BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
DL TERMIN STANDARTIZACIJA, NORMINIMAS IR KODIFIKACIJA ESMINIAI VOZŽIAI:
SANTYKIO DABARTINĖJE NORMINAMOJOJE KALBOTYROJE
bend inė kalba, lenguaje o denkyba, lenguaje s anda dizacija, no minimas,
codi ikacija, e minija.
INTADINS NOTABAS
No minamosios kalbo y os e minis es anda ización, no minimas y codi ikacia no es á
1
žymimų są okų samp a a šiuolaikinės lie u ių i užsienio kalbo y os da buose į ai uoja,
has a in nusis o ėję y ellos mismos e mininai. Po lo an o nea si adamen e po eikis
pe i i es os y algunos o os é minos de es a á ea y más p ecisamen e ellos de ini (o
incluso uno o o concep oá pe adi i) plan eado en no una de la úl ima me a Li u ias
kalbininkų cien í ica publicaciónción. Sin emba go omnipusiškos discusiones po los é minos
2
posibilidades menudece lo que a eces e iamasi sólo paula inas uen es, y es as en sí mismo
is an con esos é minos a osena elacionadousí campo p oblemas. Po an o y
conclusiones no siemp e se ca ac e izan de cien í ica exac i ud y obje i idad.
Posible kele iopa acceso a las siguien es e minos p oblemá ica, de inían i y
di ección de in es igación:
1) diach oninė, que pe mi e examina minimos e minos apa ición, la e olución his ó ica y conexiones con las
p opias comun ines lenguas li uanas (iman más b ečiau y o os países comunes lenguas) e apas de
composición y con ex o de desa ollo; es o equie en especiales es udios de allos (ž . Deume ,
Vandenbussche 2003: 455469; Subačius 2004: 97115; Miliūnai ė 2010: 231256); 2) sinc onís ica, ap io iojan iine
ac uales de la lengua no minimo e minos si uacionmi y ab anguien i dos aspec os: Es os es e mininai en el
i aš del a ículo, in oducida y en la 1oe pa e desc end in ai ma quicias co espondien es a aíz
1
e minos lizdus, po que ealí se u iliza y más de cada é mino de doybines a ias, y algunas cuando y simila es,
pe o noapa concep os de sinónimos eiškian ys.
2
Po ejemplo, Aud ius Valo ka analizó é minos de polí ica de lenguaje y plani icación de lenguaje
(Valo ka 2015: 84101); o as más ecien es consids yas de e minía de es a aldea se discu en olesnėse pa e del a ículo.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a) eo iškai apib ėž i kalbamųjų e minų po eikį i šios mik osis emos e minais
eiškiamų są okų a pusa io yšius, emian is s a besniais daba iniais lie u ių kalbo y os
uen es, ambién así de anglakalbės kalbinės li e a u as, que hoy en gene al conside ables
lie u iškosios e minijos pasi inkimą, kon eks u;
lemia b) in es iga ealmen e uncionando de los é minos hablables peculia idades en
di e sos ex os lingüo y os Li uanos y de e mina sus polinkios de consumo. Es os
di ecciones de es udio y aspec os en su o alidad pueden ayuda a o ma se bas an e
de allos é minos hablables de desa ollo y uncionamien o imagená de los li oneses
alo y o. El olumen del a ículo pe mi e escoge una cual aspec o. Especialmen e
in e esan e, po que noeleg ai implemen ado, pa ece 2a caso, po lo que él sigue y examinado,
aunque no e adima sąsajos y con menė as o ookios pak aipos es udios.
1. QUE DYJIO DAR VIENA LITUVI KALBOTYROS PDA? Panag inė i no minamosios kalbo y os
e minus s anda izacija, no minimas i kodi ikacija impulsó el 2016 m. en el online e is a de
ciencia publicada Vilniaus uni e si e o Lie u ių kalba publicado es au o es I enos
Sme onienės, An ano Sme onos y Aud iaus Valo kas a ículo Dėl s anda inės kalbos e mino
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016). Como dice el i i i i ula é del a ículo, él des inado
al é mino es ánda en lengua, y como indica su con enido, in en an jus i ica se és e é mino
3
eque ingumu a la ac ual lingüo y a li uanas y eemplaza con él adqui alėjusío, desde 1927 m.
con a iosolicos años de in e upción del pe íodo so ié ico a ojamą bend inės kalbos
e miną. Al uazga es mencionada y ace ca de o os no mminamaja dialo y a impo an es
e minos (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10): A k eip inas a ención y en o o uno de los
bėdy os li uanos kabos no mminización y codi icación nos son sinónimos, y
es anda iza ėžimas en gene al unde inido. Pa a undamen a es a a i mación, los au o es
4
en la página 10 p opo cionan la abla (sólo no indican el nomb e de ella, éase 1-ą abelę). Bajo
es a abela ( oliau eks e KNS abela), sin examina su con enido, los au o es del a ículo
hacen al conclusión ( eniendo en men e no solo
3
Aldono Pupkio esc i a es a eseña del a ículo é. en el 90ame núme o de la e is a de Lengua Bend inesa
(p ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /S aipsniai/90/Pupkis_BK_90_s aipsnis.pd ).
4
S aipsnio au o ių palik as ko ek ū os ik as.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
šiuos, be i anksčiau sa o eks e ap a iamus e minus bend inės kalbos a mainai į a dy i)
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 11): Así, como emos, e minologinis chaosas aki aizdus (y,
po cie o, en e minología lingüís ica no an a o). El obje i o de es e a ículo no o dena oda
es a e minos mik osis ema. Sin emba go au o esí a i mación po a una de las lingüo y os
bėdos ga okai p asilenkia con e dad. ¿Po qué?
Fundamen ina pachas au o esí bėda es que ellos se basan al único Li u išku uen eí Lie u ių
kalbos enciklopedija ( oliau LKE), y de ki akalbių uen es ambién paseanca sólo po una, aigi
nema i ni į ai o ės, ni o os p o akis pasado aspec os de consumo de es os e minos.
Než ilg e a nė į ganė inai neseną leksikog a ijos šal inį Ling odidak ikos e minų žodyną
( oliau LTŽ) (2012), que es á y Lie u os Respublikos e minų banke ( oliau TB), aquí es os
é minos cla amen e de ini i. Además, a ios idiomas de é minos de mic osis emas compa a
posible y necesa io, pe o unosokie u o os ipos de disc epancias aún en sí mismo no signi ica,
que una de esas mic osis emas a algo ydinga.
Po o o lado, hay que econoce que en Li u iškojoje no minamosios kalbo y os
e minų mic osis ema se ha de al deso den, y es o decide a ias azones: 1) no es á
cla amen e aco dado, qué concep os son necesa ios y cuál es su con enido; 2) los
concep os undamen ales s anda as y no ma son pa iniai sinónimos, y es o c ea 3)
iš es inių są okų sinonimiškumą, ka u d ip asmiškumą;
los e minos mic osis emos de Li uania no mamosios kalbo y os izbalansuoja o os
kalbų da oma į aka, nes ši mik osis ema ki ose kalbose ku iama ne isada pagal okius
mismo p incipios.
Cuán qué mayo bėda, que y como pa ece ían pa adoxalu, misma ac ualína e minijos
lingüo y os de Li uania codi ikacijos būklė. A sky us la codi icación de e minías (i
kalbamosios mik osis emas) de la lingüís ica li uana (y de los mic osis emas lingüís icos) del
eal, se puede a i ma que és eji e minija, compa ado con o os ámbi os cien í icos
e minija, leksikog a icamen e su b ky a bas an e p as ai. La g an pa e de las uen es
lexicog á icas po a ios décadas, si no más, quedan a ás de lo que ealmen e se u iliza. C iada
o p es ándose muchos nue os é minos, a liepiando ak ualías lingüo y os ex anje os, pe o
XX a. pabaigoje pasi odęs lie u iškas Kalbo y os e minų žodynas ( oliau – KTŽ) sa o laiku
oji e minija no exis e ni cen uo ai sis ema izada, ni anuncibiama. e a necesa io y pa ankus
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
abajo (ž . KTŽ 1990, 288 p.), pe o él ya no puede iguala ni no minamojoje lingüo y oje | 4
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
con 2007 m. la ians edicido Aiškinamuoju kalbo y os e minų žodynu ( oliau VPSV) (2007,
623 p.).
1 LENTEL. De iniciones de codi icación, no ma i a y es anda ización en uen es ilingües
(Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 10).
Mencionado au o es del a ículo, en endiendo que hablaban del p oblema de e minos
didesnio dėmesio, ska ina „šioje kalbo y os s i yje besispecializuojančius mokslininkus
ale oma oda mic osis ema o denamien o. Tal manejo, en la medida en que sea
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
necesa io, debe ía en la no ma i a lingüo y ea | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sepa ado a idamien o, po ejemplo, p epa ando nue o dicciona io e minos lingüo y os o
lanzando nue a edición LKE. Sin emba go, como se ha mencionado, pa a exh ilda
de alladamen e los eó icos y p ác icos de los é minos hablables de o igen, desa ollo
šal iniuose aspek us, eikė ų pla esnės s udijos. Todėl šiuo ka u s aipsnio ikslas y a
his ó ico, uncionamien o y p esen ación en di e sos más es echos: eó icamen e de ini la
eikalingų są okų i jas į a dijančių e minų mik osis emą.
lengua gene al a un p oceso no ma i o Desc ibi A es e in implemen a se plan ean las
siguien es a eas: 1) Desc ibi los p incipales concep os de las pa es cons i uedamen es
(e apos) del p oceso no ma i o;
2) discu i los é minos es anda izació, no minimas y codi icació, así como sus
a ian es y sinónimos;
3) e ela la lengua eguliación(si) į a dijancios e minos ecip ocos y da posibles sus
mic osis emas apma us.
2. APIE QUE SVOKAS Y JAS ĮVARDIJANČIUS TERMINUS TALBAME? Los é minos es anda izacia,
no mminas y codi icacia y sus a ian es y sinónimos desc iben di e sos aspec os
egula o ios(si) de la lengua bend inesa, elacionados an o con la lengua bend inesa, como de
una de las a ian es de la lengua nacional, desdeo e (i. y. con sepa ación de la lengua bend inesa
de o os a mainos), an o con su in e io (i. y. con c is aliza imusi y o den de la lengua
bend inesa). Pa a que el con enido y con ex o de los é minos a ados sea más cla o, p ime o
hay que de ini a amino concep os bend iné lengua y bend iné lengua egulia(is). Bend iné
lengua es y po sí mismo besiklos an e, y conscien emen e se c ea a maina de lengua. En eso ella
di ie e de o os lengua a mainas, cuya apa ición, uncionalización y no mas aida gene almen e
se desc ibia sólo como la lengua sa i eguliacia sin conscien igo y di eccioningo kišimosi de
šalies. Tiesa, kalban apie bend inę kalbą, nus e ia (i isai sup an ama, kodėl) ienas
aspec o en a izado más o menos ac i os, o ganizuo as (ajujnai a escala del es ado) Además,
po eikis jos aidai, o nuošalyje paliekami sa aiminės jos aidos ypa umai.
bend iné lengua es jun o y obje o de esul amien o, y su egula o. Como jus os es os dos, eju
y con adic o íos, aquella pachiõs bend inés lengua na u aleza pusių egula o io obje o y
esul ado in e acceos y no se es ue za en ende en la ac ualmen e lle ada en discusión sob e
e minos bend iné lengua y es ánda lengua del con enido así de la elación. No a o, in en ase
es as dos pa es a i icialmen e a see i y decons ui é mino bend inė kalba ieno ę: no minė, . y.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
codi icuada, bend iné lengua se opone a la eal de su a osená, como si es o ue a d i
isai ski ingais e minais adin inos a mainos. Todėl, kiek nuk yps an nuo pag indinio
sepa adas y ikslo y zada inių, con enien e p esen a examinada p oblema ikai adic iniausią
bend iné kalbos samp a ą.
Kalbininkas P anas Ska džius 1927 m. e is a Š ie imo da bas (Ska džius 1997 [1927]: 3085) p ime
públicamen e pa a ojo e miną bend inė kalba y lo mo y a o. By he way, has a ansmi ida
2013 m. ko o mėnesio Lie u oje many a i ašy a, kad P. Ska džius i bu o šio e mino
kū ėjas. Tačiau ą ko o mėn. Lie u os nacionalinio adijo laidoje „Ry o ga sai“ bu o
una adío s o ies Ame ikos balsas laida, en la cual publicado una g abación desde 1964 m.
Es ados Unidos de Amé ica en uel o de la Ka alikų akademijos su aja, donde a p egun as
con es inėjo imos en euka io kalbininkas, años de gue a pasi aukęs į Vaka us, An anas
Salys. Él explicó que e minó bend iné habla él mismo p opues o P. Ska džiui según e imą de
okiečių kalbos é mino Gemeinsp ache, y ese empezėjęs isu lo usa . P anas Ska džius
desc ibe una lengua común como al, ku ią pod ían en ende oda la ie a gen e, que y a se ha
con e ido común a oda la ie a, oda al es ado, isoj e nog a inėj Lie u oj econocíase, se
usa a o se a a a usa como uni e salmen e comunicacio medio, po lo an o especialmen e
en a iza su peculia idad de comunum (Ska džius 1997 [1927]: 3435). Como jus amen e a es e ac o
de c eación(si) de la lengua comun inesa, sus no mas de selección y comun inismo, se
exsi ęsiančiam laike desde pa undación de la lengua comun inesa has a aho a ies momen o
así como u u as gui ies, y son necesa ios é minos especiales, los cuales le pe mi i ían
desc ibi aquel p oceso según di e sas peculia idades.
Bend iné lengua de ini yse gene almen e se indican los signos más impo an es, dis inguien es
es a lengua a mainá de o os lengua nacional a mainas. Nag inėjamos é minos con ex o de lo
más impo an e es bend iné de la lengua señas, unsakandy conscien e del e ec o a ella, o su
o denkybas, ca ác e . Bend iné el p oceso de manejo del idioma debido pe manen e lengua cai os
5
es nebaig ini, sólo su man o y medidas en di e sos países desiguodi. En is a de es o, común a la
lengua li uanas pod ía se ap opiada es a su de inición: Bend inė kalba his o iškai, kul ū iškai,
dažnai i poli iškai susais y os kalbinės bend uomenės ku iama, a ojama i k yp ingai
a koma p es ižinė kalbos a maina, des inada a las necesidades de la ida pública y u ini
kodi ikacijos iksuojamas no mas.
5
Sąmoningai eguliuojama gali bū i ne ik bend inė kalba, be i ki os a mainos (pa yzdžiui,
no minama bend inė žemaičių a mės ašyba), ačiau ai ne endencija, o g eičiau išim is, dik uojama
konk ečios kalbinės bend uomenės po eikių.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
en la no moamo iboa | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Análogamen e, sólo amplié, bend iné lengua de ine se y LTŽ: bend nė kalbà (angl. s anda d language,
p anc. langue s anda d ( ), us. li e a u a (2012) language, ok. S anda dsp ache ( ) uni e so amen e
u ilizada ↑palba a maina, más o menos suno min a, pasiximi i g ea es p es ižu, sup emo es a us
socie inio ↑kalbinėje bend uomenėje, u ilizada como aš ų, público de ida, educación, cul u a, medios,
li e a u a, de las clases más educ inas de la sociedad en lengua. ∆ cons an emen e en iquinama,
conscien emen e c eada, egulada y no mmiama, pa a ello p epa an dicciona ios, g amá icos, o as
no mminamieji y mokomieji leidiniai. no minimu se enca ga de las ins i uciones de ciencia y
ins i uciones es a ales, Li uania Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. ∆ a mainos se enseña escuelas,
ella, como ↑s e imosios idiomas, se enseñan ki akalbiai. En es as dos de inicionesse el concep o de
lengua bend inesa di e encia de la adicional de los li uanos habo y oje, po que se ele an dos nue as
cosas. P ime a la con inuinidad del o denamien o de la lengua, po que has a aho a gene almen e ha
sido en a izado el esul ado del o denamien o, y no el yksmas. Po ejemplo, en di e sas iendas de
lengo y as li uanas se indica que bend iné lengua esan i y de la gen e pública ida así cul u a
„sąmoningai apdo o a“ (Pupkis 2005: 30), „daugiau a mažiau suno min a isos au os aš ų
necesidades una lengua des inada (LKE 2008: 77), aigi le an ado sólo un codi icuo a bend iné lengua
aspec o. En los p oyec os de modi icación de la Ley de la lengua es a al examinados po la Seime de la
República de Li uania como p incipal signo se indica eglamen amien o dėmuo:
Bend inė lie u ių kalba aisyklinga, . y. lie u ių kalbos žodynu, g ama os, ašybos i sky ybos
aisyklėmis i ki ais p ipažin is kalbos no mų šal iniais basada es a ašy inė a ba saky inė lie u ių
kalba, des inada a las exigencias del iejo público. (LRVKĮPĮ 2008). Bend inė lie u ių kalba des inada
eglamen inga, lie u ių kalbos žodino, g ama ikos, ašybos i sky ybos no momas basadas a
ašy inė a ba saky inė lie u ių kalba, necesmėms iejo público.
(LRVKĮPĮ 2011).
Análogamen e se esc ibe y de al os escuelas di igėly (LBK 2014: 24,
pa yškin a au o ių):
Bend inė kalba – ai suno min a (s anda izuo a), ašy inę i saky inę o mas u in i, daugelyje
s e as u ilizada odos los usua ios de la lengua común a maina de la lengua. Desde o os
( a mių a sociolek ų) bend inė kalba isų pi ma ski iasi uo, kad y a kodi ikuo a a ba suno min a,
. y. s anda izuo a.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 8
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Suno min o y egula ingu puede conside a se cons uí de una codi icuida lengua
comun inesa, pe o no la eal de su a osená, que a menudo es i a iajujan i y po causa de
la desa ollada in e na, y po causa comunes ac ualmen e en las lenguas eu opeas
desa ollandos de des anda ización p ocesos, po lo que nonokojan i a o os cambios de
lengua nacional y a o os idiomas ca ac e ís icos elemen os. Segundo, bend iné lengua iene,
como mencionada, y p opioiminés de desa ollo ni elí, po que no odo en ella ocu e
conscien e de mane a de egulación. Po lo an o es impo an e señala que ella es á y kalbinės bend uomenės ku iama.
lenguaje a mánas Xias dos p ocesos au oiminio y conscien eingo elación en di e sas lenguas y
di e en es pe íodos de desa ollo puede se muy desiguodas. En las lenguas Li u ias conscien e
impac o a comúnina lengua, o su egula ion, aún de o a mane a lenguaje o denkyba ocupa
esmingą comun inesa lengua de desa ollos, uncionamien o y cai os pa e, a síaminie p ocesos
donde kas meno . P anas Kniūkš a comun inés al manejo de la lengua a ibuye no minimą,
igilancia y lenguaje ugdymą (Kniūkš a 1995: 2839):
El p incipio más impo an e del manejo de la c ip ingós e a es sis emiškumas, o dėsningumas. Él no sólo
ayuda la lengua a no mina , p ižiū ė i y su ap ende , pe o en muchos casos co esponde y con la lengua
ugdymo ascas.
Más de alladamen e el o denkyba del lenguaje de inida LTŽ (2012): cues iones de a osenos del
Kalbos a kyba – kalbos apsaugos eisinės sis emos kū imas, kalbos no minimo, konsul a imo
lenguaje, de la supe isión y con ol de ins i uciones así como de las ins i uciones s eigim y su
eiklos o ganiza imas, kalbos ėmimo p og amų i p ojek ų engimas, adminis a imas i
implemen ación, de la lengua no minism, de la lengua no mas sclaida, de la lengua p ižiū a i kon olė.
Así bend iné habla, como y k os kalbõs ammainos, klos osi, uncionuoja y cin a en sí mismo, además
de eso, es conscien emen e c eada y manejada ( eguli icada). Es os p ocesos ocu en a dos ni eles:
1) mac olygmeniu, i. e. bend iné lengua como pe cibida como nacional lengua a mainá; 2) mic olygmeniu,
i. i. en gene iné lengua como mi ando como en su no mas o alidad. Si sepa amos en el manejo de la
lengua odo el egulamien o ju ídico y adminis a i o, en onces o os, di ec amen e con la
a iedad de la lengua común y sus no mas elacionados con los aspec os de egulamien o(si) in adan
necesa ios al menos cua o é minos sepa ados (ž . 2-ą abelę).
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
en la no mamo lenguao igo | 9
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 LENTEL. Bend inés lengua egula o io(si) pobúdis y ni eles y e minos po eikis
Jeigu kai ku iuos šiais ke u iais e minais į a dijamus p ocesus suskaidysime į
smulkesnius e apus, e minos necesi a á aún más. Dado que se puede dis ingui a ios
conscien es de la lengua gene al no mal de egulación (T2) e apas (no mas ijamien o,
į eisinimą y sclaidą a osenoje), cada uno de ellos ambién a menudo es especialmen e
kad lie u ių kalbo y oje šiam eikalui a ojama daugiau e minų, nei pa eik a KNS
į a dijamo. Así ob iamen e, abelėje (plg. 1-ą abelę).
1-ame pa eiksle nu ody i daba iniuose lie u ių kalbo y os da buose dažniausiai
u ilizados (o suge idos consumi ) los é minos es ánda zación (s anda ėjimas),
no minimas, no malizacija (no mėjimas) i kodi ikacija, kodi ika imas. Tai y a as e minų
es ánda za im; in en a io, que aún y se examina. Además, odos es os é minos elacionados
są okomis „s anda as“, „no ma“ i „kodeksas“, odėl eikia išsiaiškin i i jų eikšmes,
con a amines elacionados con los é minos del in en a io del hablado. 1 PAV. Bend inės kalbos
egulia imui(si) į a dy i lie u ių kalbo y oje a ojami no minamojoje kalbo y oje | 16
(a suge idos consumi ) é minos
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sa is icie an ella us ojančios albinesa necesidades. Su ez u a ea de no mmición
sie ini con ijopu bend inés lengua de desa ollo bu iu: 1) p aei imi: busca no ms
cons anumo, i. y. man ene bend inés lengua ęs inumą i no ms adició;
2) aho a imi: pe segui uncionalidad de la lengua común, i. e. a cie os in e alos de iempo e
examina codi icación y es ablece ales no mas de lengua común y eglas de consumo, las
cuales le pe mi i ían lanksčiai usa ihcalidades aiškos; 3) u u oi imi: c ea condiciones
a o ables al desa ollo de una lengua común y p e e mane as, como y en cuales di ecciones
una lengua común pudie a a senuja se. Como se e y de KNS abelas, no minimas algunas eces
u ilizado pa a p amaiši con é mino codi ikación. Además, es e p oceso no malmen e se di ide
en e apas, y ellas a menudo ienen cada sus denominaciones.
Ček languageis F an išek Danešas es indicado ales e apas del p oceso de no mización ( iesa,
lo llamando codi ikacija, po lo an o ampliando úl imo signi icado, y no miimą conside ando una
de las pa es de codi icació) (Danesh 1988 [1979]: 281283): 1) e apa desc ip i a: gene alidad de la
lengua no mas de es ablecimien o y obje i a desc ipción;
2) eguliuojamasis (no minamasis) e apas:
a) e aluable (los medios de exp esión lingüís ica y sus modos de consumo se
am ik us objek y ius k i e ijus, a siž elgian į isuomenės po eikius i bend inės kalbos
e alúan según la dinámica de desa ollo), b) e apa de codi icación di ec a;
3) ealizuojamasis (es a égico ác ico) e apa: codi ikaciones diegimas a osenoje.
Ac ualmen e en la no mamojada de los li uanos (másiau leksikog a iškai, z . 4-ą len elę, más
naujesnėje mokslinėje li e a ū oje) cla ous con inkis pollin no mimo e miną a o i
pla esne, que F. Danešo, indicada, signi icado, a codi ikacijos signi icado susiau in i has a
2b. e apą pa adinančio e mino
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
4 LENTEL. Té mino no minimas de iniu ys en Li u išku uen es
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ
Li e a ū ines lengua no mmining (ž . n o m a l i z a c i j a ) es cien í ico a o iných
kodu, esc i u a sis ema de lengua hechos de e minación (p. 134, a ículo no ma).
LKE
Kalbo y os mé odos basados lengua no mas de de e minación y escogimien o se
codi ika ím, o no mminím (p. 253, a ículo no ma de lengua).
LTŽ
kalbos no minimas ( as pa kas s anda iza imas) – (angl. s anda disa ion, p anc.
no malisa ion ( ), s anda isa ion ( ), us. no malización, ok. Sp achk i ik ( ),
Sp achlenkung ( ), Sp achp lege ( ), Sp ach egelung ( )) comun ines,
uni e so inas, ejemdinés idiomas como o icial de los medios de comunicación; de
la lengua no mas de consumo ↑codi icación, su especi icación y implemen ación
llama más a menudo elacionado con iešąja lengua y con ašy ine kalba, ašy iniu
į a oseną. ↑ ∆ eglas y e c.
DŽ7i TŽŽ no hay no mi icación; no min i es ablece no mas, maneja según no mas. es ampido
concepp a á no minamien o a s oja T1 e má así él de ine se LTŽ: bend ines, uni e so inas,
no hay; no min i es ablece no mas, maneja según no mas. Según la misma más ex ensa
ejemdines de lengua como o icialícia media de comunicacin es ablecimien o, i. i. enidos en
men e la a maina elección. Según siau esnę, ca ac e ingiausią samp a ą, la de e minación de
no mas de lengua gene inés incluye a osenes es udio, no mas a anca y alo ación.
Además, al no mminamaje p oceso se a ibuye y o icialus no mas į eisinimas po esc i o así
no mas sclaida. El segundo dėmení no mas en eisinimien o po esc i o, o a eces y el p ime o,
iende a llama se a sepa ado é mino codi ikacija (ž . 2.3 capí ulos). Kadminismo y codi icacia
no siemp e apa inami, indica y la ley de la Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos (VLKK). del
a ículo 3, que enume a las a eas VLKK, en el pun o 4 se usan es os dos é minos, solo en la
misma ley no se dan sus de iniciones
(VLKK Į 2016):
La Comisión de Lengua:
<...>
4) es ablece la di ección del manejo del idioma li uano, esuel e cues iones de no ma i a y
codi icación del idioma li uano; <...>.
Po lo an o, en la misma ley la misma no ma de lengua común no ienen pode
apibūdinami bend esniu pažyminiu no minamasis, o ne siau esniu kodi ikacijos (VLKK Į
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 18
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2016), – galbū odėl, kad, pa yzdžiui, ado ėliai gali bū i laikomi no mų šal iniu, be
codi icado :
5) e ina i i ina s a biausius no minamuosius kalbos eikalus (žodynus, žinynus, ado us,
di igėlius); <...>.
Como no minimo (i a pachia signi icme en endamas codi ikacijos) a ian e de los
lingüo y eo Li uanos pa a ojase e minos no malización. Plg. sen encio de Jono
11
Klima ičiaus a ículo (Klima ičius 2002: 22):
Lo más cien í icas lingüís icas análisises eque idas a ian es y e o es, especialmen e
obje i o ios a osenes y según na u aleza (no mas codi ikaciones) subjec i ios no malizaciones
con adic imas y susiki imai.
An e io men e en li e a u a lingüo y os no malización en luga de no mminimo pasaii o con
más ecuencia, p obablemen e supo oma y usų kalbos, y en es os días ella ya a a,
po que en onces, cuando no mmina ion y no malización se conside an la misma eiškiančiais
isaiis, p io idad se o o ga aplie u in ajam, o e min de no maliza se abandona (ž . 5-ą
abelę). 5 LENTEL. Te mino no malización de ini ys en Li uanišku uen es
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ DŽ7i no malización, no malización, no maliza ion. No mi icación de lengua,
eglas, es ablecimien o, o denamien o (p. 135). disposiciones.
LKE LTŽ
no malizaciones no
no malizaciones no.
hay.
sus no mas no malización no ma, no mas ijación; o denamien o según no mas,
TŽ no malización 1. la pues a en posición no mal, in oducción; suno minamien o,
ajus e según no mas, eglas, eglamen os; 2. ijación y implemen ación de no mas
obliga o ias (y aún dos signi icados más conc e os elacionados con la p oducción
indus ial).
11
Tokia adición ėjo al menos desde p eka inas Gim osios lengua, donde ue hablado sob e
bend inés lengua no malizaciones c i e ios, plg. Nas oji habla, 1938: 143.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no miamo en la lengua | 19
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Vis dėl o eikia pažymė i, kad bū a mėginimų šiuodu e minus – no minimą i
no malizaciją – di e encijuo i (a si emian į ą no malizacijos eikšmės sandą, ku is TŽŽ
(2013) nusaky as kaip „no malios padė ies nusis ojimas“. Pa yzdžiui, Jonas Palionis
no malizacijos e minu adina sa aiminį no mų k is aliza imosi p ocesą
12
, ku io me u
no mas de lenguaje išsi u ulioja, išsig ynina paqui a del lenguaje p ak ikoje (T4) (Palionis 1989:
51; aún plg. Miliūnai ė 2003: 4243). P ác icamen e ne ojamo o o G. Subačiaus p opues o
aplie u ido a ian e del é mino de es a signi icación no mėjimas (Subačius 2002: 229). ¿El
é mino no malización en gene al es necesa io p ac icamen e, o sólo impo an e la posibilidad
eó ica de ene lo al? Dado que la c is alización de no mas ocu e en cada lenguaje
expe imen ando cambios, aigi y conscien emen e no eguliuojas a manas, ap opiado cuando sea
necesa io es e p oceso a a e milla é mino sepa ado. Bend inesa de la lengua c is alizacion de
no mas especialmen e es udiinėjama poco, es e p oceso a eces condicionalmen e incluído en el
p ime ío no minamien o e apa, en el que desc iben a oseno uncionan no mas y
concu enojan es sus a ian es, sin emba go po la p ecisión puede necesi a i sepa a lo del no minamien o.
No mas c is alizacion bien isible, cuando en lengua en a en alguna sea nue o eiškinys y
p on o empieza a compe i con lie u iškos aiškos a ian es. Va osenoje a menudo
p incipalmen e s ichiamen e ocu e pañuelo de la más adecuada a ian e, no min ojams
so p in padė į y aún no mezclándose en es e p oceso. Po ejemplo, cuando en lengua de los
li uanos empezó à usa di ícilmen e adap ada anglybė hink- ank, gene almen e eiškian i
a pdalykinius y imus a liekančią ekspe ų g upę, la cual sopia gube namen ales o
poli iniais a pan. klausimais“ (ND, žiū ė a 2017 11 14), a osenoje susida ė okia
come ciales clien es, y pa a iančią jiems socialiniais, konku uojančių aiškos būdų į ai o ė (pa yškin a mano, ejemplos dados c onologicamen e.
– R. M.):
Kažin o muchas pe sonas son oídas de al Ins i u o de Polí ica Democ á ica (DPI), que ue y es
(ne)o icialus Tė ynės sąjungos hink ank (smegenų cen as). Y an o más sob e su p esiden eá
M. Adomėną, que desde esos mismos 2006 años ue y aseso del icep esiden e del Seimo And iaus
Kubiliaus. (lzinios.l , 2009) En p ime luga las uni e sidades desempeñan el papel de líde de su á ea
p o esional ellas o ganizan con e encias, in i an emp eslinks, hacen e en os anuales, o ganizan
publicaciones, seka žinias, Suiminis p oceso de no mas c is aliza imosi ca ac e ís ico no sólo de
12
a ie a de lengua gene inesa; posible habbai, no mas c is alizació.
kalbė i i apie ki ų kalbos a mainų, i apie anks esnio, ikikodi ikacinio laiko a pio, iki susiku ian bend inei
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
en la no moyo ie a | 20
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
hace expe inas conclusiones. En o as palab as, unciona como hink- ank equipo como
smegenų cen as al lado de la indus ia seleccionada. (Uni e si e o žinios, 2012) LLRI no es un
ins i u o de in es igación cien í ica, sino idėjų kal ė (angl. Think ank). Él p opo cionan p ác icas
idėjas, pasiūlymus, si uacijos e inimus bei komen a us, užsiima isuomenės š ie imu.
(l .wikipedia.o g, 2014)
Rusijos „ hink ankas“ „Ka ehon“ y a K emliaus palaikomas naujienų puslapis, ku is dažnai siūlo
in o mación geopolí ica, simplemen e imp egnada de mili a o odoxo nacionalismo. ( 3.l , 2016)
T ečioji pakopa – hink ankai a ba lie u iškai idėjų kal ės i smegenų cen ai Taip, d augai
socialdemoc a ai con su abajo g upėmis a a on de pa a i es e mecanismo. Pe o desde cen os
a ski kime g upę so ie inių pa inių bičiulių, ku ių ienin elis ikslas g eičiau įsisa in i ES lėšas,
ce eb ales, cuyo uno p o eso de in elec o y expe iencia in e nacional puede sob epasa a odos
g upos de abajo jun os sudėjus. (del i.l , 2016) A ungai R. Ka bauskis es amilia izado con mencionada
es adounidenses hink- ank'o CSIS analine es udio de Es ados Occiden ales, que obca a ía camino a
„K emliaus scena ijai“ i joje išdės y ais konk ečiais echniniais siūlymais, kokių eiksmų u i im is
que el negocio, elacionado con Rusia, neda ía un e ec o pe judicial Komi e o biu as pasi ikslino, ni és a,
nacionalinių als ybių poli ikoms? (del i.l , 2016)
ni la paseosía cadencia no hubo al solución, que el comi é no en ia a comandos a p aši uo é, an o más
que de los ondos del Seimo no se ep esen a y es e e en o es se io, la asamblea del hink anko del
Pa ido Popula Eu opeo, donde asujujuy a Tė ynėji y egula men e asukausi, dijo M. Adomėnas.
(del i.l , 2017) Eu opa ¿o aún oda ía eikiam iz ien? ¿Qué piensan los esiden es y las éli es de e dad
sob e la UE? con ese nomb e ue publicada es e ma es una idea del es udio kal ės, basada en una
encues a ep esen a i ia a g an escala. (del i.l , 2017) Es os ejemplos mues an que c is alizándose dos
Li u iški me a o iški, po eso pagaulūs co espondimenis idėjų kal ė y ce eb ų cen as, que con el
iempo debe ían expulsa s e imybę al menos de la o icialosía a osena. Es e dad, TB dado Li u iškas
múl iplesikai os o ma hink anks co espondencia anali ikos cen ai, pe o a oseno en él casi no
iene espamas, o anali ikos cen u a iamas o o angliško e minas analy ics cen e . Toks no maos
adimosi e apa, col a osenoje nusis o és pe spec i aus a ian e, y puede se llamado no malización.
13
Él Es e é mino ijado en TB incluido en uen e: Poli ikos mokslų enciklopedinis žodynas. Edak o ios
colegia: Algiman as Jankauskas (a s. ed.) y k . Vilnius: Edi o ial de Vilniaus Uni e sidad, 2007.
13
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no miamo en la lengua | 21
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a menudo a p ime o po el p oceso de no mminado, y a eces y pa alelečiai con él (cuando
obse ada y in es igada a iai ujan e a osena), has a į eisinama (codi ikujama) a cie o
pe íodo ealioji no ma.
En los ex os anglakalbés habo y os el é mino no ma a menudo se usa a p amaicho con
es ánda , y a eces en dis in os amos de habo y os ellos se a an de mane a di e en e
(Loche , S ässle 2008: 1). En la dicciona ia no ma gene esne signi icado como modelis,
e alón o ejemplo de iniéndose y como sinónimo de es ánda (OD; MW), y lingüo y oje como
es eu esnė po es ánda ą concep o. Te minus no minimas, o no malización (angl.
no maliza ion), anglakalbėje kalbo y oje, como is o y KNS len elėje, se u iliza no
no minamosios kalbo y os asun o, y en el ámbi o oné ica. No mminamajam p oceso
nomb a él a s oja ap a oji s anda izacija (an ąja eikšme, T2) (plg. Ba sch 1985: 23; Subačius
2002: 229).
El é mino u ilizado en lingüo y eo le onio lenguaje no mminimas ( alodas no mēšana)
de inido como no mos es ablecimien o p oceso, elacionado con la lengua dėsningumų
es e imim, isa im, alimam, man enim y sclaida, y sus co espondimen en o as lenguas
indica es os: angl. language s anda diza ion, ok. Sp achno mie ung ( ), Sp achp lege ( ),
us. no malización del idioma (VPSV 2007: 421), aigi co esponde lie u iškąją no minimo samp a ą.
2.3. Codi icación y codi icación
Como se ha is o de an e io capí ulo, a la impo an e e apa de no mi icación (o en es e sen ido
u ilizadas es anda izaciones), du an e la cual seleccionadas no mas de lengua comúnes se
inco po an po esc i o en cie as uen es, in oduci es necesa io un é mino sepa ado (ž .
(Mil oy, Mil oy 1999 [1985]: 22, 28; Ne alainen, Tieken-Boon an Os ade 2006: 283). Cie o, a menudo la
selección de no mas ambién se incula con es a e apa, sepa ándolo del é mino más abs ac o
ni el no mminamien o, sólo, como mencionado capí ulo 2.2, no mimo e apas lími es son
condicional. Teó icamen e codi icación pa icula men e impo an e de iniendo una de los más
impo an es no minamía lingüo y os concep os de lengua no ma. Cuando comun inés no mas de
lengua į eisinadas po esc i o, ellas se uel en codi ikuo as, aíí con el paso del iempo se o ma
mayo o meno su di e encia del eales, a osenoje uncionuojan es no mas.
Anglakalbėje habo y os li e a u a y lexicog a ía uen es en es e asun o se u iliza la
palab a codi ikacija (angl. codi ica ion), neda ando di e enciación en e p oceso y su
esul ado. A di e encia de es anda izació, codi icación puede se sólo concienzuda, o ganizada
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 22
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ac i idades; como indicaomíes no mas de lengua selección y (o) en o minación, codi icacia
uni e salus eiškinys i u i aiškų kul ū inį pobūdį (ž . Deume 2004: 6). Šį e miną,
no hablando de la plani icación del lenguaje, XX a. 7-ajas década en el ishpopulia ino Eina as
Haugenas (Haugen 1966: 922935). Es pa e del planeamien o sanda os de la lengua (plačiau ž .
Miliūnai ė 2010: 231256): no malmen e codi ica se los signos de la esc i u a así como el
sis ema de eglas de esc i u a, a is, ki čiación, dicciona io, mo ología y sin aksė.
La ių VPSV kodi ikacija (kodi icēšana, kodi ikācija) apibūdin a kaip „kalbos
no mų a anka i iksa imas no minamuosiuose šal iniuose, pa yzdžiui, g ama ikose,
esc i i os dicciona ios (VPSV 2007: 184), aigi en endama más es echamen e que ame
mismo dicodiine de inido no minimas.
Tan o ex anje os, como lingüo y os li uanos en abajos debido al é mino
codi ikacija esama lo menos con usión.
Codi icación signi ica p incipalmen e esumidida una pa e del abajo no ma i o (e apo)
in oducición: es la o icial legalización de no mas y eglas de lenguaje es ablecidas en
p oceso de no ma i a en esc i o en cie as uen es p es ijosas accesibles a la comunidad
lingüís ica: dicciona ios, g amá icas, de es ilo y de p ác ica lingüís ica en guías de eglas,
en consue os, en nu a as y ecomendaciones de las ins i uciones de supe isión del lenguaje
(plg. Ga in 1993: 42). Codi icación, como uno de los elemen os de plani icación del lenguaje,
incluida y en el bien conocido modelo de plani icación del lenguaje Eina Haugeno, más eces
del p opio au o pe eccionado y que incluye las más impo an es e apas de c eación de
lengua común (ž . Haugen 1983: 270275). Segundo, codi icación el mismo común de la lengua
no mas, el esul ado de la legi imación de eglas, puede deci se, į eisin ų no mas, el conjun o
de eglas (Gi denis, Pupkis 1978: 56). A aminė concep o códexas jus amen e y signi ica
collec o de eglas de cogios no s campo cien í ico (TŽŽ 2013). Po lo an o, cuando sea necesa io se habla de codi icación o codi icadas no mas eni imien o (plačiau ž .
Miliūnai ė 2007: 723).
Pa a sepa a más p ecisamen e p oceso á pa i del esul ado o de apibend in o una
polinkis de la pa e del abajo no ma i o, en el habla li uáneos a eces se u iliza y el
é mino codi ikación bend ines no mas de la lengua en el o denamien o esc i o yksmui
llama , pe o ealí es e polinkis no es yškus. La dis inción en e codi icación y
codi icación hace ambién LTŽ (2012). En las i uas Li u iškuas lexicog a ías así como
enciclopedís icos uen es el concep o de codi icaciones di e encia poco (ž . 6-ą len elę).
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 23
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
6 LENTELĖ. Te minų kodi ikacija i kodi ika imas apib ėž ys lie u iškuose šal iniuose
Šal iniai
Apib ėž ys
KTŽ DŽ7i
nei kodi ikacijos, nei kodi ika imo nė a.
LKE
Los mé odos de Calbo y os basados en las no mas de lengua es ablecimien o y
selección se llama codi ika im, o no minim (s aipsnis no ma de lengua).
LTŽ codi ikacija (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. codi icación, ok.
Kodi izie ung ( )) eglas de lengua, no minamuosias abajos desc i as no mas y sus
usos dėsningumai.
codi icación (angl. codi ica ion, p anc. codi ica ion ( ), us. codi icamien o, ok.
Kodi izie ung ( )) pa e de la ac i idad de no mminado de lengua inicialis no mas
es ablecimien o.
TŽŽ
kodi ikacija ling . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas, eikyba.
kodi ikacija kalbo . pa yzdinių kalbos no mų nus a ymas i sis eminimas.
Como indica on y KNS abelas au o es, LKE codi icación se asemeja no mminamien o como sinónimo. En
o as uen es asignados p ocedimien os de codi icación no mas de es ablecimien o, sis ema ización,
escogimien o, p o ision ambién indica que codi icación aquí codi icaciones de ini į (Palionis 1989: 51):
sup an ama labai plačiai i iš esmės nesiski ia nuo no minimo. Plg. J. Palionio pa eik ą
Mokslinis desc ipción y sis eminación de no mas de la lengua esc i a, así como cie as no mas de
c ema de lengua y esc i u a, llamado codi icacia. Sin emba go no esnesa la li e a u a lingüís ica el
é mino codi ikacija elacioniauja con el é mino no minimas como pa e y odo (plg. Miliūnai ė 2003: 42;
Miliūnai ė 2006a: 50 59; Miliūnai ė 2006b: 928; LTŽ 2012). Po supues o, es o no apanaikina o ma iusios, que
y delinas, sus sinonimías. Ypač sinonimiškumas yškus sudė inių e minų kalbos no minimo
kodi ikacijos (-a imo) p incipios y c i e ios a osenoje /.
14
14
Plg., po ejemplo, í ulos de a ículos cien í icos, que mues an a inales del XX a. es os e minos bu us
aún no del odo nusis o ėjusius: P incipios de no mminimo y codi icacion de Bend inés lengua (Gi denis,
1978: 53–66); E alda Jakai ienė. Dėl seman inės mo y acijos, kaip kodi ika imo k i e ijaus. – Kalbo y a
Pupkis (1), XXXVII 1986, 102105; Aleksas Gi denis, Aldonas Pupkis. Los p incipios de la no minización de la lengua. Nac oji
kalba, 1996, 8, 1–5.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 24
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. BENDRINĖS KALBOS REGULIAVIMO(SI) TERMINŲ MIKROSISTEMA
En espues a a la no minamía lingüo i a necesidades ene di e en es e minos
comune esa como a mainas y sus no mas au ómina despacha y conscien e
egulia imien o p esc ibi , se puede da cua o de los é minos p incipales (de los cuales
dos iene aún y aplie u idas a ian es) conjun o: es anda iza imas es anda ización y
no minamas no malización (ž . 7-ą abelę).
7 LENTEL. P incipales gene inés de la lengua egula o io(si) é minos Li uania ya, puede
deci se, comienza nusis o ė i su a imas g e a no minimo a o i y siau esnės apim ies
e miną uno de los e apas del no minimo nomb i i kodi ika imą, a esul as del úl imo llama si
kodi ikacija. En 2ame igu aqule puzdu a esquema mues a a ículo discu idos e minos
in ociciables concep os. S anda iza imien o y es anda ización puede conside a se los
mismos é minos más gene ales, į a dijančiais bend inės kalbos egulia imą(si), aba cando y
concep os más es echos no minimas y codi icacion. S anda iza imas y es anda izacia
lie u ių kalbo y oje se u ilizan aún bas an e a amen e. La base del mic osis ema cons i uye
é minos no minamien o y codi icación (kodi ikacija), y no malización pe enece a la
pe i e ía, ya que gene inés lengua de egul(si) p ocesos ac i o, conscien e su o denamien o,
i. y.
no minimas.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
en la no moyo ie a | 25
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 PAV. Bend inés lenguaje egula o io(si) e minos mik osis ema
IŠVADOS
Hay que econoce que Li u iškoji kalbo y os e minija, compa ado con o as ciencias
e minija, es menkokai su iky a, en dis in os y a amen e eno adamos dicciona ios decokai
di e si ica, y más nue os susis emi ados e minos de colecciones, que e leja ían
con empo anienes mundo lingüo y os in es igaciones, en gene al escasojama. Tal si uación
di icul a la posibilidad sis emá icamen e echa un is azo y en la no minamosa lenguao y os
e minía, po que ealioji es a a ela e minos a osena, aunque cla amen e mues a cie os
polinkius, nea i inka o į ai uojančio i sens elėjusio aizdo, ku is iksuo as ne i in
abusios en las iendas de lexicog a ía.
Remian is lie u iškaisiais i anglakalbiais, aip pa la išku kalbo y os šal iniu,
a ículo eó icamen e de inidas los más impo an es no minamía lingüo y os concep os,
bend inės kalbos kū imo(si) i egulia imo(si) p ocesams nusaky i. Pi miausia pagal šios
eque ida a maina egula o io(si) ca ác e sepa ada sa aiminé su desa ollo y concien iga
manejoba. Segunda di e enciis es os p ocesos mic oi mac olaymenys: un caso comp endeba la
misma bend inés lengua a maina, o o conc e as sus no mas.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
en la no ma de la lengua | 32
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Wi h e e ence o Li huanian and English sou ces, as well as one La ian sou ce deno ing he
o linguis ics (The Glossa y o Linguis ic Te ms), he a icle makes an in en o y o e ms
(sel -) egula ion o he s anda d language: s anda izacija (s anda ėjimas), The spon aneous
s anda iza imas; no minimas, no malizacija (no mėjimas), and kodi ikacija, kodi ika imas.
de elopmen and conscious managemen o he s anda d language a e dis inguished on he basis
o he na u e o i s (-)sel egula ion. Ano he dis inc ion is made in e ms o he mic oand
mac o-le els o hese p ocesses, which in Analysis o he mu ual ela ionships o he e ms in
one case include he s ain o he s anda d language pe se, in he o he , i s speci ic no ms.
ques ions has e ealed ha in e ac as a pa and whole o he phenomena hey deno e.
some o he e ms a e o e lapping, a e synonyms o no -qui e-iden ical meaning, o
No ablemen e, opues o a he English language whe e e minology a ec s ha o o he
languages o a subs an ial ex en , he Li huanian language allows ce ain elemen s o wo d
o ma ion (in he case a hand, he su ixes -acija and -a imas) o signi y he di e ence
be ween a spon aneous ac and an ac i e ac ion. This di e ence, howe e , is bu a endency
a he han a s ong egula i y; he e o e, when i comes o ac ual usage, o ma ions o he
su ix -acija a e o en used in bo h cases jus like in he English language. Fo he pu poses o
conside ing making he mic osys em o he e ms o no ma i e linguis ics clea e and mo e
compac , we could sugges i be gi en he ollowing guidelines in he e minology o Li huanian
linguis ics:
1. S anda izacija (s anda diza ion): spon aneous es ablishmen and
sel -de elopmen o he s anda d language as an indi idual a ie y.
S anda iza imas: conscious selec ion o he s anda d language a ie y and
gene alised p ocess o i s managemen .
2. No malizacion (no maliza ion): he spon aneous p ocess o he c ys allisa ion o
s anda d language no ms.
No minimas: conscious managemen o s anda d language no ms: in es iga ion o 3.
usage, selec ion and assessmen , w i en legalisa ion, and p oli e a ion o no ms.
Codi ikación (codi ica ion): one o he s ages o he s anda disa ion p ocess:
selec ion and w i en legalisa ion o s anda d language no ms.
Kodi ikacija: he ou come o his p ocess: he whole o he legalised no ms and
ules o he s anda d language.
RITA MILIŪNAITĖ. Dėl e minų s anda izacija, no minimas i kodi ikacija san ykio daba inėje
no minamojoje kalbo y oje | 33
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Such endencias o usage do exis in Li huanian linguis ic li e a u e and scien i ic mic osys em
ex s, ye hey call o a close examina ion o be able o ound up he discussion o he
o he e ms o his ield ha is accep able o he cu en phase in he cou se o he
de elopmen o he s anda d Li huanian language. KEYWORDS: s anda d language, no ma i e
linguis ics, language s anda diza ion, language codi ica ion, e minology.
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]