scieee Open visual document viewer

Dėl terminų „standartizacija“, „norminimas“ ir „kodifikacija“ santykio dabartinėje norminamojoje kalbotyroje

Rita Miliūnaitė

Full text

BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 RITA MILIŪNAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as DL TERMIN STANDARTIZACIJA, NORMINIMAS IR KODIFIKACIJA ESMINIAI VOZŽIAI: SANTYKIO DABARTINĖJE NORMINAMOJOJE KALBOTYROJE bend inė lingua, linguagem o denkyba, linguagem s anda dização, no minimas, codi ikacija, e minija. INTADINS NOTABES No minamosios kalbo y os e minais pad on ização, no minimas e codi ikação não há a é o 1 žymimų są okų samp a a šiuolaikinės lie u ių i užsienio kalbo y os da buose į ai uoja, im nusis o ėję e os p óp ios e mos. Po an o não aciden almen e po eikis pe examina es es e alguns ou os e mos des a ealeza e mais p ecisamen e eles de ini (ou a é um ou o concei o a pe nomini i) le an ado em não um do úl imo me o li a ians kalbininkų cien í ica publicação. No en an o, omnupusiškos discussões sob e e mos possibilidades 2 minima isso, que às ezes basa-se só paizeneis on es, e es es em si mesmo iminha com aqueles e mos a osena elacionadous ao campo p oblemas. Po an o e conclusões não semp e se ca ac e izam de p ecisão cien í ica e obje i idade. Possí el kele iopa acesso à des as e minas p oblemá ica, de inían i e di eção de pesquisa: 1) diach oninė, pe mi indo examina minimos e mos de apa ição, e olução his ó ica e ligações com a p óp ia comun inês línguas li uanas (iman mais amplamen e e ou os países comuns línguas) nas e apas de composição e con ex o de desen ol imen o; isso exigem especiaisâs es udos de alhados (ž . Deume , Vandenbussche 2003: 455469; Subačius 2004: 97115; Miliūnai ė 2010: 231256); 2) sinc onís ica, apsi ibojan e a ualine da linguagem no minimo e minos si uaçãomi e ab angendo dois aspec os: Es es ês e mininai no i aš he do a igo, in odução e 1oe pa e desc end in ai ma quiciais co esponden es shaknų e minų lizdus, pois 1 ealmen e usada e mais de cada e mo doybinių a ian ų, e algumas quando e semelhan es, mas nãoapa concep os eiškiančių sinonimos. 2 Po exemplo, Aud ius Valo ka analisou polí icas de linguagem e e minos de planejamen o de linguagem (Valo ka 2015: 84101); ou as mais ecen es conside as yas des a á ea são discu idas em olesnês pa es do a igo. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 2 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 a) eo iškai apib ėž i kalbamųjų e minų po eikį i šios mik osis emos e minais eiškiamų są okų a pusa io yšius, emian is s a besniais daba iniais lie u ių kalbo y os on es, ambém de li e a u a anglakalbês, que hoje em ge al conside á eis lemia b) lie u iškosios e minijos pasi inkimą, kon eks u; pesquisa ealmen e uncionando os e mos alá eis peculia idades em á ios ex os de linguo y os li uanos e de e mina seus polinkius de consumo. Es a di ecções de es udo e aspec os o odo pode ajuda a o ma uma bas an e comple a de e mos alá eis de desen ol imen o e uncionamen o imagem a linguo y o dos li uanos. O olume do a igo pe mi e escolhe um qual aspec o. Especialmen e in e essan e, pois nãoengag ai implemen ado, pa ece 2a caso, po an o ele con inua e in es igado, embo a não e i ada sąsajos e com menė as ou aokipa depak aipos in es igações. 1. QUE DYJIO DAR VIENA LIETUVI KALBOTYROS BDA? Panag inė i no minamosios kalbo y os e minus s anda izacija, no minimas i kodi ikacija paska ino em 2016 um a igo publicado em 2016 no online jou nal de ciência Lie u ių kalba publicado pela Uni e sidade de Vilnius po ês au o es I enos Sme onienės, An ano Sme onos e Aud iaus Valo kas Dėl s anda inės kalbos e mino (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016). Como diz i aš ê do a igo, ele des ina-se ao e mo pad ão língua, e como indica seu con eúdo, en a-se jus i ica esse 3 e mo eque ingum à a ual alo y a li a ians e subs i uí-lhe adqui alėjusį, desde 1927 m. com á iosolicos anos de in e alo do pe íodo so ié ico a ojamą bend inė kalbos e miną. Ao mesmo empo ocluso e sob e ou os no mminamaiaia alo i a impo an es e mos (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10): A k eip inas a enção e em mais um bėdą kabos no mminização e codi icação nos são sinónimos, e pad iza ėžimas em ge al inde inido. Pa a undamen a es a a i mação, os au o es na página 10 o necem a abela (só não indicam o 4 í ulo dela, c . 1-ą abelę). Sob es a abela (h p: www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g www.kns.o g 3 Aldono Pupkio esc i a nes a e isão do a igo e . no 90ame núme o da e is a Bend inés de linguagem (p ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /S aipsniai/90/Pupkis_BK_90_s aipsnis.pd ). 4 S aipsnio au o ių palik as ko ek ū os ik as. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 3 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 šiuos, be i anksčiau sa o eks e ap a iamus e minus bend inės kalbos a mainai į a dy i) (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 11): En ão, como emos, e minologinis chaosas aki aizdus (e, po inciso, e minis ikoos e minijoje não ão a o). O obje i o des e a igo não é a uma oda es a mic osis ema de e mos. No en an o, a alegação dos au o es sob e mais uma língua Li uãs babo y os bėdos bemokai p asilenkia com e dade. Po quê? Fundamen al p óp ia dos au o es bėda é que eles baseiam-se única on e Li u išku Lie u ių kalbos enciklopedija ( oliau LKE), e de on es ki akalbių ambém se escolhe só po uma, aigi nem êi a iai o ės, nem ou os p o akis passis as desses aspec os de consumo de e mos. Než ilg e a nė į ganė inai neseną leksikog a ijos šal inį Ling odidak ikos e minų žodyną ( oliau LTŽ) (2012), que es á e Lie u os Respublikos e minų banke ( oliau TB), aqui es es e mos cla amen e de ini i. Além disso, á ios e mos de línguas de mic osis emas compa a é possí el e p eciso, mas umaike ou ou aike incompa ibilidades ainda em si não signi ica, que uma das aqueles mic osis emas comem algo ydinga. Po ou o lado, é p eciso econhece que na Li u iškojoje no minamosios kalbo y os e minų mik osis ema seque o al deso dem exisi a, e isso deco e de á ias azões: 1) não es á cla amen e aco dado, quais os concei os necessá ios e qual o seu con eúdo; 2) os concei os undamen ais s anda as e no ma são pa ciais sinónimos, e iš es inių są okų sinonimiškumą, ka u d ip asmiškumą; isso c ia 3) mic osis emá de e mos da língua no mamó ia li uanas esbalansando kalbų da oma į aka, nes ši mik osis ema ki ose kalbose ku iama ne isada pagal okius ou os mesmos p incípios. Qual que maio bėda, que e como pa ece y ų pa adoxalu, mesma a ualinė lie u ių kalbo y os e minijos kodi ikacijos būklė. A sky us e miniação (i kalbamosios mik osis emas) da linguagem lingüís ica li uana codi icação do a osenos eal, pode-se a i ma que des eji e minija, compa ado com ou os á eas de ciência e minija, leksikog a iamen e su u ky a bas an e p as ai. A g ande pa e das on es de léxicog a ia po á ios décadas, se não mais, e a da do que o que ealmen e é usado. C ia-se ou emp es a-se mui os no os e mos, a liepiando ak ualidades lingüo y os es angei os, mas oji e minija não exis e nem XX a. pabaigoje pasi odęs lie u iškas Kalbo y os e minų žodynas ( oliau – KTŽ) sa o laiku cen uo ai sis eminama, nem anuncibiama. e a necessá io e pa ankus abalho (ž . KTŽ 1990, 288 RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje p.), po ém ele já não pode iguala nė no minamojoje linguo y oje | 4 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 com 2007 m. la ians edi ed Aiškinamuoju kalbo y os e minų žodynu ( oliau VPSV) (2007, 623 p.). 1 LENTEL. De inições de codi icação, no ma i a e pad onização em on es ilíngues (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10). Mencionado a igo au o es, comp eendendo que que alá eis e minos p oblema ale didesnio dėmesio, ska ina „šioje kalbo y os s i yje besispecializuojančius mokslininkus oma oda mic osis ema o denamen o. Tal ges ão, na medida em que ele o RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje necessá io, de e ia numa no ma i a linguo y ope | 5 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 sepa ado a idamen o, po exemplo, p epa ando no o glossá io de e mos linguo y os ou lançando no a LKE edição. No en an o, como mencionado, pa a exgilda de alhadamen e eó icos e p á icos de o igem, his ó ica de desen ol imen o, uncionamen o e ap esen ação šal iniuose aspek us, eikė ų pla esnės s udijos. Todėl šiuo ka u s aipsnio ikslas y a de e mos alá eis em á ios mais es ei os: eo icamen e de ini uma linguagem ge al pa a o eikalingų są okų i jas į a dijančių e minų mik osis emą. p ocesso no ma i o desc e e Es e obje i o implemen a le an am ais a e as: 1) desc e e os p incipais concei os das pa es cons i uedamen es (e apos) do p ocesso no ma i o; 2) discu i os e mos pad onização, no minização e codi icação, bem como suas a ian es e sinônimos; 3) di ulga linguagem eguliação(se) in oduijanças e mos de in e câmbio ligações e ap esen a possí eis seus mic osis emas amma as. 2. APIE QUALHAS SVOKAS E JAS ĮVARDIJANČIUS TERMINUS TALBAME? Os e mos pad onização, no minização e codi icação e suas a ian es e sinônimos desc e em á ios aspec os de egulamen o(s) de uma lingua comum, elacionados an o com a lingua comum, como de uma das línguas nacionais a mainas, desdeo e (i. i. com a sepa ação da lingua comum de ou as a mainas), quan o com o seu meio (i. i. com c is aliza imusi e a kyba de línguas comuns). Pa a que o con eúdo e o con ex o dos e mos em ques ão sejam mais cla os, p imei o é necessá io de ini os concei os a aminos bend inė kalba e bend inės kalbos egulia imas(is). Bend inė língua é e em si mesmo besiklos an e, e conscien emen e c ia-se a maina da língua. No que ela di e e de ou as língua a mainas, cujos su gimen o, uncionamen o e no mas aida ge almen e desc e e-se só como linguagem sa i eguliação sem conscien iingo e di igingo kišimosi ex aspec o šalies. Tiesa, kalban apie bend inę kalbą, nus e ia (i isai sup an ama, kodėl) ienas en a izado mais ou menos a i os, o ganizuo as (daznai es ado mas u) Além disso, bend inha po eikis jos aidai, o nuošalyje paliekami sa aiminės jos aidos ypa umai. língua é jun o e obje o de esul ado, e seu egula o. Como jus amen e des as duas, eju e con ada ó ios, aquelas pačiõs da na u eza da linguagem bend inha pusių egula ó io objec o e esul ado in e acção e não se es o ça en ende nes e momen o deco en e discussão sob e e mos bend iné língua e s anda dinė lingua do con eúdo bem da elação. Não aia isso, en a-se es as duas pa es a i icialmen e descee i e decons ui e mo bend inė kalba ieno ę: no minė, . y. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 6 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 codi icada, bend inha língua opinama ealaia sua a osená, como se isso osse d i sepa adas e isai ski ingais e minais adin inos a mainos. Todėl, kiek nuk yps an nuo pag indinio ikslo e zada ních, целеiga ap esen a a ada p oblema ikai admi iniausią bend inė kalbos samp a ą. Kalbininkas P anas Ska džius 1927 m. na e is a Š ie imo da bas (Ska džius 1997 [1927]: 3085) p imei o publicamen e pa a ojo e miną bend inė kalba e o mo i a a o. By he way, a é 2013 m. ko o mėnesio Lie u oje many a i ašy a, kad P. Ska džius i bu o šio e mino kū ėjas. Tačiau ą ko o mėn. Lie u os nacionalinio adijo laidoje „Ry o ga sai“ bu o ansmi ida uma adio es ância Ame ikos balsas laida, na qual publicada uma g a ação a pa i de 1964 m. Es ados Unidos das Amé icas oco ido Ka alikų akademijos su ažiação, onde a pe gun as espondinėo amoso in e cuka io kalbininkas, anos de gue a pasi aukęs į Vaka us, An anas Salys. Ele explicou que o e mo bend inê ala p óp io p oposęs P. Ska džiu segundo e imą de okiečių kalbos e mo Gemeinsp ache, e esse começėjęs isu o usa . P anas Ska džius desc e e a língua comum como al, ku ią pode iam en ende pessoas de odo o país, que y a se o nada comum a odo o país, odo o es ado, isoj e nog a inėj Lie u oj econhecida, usada ou se es o ça usa como uni e salmen e comunicacuio meio, ais especialmen e en a iza a sua peculia idade de comunhão (Ska džius 1997 [1927]: 3435). Como jus amen e a es e abalho de c iação(se) da língua comunhinha, suas no mas de seleção e comunhinho, exsi êsiančiam laike desde pa undação da língua comunhinha a é ago a ies momen o e u u as gui ias, e são necessá ios e mos especiais, que pe mi issem aquele p ocesso desc e e de aco do a á ias peculia idades. A de inição de língua bend inesa ge almen e indicam-se os mais impo an es a ibu os, dis inguindo es a língua a mainá de ou as língua nacional a mainas. Nag inėjamos e mos con ex o do mais impo an e é comun inesa linguagem sinalis, unsakando conscien e do e ei o ela, ou sua a kybas, na u eza. Bend inês p ocesso de manejo da língua de ido à pe manen e 5 linguagem cai os é inacin ini, só seu mis o e ins umen os em á ios países desiguodi. Em is a dis o, comum à língua li uanas pode ia se ap op iada al sua de inição: Bend inė kalba his o icamen e, cul u almen e, mui as e poli icamen e susais i as kalbinės bend uomenės ku iama, a ojama i k yp ingai a koma p es ižinė kalbos a maina, des inada a necessidades de ida pública e u ini kodi ikacijos iksuojamas no mas. 5 Sąmoningai eguliuojama gali bū i ne ik bend inė kalba, be i ki os a mainos (pa yzdžiui, no minama bend inė žemaičių a mės ašyba), ačiau ai ne endencija, o g eičiau išim is, dik uojama konk ečios kalbinės bend uomenės po eikių. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo no idioma | 7 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Simila men e, só expandi ei, bend inê língua de ine-se e LTŽ: bend nė kalbà (angl. s anda d language, p anc. langue s anda d ( ), us. li e a u a (2012) language, ok. S anda dsp ache ( ) uni e so amen e usada ↑a aia dos idiomas, mais ou menos suno min a, se ca ac e izi i maio p es ižu, mais al o s a us socie inu na comunidade ↑kalbinėje, usada como aš ų, da ida pública, educação, cul u a, mídia, li e a u a, das classes sociais, educ inas. ∆ cons an emen e en iquinama, conscienciadamen e c iada, egulada e no minada, pa a isso p epa am-se dicioná ios, g amá icos, ou as no minamieji e mokomieji leidiniai. ∆ no minimo cuidaça ins i uições de ciência e ins i uições públicas, na Li uânia Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. ∆ a mainos ensina escolas, ela, como ↑s e imosios idiomas, ensinam ki akalbiai. Nes as duas de in yse a concepção de língua bend inesa di e e da adicional da língua li uãs, pois le an am-se dois no os sujei as. P imei a a con inuinidade do manejo da língua, po que a é ago a ge almen e oi en a izado esul ado do manejo, e não yksmas. Po exemplo, em á ias lojas de linguo y as li uanas indica-se que bend inê língua exis an i e das pessoas pública de ida bem cul u a necessidades des inada língua (LKE 2008: 77), aí le an ado só um codi icuo a bend inê língua „sąmoningai apdo o a“ (Pupkis 2005: 30), „daugiau a mažiau suno min a isos au os aš ų aspec o. Nos p ojec os de al e ação da Lei da Língua Es adual conside ados pelo Seime da República da Li uânia, como p incipal a ibu o indica-se eg as de compo amen o: Bend inė lie u ių kalba aisyklinga, . i. lie u ių kalbos žodynu, g ama ikos, ašybos i sky ybos aisyklėmis i ki ais p ipažin ais kalbos no mų šal iniais baseada ašy inė a ba saky inė lie u ių kalba, des inada ao público de ida. (LRVKĮPĮ 2008). Bend inė lie u ių kalba des inada egulamen iga, da língua lie u ių ocodino, g ama ica, g a ybos e sky ybos no mas baseada ašy inė a ba saky inė lie u ių kalba, necessidades do público gy enimo. (LRVKĮPĮ 2011). Simila men e esc e e e supe io es escolas de di igêly (LBK 2014: 24, pa yškin a au o ių): Bend inė kalba – ai suno min a (s anda izuo a), ašy inę i saky inę o mas u in i, daugelyje s e as usada odos os usuá ios da língua comum a maina da língua. Desde ou os idiomas ( a mių a sociolek ų) bend inė kalba isų pi ma ski iasi uo, kad y a kodi ikuo a a ba suno min a, . y. s anda izuo a. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 8 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Suno min o e egula ingu pode conside a -se cons ução de uma codi icada comun inha, mas não ealíssima sua a osená, que mui as ezes es i a ioujan e e po causa da desen ol edo a in e na, e po causa dos comuns nes e momen o nas línguas eu opeias oco endo des anda ização p ocessos, po an o nes okojan i a ou as a ian es de língua nacional e a ou as línguas ca ac e ís icos elemen os. Em segundo, bend inė língua em, como mencionada, e p óp ioiminês de desen ol imen o ní el, po que não udo nela acon ece de modo de egulamen o conscien e. Po an o, é impo an e no a que ela é e kalbinės bend uomenės ku iama. a mainas Esses dois p ocessos au oiminio e conscien igo elação em á ias línguas e di e en es pe íodos de desen ol imen o pode se mui o desiguodas. Na língua Li uânica conscien e e ei o à comunine língua, ou sua egulagem, ainda de ou a o ma linguagem a kyba ocupa esmingą comun inesa linguagem de desen ol imen o, unkcionamen o e cai os pa e, e au ocaminhos p ocessos onde que meno . P anas Kniūkš a comun inês à ges ão da língua a ibui no minimą, supe isão e linguagem ugdymą (Kniūkš a 1995: 2839): O p incípio mais impo an e do manejo da c ip ingóide é sis emiškumas, ou dėsningumas. Ele não só ajuda a língua a no min i, p ižiū ė i e ela ap ende , mas em mui os casos co esponde e com as a e as de ugdymo da língua. Em mais de alhe o o denkyba da linguagem de inida LTŽ (2012): ques ões de a osenos da linguagem, Kalbos a kyba – kalbos apsaugos eisinės sis emos kū imas, kalbos no minimo, konsul a imo ins i uições de manu enção e con ole da linguagem e ins i uições s eigim e sua implemen ação, eiklos o ganiza imas, kalbos ėmimo p og amų i p ojek ų engimas, adminis a imas i no mação da linguagem, no mas da linguagem sclaida, supe isão e con ole da linguagem. En ão bend inė língua, como e k os kalbõs ammainos, klos osi, unkcionuoja e can a em si mesmo, além disso, é conscien iamen e c iada e manekama ( eguli icada). Es es p ocessos oco em em dois ní eis: 1) mac olygmeniu, i. i. bend inę linguagem pe cebendo como nacional linguagem a mainá; 2) mic olygmeniu, i. i. em gene inha língua olhando como em sua no mas o alidade. Se no manejo da língua sepa a mos odo o egulamen o ju ídico e adminis a i o, en ão ou os, di e amen e com a egulamen ação de uma língua comum e suas no mas elacionados a aspec os(si) eque em pelo menos qua o e mos sepa ados (z . abelê 2). RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo na língua_ 9 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2 LENTEL. Bend inês linguagem egula ó io(si) pobúdis e ní eis e e minos po eikis Jeigu kai ku iuos šiais ke u iais e minais į a dijamus p ocesus suskaidysime į smulkesnius e apus, e minos p ecisa á ainda mais. Uma ez que é possí el dis ingui á ios conscien ioso ge al da língua no mas de egulamen o (T2) e apas (no mas es abelecimen o, į eisinimą e sclaidą a osenoje), cada um deles ambém mui as ezes é kad lie u ių kalbo y oje šiam eikalui a ojama daugiau e minų, nei pa eik a KNS especialmen e in oduzido. En ão ob iamen e, abelėje (plg. 1-ą abelę). 1-ame pa eiksle nu ody i daba iniuose lie u ių kalbo y os da buose dažniausiai u ilizados (ou suge idos usa ) os e mos pad onização (s anda ėjimas), pad onza im; no minimas, no malizacija (no mėjimas) i kodi ikacija, kodi ika imas. Tai y a as e minų in en á io, que ainda e analisado. Além disso, odos es es e mos elacionados com a amines są okomis „s anda as“, „no ma“ i „kodeksas“, odėl eikia išsiaiškin i i jų eikšmes, elacionados com os e mos do in en o io alando. 1 PAV. Bend ines egulia imui(si) de línguas emp ega em na língua li uânica usados na no minamojoje línguao y oje | 16 (a suge idos usa ) e mos RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 sa is izessem a necessidade da comunidade lingubinês que a cons ojança. Ao seu ez u, as a e as de no mminho sie ini com ejop comun inês da de elop bū iu: 1) p aei imi: busca no mas cons an umo, i. i. man e comun inês lingua ęs inumą e no mas adição; 2) ago a imi: p ocu a uncionalidade da língua comum, i. e. em ce os in e alos de empo e examina codi icação e es abelece ais no mas da língua comum e eg as de uso, que pe mi issem lanksčiai usa isgales aiškos; 3) u u oi imi: c ia condições a o á eis ao desen ol imen o da língua bend inê e p e e manei as, como e em quais di eções a língua bend inê pode ia a senuja . Como is o e de KNS abela, no minimas às ezes usado pa a p amaiši com e mo codi ikação. Além disso, es e p ocesso ge almen e di ide-se em e apas, e eles mui as ezes êm cada seus apelidos. Ček lingubinis a F an išekas Danešas é indicado ais e apas do p ocesso de no mi icação ( iesa, o chamando codi ikacija, assim expandindo a signi icância da úl ima, e no minimą conside ando uma das pa es da codi icação) (Данеш 1988 [1979]: 281283): 1) e apa desc i i a: de inição de no mas da linguagem comum e obje i a desc ição; 2) eguliuojamasis (no minamasis) e apas: a) a aliá el (meios de exp essão linguís ica e seus modos de consumo são am ik us objek y ius k i e ijus, a siž elgian į isuomenės po eikius i bend inės kalbos a aliados de aco do dinâmica de desen ol imen o), b) ase de di e a codi icação; 3) ealizá elis (es a égico ác ico) e apa: codi ikação diegimas a osenoje. Na a ual no minamojede dos li uanos (maziau leksikog a iškai, z . 4-ą len elę, mais naujesnėje mokslinėje li e a ū oje) cla ous opinkis polinkis no minimo e miną a o i pla esne, do que F. Danešo, indicada, signi icado, e codi ikacijos signi icância susiau i a é 2b. e apą pa adinančio e mo RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 17 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 4 LENTEL. Te mo no minismo de ini ys em on es li a iškuas Šal iniai Apib ėž ys KTŽ Li e a ū inês linguagem no mminagem (ž . n o m a l i z a c i j a ) é cien í ico esc i o código, esc i a sis ema de linguagem ac os de e minação (p. 134, a igo LKE a o iných Kalbo y os mé odos baseados linguagem no mas de de inição e escolha no ma). codi ika imo, ou no minimu (p. 253, a igo no ma de linguagem). LTŽ kalbos no minimas ( as pa kas s anda iza imas) – (angl. s anda disa ion, p anc. no malisa ion ( ), s anda isa ion ( ), us. no malização, ok. Sp achk i ik ( ), Sp achlenkung ( ), Sp achp lege ( ), Sp ach egelung ( )) comun ines, uni e so inas, exemplodinés línguas como ixação o icial da medida de comunicação; no mas de consumo da língua ↑codi icação, suas p ecisões e é chamado ge almen e elacionado com publicąja língua e com ašy ine lingua, implan agamen o em a oseną. ↑ ∆ eg as e e c. DŽ7i TŽŽ não há no ma i a; no min i es abelece no mas, maneja de aco do no mas. não há amplia concepção no minização a s oja T1 e má assim ele de ine-se LTŽ: bend ines, no mi icação; no min i es abelece no mas, maneja de aco do no mas. De aco do com a mais uni e so inas, exemplodinés de linguagem como o icialíssima communica i a e amen a de e minação, i. i. em um na cabeça a a maina escolha. De aco do siau esnę, ca ac e ingiausią samp a ą, es abelecimen o de no mas da língua bend inês inclui a osenos es udo, no mas s anką e a aliação. Além disso, ao no minamaio p ocesso a ibui-se e o icialus no mas į eisinamen o po esc i o bem no mas sclaida. O segundo dėmení no mas į eisinimą esc i o, e às ezes e o p imei o, inclina-se a chama um e mo sepa ado codi ikacija (ž . 2.3 capí ulos). Kadminismo e codi icação não semp e apa inami, indica e Es a u o da Es a ubinas Comissão das línguas li uanas (VLKK). do a igo 3o, que menciona as missões VLKK, no pon o 4 são usados esses dois e mos, só no mesmo es a u o não se dão as suas de inições (VLKK Į 2016): Loba Comissão: <...> 4) es abelece a di ecção do manejo da língua li uana, esol e ques ões de no ma i a e codi icação da língua li uana; <...>. Po ou o lado, na mesma lei, a mesma no ma linguís ica comum não em pode apibūdinami bend esniu pažyminiu no minamasis, o ne siau esniu kodi ikacijos (VLKK Į RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 18 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2016), – galbū odėl, kad, pa yzdžiui, ado ėliai gali bū i laikomi no mų šal iniu, be codi icado : 5) e ina i i ina s a biausius no minamuosius kalbos eikalus (žodynus, žinynus, ado us, di igêlius); <...>. Como no minimo (i a pačia eikšme sup an amas kodi ikacijos) a ian e dos li uãos alo y oje pa a ojamo e mis no malização. Plg. sen inho de Jono 11 Klima ičiaus a igo (Klima ičius 2002: 22): Mais p incipalmen e cien í icas linguís icas análises necessi am a ian es e e os, especialmen e objec i o a osenos e segundo a na u eza subjec i ios no malizações (no mas codi ikações) con con con con á ias imas e susiki imai. An e io men e na li e a u a linguo y os a no malização ao in és do no minamen o api iikyda o mais equen emen e, p o a elmen e supo oma e usų idiomas, e nes es dias ela já a a, po que en ão, quando no minização e no malização são conside adas a mesma eiškiančiais isaiis, p io idade é dada aplie u in ajam, ou a e minação de no malização abandona (ž . 5-ą abelę). 5 LENTEL. Te mino no malização de ini ys em on es li iškuas Šal iniai Apib ėž ys KTŽ DŽ7i no malização, no malização, no maliza ion. No mi icação de linguagem, eg as, ixação, a umação (p. 135). disposições. LKE LTŽ no malizações não. no malizações não. sua no mas no malização no ma, no mas ixação; a umação de aco do no mas, TŽ no malização 1. alis amen o da posição no mal, in odução; suno minamen o, a umamen o de aco do no mas, eg as, egulamen os; 2. ixação e implemen ação de no mas ob iga ó ias (e ainda duas signi icadas mais conc e as elacionadas com a p odução indus ial). 11 Tokia adição ėjo pelo menos desde p é-ka inas Gim osios linguagem, onde oi alado sob e bend inês linguagem no malizações c i é ios, plg. Nascida ala, 1938: 143. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo línguao y a | 19 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Vis dėl o eikia pažymė i, kad bū a mėginimų šiuodu e minus – no minimą i no malizaciją – di e encijuo i (a si emian į ą no malizacijos eikšmės sandą, ku is TŽŽ (2013) nusaky as kaip „no malios padė ies nusis ojimas“. Pa yzdžiui, Jonas Palionis no malizacijos e minu adina sa aiminį no mų k is aliza imosi p ocesą 12 , ku io me u no mas da linguagem išsi u ulioja, suicynina pačioje linguagem p ak ikoje (T4) (Palionis 1989: 51; ainda plg. Miliūnai ė 2003: 4243). P ác icamen e não ojamo ainda um G. Subačiaus suge ido aplie u in o a ian e do e mo des a signi icação no mėjimas (Subačius 2002: 229). É o e mo no malização em ge al necessá io p a icamen e, ou só impo an e a possibilidade eó ica de o e al? Uma ez que a c is alização das no mas oco e em cada linguagem subme ida a mudanças, aigi e delibe adamen e não egula eis a lames, ap op iada caso necessá io es e p ocesso a in oduzi em e mo sepa ado. Bend inês linguagem no mas c is alização especialmen e es udinėjama pouco, es e p ocesso às ezes condicionalmen e incluído em p imei o o es ágio de no mminho, no qual desc i as uncionenje no mas e concu ujan es suas a ian es, po ém po causa p ecisão pode p ecisa sepa á-lo do no mminho. No mas c is alização bem e , quando na língua en a algum seja no o eiškinyo e em b e e começa a conco e com lie u iškos aiškos a ian es. Va osenoje mui as ezes p incipalmen e s ichiamen e oco e mais adequado a ian e paieška, no min ojams su p ein padė į e ainda nãomexindo em es e p ocesso. Po exemplo, quando em língua li uaniana começou à usa di icilmen e adap ada anglybė hink- ank, ge almen e eiškian i a pdalykinius y imus a liekančią ekspe ų g upą, qualia apoiia go e nosiniai ou come ciais poli iniais a pan. klausimais“ (ND, žiū ė a 2017 11 14), a osenoje susida ė okia clien es, e pa a iančią jiems socialiniais, konku uojančių aiškos būdų į ai o ė (pa yškin a mano, exemplos o necidos c onologicamen e. – R. M.): Kažin ou mui os pessoas são ouėję sob e al Ins i u o de Polí ica Democ á ica (DPI), que oi e é (ne)o icialus Tė ynės sąjungos hink ank (smegenų cen as). E an o mais sob e seu p esiden eà M. Adomėną, que desde aqueles mesmos 2006 anos oi e conselhei o do ice-p esiden e do Seimo And iaus Kubiliaus. (lzinios.l , 2009) Em p imei o luga as uni e sidades desempenham o papel de líde da sua á ea p o issional elas o ganizam con e ências, con ida inha emp eslinks, azem e en os anuais, o ganizam publicações, seka conhecas, Sa aiminis p ocesso de no mas 12 c is aliza imosi é ca ac e ís ico não só de a ian es de linguagem gene inesa; possí el albai, kalbė i i apie ki ų kalbos a mainų, i apie anks esnio, ikikodi ikacinio laiko a pio, iki susiku ian bend inei no mas c is alização. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no alamo comumo igo | 20 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 az expe inas conclusões. Em ou as pala as, unciona como hink- ank equipe como smegenų cen as ao lado da indús ia escolhida. (Uni e si e o žinios, 2012) LLRI é não um ins i u o de pesquisas cien í icas, mas idėjų kal ė (angl. Think ank). Ele p á icas o necem idėjas, pasiūlymus, si uacijos e inimus bei komen a us, užsiima isuomenės š ie imu. (l .wikipedia.o g, 2014) Rusijos „ hink ankas“ „Ka ehon“ y a K emliaus palaikomas naujienų puslapis, ku is dažnai siūlo in o mação geopolí ica, simplesmen e sa u ada de mili a o odoxo nacionalismo. ( 3.l , 2016) T ečioji pakopa – hink ankai a ba lie u iškai idėjų kal ės i smegenų cen ai Taip, d augai socialdemoc a ai com seu abaco g upei en a am pai i es e mecanismo a pa ódia. Mas do cen o a ski kime g upę so ie inių pa inių bičiulių, ku ių ienin elis ikslas g eičiau įsisa in i ES lėšas, ce eb al, cujo um p o esso de um in elec o e in e nacional expe iência pode sup ema odas g upos de abalho jun os sudėjus. (del i.l , 2016) A ungai R. Ka bauskis é amilia izado com a mencionada ame icanas hink- ank'o CSIS analine s udio dos Es ados Ociden ais, pa a obca a o caminho pa a que o „K emliaus scena ijai“ i joje išdės y ais konk ečiais echniniais siūlymais, kokių eiksmų u i im is negócio, elacionado com a Rússia, neda y ų de dano in luência Komi e o biu as pasi ikslino, nem es a, nacionalinių als ybių poli ikoms? (del i.l , 2016) nem a passagemudência não hou e al solução, que o comi é não lançasse comandos em p aši uo é, an o mais que dos undos do Seimo não é ep esen ado e es e é um e en o g a e, assembleia do hink anko do Pa ido do Po o Eu opeu, onde eu ep esi o Tė ynėji e egula men e equen a. (del i.l , 2017) Eu opa ou ainda ainda eikiam is ien? O que os habi an es e as eli es de e dade pensam sob e a UE? Assim in i ulada, es a e ça- ei a oi publicada um es udo de ideais kal ės, baseado numa enque e ep esen a i ia a la ga escala. (del i.l , 2017) Esses exemplos mos am que c is aliza am-se do lie u iški me a o iški, po isso pagaulūs co espondemens idėjų kal ė e smegenų cen as, que ao longo do empo de em issusi es animybę pelo menos de o icialosija a osenos. É e dade, TB ap esen ado Li u iškas mul idiskai os o ma hink anks co espondência anali ikos cen ai, mas a osenoja ele quase não possui apoiamas, ou anali ikos cen u ansliamos ou o angliško e minas analy ics cen e . Toks no maos adimosi e apa, a é a osenoje nosis o ê uma pe spec i a e si us, e pode se chamado 13 no malização. Ele Es e e mo ixado em TB incluída em on e: Poli ikos mokslų enciklopedinis žodynas. Redak o ios colegia: Algiman as Jankauskas (a s. ed.) e k . Vilnius: Vilniaus uni e si a y publishe s, 2007. 13 RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo línguao y a | 21 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 mui as ezes ai p imei o po no mminamen o p ocesso, e às ezes e pa alelamen e com ele (quando obse ada e in es igada a iai ujan e a osena), a é į eisinama (codi ikujama) de um de e minado pe íodo ealioji no ma. Nos ex os anglakalbês de linguagem o e mo no ma é mui as ezes usado pa a p amaixo com pad ão, e às ezes em dis in os amos de linguagem eles são a ados de o ma di e en e (Loche , S ässle 2008: 1). Nas pala as, no ma gene esne signi icado como modelis, e alon ou exemplo de ine-se e como sinônimo de pad ão (OD; MW), e na linguagem como es eu esnė po pad ão a noção. Te minom no minimas, ou no malização (angl. no maliza ion), anglakalbėje kalbo y oje, como is o e KNS len elėje, u ilizado não no minamosios kalbo y os assun o, e na á ea oné ica. No minamajam p ocesso nomea ele a s oja ap a oji s anda izacija (an ąja eikšme, T2) (plg. Ba sch 1985: 23; Subačius 2002: 229). A e minologia le ônica usado o no minismo do idioma ( alodas no mēšana) de inido como no mos es abelecimen o p ocesso, elacionado com o idioma dėsningumų espia im, ixsa im, alo im, supo eim e sclaida, e seu co espondmens em ou as línguas indica es es: angl. language s anda diza ion, ok. Sp achno mie ung ( ), Sp achp lege ( ), us. no malização do idioma (VPSV 2007: 421), aigi co esponde lie u iškąją no minimo samp a ą. 2.3. Codi icação e codi icação Como oi is o do capí ulo an e io , a impo an e e apa de no mi icação (ou nes e sen ido usadas pad onizações), du an e a qual as no mas selecionadas de linguagem comum são in oduzidas po esc i o em ce as on es, in oduzi é necessá io um e mo sepa ado (ž . (Mil oy, Mil oy 1999 [1985]: 22, 28; Ne alainen, Tieken-Boon an Os ade 2006: 283). Ve dade, mui as ezes amos agem de no mas ambém é ligada a es a e apa, sepa ando-o do ní el mais abs a o e mo no minamen o, só como mencionado capí ulo 2.2, no minamen o e apas limi es são condicionais. Teó icamen e codi icação pa icula men e impo an e de inindo uma das mais impo an es no minamó ia linguo y os concei os de no ma de linguagem. Quando as no mas de linguagem comun inês уведомиваются po esc i o, elas o nam-se codi ikuo as, aigi ao longo do empo su ge maio ou meno sua di e ença dos eais, a osenoje uncionando no mas. Anglakalbėje linguo y os li e a u a e leksicog a ia on es nesse assun o usado a pala a codi ikacija (angl. codi ica ion), neda ando di e ença en e p ocesso e seu esul ado. Ao con á io da pad onização, codi icação pode se apenas conscien e, o ganizada RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 22 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 a i idades; como indicomiais no mas da língua selecção e (o ) į o minação, codi ikacija não uni e salus eiškinys i u i aiškų kul ū inį pobūdį (ž . Deume 2004: 6). Šį e miną, alando sob e a plani icação da língua, XX a. 7-ajas década em popula izou Eina as Haugenas (Haugen 1966: 922935). É pa e do planeamen o sanda os da linguagem (plčiau ž . Miliūnai ė 2010: 231256): ge almen e codi ica-se sinais de esc i a bem como eg as de o og a ia sis ema, a is, ki čiação, ocynas, mo ologia e sin aksė. esc i i os La ių VPSV kodi ikacija (kodi icēšana, kodi ikācija) apibūdin a kaip „kalbos no mų a anka i iksa imas no minamuosiuose šal iniuose, pa yzdžiui, g ama ikose, diccioná ios (VPSV 2007: 184), aigi en endama es ei amen e do que amei mesmo dicodyne de inido no minimas. Tan o es angei os, quan o lingüo y os li uanos em abalhos po causa e mo codi ikação esama menos menos con usão. Codi icação signi ica p incipalmen e esumidão de uma no ma i a pa e de abalho (e apo): é a o icial legalização das no mas e eg as da linguagem es abelecidas no p ocesso de no ma i a em esc i a em ce as on es p es igosas acessí eis à comunidade linguís ica: diccioná ios, g amá icas, de es ilo e de p á ica da linguagem, em códigos de eg as, em nu a as e ecomendações das ins i uições de supe isão da língua (plg. Ga in 1993: 42). Codi icação, como um dos elemen os de planejamen o da linguagem, incluída e em bem conhecido Eina Haugeno modelo de planejamen o da linguagem, mais uma ez do p óp io au o ape eiçoado e ab angendo os mais impo an es e apas de c iação de linguagem comum (ž . Haugen 1983: 270275). Em segundo, codi icação o p óp io ge al da língua no mas, esul ado da legi imação de eg as, pode-se dize , in oduzida no mas, eg as o alidade (Gi denis, Pupkis 1978: 56). A aminė concei o codexo jus amen e e signi ica ca alogo de eg as de cês no s campo cien í ico (TŽŽ 2013). Po an o, quando necessá io ala-se de codi icação ou codi icadas no mas emi imen o (plačiau ž . Miliūnai ė 2007: 723). Pa a sepa a mais p ecisamen e o p ocesso do esul ado ou de desc end in o uma polinkis da pa e do abalho no ma i o, no ala ó io li uânico às ezes é usado e o e mo codi icação comunhinha das no mas da língua à legi imação esc i a yksmui chama , po ém ealmen e es e polinkis não é yškus. A dis inção en e codi icação e codi icação az ambém LTŽ (2012). Nas i uas Li u iškuas leksicog a ias bem como enciclopediniuose on es o concei o de codi ikação di e e pouco (ž . 6-ą len elę). RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 23 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 6 LENTELĖ. Te minų kodi ikacija i kodi ika imas apib ėž ys lie u iškuose šal iniuose Šal iniai Apib ėž ys KTŽ DŽ7i nei kodi ikacijos, nei kodi ika imo nė a. LKE Calbo y os mé odos baseados de no mas de linguagem de inição e escolha é chamado codi ika im, ou no minim (s aipsnis no ma de linguagem). LTŽ codi ikacija (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. кодификация, ok. Kodi izie ung ( )) eg as de linguagem, no minamuosi nos abalhos desc i os no mas e suas deėsningumas de consumo. codi icação (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. codi icamen o, ok. Kodi izie ung ( )) pa e da a i idade de no minamen o da língua inicialis no mas es abelecimen o. TŽŽ kodi ikacija ling . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas, eikyba. kodi ikacija kalbo . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas. Como indicou e KNS abelas au o es, LKE codi icação apa en a-se no minização como sinônimo. Em ou as on es a ibuídos p ocedimen os de codi icação no mas de ixação, sis ema ização, escolha, p o ision […] ambém indica que codi icação aqui codi icações de inição į (Palionis 1989: 51): Mokslinis sup an ama labai plačiai i iš esmės nesiski ia nuo no minimo. Plg. J. Palionio pa eik ą desc ição e sis ema ização de no mas da língua esc i a, bem como ce as no mas de c ença de línguas e esc i a, chamado codi icação. No en an o, no esnessa lingubine a li e a u a, o e mo codi ikação elacionia com o e mo no minimas como pa e e odo (plg. Miliūnai ė 2003: 42; Miliūnai ė 2006a: 50 59; Miliūnai ė 2006b: 928; LTŽ 2012). Na u almen e, isso não apanaikina su ga iusios, que e delinas, suas sinonimijas. Ypač sinonimiškumas yškus sudė inių e minų kalbos no minimo kodi ikacijos (-a imo) p incípios e c i é ios a osenoje /. 14 14 Plg., po exemplo, í ulos de a igos cien í icos, que indicam inais do XX a. es es e minus bu us ainda não comple amen e nusis o ėjusius: P incipios de no mminho e codi icação da Bend inês linguagem (Gi denis, 1978: 53–66); E alda Jakai ienė. Dėl seman inės mo y acijos, kaip kodi ika imo k i e ijaus. – Kalbo y a Pupkis (1), XXXVII 1986, 102105; Aleksas Gi denis, Aldonas Pupkis. Os p incípios de no minização de linguagem. Nascida kalba, 1996, 8, 1–5. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 24 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3. BENDRINĖS KALBOS REGULIAVIMO(SI) TERMINŲ MIKROSISTEMA De aco do com a no ma i a linguo i a necessidades e di e en es e mos comun inha como a mainos e suas no mas au ômine ao desen ol imen o bem como conscien ioso egulia imen o p esaki a , pode o nece qua o de e mos p incipais (dos quais dois em ainda e aplie u as a ian es) um conjun o: s anda dizza imas s anda dizacija e no minimas no malização (ž . 7-ą abelę). 7 LENTEL. Os p incipais e mos de egulamen o(s) da linguagem comum na língua Li uânia já, pode-se dize , começa a nusis o ė i aco doimas g e a no minimo consumi e es eu esnės apim ies e miną um dos e apas do no minimo in i ula kodi ika imą, e o úl imo esul ado a chama kodi ikacija. No 2.o quad o pedex uada mos a schema no a igo discu ais e minos in oduzi eis concepos. S anda iza imen o e pad onização pode se conside ados os mesmos e mos mais gen ios, į a dijančiais bend inės kalbos egulia imą(si), ab angendo e concei os mais es ei os no minimas e codi ikação. S anda iza imas e pad onização dos li uanos alo y oje são usados ainda bas an e a amen e. A base do mic osis ema cons i ui os e mos no minização e codi icação (codi ikacija), e a no malização pe ence à pe i e ia, pois o eixo de egulamen o(si) dos p ocessos da língua comum a i os, conscien e sua o denação, i. y. no minimas. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo no idioma | 25 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2 PAV. Mic osis ema de e mos de egulamen o(si) da língua comum IŠVADOS Necessi a econhece -se que Li u iškoji kalbo y os e minija, compa ado com ou as ciência e minija, é menkokai su i ky a, em di e en es e a amen e a ualizados diccioná ios bemokai di e sii uja, e mais no os susis emin os e minos de conjun os, que e le i iam mode na mundiales linguo y os pesquisas, em ge al ocojama. Tal si uação di icul a a possibilidade sis ema icamen e olha -se e em no minamó ia linguo y os e miniją, pois ealioji des a a ela e minų a osena, embo a cla amen e indique ce os gausios em lexicog a ia. polinkius, nea i inka o į ai uojančio i sens elėjusio aizdo, ku is iksuo as ne i in Remian is lie u iškaisiais i anglakalbiais, aip pa la išku kalbo y os šal iniu, a igo eo icamen e de inidas os mais impo an es no mminamó ia linguo y os concei os, bend inės kalbos kū imo(si) i egulia imo(si) p ocesams nusaky i. Pi miausia pagal šios necessá ia a maina egula ó io(si) na u eza a sepa ada suaiminė sua desen oluda e conscien iga manequiba. Segunda di e enciis des es p ocessos mic oi mac olaymenys: um caso ab angema a p óp ia comun inês linguagem a maina, ou o conc e as suas no mas. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no moamo línguao igo | 32 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Wi h e e ence o Li huanian and English sou ces, as well as one La ian sou ce deno ing he o linguis ics (The Glossa y o Linguis ic Te ms), he a icle makes an in en o y o e ms (sel -) egula ion o he s anda d language: s anda izacija (s anda ėjimas), The spon aneous s anda iza imas; no minimas, no malizacija (no mėjimas), and kodi ikacija, kodi ika imas. de elopmen and conscious managemen o he s anda d language a e dis inguished on he basis o he na u e o i s (-)sel egula ion. Ano he dis inc ion is made in e ms o he mic oand mac o-le els o hese p ocesses, which in Analysis o he mu ual ela ionships o he e ms in one case include he s ain o he s anda d language pe se, in he o he , i s speci ic no ms. ques ions has e ealed ha in e ac as a pa and whole o he phenomena hey deno e. some o he e ms a e o e lapping, a e synonyms o no -qui e-iden ical meaning, o No a elmen e, opos o a he English language whe e e minology a ec s ha o o he languages o a subs an ial ex en , he Li huanian language allows ce ain elemen s o wo d o ma ion (in he case a hand, he su ixes -acija and -a imas) o signi y he di e ence be ween a spon aneous ac and an ac i e ac ion. This di e ence, howe e , is bu a endency a he han a s ong egula i y; he e o e, when i comes o ac ual usage, o ma ions o he su ix -acija a e o en used in bo h cases jus like in he English language. Fo he pu poses o conside ing making he mic osys em o he e ms o no ma i e linguis ics clea e and mo e compac , we could sugges i be gi en he ollowing guidelines in he e minology o Li huanian linguis ics: 1. S anda ização (s anda diza ion): spon aneous es ablishmen and sel -de elopmen o he s anda d language as an indi idual a ie y. S anda iza imas: conscious selec ion o he s anda d language a ie y and gene alised p ocess o i s managemen . 2. No malização (no maliza ion): he spon aneous p ocess o he c ys allisa ion o s anda d language no ms. No minimas: conscious managemen o s anda d language no ms: in es iga ion o 3. usage, selec ion and assessmen , w i en legalisa ion, and p oli e a ion o no ms. Codi ikação (codi ica ion): one o he s ages o he s anda disa ion p ocess: selec ion and w i en legalisa ion o s anda d language no ms. Kodi ikacija: he ou come o his p ocess: he whole o he legalised no ms and ules o he s anda d language. RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje no minamojoje kalbo y oje | 33 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Such endencies o usage do exis in Li huanian linguis ic li e a u e and scien i ic mic osys em ex s, ye hey call o a close examina ion o be able o ound up he discussion o he o he e ms o his ield ha is accep able o he cu en phase in he cou se o he de elopmen o he s anda d Li huanian language. KEYWORDS: s anda d language, no ma i e linguis ics, language s anda diza ion, language codi ica ion, e minology. RITA MILIŪNAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]