Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 209
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-7570-9132 MOKSLINI TYRIM KRYPTYS: kompu e inė ling is ika,
lie u ių kalbos sin aksė i mo ologija. DOI: h psdoi.o g/10.35321/bkalba.2024.97.10 VALDYMAS AR
ŠLIEJIMAS: KILMININKU REIŠKIAMAS NEDERINAMASIS INCÍMINYS
PRIELINKSN KONSTRUCTION
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sin aksiniai yšiai, aldymas, šliejimas, kilmininkas, nede-
inamasis pažyminys, p ielinksninė kons ukcija.
ANOTACIÓN el
S aipsnyje se esumen en la li e a u a cien í ica dados p ijungiamojo yšio
alo aciones. De aliau panag inada o os au o es opinión de sob e con ol y šliejimo
yšius, especialmen e dispu y inais casos. Au o ė k eipia a ención en daik a a džio
kilmininko, enancio nede inamuoju pažyminiu, conexión con pažymimuoju palab a.
Apa e se discu en es e aleg nio de con ol y šliejim casos, y jun o conside s omas
p ielinksninių kons ukciones sin aksinių yšių cues ión.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
The a icle e iews he es ima ion p esen ed in he scien i ic li e a u e ega ding
he subo dina ing ela ion in wo d combina ions. The opinion o o he au ho s on he
ela ionships o con ol and adjoining a e examined in mo e de ail, especially in
con es ed cases. The au ho d aws a en ion o he ela ionship o geni i e case o
he noun, which is a non-ag eeing a ibu e, wi h he head wo d, and also discusses
cases o con ol and adjoining he geni i e o he noun. P eposi ional cons uc ions
a e also discussed sepa a ely in aspec o con ol and adjoining.
ĮVADAS
Compu u e izando la lengua a eces su gila p oblemas debido a las g amá icas
p esen adas di e en es alo aciones del mismo enómeno lingüís ico.
P adėjus desa olla la pa e sin ác ica del Sis ema in o ma i o g amá ico de Li uania (LIGIS) esul ó que g a-
210 BENDRIN KALBA | 97 en ma icas y di e sos abajos de sin aksés desiguodai
se e alúan algunos casos de elaciones sin aksíes. Aquí quisie a ajjiau
panag ina pa a el nede ina i o señal de la elación con el señalimuoju palab a.
Ghana habi ual lo conside a manejo, sin emba go p ocesando li uanos lengua
con compu ado a es o esul ó bas an e incómodos gumo in es igaciones, que
son o ien a en bend ąsias posibilidades de palab as de enlace, lymas), an o
ak as. Kompiu e izuojan lie u ių kalbos sin aksę, a siž elgiama į alen in-
loginio seman inio o leksinio palab as de enlace, plg. Kepu ė del pad e kaboó en
a spindinčias iek sin aksinį (plg. labai ge as pasiūlymas, be ne *labai pasiū-
inies, pe o no *La cu iosidad de Paiko kaboó en inies (Babickienė, Vencku ė
2013: 169). Valen ingum, como se conoce, es la peculia idad lemiama de la palab a
signi icado de ab i un cie o núme o de espacios lib es, que en la ase (o en la
combinación de palab as) ocupan palab as de cie o signi icado y su o ma o sus
len ingumas ocodinas u o os abajos pe mi en decidi sob e la cues ión de
a i ikmenys (p z.: Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semėnienė 2023: 182). Va-
alen ingumo de palab as (p. ej.: Sliženė 1994, 1998, 2004), Vai z, así como algunos
de los cuales daik a a dziai (p. Vaičiuly ė-Semienė 2023) el con ol, pe o en ellos
no se alen el ca ác e de un ad e bio. Hablando compu ado izando, cie os
palab as (daik a a džių, p ie eiksmių, skai a džių) el con ol se puede
es ablece según seman icos asgos de la palab a, pe o con olomo
nede inamojo pažyminio no puede de ec a se po ningún medios accesibles al
compu ado . Po lo an o, el obje i o de es e a ículo a idjiau panag inē
nede inamojo pažyminio yšį su pažymimuoju žodžiu, i. i. pas a s y i, si es o
con olamien o, o šliejimas, ambién señala a ención a p ielinksninių
kons ukcijų sin aksinius yšius y indica , qué solución se á obse ada se en el
sis ema in o maciné g ama ika os de la lengua Lie u ių. El a ículo es de
análisis c í ica, esc i o aplicando el mé odo deduccinį.
1.SINTAKSIN RESI TIPAI ENVAIRIOSE PUBLICACIJOSE
Ap a ian la sen encia cons i uían de palab as yšius gene almen e se dis inguen
semencias y sin aksiniai elaciones, y las úl imas suelen dis inguidos dos ipos
p incipales, ej. : Las palab as, que o man un enunciado, ienen cie as
in e elaciones unas con o as. No malmen e las conexiones en e palab as se
di iden en dos pa es: 1) in e nos, o semmės, yšius y 2) ex e nos ( o maliuosius), o
g ama inius (sin axinius), yšius. Las elaciones in e nas en e palab as son obje i as, na u almen e exis iendo elaciones. <...> En la dialec og a ía T adicional
Dai a Š eikauskienė. Manejo o šliejima: kilmininku eiškiamas 211 ex e ino ( o malusis) enlace llamado
g ama iniu yšiu. En lingüís ica a él a menudo se u iliza el é mino de elaciones sin aksínicas. Las
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
elaciones sin acsicas pueden se de dos ipos: 1) conyugables; 2) p ijungiamieji1 (Aliye a 2014: 4142).
Bene p incipalmen e con adic o ias opiniones pasakoma debido p ijungiciales de las elaciones. En
la sin axis Li u ias según yšio o maliąją aišką gene almen e se asignan es modos de p ijunimo:
a monización, manejo y šliejimas (ž . Babickienė, Vencku ė 2013: 171). Debido a la a monización
mayo es desacue dos como y no su ge. Muy simila men e nosacomas es a conexión en di e sa
li e a u a: De inimu llamado p ijung osios o ma de palab a adap ación a la p incipal según
mo ológica ca ego ía. Cominama p ijung ojo o ma de palab a ob iene a la o ma p incipal
ca ac e ís ica aleg nio, núme o, giminés ca ego ía indiciclius (Amb azas 1986: 8); De inim se llama la
ajus e de la o ma de la dependencia de la opa a la o ma de la opa p incipal (LKG 1976: 11); De inima
es al modo de p ijunción, cuando del palab a p incipal giminė, núme o y linksGal solo en las más
ecien es, en abajos o ien ados a la lingüís ica Occiden ales se paudajojaba po la
ha monización humo ; aiškiu se conside a sólo la combinación de núme o y giminés (Hol oe 2009: 110).
Aquí discu iendo ejemplo á quie o delicioso pas ago Axelis Hol oe as mini, que según sandos eo ía
ue a a i mado, que señalado que la mane a de desc ipción sin ácses o na u aleza de análisis
sin ác icas, pe ec amen e ajus a a la sin ácsia de una lengua a ansmi i , necesa iamen e
nis lemia p iklausomojo žodžio a i inkamą o mą“ (ŽS).
necesa iamen e necesi e o a lengua a ansmi i ca ac e ís icas sin ác icas (Š eikauskienė
2013). Vi as Labu is ambién es señalado a ención a aquellos ski ums, . i. esc ęs, que ame icanos
c eados la azių g ama ica p incipal p incipio desc ibi la lengua eniendo en cuen a sólo a la
lineiniina es uc u a del ase, . i. según la palab a apsup į jungiando g upos de palab as en sandus,
linksnį gauna isas sandas skanaus py ago: „P iklausomybių g ama ikoje
logiška many i, kad būd a dis linksnio požymį gauna iš daik a a džio, o
šis – iš eiksmažodžio. Sandų s uk ū a pa em oje sin aksėje bū ų eigiama,
kad skanaus py ago suda o sandą, ku is kaip isuma gauna linksnį iš eiks-
mažodžio“ (Hol oe 2009: 111). Tačiau šio da bo au o ės jau i anksčiau
lenguas Li u ias noca: Ne u in g iežčioje1 Wo ds, which a e combined and cons i u e a sen ence,
should ha e some link ela ions be ween each o he . Usualmen e, he ela ions be ween he wo ds
a e di ided in o wo pa s: 1) he in e nal o he meaning ela ions and 2) ex e nal ( o mal) o
g amma ical (syn ac ical) ela ions. Las elaciones in e nas en e he wo ds a e he objec i e
ela ions which exis in he na u e. <...> In adi ional linguis ics he ex e nal ( o mal) ela ionship is
called he g amma ical connec ion.
I is o en called syn ac ic ela ions in linguis ics. Syn ac ic ela ionship is exp essed in wo
o ms: 1) Coo dina ing ela ions; 2) Subo dina ing ela ions (Aliye a 2014: 4142).
212 BENDRIN KALBA | 97 esag ammi ada o den de palab as de la lengua li uanas
sin aksėje apsupčių p incipio casi nep i aikomas (Labu is 1998: 15). P iklausomidades
g ama ica, cuya base la cons i uye alen ingumo eo ía (Tesniè e 1959), y ue
suanglų kalbos. Desde el pun o de is a de la g amá ica de adicciones, <...> la a ea
sin ác ica es no an o ag upa palab as en ases, cuan o es ablece elaciones
ku a Eu opos leksinėms kalboms, nes jų s uk ū a iš p incipo ski iasi nuo
di ec as en e los p opios palab as (Kay, Gaw on, No ig 1994: 53). Así, la g ama ica
de pe enencias se di undió, po que ella lexionais, a las que se les ocu ió un o den
de palab as en un dicciona io mucho más que sandais ope uojan e de ases
g ama ica: Noa si ic amen e la g ama ica de pe enencias más se les ocu ió a los
in es igado es de esas lenguas, en las cuales el o den de palab as es bas an e lib e
y en las cuales el concep o de la ase pa ece no impo an e, po que el p incipal de
las palab as y de su o den los dicciona ios no siemp e se si úen la misma, ni siquie a
pueden es a je a la o a2 (Kay, Gaw on, No ig 1994: 55).
Kad la na u aleza de análisis sin ác icas puede se muy di e en e y es o
depende de la lengua, ašo y o os países lingüis as. Aquí se indica, que en
lengua usas mucho qué deciden aleg niai y o mas e bi ol, algo de in o mación
puede ene y o den de palab as, y en lengua inglesa casi odo nuldea o den de
palab as, y daik a o džio y a ian es de o mas e bi oladas ealizando
análisis sin ác ica poco egali ayuda (Henisz-Dos e , Macdonald, Za echnak
1979: 116). Según galūnes en lengua inglesa las elaciones sin aksís icas se
jais, p z., I know Danny and Toni knows me i I know Danny and Toni know
es ablecen sólo muy a is a eme (Winog ad 1983: 136), po lo que eo ías,
kalbą, isiškai nenuma y as in o macijos paėmimas iš žodžių galūnių, ku ios
u i lemiamą į aką a liekan lie u ių kalbos sakinių sin aksinę analizę.
Tačiau naujausiuose lie u ių kalbos sin aksės da buose de inimas, ku į
pa odo žodžių galūnės, nebelaikomas ienu iš ijų sin aksinio yšio būdų.
o ien adas p incipalmen e en inglés Plė ojamas en dos p ijungiamojo yšio
ipus o ien ados modelis (p.ej.: Hol oe , Judžen is 2003; Hol oe 2009). Tal modelo
como sin ác icos elšius p e a o complemen ación y modi icación; la
de inación según él iende a conside a se no sin aksiniu, y mo osin aksiniu ligu
o sin aksinio elšio indicikliu. es o más ampliamen e se á esc i o Sob e 1.3
sky elle, y aho a a anable gobie no y šliejima, po que bene más opiniones di ie en p ecisamen e po ellos.
2 I is no acciden ha dependency g amma has appealed mos o s uden s o languages wi h
ela i ely ee wo d o de whe e he no ion o a ph ase appea s less impo an because a head
and i s dependen s may no always appea in he same o de o e en adjacen o one ano he
(Kay, Gaw on, No ig 1994: 55).
Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 213
1.1. Desc ipción de la ges ión
En algunas en los an e io es abajos de au o es li uanos acškinama sólo al
accionmažodži ca ac e ís ica ca ac e ís ica del con ol, ej.:
Veiksmažodinius junginius is accep ed o classi y acco ding o aldomų
linksnių o linksnių su p ielinksniu cha ak e į (G enda 1964: 137). Más a de
más ampliamen e se discu e y a o as pa es del lenguaje ca ac e ís ico con ol:
niños puedeni i di e sas pa es de la lengua: acciones (ku i laužą, emo i ilko, saky i
d augui, domė is muzika, sėdė i palapinėje, zlob i na b omo, ei i pe mišką, su a i sa
kaimenu), daik a a džiai (šuns k o a s u i lku, puodynė be ąsų, maišas bul ių, medžio
šaka...), algunos ad e bios bei p ie eiksmiai (pilnas de agua, palankus, uous, a go...),
nomb e de lib os (šim as, d eje as, dese , a k......)...> (Lis 1998: 34). Respec o a la
de inición gene al de gobie no desde la is a igual y se acue da: Valdymu llamado
p ijung ojo o ma kai omas (usualmen e di e en es) elección, dependien e de la
palab a p incipal conjunjencia (Amb azas 1986: 8); <...> cuando la o ma del adjun o
de e minan la ca ac e ís ica del es ido p incipal uni se a cie a aleg nie , <...>
ambos es idos es án cone í mane a de con ol (Babickienė, Vencku ė 2013: 172); El
con ol de palab as en la o ación es al su elacionación, cuando una palab a ob iene
al o ma (linksnį) que o a palab a exige según el signi icado (Žiugžda 1960: 16); Valdimo
ca ac e ís ica (Hol oe , Judžen is 2003: 18).
a eju ienas žodis p ime a ki am am ik ą o mą, ku i jam pačiam nė a
Sin emba go di e encia opinión de espec o sepa as aleg nių a a imo
con ol o šliejimo pun o de is a. An ai ie ininką Vi as Labu is (1998: 35)
p opo ciona como ejemplo un desc ibiendo accionmažodžių con olamien o:
sėdė i palapinėje. T i omėje Lie u ių kalbos g ama ikoje (WEB […] LKG)
esc ibe que apie ie ininko aldimą galima kalbė i ik su am i a išlyga (LKG
1976: 12) y eiksmažodžių junginiai con ie ininku se abo dan an e šliejimo.
Oona Ald Paulauskienė sos iene que ie ionis a ealmen e no es maldomasis
aleg nis, ya que su signi icado (kaip y p ie eiksmio) del odo no depende del
ad e bio con el que él o ma compuño (Paulauskienė 2002: 25). Como
a gumen ú, negigiendo, que el icionis a es maldomas, au o ė p esen a
ac ú, que en el accionmažodiniame palab as conjunción es e aleg nį
cambii us p ie eiksmiu, p z., allí, ya ob enido šliejim.
En la escuela sin ác icos enlaces es ablece se enseña plan eando p egun a.
Pa a i i dónde? no hay gobie no, mos a ía al ase: Luego ellos boni amen e y lai-
BENDRIN KALBA 214 | 97 kelai ė 2009: 81). Sob e i i no se puede deci que sea
semán icamen e insu icien e. P esen adas ases Pasa on ellos
mingai gy eno. Tačiau no ė i aip pa a o i negalima. *Jie labai no ėjo – be
papildinio nepakankamai aiški sakinio eikšmė, ūks a in o macijos. Papil-
dymo eikmės p iežas is – „žodžio seman inis nepakankamumas“ (ž . Vas-
boni amen e y elizmen e i ían es comple amen e cla a. Así, de ales
ejemplos se ía esol e se, que eiksmažodis no ė i aldo kilmininką, y
eiksmažodis i i icininko ne aldo.
1.2. Desc ipción del chas e
Pa í la de inición más p imi i a de shliejim p opo ciona Na min Aliye a: <...> si
yšys a p d iejų žodžių nė a de inimas a aldymas, adinasi, ai y a
shliejim3 (Aliye a 2014: 43). Schliejim LKG denominada al conexión, cuando el
dependien e demeño se une a un p incipal, el úl imo no eque ido; él no es á
o malmen e de inido, sólo lógicamen e asociado con el p incipal dėmeniu (LKG
1976: 12). De mane a simila desc iben es e elación en e palab as y o os
au o es: <...> šliejima es al modo de mani es ación de elación p ijungia i o,
donde la palab a o sepa ada su o ma sin agminio elación no indica
o malmen e, él se de e mina solo según el sen ido (Labu is 1998: 36); Es al modo
de p ijunción, que con o mų kai a no se elacioneęs ( o malmen e
nežymė asis), se basa sólo en las elaciones semán icas de palab as y no se
condiciona de la unión ( alen ingum) del eje p incipal. Con es e modo
gene almen e adjuliamos nekai omi palab as o nekai omosas sepa adas de sus
o mas: an e eiksmías (esc i i egula men e, muy allo, juodai ma gas, a das
noche), compañ a ys (ėmė esc ibi , de echo ap ende , deseo gus a ), subli iai
(a sikėlė auš an , pa ėjo sugulus) (Bučienė 2014: 30). Añade que el šliejimo po lo
gene al es i débilnasis p ijungiamasis conexión (Bučienė 2014: 31), ya que
šliejamasis palab a no es esencial esencial al signi icado del p incipal dėmen
(užmigo leyendo, en oz al a lee, pensabao pabudęs) (Bučienė 2014: 31). En debilnój y o alųjoj, po beje, spli omas y manejo, ej. :
Se des inan imp escindible, o ue eusis, con ol, cuando accionesmajodžiai
necesa iamen e equie en cie o aleg nio de o ma, apildancias su signi icado, y nebū ín,
o debilpnasis, con ol, cuando accionesmajodjis a cie o aleg nio o ma es nebū ina, sólo
acul a i i. <...> Sin emba go deduci es ic os lími es en e el con ol ue e y el débil,
así como en e el con ol débil y shlieismo no es posible (LKG 1976: 12). 3 <...> i he e is no
conco dance and con ol ela ion be ween wo wo ds, hen i is he adjoining ela ion
(Aliye a 2014: 43).
Dai a Š eikauskienė. Gobie no o šliejimas: kilmininku eiškiamas 215 Jus icia, A.
Paulauskienė señala a ención a pe la amplia concepción de gobie no débilnis
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
gobie no, su opinión, debe ía se conside ado šliejimas: Aišku, que aleg niai,
con es an es a p egun as ko?, a?, qué?, a?, a qué?, son maldomi, que sus
i eigia, kad aldymu u ė ų bū i laikomi ik s ip aus aldymo a ejai, o
simplemen e exigen un acciónmajodis, y ellos son complemen iniai. Pe o como
llama no obje i o, y a la elación de ci cuns ancias, que se encuen a en e
accionmazwodio y aleg nio. Juk ci cuns ancias eiškian ys p ie eiksmiai son
šliejami <...>. Kai mismo daik a a dis ja no los maldomieji, y šliejamieji aleg niai,
especialmen e icininkas. Quizá po eso se asignan di e en es g ados de ue za de
eiškia ne daik ą, o aplinkybę, kai ku ie linksniai sup ie eiksmėja. I p ie eiksmė-
con ol ( ue zoso y débiles). Y sus i uyen e es o ealmen e no es con oladoas
más, ya que su signi icado (kaip y p ie eiksmio) del odo no depende de la
acción- e bio, con el que él o ma compues o (Paulauskienė 2002: 25). En esencia al
opinión se p esen a y en la li e a u a más ecien e: Siebnosis con ol desde el
pun o de is a de elaciones semán icas ya no es con ol, po que el dependomasis
palab a no se exige (Judžen is 2022: 148).
Compa ación de modelos de desc ipción de las conexiones adjun as 1.3.
Como e ela en el ex anje o desa olladas eo ías sin ác icas, en ellas
ope ioma no de con ol y šliejimo, y de complemen ación y modi icación
concep os. Complemen ación y modi icación se asignan como dos ipo de
sin axiño yšio (sin axines dependiomybės). Es o y is o de 1991 m. Ilinojaus
uni e si e e apgynusios dise ación de eó ica y aplicamosios ling is icas
Ch is inas Bia as p esen amo ca ac e údenimo: complemen os sus llamados
sen inio palab as signi icado complemen an es elemen os, que son bū ini, y
modi icika o iais conside omi sen inyje nebū ini elemen os. Toda ía ella
p opo ciona al in o mación: Modi ica o iais suelen a p ie eiksmiai y
būd a diški palab as. Komplemen ai suelen se obik a ó gios o ecue dos4
(Bia a 2020). Basándose al concep o, la modi icación debe ía aba ca la
de inación y šliejimą dis inguida en la sin axis de la lengua li uánica, y el p incipal
c i e io de asignación de complemen amien o y modi icación es el equisi o de
suplemen o o no eque imien o. al c i e io zumbi ía y en abajos de
„Užsienio kalbo y oje sin aksiniai yšiai pap as ai apib ėžiami i ski s omi
lingüo y os li uanos: según uno c i e io equisi o sob e el p incipal dėmens o ne eikala imą
(Vaskelai ė 2003: 145).
4 Modi ie s a e ypically ad e bials and adjec i als. Complemen s a e ypically nouns
p onouns (Bia a 2020).
216 BENDRIN
TALBA | 97
En los más ecien es abajos de sin axis de la lengua li uanas complemen ación y
modi icación p e inien e modelo de desc ipción de conexiones p ijungiables se aplica y
a las conexiones p ijungiamiesiems de la lengua li uanas ansmi idos: <...> se puede
dis ingui dos ipos de sin aksinio de la elación (sin axinesas dependomidades):
complemen ación (ang. complemen a ion) y modi icación (ang. modi ica ion) <...>. A es e
asignación de elaciones sin ác icas se puede o mula y basado en equisi o
sin ác ico: el complemen o es un apéndice sin ác icamen e eque ido, y el modi icado
no eque ido (Hol oe 2009: 72). Modi ika imui ilus a se p esen an ejemplos con
ad e bio y p ie eiksmiu: lib o seman inio elación en e las palab as es ablece
<...> būd a dis įdomi MODIFIKUOJA daik a a dį knyga. <...> Junginyje įdomi
modi iko ius in e esdomi; el signi icado del lib o del p opio daik a a dío no equiuja
signo de exp esiones, pe o si signo es exp esado, es o es á cla o que lo signi ica
modi icika o ius. Una elación semejan e obse ado en la conjunción cu iosamen e
cuen a, donde p ie eiksmis cu iosamen e desc ibe la na ación, pe o e dade o
žodžio pasako i eikšmė okio apibūdinimo neapima i ne eikalauja (Hol oe , Ju-
džen is 2003: 14–15).
Iki pa eikian okį modelį lie u ių kalbos sin aksėje bu o įp as a ski i
is p ijungimo būdus, . y. de inimą, aldymą i šliejimą, o jiems ski s y-
i, kaip ma y i iš čia pa eik o de inimo, aldymo i šliejimo ap ašymo i
e ec i akaip desc end ida Ramunės Vaskelai ės dise ación, aplica dos c i e ios:
LKG [Li uu ių kalbos g ama ikoje] p esen ado modelo de las elaciones p ijungiciales
se basa en es os dos c i e ios: 1) del c i e io de exigencia de pe enencia del discu so
p incipal que su ge del signi icado; 2) pe enecien e dėmen del o maliosios aiškos
c i iumi (Vaskelai ė 2009: 101). A es e modelo de dis ibución de las conexiones
p ijungibles se ía posible dejuza se esquema (ž . Fig. 1). De inamien o y
con olamien o ca ac e ís ico una común cualidad (ji diag ama ma cada de colo
e de) complemen amien o eiškiamos o mas. Di ie en ellos en que, en caso de
con ol, suplemen o es exigido, y de a monización no eque ido. Combinamien o y
šliejimien o iene común señamį (pazymė a iole ine colo a) en ambos casos
complemen amien o no es imp escindible. Solo en caso de a monización la elación
exp esábase o mas, y šliejimo no. En los más ecien es abajos de sin aksés kabos
li uanos se aplica modelo de dise amien o de ligas p ijungiciales como dos ipos
p ijungimo numa o complemen ación y modi ikación. Él ado nado 2 igu a.
Bū ų posible plan ea p egun a, cuál modelois más se ajus a a la
sin aksinea sanda ai de la lengua li ians e elado. En inglés hablan casi no galūnių, po lo que lie-
Dai a Š eikauskienė. Con ol o šliejima: kilmininku eiškiamas 217 u ios la lengua
ca ac e ís icaingo daik a a diškųjų y būd a diškųjų palab as de la combinación en ella
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
ampoco exis e (ž . 2 ig.). E incluso y capmininko o plu alisci o caso, cuando daik a a dis
adqui a galūnes -s, -s o -s, lo ma cin is būd a dis ninguna galūnés no gana (p z., big dog y big
dogs). De eik (angl. ag eemen ) aquí a eces denomina lo que en algunos abajos de
sin axis de la lengua li uanas se en iende como co eliación (p z., Labu is 1998: 38, DLKG 1997:
47), . i. elección de la o ma na a i a según a dažodžiu išš ą eiksnį, como deci ame
pa yzdyje Danny and Toni know me y Toni knows me. El lazo en e e bo y su e bajodino
suena a menudo ma cado como sis ema de a monización, en la cual cie as o mas de
a dažodžių co elaciona con conc e as o mas de e bo5 (Bowe s 2001: 25). Tokia
ko eliacija no es la a monización del é mino u ilizado en la sin axis de la lengua li uanas
co espondien e. Akademinėje lie u ių kalbos 5 The ela ion be ween a e b and i s subjec
nominal, o example, is equen ly ma ked by an ag eemen sys em in which speci ic
mo phological o ms o he nominal co ela e wi h speci ic o ms o he e b (Bowe s 2001:
25). 1 PAV. La coo dinación, el con ol y el šliejimien o 2 PAV. Komplemen ación y
modi icikanuma an e imą de las conexiones de p ijungien es p e is o uni a la es uc u a
de la inés p ijungien es. Li uáneos lingüo y os p egun as 25, 444. Babickienė Zo ija,
Vencku ė Regina 2013: Los undamen os de la ciencia del lenguaje: guíaėlis, Vilnius: Mykolo
Rome io uni e sidadas. Balke ičius Jonas 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius:
Di e ence be ween Modi ie and Complemen ? accesible en in e ne :
ski s ymas
Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Bia a Ch is ina 2020: Wha is he
h ps://www.quo a.com/Wha -is- he-di e encebe ween-modi ie -and-complemen .
yšių ski s ymas
224 BENDRIN
TALBA | 97
LITERATŪRA IR ŠALTINIAI
A li y e a N a mi n 2014: A View on he Syn ac ical Rela ions. – Ame ican
Jou nal o Linguis ics 3(2), 41–45.
A mb a z a s Vy a u a s 1986: Lie u ių kalbos sakinio sin aksinės i seman-
Bowe s John 2001: Syn ac ic Rela ions. P iega en in e ne : h ps://con .ling.
co nell.edu/bowe s/Syn RelCompl.pd .
Bučienė Laimu ė 2014: Li u ias lengua sin aksė. Teo ía y p ác ica: moDLKG
komoji knyga, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e o leidykla.
1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
G e n d a Č e s y s 1964: Debido eiksmažodinių junginių klasi ikacijos.
T abajos de ciencia de las escuelas supe io es de la TSR de Li uania.
Kalbo y a 10, 137142. Henisz-Dos e Bożena, Macdonald Ross R., Za echnak
M ic h a e l 1979: Machine T ansla ion. T ends in Linguis ics. S udies and
Monog aphs 11, ed. W. Win e k, Hague, Pa is, New Yo k: Mou on Publishe s.
Hol oe Axel 2009: Basos de la sin axis Gene al, Vilnius: Asociacia
Academia Salensis.
H ol o e A xe l, Ju d ž e n i s A ū a s 2003: Sin aksinių yšių ipai.
T abajos g ama ícos de la lengua Li uania 1: Sin aksinių yšių y imai,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Ju d ž en i s A ū a s 2022: P ijungiamasis yšys so ie ų okupacijos laikų
lie u ių sin aksės da buose. Bend inė habla 95, 133161. Kay Ma in, Gaw on
Ma k, No ig Pe e 1994: Ve bmobil: A T ansla ion Sys em o Face- o-Face
Dialog, S an o d: CSLI. K al i n a us k a s B o n iu s 1961: Woodžių junginys kaip
sin aksės objek as. –
Ta ybiné escuela 5, 3139.
K al i n a us k a s B o n i u s 1963: Ve odžiai y palab as junginiai sakinyje.
Algunas cues iones de g amá ica y es ilis ica: ma e ial pa a maes o, Kaunas: Vals-
ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
Kalinauskas B onius 1972: Lie u ių kalbos žodžių junginių sin aksė:
mokymo p iemonė, Vilnius: Vals ybinis pedagoginis ins i u as. Labu is
Vi as 1998: Li u ias de lengua sin aksė, Vilnius: Vilniaus uni e si ys
publykla.
Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 225
LIGIS – Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinė sis ema. P ieiga in e ne e:
h ps://ligis.lki.l .
LKG 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3, Vilnius: Mokslas. Paulauskienė Aldona
2002: Sin aksés sepa amien o de mo ología XX a. kalbo y oje. Lbų s udijos 3,
2326. PŽJ P ijungiamieji palab as junginiai. P ieiga en in e ne :
h psmokslai.lie u iuzodynas.l /lie u iu-kalba/p ijungiamieji-zodziu-junginiai.
Si au as Vy au as 1978. P incipales pa es de la ase a monización, Vilnius:
binė edakcinė a yba.
Lie u os TSR aukš ojo i specialiojo idu inio mokslo minis e ijos Leidy-
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas
2(1), Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidykla. Sližienė Nijolė 2004:
Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(2), Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as.
Spe ak Olga 2014: Noun Valency in La in. Noun Valency, ed. O. Spe ak,
Ams e dam Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 183213.
Š eikauskienė Dai a 2013: Sin aksinė žodžių auka. Ac a Linguis ica
Li huanica 69, 130153.
Tesniè e Lucien 1959: Élémen s de syn axe s uc u ale, Pa is: Klincksieck.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Li u ias de la lengua būd a džių
alen ingumas: dak a o dise ación, Vilnius: Vy au o Didžiojo uni e sidad
edi o ial. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2023: P ie aišus, p ie aišumas
alen ingum en la ac ual lengua li uánica ( aš o). Ac a Linguis ica Li huanica 88,
181205. Acceso en In e ne : h pswww.li uanis ika.l :// con en /103312.
Vaskelai ė Ramunė 2009: Sin aksinių yšių modeliai lie u ių kalbos sin aksėje:
dak a o dise acija, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e o leidykla. Vaskelai ė
Ramunė 2003: Daik a a diniai junginiai sin aksinių yšių požiū iu de la lengua
Li uania. Ac a Linguis ica Li huanica 48, 143158. VLEe Visuo inė lie u ių
enciklopedija. Accesible en In e ne : h ps:www. le.l / a ículo:// aldymas-1/.
Te y Winog ad 1983: Language as a Cogni i e P ocess 1: Syn ax, London:
Addison-Wesley Publishing Company.
Žiugžda Juozas 1960: Lie u ių kalbos g ama ika 2: Sin aksė, Kaunas: ValsŽS
ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
Ve žių san ykiai. Acceso en In e ne :
h pwww.šal iniai.in o/index/de ails://606.
Recibió 2023-12-13
Adop ado 2024-11-04
226 BENDRIN
TALBA | 97
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
CONTROL OR ADJOINING: THE GENITIVE MEANS
NON-AGREEING ATTRIBUTE AND PREPOSITIONAL (Con ol o adjoining: el geni i o signi ica no ag ega el a ibu o y el p opósi o)
CONSTRUCTION
Summa y
When discussing syn ac ic ela ions in hei mos gene al e ms, opinions usually do
no di e much. Todo el mundo admi e ha ag eemen is such a subo dina ing
ela ion, when he dependen wo d acqui es he o ms o he head wo d (genus,
numbe , case). Disag eemen s a isen when de ining con ol. The e a e di e en
iews on he con ol o he loca i e: om p o iding examples o his case in he
con ol sec ion o s ic ly s a ing ha he loca i e canno be con olled. In mos
publica ions, adjoining is de ined as a ela ion when he dependen wo d joins he
head wo d, he la e is no equi ed and he adjoined wo d is no necessa y o
he meaning o he head wo d.
In wo ks ep esen ing o o ien ed owa ds Wes e n linguis ics, wo ypes o
subo dina ion a e dis inguished complemen a ion and modi ica ion. The c i e ion
o hei designa ion is he equi emen o non- equi emen o complemen a ion.
The equi emen o complemen a ion a ises om he seman ic insu iciency o
he wo d. In he syn ax o he Li huanian language, h ee ypes o ela ions a e
dis inguished: con ol, ag eemen and adjoining. Due o he di e ences in opinions
ega ding subo dina ing ela ions, he ela ionship o a non-ag eeing a ibu e
wi h a head wo d is also assessed di e en ly. I is cus oma y o conside i as a
con ol, bu he noun exp essed by he (noun), he e o e, cuando de ining con ol
geni i e in his case is no needed o supplemen he meaning o ano he wo d
as such a ela ionship, cuando a equi emen is made, i should be conside ed only
he ela ionship o ce ain nouns (deno ing measu e, capaci y) wi h he geni i e,
and he ela ionship o an nonag eeing a ibu e wi h a head wo d should be
assessed as adjoining. The p eposi ional cons uc ion, like he cases, can be
con olled and adjoined o he head wo d, o example, he p eposi ional
cons uc ion o+accusa i e in he wo d combina ion dip in wa e is con olled, and
i is adjoined in he wo d combina ion send o Vilnius.
A p eposi ion canno con ol a case, because syn ac ically ela ed wo ds a e only
con en wo ds. When a e b con ols se e al cases, all o hem a e equally necessa y
and can all be in one sen ence do ano i qué? (gi e wha ? accusa i e) a quién? ( o whom?
da i e). I a p eposi ion is applied wi h se e al cases (už behind+ geni i e,
o +accusa i e; po a e +geni i e, wha +accusa i e, unde +ins umen al),
Dai a Š eikauskienė. Valdymas a šliejimas: kilmininku eiškiamas 227 i is always
used wi h only one case, and which case is used de e mines he e b, no he
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
p eposi ion i sel .
KEYWORDS: syn ac ic ela ionships,
con ol, adjoining, geni i e, non-ag eeing
a ibu e, p eposi ional cons uc ions.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
GALDYMAS AR ŠIJEJIMAS: KILMININKU REIŠKIAMAS
NEDERINAMASIS INFERMINYS IR PRIELINKSN
CONSTRUCCIÓN
Con auka
Ap a iando sin ác icos yšius po mismos más comunes aojais, no malmen e
opiniés no di ie en mucho. Todos econocen que la combinacion es al p ijungiamo
elacion, cuando dependido palab a adqui e o mas del palab a p incipal (giminę,
núme os, aleg nį). Desacue dos su ge de iniendo el gobie no. Di e en emen e
mi ada a el gobie no del iceminis o: unou des e aleg nio ejemplos p opo cionada
en el depa amen o de gobie no, o ou eiškiama es ic a a opinión, que el
iceminis o no puede se mandomas. Šliejimas en la mayo ía de publicaciones se
de ine como conexión, cuando dependomasis dėmens se une a el p incipal, del úl imo
no eque ido, y šliejamasis palab a no es esencial del signi icado del p incipal dėmens.
Las lingüís icas occiden ales en abajos ep esen a i os o en ella o ien ados se
asignan dos ipos p ijungiamojo yšio complemen ación y modi icación. El c i e io
pa a ellos es eque imien o de complemen o o no eque imien o. El equisi o de
suplemen o plan ea la insu iciencia semán ica de la palab a. de la lengua Li uania se
dis inguen es modos p ijungimo: con ol, de inación y šliejimas. de ina i o
Ski ian is nuomonėms dėl p ijungiamųjų yšių, ne ienodai e inamas i ne-
señalinio conexión con señalimuoju palab a. O dina io lo conside a al dominio, sin
emba go kilmininku eiškiamas daik a a dis al caso no es necesa io o o palab a
(daik a a džio) signi icmi sopildy i, aigi, el gobie no in e p e iendo como al
conexión, cuando hay le an ado equisi o, con él debe ía conside a se sólo cie os
daik a a džių ( eiškiančių ma ą, alpą) conexión con kilmininku, y nede in pažyminio
elación con una palab a se en iendinos como šliejimas.
BENDRIN
TALBA 228 | 97
P ielinksninė cons ucción, como y aleg nis, puede se y con olada, y šliejama
a el p incipal ocabula io de la unión dėmens, ej., p ielinksninė cons ucción en +
galininkas en la unión de palab as suma di en andenį es con oloma, y en la
unión de palab as si en ia en Vilnių šliejama.
de la lengua Li uania se p e é en la sin axis, que p ielinksnis aleg nio ne aldo,
sin aksiniais conexiones susie i suelen sólo sa a ankiškos signi icaciones palab as.
Cuando accionmajo idad domina a ios aleg nios, odos ellos son igualmen e
necesa ios y pueden es a en una ase odos donan i a quién? qué? Si el p ielinksnis
se u iliza con cuan os aleg niais (už ko?, qué?; po ko?, qué?, qué?), él siemp e es á en
la ase sólo con uno alguno aleg niu, y con el cual nulemia accionesmajodis, no el
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sin aksiniai yšiai, aldymas, šliejimas, kilmininkas, nede-
p opio p ielinksnis. inamasis pažyminys, p ielinksninės kons ukciones.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]