inesa; possí el albai,
kalbė i i apie ki ų kalbos a mainų, i apie anks esnio, ikikodi ikacinio laiko a pio, iki susiku ian bend inei
no mas c is alização.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no alamo comumo igo | 20
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
az expe inas conclusões. Em ou as pala as, unciona como hink- ank equipe como
smegenų cen as ao lado da indús ia escolhida. (Uni e si e o žinios, 2012) LLRI é não um
ins i u o de pesquisas cien í icas, mas idėjų kal ė (angl. Think ank). Ele p á icas o necem
idėjas, pasiūlymus, si uacijos e inimus bei komen a us, užsiima isuomenės š ie imu.
(l .wikipedia.o g, 2014)
Rusijos „ hink ankas“ „Ka ehon“ y a K emliaus palaikomas naujienų puslapis, ku is dažnai siūlo
in o mação geopolí ica, simplesmen e sa u ada de mili a o odoxo nacionalismo. ( 3.l , 2016)
T ečioji pakopa – hink ankai a ba lie u iškai idėjų kal ės i smegenų cen ai Taip, d augai
socialdemoc a ai com seu abaco g upei en a am pai i es e mecanismo a pa ódia. Mas do cen o
a ski kime g upę so ie inių pa inių bičiulių, ku ių ienin elis ikslas g eičiau įsisa in i ES lėšas,
ce eb al, cujo um p o esso de um in elec o e in e nacional expe iência pode sup ema odas g upos de
abalho jun os sudėjus. (del i.l , 2016) A ungai R. Ka bauskis é amilia izado com a mencionada
ame icanas hink- ank'o CSIS analine s udio dos Es ados Ociden ais, pa a obca a o caminho pa a que o
„K emliaus scena ijai“ i joje išdės y ais konk ečiais echniniais siūlymais, kokių eiksmų u i im is
negócio, elacionado com a Rússia, neda y ų de dano in luência Komi e o biu as pasi ikslino, nem es a,
nacionalinių als ybių poli ikoms? (del i.l , 2016)
nem a passagemudência não hou e al solução, que o comi é não lançasse comandos em p aši uo é, an o
mais que dos undos do Seimo não é ep esen ado e es e é um e en o g a e, assembleia do hink anko
do Pa ido do Po o Eu opeu, onde eu ep esi o Tė ynėji e egula men e equen a. (del i.l , 2017) Eu opa
ou ainda ainda eikiam is ien? O que os habi an es e as eli es de e dade pensam sob e a UE? Assim
in i ulada, es a e ça- ei a oi publicada um es udo de ideais kal ės, baseado numa enque e
ep esen a i ia a la ga escala. (del i.l , 2017) Esses exemplos mos am que c is aliza am-se do lie u iški
me a o iški, po isso pagaulūs co espondemens idėjų kal ė e smegenų cen as, que ao longo do empo
de em issusi es animybę pelo menos de o icialosija a osenos. É e dade, TB ap esen ado Li u iškas
mul idiskai os o ma hink anks co espondência anali ikos cen ai, mas a osenoja ele quase não
possui apoiamas, ou anali ikos cen u ansliamos ou o angliško e minas analy ics cen e . Toks
no maos adimosi e apa, a é a osenoje nosis o ê uma pe spec i a e si us, e pode se chamado
13
no malização. Ele Es e e mo ixado em TB incluída em on e: Poli ikos mokslų enciklopedinis žodynas.
Redak o ios colegia: Algiman as Jankauskas (a s. ed.) e k . Vilnius: Vilniaus uni e si a y publishe s, 2007.
13
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo línguao y a | 21
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
mui as ezes ai p imei o po no mminamen o p ocesso, e às ezes e pa alelamen e com ele
(quando obse ada e in es igada a iai ujan e a osena), a é į eisinama (codi ikujama) de
um de e minado pe íodo ealioji no ma.
Nos ex os anglakalbês de linguagem o e mo no ma é mui as ezes usado pa a p amaixo
com pad ão, e às ezes em dis in os amos de linguagem eles são a ados de o ma
di e en e (Loche , S ässle 2008: 1). Nas pala as, no ma gene esne signi icado como
modelis, e alon ou exemplo de ine-se e como sinônimo de pad ão (OD; MW), e na linguagem como
es eu esnė po pad ão a noção. Te minom no minimas, ou no malização (angl.
no maliza ion), anglakalbėje kalbo y oje, como is o e KNS len elėje, u ilizado não
no minamosios kalbo y os assun o, e na á ea oné ica. No minamajam p ocesso nomea ele
a s oja ap a oji s anda izacija (an ąja eikšme, T2) (plg. Ba sch 1985: 23; Subačius
2002: 229).
A e minologia le ônica usado o no minismo do idioma ( alodas no mēšana) de inido como
no mos es abelecimen o p ocesso, elacionado com o idioma dėsningumų espia im,
ixsa im, alo im, supo eim e sclaida, e seu co espondmens em ou as línguas indica
es es: angl. language s anda diza ion, ok. Sp achno mie ung ( ), Sp achp lege ( ), us.
no malização do idioma (VPSV 2007: 421), aigi co esponde lie u iškąją no minimo samp a ą.
2.3. Codi icação e codi icação
Como oi is o do capí ulo an e io , a impo an e e apa de no mi icação (ou nes e sen ido
usadas pad onizações), du an e a qual as no mas selecionadas de linguagem comum são
in oduzidas po esc i o em ce as on es, in oduzi é necessá io um e mo sepa ado (ž .
(Mil oy, Mil oy 1999 [1985]: 22, 28; Ne alainen, Tieken-Boon an Os ade 2006: 283). Ve dade, mui as
ezes amos agem de no mas ambém é ligada a es a e apa, sepa ando-o do ní el mais abs a o
e mo no minamen o, só como mencionado capí ulo 2.2, no minamen o e apas limi es são
condicionais. Teó icamen e codi icação pa icula men e impo an e de inindo uma das mais
impo an es no minamó ia linguo y os concei os de no ma de linguagem. Quando as no mas de
linguagem comun inês уведомиваются po esc i o, elas o nam-se codi ikuo as, aigi ao longo do
empo su ge maio ou meno sua di e ença dos eais, a osenoje uncionando no mas.
Anglakalbėje linguo y os li e a u a e leksicog a ia on es nesse assun o usado a pala a
codi ikacija (angl. codi ica ion), neda ando di e ença en e p ocesso e seu esul ado. Ao
con á io da pad onização, codi icação pode se apenas conscien e, o ganizada

RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 22
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a i idades; como indicomiais no mas da língua selecção e (o ) į o minação, codi ikacija não
uni e salus eiškinys i u i aiškų kul ū inį pobūdį (ž . Deume 2004: 6). Šį e miną,
alando sob e a plani icação da língua, XX a. 7-ajas década em popula izou Eina as
Haugenas (Haugen 1966: 922935). É pa e do planeamen o sanda os da linguagem (plčiau ž .
Miliūnai ė 2010: 231256): ge almen e codi ica-se sinais de esc i a bem como eg as de
o og a ia sis ema, a is, ki čiação, ocynas, mo ologia e sin aksė. esc i i os
La ių VPSV kodi ikacija (kodi icēšana, kodi ikācija) apibūdin a kaip „kalbos
no mų a anka i iksa imas no minamuosiuose šal iniuose, pa yzdžiui, g ama ikose,
diccioná ios (VPSV 2007: 184), aigi en endama es ei amen e do que amei mesmo dicodyne
de inido no minimas.
Tan o es angei os, quan o lingüo y os li uanos em abalhos po causa e mo
codi ikação esama menos menos con usão.
Codi icação signi ica p incipalmen e esumidão de uma no ma i a pa e de abalho (e apo):
é a o icial legalização das no mas e eg as da linguagem es abelecidas no p ocesso de
no ma i a em esc i a em ce as on es p es igosas acessí eis à comunidade linguís ica:
diccioná ios, g amá icas, de es ilo e de p á ica da linguagem, em códigos de eg as, em
nu a as e ecomendações das ins i uições de supe isão da língua (plg. Ga in 1993: 42).
Codi icação, como um dos elemen os de planejamen o da linguagem, incluída e em bem
conhecido Eina Haugeno modelo de planejamen o da linguagem, mais uma ez do p óp io
au o ape eiçoado e ab angendo os mais impo an es e apas de c iação de linguagem
comum (ž . Haugen 1983: 270275). Em segundo, codi icação o p óp io ge al da língua no mas,
esul ado da legi imação de eg as, pode-se dize , in oduzida no mas, eg as o alidade
(Gi denis, Pupkis 1978: 56). A aminė concei o codexo jus amen e e signi ica ca alogo de
eg as de cês no s campo cien í ico (TŽŽ 2013). Po an o, quando necessá io ala-se de codi icação ou codi icadas no mas emi imen o (plačiau ž .
Miliūnai ė 2007: 723).
Pa a sepa a mais p ecisamen e o p ocesso do esul ado ou de desc end in o uma
polinkis da pa e do abalho no ma i o, no ala ó io li uânico às ezes é usado e o
e mo codi icação comunhinha das no mas da língua à legi imação esc i a yksmui
chama , po ém ealmen e es e polinkis não é yškus. A dis inção en e codi icação e
codi icação az ambém LTŽ (2012). Nas i uas Li u iškuas leksicog a ias bem como
enciclopediniuose on es o concei o de codi ikação di e e pouco (ž . 6-ą len elę).
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 23
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
6 LENTELĖ. Te minų kodi ikacija i kodi ika imas apib ėž ys lie u iškuose šal iniuose
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ DŽ7i
nei kodi ikacijos, nei kodi ika imo nė a.
LKE
Calbo y os mé odos baseados de no mas de linguagem de inição e escolha é chamado
codi ika im, ou no minim (s aipsnis no ma de linguagem).
LTŽ codi ikacija (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. кодификация, ok.
Kodi izie ung ( )) eg as de linguagem, no minamuosi nos abalhos desc i os no mas
e suas deėsningumas de consumo.
codi icação (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. codi icamen o, ok.
Kodi izie ung ( )) pa e da a i idade de no minamen o da língua inicialis no mas
es abelecimen o.
TŽŽ
kodi ikacija ling . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas, eikyba.
kodi ikacija kalbo . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas.
Como indicou e KNS abelas au o es, LKE codi icação apa en a-se no minização como sinônimo. Em
ou as on es a ibuídos p ocedimen os de codi icação no mas de ixação, sis ema ização, escolha,
p o ision […] ambém indica que codi icação aqui codi icações de inição į (Palionis 1989: 51): Mokslinis
sup an ama labai plačiai i iš esmės nesiski ia nuo no minimo. Plg. J. Palionio pa eik ą
desc ição e sis ema ização de no mas da língua esc i a, bem como ce as no mas de c ença de
línguas e esc i a, chamado codi icação. No en an o, no esnessa lingubine a li e a u a, o e mo
codi ikação elacionia com o e mo no minimas como pa e e odo (plg. Miliūnai ė 2003: 42; Miliūnai ė
2006a: 50 59; Miliūnai ė 2006b: 928; LTŽ 2012). Na u almen e, isso não apanaikina su ga iusios, que e delinas,
suas sinonimijas. Ypač sinonimiškumas yškus sudė inių e minų kalbos no minimo kodi ikacijos
(-a imo) p incípios e c i é ios a osenoje /.
14
14
Plg., po exemplo, í ulos de a igos cien í icos, que indicam inais do XX a. es es e minus bu us ainda não
comple amen e nusis o ėjusius: P incipios de no mminho e codi icação da Bend inês linguagem (Gi denis,
1978: 53–66); E alda Jakai ienė. Dėl seman inės mo y acijos, kaip kodi ika imo k i e ijaus. – Kalbo y a
Pupkis (1), XXXVII 1986, 102105; Aleksas Gi denis, Aldonas Pupkis. Os p incípios de no minização de linguagem. Nascida
kalba, 1996, 8, 1–5.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 24
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. BENDRINĖS KALBOS REGULIAVIMO(SI) TERMINŲ MIKROSISTEMA
De aco do com a no ma i a linguo i a necessidades e di e en es e mos comun inha
como a mainos e suas no mas au ômine ao desen ol imen o bem como conscien ioso
egulia imen o p esaki a , pode o nece qua o de e mos p incipais (dos quais dois
em ainda e aplie u as a ian es) um conjun o: s anda dizza imas s anda dizacija e
no minimas no malização (ž . 7-ą abelę).
7 LENTEL. Os p incipais e mos de egulamen o(s) da linguagem comum na língua Li uânia já,
pode-se dize , começa a nusis o ė i aco doimas g e a no minimo consumi e es eu esnės
apim ies e miną um dos e apas do no minimo in i ula kodi ika imą, e o úl imo esul ado a
chama kodi ikacija. No 2.o quad o pedex uada mos a schema no a igo discu ais e minos
in oduzi eis concepos. S anda iza imen o e pad onização pode se conside ados os mesmos
e mos mais gen ios, į a dijančiais bend inės kalbos egulia imą(si), ab angendo e concei os
mais es ei os no minimas e codi ikação. S anda iza imas e pad onização dos li uanos
alo y oje são usados ainda bas an e a amen e. A base do mic osis ema cons i ui os
e mos no minização e codi icação (codi ikacija), e a no malização pe ence à pe i e ia, pois o
eixo de egulamen o(si) dos p ocessos da língua comum a i os, conscien e sua o denação, i. y.
no minimas.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo no idioma | 25
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 PAV. Mic osis ema de e mos de egulamen o(si) da língua comum
IŠVADOS
Necessi a econhece -se que Li u iškoji kalbo y os e minija, compa ado com ou as ciência
e minija, é menkokai su i ky a, em di e en es e a amen e a ualizados diccioná ios bemokai
di e sii uja, e mais no os susis emin os e minos de conjun os, que e le i iam mode na
mundiales linguo y os pesquisas, em ge al ocojama. Tal si uação di icul a a possibilidade
sis ema icamen e olha -se e em no minamó ia linguo y os e miniją, pois ealioji des a a ela
e minų a osena, embo a cla amen e indique ce os gausios em lexicog a ia.
polinkius, nea i inka o į ai uojančio i sens elėjusio aizdo, ku is iksuo as ne i in
Remian is lie u iškaisiais i anglakalbiais, aip pa la išku kalbo y os šal iniu,
a igo eo icamen e de inidas os mais impo an es no mminamó ia linguo y os concei os,
bend inės kalbos kū imo(si) i egulia imo(si) p ocesams nusaky i. Pi miausia pagal šios
necessá ia a maina egula ó io(si) na u eza a sepa ada suaiminė sua desen oluda e conscien iga
manequiba. Segunda di e enciis des es p ocessos mic oi mac olaymenys: um caso ab angema a
p óp ia comun inês linguagem a maina, ou o conc e as suas no mas.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no moamo línguao igo | 32
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Wi h e e ence o Li huanian and English sou ces, as well as one La ian sou ce deno ing he
o linguis ics (The Glossa y o Linguis ic Te ms), he a icle makes an in en o y o e ms
(sel -) egula ion o he s anda d language: s anda izacija (s anda ėjimas), The spon aneous
s anda iza imas; no minimas, no malizacija (no mėjimas), and kodi ikacija, kodi ika imas.
de elopmen and conscious managemen o he s anda d language a e dis inguished on he basis
o he na u e o i s (-)sel egula ion. Ano he dis inc ion is made in e ms o he mic oand
mac o-le els o hese p ocesses, which in Analysis o he mu ual ela ionships o he e ms in
one case include he s ain o he s anda d language pe se, in he o he , i s speci ic no ms.
ques ions has e ealed ha in e ac as a pa and whole o he phenomena hey deno e.
some o he e ms a e o e lapping, a e synonyms o no -qui e-iden ical meaning, o
No a elmen e, opos o a he English language whe e e minology a ec s ha o o he
languages o a subs an ial ex en , he Li huanian language allows ce ain elemen s o wo d
o ma ion (in he case a hand, he su ixes -acija and -a imas) o signi y he di e ence
be ween a spon aneous ac and an ac i e ac ion. This di e ence, howe e , is bu a endency
a he han a s ong egula i y; he e o e, when i comes o ac ual usage, o ma ions o he
su ix -acija a e o en used in bo h cases jus like in he English language. Fo he pu poses o
conside ing making he mic osys em o he e ms o no ma i e linguis ics clea e and mo e
compac , we could sugges i be gi en he ollowing guidelines in he e minology o Li huanian
linguis ics:
1. S anda ização (s anda diza ion): spon aneous es ablishmen and
sel -de elopmen o he s anda d language as an indi idual a ie y.
S anda iza imas: conscious selec ion o he s anda d language a ie y and
gene alised p ocess o i s managemen .
2. No malização (no maliza ion): he spon aneous p ocess o he c ys allisa ion o
s anda d language no ms.
No minimas: conscious managemen o s anda d language no ms: in es iga ion o 3.
usage, selec ion and assessmen , w i en legalisa ion, and p oli e a ion o no ms.
Codi ikação (codi ica ion): one o he s ages o he s anda disa ion p ocess:
selec ion and w i en legalisa ion o s anda d language no ms.
Kodi ikacija: he ou come o his p ocess: he whole o he legalised no ms and
ules o he s anda d language.

RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 33
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Such endencies o usage do exis in Li huanian linguis ic li e a u e and scien i ic mic osys em
ex s, ye hey call o a close examina ion o be able o ound up he discussion o he
o he e ms o his ield ha is accep able o he cu en phase in he cou se o he
de elopmen o he s anda d Li huanian language. KEYWORDS: s anda d language, no ma i e
linguis ics, language s anda diza ion, language codi ica ion, e minology.
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]