Valdymas ar šliejimas: kilmininku reiškiamas nederinamasis pažyminys ir prielinksninė konstrukcija
Abstract
The article reviews the estimation presented in the scientific literature regarding the subordinating relation in word combinations. The opinion of other authors on the relationships of control and adjoining are examined in more detail, especially in contested cases. The author draws attention to the relationship of genitive case of the noun, which is a non-agreeing attribute, with the head word, and also discusses cases of control and adjoining the genitive of the noun. Prepositional constructions are also discussed separately in aspect of control and adjoining.
Full text
Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 209
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-7570-9132 MOKSLINI TYRIM KRYPTYS: kompu e inė ling is ika,
lie u ių kalbos sin aksė i mo ologija. DOI: h psdoi.o g/10.35321/bkalba.2024.97.10 VALDYMAS AR
ŠLIEJIMAS: KILMININKU REIŠKIAMAS NEDERINAMASIS INCÍMINYS
PRIELINKSN KONSTRUCTION
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sin aksiniai yšiai, aldymas, šliejimas, kilmininkas, nede-
inamasis pažyminys, p ielinksninė kons ukcija.
ANOTACIÓN el
S aipsnyje se esumen en la li e a u a cien í ica dados p ijungiamojo yšio
alo aciones. De aliau panag inada o os au o es opinión de sob e con ol y šliejimo
yšius, especialmen e dispu y inais casos. Au o ė k eipia a ención en daik a a džio
kilmininko, enancio nede inamuoju pažyminiu, conexión con pažymimuoju palab a.
Apa e se discu en es e aleg nio de con ol y šliejim casos, y jun o conside s omas
p ielinksninių kons ukciones sin aksinių yšių cues ión.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
The a icle e iews he es ima ion p esen ed in he scien i ic li e a u e ega ding
he subo dina ing ela ion in wo d combina ions. The opinion o o he au ho s on he
ela ionships o con ol and adjoining a e examined in mo e de ail, especially in
con es ed cases. The au ho d aws a en ion o he ela ionship o geni i e case o
he noun, which is a non-ag eeing a ibu e, wi h he head wo d, and also discusses
cases o con ol and adjoining he geni i e o he noun. P eposi ional cons uc ions
a e also discussed sepa a ely in aspec o con ol and adjoining.
ĮVADAS
Compu u e izando la lengua a eces su gila p oblemas debido a las g amá icas
p esen adas di e en es alo aciones del mismo enómeno lingüís ico.
P adėjus desa olla la pa e sin ác ica del Sis ema in o ma i o g amá ico de Li uania (LIGIS) esul ó que g a-
210 BENDRIN KALBA | 97 en ma icas y di e sos abajos de sin aksés desiguodai
se e alúan algunos casos de elaciones sin aksíes. Aquí quisie a ajjiau
panag ina pa a el nede ina i o señal de la elación con el señalimuoju palab a.
Ghana habi ual lo conside a manejo, sin emba go p ocesando li uanos lengua
con compu ado a es o esul ó bas an e incómodos gumo in es igaciones, que
son o ien a en bend ąsias posibilidades de palab as de enlace, lymas), an o
ak as. Kompiu e izuojan lie u ių kalbos sin aksę, a siž elgiama į alen in-
loginio seman inio o leksinio palab as de enlace, plg. Kepu ė del pad e kaboó en
a spindinčias iek sin aksinį (plg. labai ge as pasiūlymas, be ne *labai pasiū-
inies, pe o no *La cu iosidad de Paiko kaboó en inies (Babickienė, Vencku ė
2013: 169). Valen ingum, como se conoce, es la peculia idad lemiama de la palab a
signi icado de ab i un cie o núme o de espacios lib es, que en la ase (o en la
combinación de palab as) ocupan palab as de cie o signi icado y su o ma o sus
len ingumas ocodinas u o os abajos pe mi en decidi sob e la cues ión de
a i ikmenys (p z.: Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semėnienė 2023: 182). Va-
alen ingumo de palab as (p. ej.: Sliženė 1994, 1998, 2004), Vai z, así como algunos
de los cuales daik a a dziai (p. Vaičiuly ė-Semienė 2023) el con ol, pe o en ellos
no se alen el ca ác e de un ad e bio. Hablando compu ado izando, cie os
palab as (daik a a džių, p ie eiksmių, skai a džių) el con ol se puede
es ablece según seman icos asgos de la palab a, pe o con olomo
nede inamojo pažyminio no puede de ec a se po ningún medios accesibles al
compu ado . Po lo an o, el obje i o de es e a ículo a idjiau panag inē
nede inamojo pažyminio yšį su pažymimuoju žodžiu, i. i. pas a s y i, si es o
con olamien o, o šliejimas, ambién señala a ención a p ielinksninių
kons ukcijų sin aksinius yšius y indica , qué solución se á obse ada se en el
sis ema in o maciné g ama ika os de la lengua Lie u ių. El a ículo es de
análisis c í ica, esc i o aplicando el mé odo deduccinį.
1.SINTAKSIN RESI TIPAI ENVAIRIOSE PUBLICACIJOSE
Ap a ian la sen encia cons i uían de palab as yšius gene almen e se dis inguen
semencias y sin aksiniai elaciones, y las úl imas suelen dis inguidos dos ipos
p incipales, ej. : Las palab as, que o man un enunciado, ienen cie as
in e elaciones unas con o as. No malmen e las conexiones en e palab as se
di iden en dos pa es: 1) in e nos, o semmės, yšius y 2) ex e nos ( o maliuosius), o
g ama inius (sin axinius), yšius. Las elaciones in e nas en e palab as son obje i as, na u almen e exis iendo elaciones. <...> En la dialec og a ía T adicional
Dai a Š eikauskienė. Manejo o šliejima: kilmininku eiškiamas 211 ex e ino ( o malusis) enlace llamado
g ama iniu yšiu. En lingüís ica a él a menudo se u iliza el é mino de elaciones sin aksínicas. Las
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
elaciones sin acsicas pueden se de dos ipos: 1) conyugables; 2) p ijungiamieji1 (Aliye a 2014: 4142).
Bene p incipalmen e con adic o ias opiniones pasakoma debido p ijungiciales de las elaciones. En
la sin axis Li u ias según yšio o maliąją aišką gene almen e se asignan es modos de p ijunimo:
a monización, manejo y šliejimas (ž . Babickienė, Vencku ė 2013: 171). Debido a la a monización
mayo es desacue dos como y no su ge. Muy simila men e nosacomas es a conexión en di e sa
li e a u a: De inimu llamado p ijung osios o ma de palab a adap ación a la p incipal según
mo ológica ca ego ía. Cominama p ijung ojo o ma de palab a ob iene a la o ma p incipal
ca ac e ís ica aleg nio, núme o, giminés ca ego ía indiciclius (Amb azas 1986: 8); De inim se llama la
ajus e de la o ma de la dependencia de la opa a la o ma de la opa p incipal (LKG 1976: 11); De inima
es al modo de p ijunción, cuando del palab a p incipal giminė, núme o y linksGal solo en las más
ecien es, en abajos o ien ados a la lingüís ica Occiden ales se paudajojaba po la
ha monización humo ; aiškiu se conside a sólo la combinación de núme o y giminés (Hol oe 2009: 110).
Aquí discu iendo ejemplo á quie o delicioso pas ago Axelis Hol oe as mini, que según sandos eo ía
ue a a i mado, que señalado que la mane a de desc ipción sin ácses o na u aleza de análisis
sin ác icas, pe ec amen e ajus a a la sin ácsia de una lengua a ansmi i , necesa iamen e
nis lemia p iklausomojo žodžio a i inkamą o mą“ (ŽS).
necesa iamen e necesi e o a lengua a ansmi i ca ac e ís icas sin ác icas (Š eikauskienė
2013). Vi as Labu is ambién es señalado a ención a aquellos ski ums, . i. esc ęs, que ame icanos
c eados la azių g ama ica p incipal p incipio desc ibi la lengua eniendo en cuen a sólo a la
lineiniina es uc u a del ase, . i. según la palab a apsup į jungiando g upos de palab as en sandus,
linksnį gauna isas sandas skanaus py ago: „P iklausomybių g ama ikoje
logiška many i, kad būd a dis linksnio požymį gauna iš daik a a džio, o
šis – iš eiksmažodžio. Sandų s uk ū a pa em oje sin aksėje bū ų eigiama,
kad skanaus py ago suda o sandą, ku is kaip isuma gauna linksnį iš eiks-
mažodžio“ (Hol oe 2009: 111). Tačiau šio da bo au o ės jau i anksčiau
lenguas Li u ias noca: Ne u in g iežčioje1 Wo ds, which a e combined and cons i u e a sen ence,
should ha e some link ela ions be ween each o he . Usualmen e, he ela ions be ween he wo ds
a e di ided in o wo pa s: 1) he in e nal o he meaning ela ions and 2) ex e nal ( o mal) o
g amma ical (syn ac ical) ela ions. Las elaciones in e nas en e he wo ds a e he objec i e
ela ions which exis in he na u e. <...> In adi ional linguis ics he ex e nal ( o mal) ela ionship is
called he g amma ical connec ion.
I is o en called syn ac ic ela ions in linguis ics. Syn ac ic ela ionship is exp essed in wo
o ms: 1) Coo dina ing ela ions; 2) Subo dina ing ela ions (Aliye a 2014: 4142).
212 BENDRIN KALBA | 97 esag ammi ada o den de palab as de la lengua li uanas
sin aksėje apsupčių p incipio casi nep i aikomas (Labu is 1998: 15). P iklausomidades
g ama ica, cuya base la cons i uye alen ingumo eo ía (Tesniè e 1959), y ue
suanglų kalbos. Desde el pun o de is a de la g amá ica de adicciones, <...> la a ea
sin ác ica es no an o ag upa palab as en ases, cuan o es ablece elaciones
ku a Eu opos leksinėms kalboms, nes jų s uk ū a iš p incipo ski iasi nuo
di ec as en e los p opios palab as (Kay, Gaw on, No ig 1994: 53). Así, la g ama ica
de pe enencias se di undió, po que ella lexionais, a las que se les ocu ió un o den
de palab as en un dicciona io mucho más que sandais ope uojan e de ases
g ama ica: Noa si ic amen e la g ama ica de pe enencias más se les ocu ió a los
in es igado es de esas lenguas, en las cuales el o den de palab as es bas an e lib e
y en las cuales el concep o de la ase pa ece no impo an e, po que el p incipal de
las palab as y de su o den los dicciona ios no siemp e se si úen la misma, ni siquie a
pueden es a je a la o a2 (Kay, Gaw on, No ig 1994: 55).
Kad la na u aleza de análisis sin ác icas puede se muy di e en e y es o
depende de la lengua, ašo y o os países lingüis as. Aquí se indica, que en
lengua usas mucho qué deciden aleg niai y o mas e bi ol, algo de in o mación
puede ene y o den de palab as, y en lengua inglesa casi odo nuldea o den de
palab as, y daik a o džio y a ian es de o mas e bi oladas ealizando
análisis sin ác ica poco egali ayuda (Henisz-Dos e , Macdonald, Za echnak
1979: 116). Según galūnes en lengua inglesa las elaciones sin aksís icas se
jais, p z., I know Danny and Toni knows me i I know Danny and Toni know
es ablecen sólo muy a is a eme (Winog ad 1983: 136), po lo que eo ías,
kalbą, isiškai nenuma y as in o macijos paėmimas iš žodžių galūnių, ku ios
u i lemiamą į aką a liekan lie u ių kalbos sakinių sin aksinę analizę.
Tačiau naujausiuose lie u ių kalbos sin aksės da buose de inimas, ku į
pa odo žodžių galūnės, nebelaikomas ienu iš ijų sin aksinio yšio būdų.
o ien adas p incipalmen e en inglés Plė ojamas en dos p ijungiamojo yšio
ipus o ien ados modelis (p.ej.: Hol oe , Judžen is 2003; Hol oe 2009). Tal modelo
como sin ác icos elšius p e a o complemen ación y modi icación; la
de inación según él iende a conside a se no sin aksiniu, y mo osin aksiniu ligu
o sin aksinio elšio indicikliu. es o más ampliamen e se á esc i o Sob e 1.3
sky elle, y aho a a anable gobie no y šliejima, po que bene más opiniones di ie en p ecisamen e po ellos.
2 I is no acciden ha dependency g amma has appealed mos o s uden s o languages wi h
ela i ely ee wo d o de whe e he no ion o a ph ase appea s less impo an because a head
and i s dependen s may no always appea in he same o de o e en adjacen o one ano he
(Kay, Gaw on, No ig 1994: 55).
Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 213
1.1. Desc ipción de la ges ión
En algunas en los an e io es abajos de au o es li uanos acškinama sólo al
accionmažodži ca ac e ís ica ca ac e ís ica del con ol, ej.:
Veiksmažodinius junginius is accep ed o classi y acco ding o aldomų
linksnių o linksnių su p ielinksniu cha ak e į (G enda 1964: 137). Más a de
más ampliamen e se discu e y a o as pa es del lenguaje ca ac e ís ico con ol:
niños puedeni i di e sas pa es de la lengua: acciones (ku i laužą, emo i ilko, saky i
d augui, domė is muzika, sėdė i palapinėje, zlob i na b omo, ei i pe mišką, su a i sa
kaimenu), daik a a džiai (šuns k o a s u i lku, puodynė be ąsų, maišas bul ių, medžio
šaka...), algunos ad e bios bei p ie eiksmiai (pilnas de agua, palankus, uous, a go...),
nomb e de lib os (šim as, d eje as, dese , a k......)...> (Lis 1998: 34). Respec o a la
de inición gene al de gobie no desde la is a igual y se acue da: Valdymu llamado
p ijung ojo o ma kai omas (usualmen e di e en es) elección, dependien e de la
palab a p incipal conjunjencia (Amb azas 1986: 8); <...> cuando la o ma del adjun o
de e minan la ca ac e ís ica del es ido p incipal uni se a cie a aleg nie , <...>
ambos es idos es án cone í mane a de con ol (Babickienė, Vencku ė 2013: 172); El
con ol de palab as en la o ación es al su elacionación, cuando una palab a ob iene
al o ma (linksnį) que o a palab a exige según el signi icado (Žiugžda 1960: 16); Valdimo
ca ac e ís ica (Hol oe , Judžen is 2003: 18).
a eju ienas žodis p ime a ki am am ik ą o mą, ku i jam pačiam nė a
Sin emba go di e encia opinión de espec o sepa as aleg nių a a imo
con ol o šliejimo pun o de is a. An ai ie ininką Vi as Labu is (1998: 35)
p opo ciona como ejemplo un desc ibiendo accionmažodžių con olamien o:
sėdė i palapinėje. T i omėje Lie u ių kalbos g ama ikoje (WEB […] LKG)
esc ibe que apie ie ininko aldimą galima kalbė i ik su am i a išlyga (LKG
1976: 12) y eiksmažodžių junginiai con ie ininku se abo dan an e šliejimo.
Oona Ald Paulauskienė sos iene que ie ionis a ealmen e no es maldomasis
aleg nis, ya que su signi icado (kaip y p ie eiksmio) del odo no depende del
ad e bio con el que él o ma compuño (Paulauskienė 2002: 25). Como
a gumen ú, negigiendo, que el icionis a es maldomas, au o ė p esen a
ac ú, que en el accionmažodiniame palab as conjunción es e aleg nį
cambii us p ie eiksmiu, p z., allí, ya ob enido šliejim.
En la escuela sin ác icos enlaces es ablece se enseña plan eando p egun a.
Pa a i i dónde? no hay gobie no, mos a ía al ase: Luego ellos boni amen e y lai-
BENDRIN KALBA 214 | 97 kelai ė 2009: 81). Sob e i i no se puede deci que sea
semán icamen e insu icien e. P esen adas ases Pasa on ellos
mingai gy eno. Tačiau no ė i aip pa a o i negalima. *Jie labai no ėjo – be
papildinio nepakankamai aiški sakinio eikšmė, ūks a in o macijos. Papil-
dymo eikmės p iežas is – „žodžio seman inis nepakankamumas“ (ž . Vas-
boni amen e y elizmen e i ían es comple amen e cla a. Así, de ales
ejemplos se ía esol e se, que eiksmažodis no ė i aldo kilmininką, y
eiksmažodis i i icininko ne aldo.
1.2. Desc ipción del chas e
Pa í la de inición más p imi i a de shliejim p opo ciona Na min Aliye a: <...> si
yšys a p d iejų žodžių nė a de inimas a aldymas, adinasi, ai y a
shliejim3 (Aliye a 2014: 43). Schliejim LKG denominada al conexión, cuando el
dependien e demeño se une a un p incipal, el úl imo no eque ido; él no es á
o malmen e de inido, sólo lógicamen e asociado con el p incipal dėmeniu (LKG
1976: 12). De mane a simila desc iben es e elación en e palab as y o os
au o es: <...> šliejima es al modo de mani es ación de elación p ijungia i o,
donde la palab a o sepa ada su o ma sin agminio elación no indica
o malmen e, él se de e mina solo según el sen ido (Labu is 1998: 36); Es al modo
de p ijunción, que con o mų kai a no se elacioneęs ( o malmen e
nežymė asis), se basa sólo en las elaciones semán icas de palab as y no se
condiciona de la unión ( alen ingum) del eje p incipal. Con es e modo
gene almen e adjuliamos nekai omi palab as o nekai omosas sepa adas de sus
o mas: an e eiksmías (esc i i egula men e, muy allo, juodai ma gas, a das
noche), compañ a ys (ėmė esc ibi , de echo ap ende , deseo gus a ), subli iai
(a sikėlė auš an , pa ėjo sugulus) (Bučienė 2014: 30). Añade que el šliejimo po lo
gene al es i débilnasis p ijungiamasis conexión (Bučienė 2014: 31), ya que
šliejamasis palab a no es esencial esencial al signi icado del p incipal dėmen
(užmigo leyendo, en oz al a lee, pensabao pabudęs) (Bučienė 2014: 31). En debilnój y o alųjoj, po beje, spli omas y manejo, ej. :
Se des inan imp escindible, o ue eusis, con ol, cuando accionesmajodžiai
necesa iamen e equie en cie o aleg nio de o ma, apildancias su signi icado, y nebū ín,
o debilpnasis, con ol, cuando accionesmajodjis a cie o aleg nio o ma es nebū ina, sólo
acul a i i. <...> Sin emba go deduci es ic os lími es en e el con ol ue e y el débil,
así como en e el con ol débil y shlieismo no es posible (LKG 1976: 12). 3 <...> i he e is no
conco dance and con ol ela ion be ween wo wo ds, hen i is he adjoining ela ion
(Aliye a 2014: 43).
Dai a Š eikauskienė. Gobie no o šliejimas: kilmininku eiškiamas 215 Jus icia, A.
Paulauskienė señala a ención a pe la amplia concepción de gobie no débilnis
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
gobie no, su opinión, debe ía se conside ado šliejimas: Aišku, que aleg niai,
con es an es a p egun as ko?, a?, qué?, a?, a qué?, son maldomi, que sus
i eigia, kad aldymu u ė ų bū i laikomi ik s ip aus aldymo a ejai, o
simplemen e exigen un acciónmajodis, y ellos son complemen iniai. Pe o como
llama no obje i o, y a la elación de ci cuns ancias, que se encuen a en e
accionmazwodio y aleg nio. Juk ci cuns ancias eiškian ys p ie eiksmiai son
šliejami <...>. Kai mismo daik a a dis ja no los maldomieji, y šliejamieji aleg niai,
especialmen e icininkas. Quizá po eso se asignan di e en es g ados de ue za de
eiškia ne daik ą, o aplinkybę, kai ku ie linksniai sup ie eiksmėja. I p ie eiksmė-
con ol ( ue zoso y débiles). Y sus i uyen e es o ealmen e no es con oladoas
más, ya que su signi icado (kaip y p ie eiksmio) del odo no depende de la
acción- e bio, con el que él o ma compues o (Paulauskienė 2002: 25). En esencia al
opinión se p esen a y en la li e a u a más ecien e: Siebnosis con ol desde el
pun o de is a de elaciones semán icas ya no es con ol, po que el dependomasis
palab a no se exige (Judžen is 2022: 148).
Compa ación de modelos de desc ipción de las conexiones adjun as 1.3.
Como e ela en el ex anje o desa olladas eo ías sin ác icas, en ellas
ope ioma no de con ol y šliejimo, y de complemen ación y modi icación
concep os. Complemen ación y modi icación se asignan como dos ipo de
sin axiño yšio (sin axines dependiomybės). Es o y is o de 1991 m. Ilinojaus
uni e si e e apgynusios dise ación de eó ica y aplicamosios ling is icas
Ch is inas Bia as p esen amo ca ac e údenimo: complemen os sus llamados
sen inio palab as signi icado complemen an es elemen os, que son bū ini, y
modi icika o iais conside omi sen inyje nebū ini elemen os. Toda ía ella
p opo ciona al in o mación: Modi ica o iais suelen a p ie eiksmiai y
būd a diški palab as. Komplemen ai suelen se obik a ó gios o ecue dos4
(Bia a 2020). Basándose al concep o, la modi icación debe ía aba ca la
de inación y šliejimą dis inguida en la sin axis de la lengua li uánica, y el p incipal
c i e io de asignación de complemen amien o y modi icación es el equisi o de
suplemen o o no eque imien o. al c i e io zumbi ía y en abajos de
„Užsienio kalbo y oje sin aksiniai yšiai pap as ai apib ėžiami i ski s omi
lingüo y os li uanos: según uno c i e io equisi o sob e el p incipal dėmens o ne eikala imą
(Vaskelai ė 2003: 145).
4 Modi ie s a e ypically ad e bials and adjec i als. Complemen s a e ypically nouns
p onouns (Bia a 2020).
216 BENDRIN
TALBA | 97
En los más ecien es abajos de sin axis de la lengua li uanas complemen ación y
modi icación p e inien e modelo de desc ipción de conexiones p ijungiables se aplica y
a las conexiones p ijungiamiesiems de la lengua li uanas ansmi idos: <...> se puede
dis ingui dos ipos de sin aksinio de la elación (sin axinesas dependomidades):
complemen ación (ang. complemen a ion) y modi icación (ang. modi ica ion) <...>. A es e
asignación de elaciones sin ác icas se puede o mula y basado en equisi o
sin ác ico: el complemen o es un apéndice sin ác icamen e eque ido, y el modi icado
no eque ido (Hol oe 2009: 72). Modi ika imui ilus a se p esen an ejemplos con
ad e bio y p ie eiksmiu: lib o seman inio elación en e las palab as es ablece
<...> būd a dis įdomi MODIFIKUOJA daik a a dį knyga. <...> Junginyje įdomi
modi iko ius in e esdomi; el signi icado del lib o del p opio daik a a dío no equiuja
signo de exp esiones, pe o si signo es exp esado, es o es á cla o que lo signi ica
modi icika o ius. Una elación semejan e obse ado en la conjunción cu iosamen e
cuen a, donde p ie eiksmis cu iosamen e desc ibe la na ación, pe o e dade o
žodžio pasako i eikšmė okio apibūdinimo neapima i ne eikalauja (Hol oe , Ju-
džen is 2003: 14–15).
Iki pa eikian okį modelį lie u ių kalbos sin aksėje bu o įp as a ski i
is p ijungimo būdus, . y. de inimą, aldymą i šliejimą, o jiems ski s y-
i, kaip ma y i iš čia pa eik o de inimo, aldymo i šliejimo ap ašymo i
e ec i akaip desc end ida Ramunės Vaskelai ės dise ación, aplica dos c i e ios:
LKG [Li uu ių kalbos g ama ikoje] p esen ado modelo de las elaciones p ijungiciales
se basa en es os dos c i e ios: 1) del c i e io de exigencia de pe enencia del discu so
p incipal que su ge del signi icado; 2) pe enecien e dėmen del o maliosios aiškos
c i iumi (Vaskelai ė 2009: 101). A es e modelo de dis ibución de las conexiones
p ijungibles se ía posible dejuza se esquema (ž . Fig. 1). De inamien o y
con olamien o ca ac e ís ico una común cualidad (ji diag ama ma cada de colo
e de) complemen amien o eiškiamos o mas. Di ie en ellos en que, en caso de
con ol, suplemen o es exigido, y de a monización no eque ido. Combinamien o y
šliejimien o iene común señamį (pazymė a iole ine colo a) en ambos casos
complemen amien o no es imp escindible. Solo en caso de a monización la elación
exp esábase o mas, y šliejimo no. En los más ecien es abajos de sin aksés kabos
li uanos se aplica modelo de dise amien o de ligas p ijungiciales como dos ipos
p ijungimo numa o complemen ación y modi ikación. Él ado nado 2 igu a.
Bū ų posible plan ea p egun a, cuál modelois más se ajus a a la
sin aksinea sanda ai de la lengua li ians e elado. En inglés hablan casi no galūnių, po lo que lie-
Dai a Š eikauskienė. Con ol o šliejima: kilmininku eiškiamas 217 u ios la lengua
ca ac e ís icaingo daik a a diškųjų y būd a diškųjų palab as de la combinación en ella
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
ampoco exis e (ž . 2 ig.). E incluso y capmininko o plu alisci o caso, cuando daik a a dis
adqui a galūnes -s, -s o -s, lo ma cin is būd a dis ninguna galūnés no gana (p z., big dog y big
dogs). De eik (angl. ag eemen ) aquí a eces denomina lo que en algunos abajos de
sin axis de la lengua li uanas se en iende como co eliación (p z., Labu is 1998: 38, DLKG 1997:
47), . i. elección de la o ma na a i a según a dažodžiu išš ą eiksnį, como deci ame
pa yzdyje Danny and Toni know me y Toni knows me. El lazo en e e bo y su e bajodino
suena a menudo ma cado como sis ema de a monización, en la cual cie as o mas de
a dažodžių co elaciona con conc e as o mas de e bo5 (Bowe s 2001: 25). Tokia
ko eliacija no es la a monización del é mino u ilizado en la sin axis de la lengua li uanas
co espondien e. Akademinėje lie u ių kalbos 5 The ela ion be ween a e b and i s subjec
nominal, o example, is equen ly ma ked by an ag eemen sys em in which speci ic
mo phological o ms o he nominal co ela e wi h speci ic o ms o he e b (Bowe s 2001:
25). 1 PAV. La coo dinación, el con ol y el šliejimien o 2 PAV. Komplemen ación y
modi icikanuma an e imą de las conexiones de p ijungien es p e is o uni a la es uc u a
de la inés p ijungien es. Li uáneos lingüo y os p egun as 25, 444. Babickienė Zo ija,
Vencku ė Regina 2013: Los undamen os de la ciencia del lenguaje: guíaėlis, Vilnius: Mykolo
Rome io uni e sidadas. Balke ičius Jonas 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius:
Di e ence be ween Modi ie and Complemen ? accesible en in e ne :
ski s ymas
Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Bia a Ch is ina 2020: Wha is he
h ps://www.quo a.com/Wha -is- he-di e encebe ween-modi ie -and-complemen .
yšių ski s ymas
224 BENDRIN
TALBA | 97
LITERATŪRA IR ŠALTINIAI
A li y e a N a mi n 2014: A View on he Syn ac ical Rela ions. – Ame ican
Jou nal o Linguis ics 3(2), 41–45.
A mb a z a s Vy a u a s 1986: Lie u ių kalbos sakinio sin aksinės i seman-
Bowe s John 2001: Syn ac ic Rela ions. P iega en in e ne : h ps://con .ling.
co nell.edu/bowe s/Syn RelCompl.pd .
Bučienė Laimu ė 2014: Li u ias lengua sin aksė. Teo ía y p ác ica: moDLKG
komoji knyga, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e o leidykla.
1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
G e n d a Č e s y s 1964: Debido eiksmažodinių junginių klasi ikacijos.
T abajos de ciencia de las escuelas supe io es de la TSR de Li uania.
Kalbo y a 10, 137142. Henisz-Dos e Bożena, Macdonald Ross R., Za echnak
M ic h a e l 1979: Machine T ansla ion. T ends in Linguis ics. S udies and
Monog aphs 11, ed. W. Win e k, Hague, Pa is, New Yo k: Mou on Publishe s.
Hol oe Axel 2009: Basos de la sin axis Gene al, Vilnius: Asociacia
Academia Salensis.
H ol o e A xe l, Ju d ž e n i s A ū a s 2003: Sin aksinių yšių ipai.
T abajos g ama ícos de la lengua Li uania 1: Sin aksinių yšių y imai,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Ju d ž en i s A ū a s 2022: P ijungiamasis yšys so ie ų okupacijos laikų
lie u ių sin aksės da buose. Bend inė habla 95, 133161. Kay Ma in, Gaw on
Ma k, No ig Pe e 1994: Ve bmobil: A T ansla ion Sys em o Face- o-Face
Dialog, S an o d: CSLI. K al i n a us k a s B o n iu s 1961: Woodžių junginys kaip
sin aksės objek as. –
Ta ybiné escuela 5, 3139.
K al i n a us k a s B o n i u s 1963: Ve odžiai y palab as junginiai sakinyje.
Algunas cues iones de g amá ica y es ilis ica: ma e ial pa a maes o, Kaunas: Vals-
ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
Kalinauskas B onius 1972: Lie u ių kalbos žodžių junginių sin aksė:
mokymo p iemonė, Vilnius: Vals ybinis pedagoginis ins i u as. Labu is
Vi as 1998: Li u ias de lengua sin aksė, Vilnius: Vilniaus uni e si ys
publykla.
Dai a Š eikauskienė.
Manejo o šliejimien o:
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
kilmininku eiškiamas 225
LIGIS – Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinė sis ema. P ieiga in e ne e:
h ps://ligis.lki.l .
LKG 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3, Vilnius: Mokslas. Paulauskienė Aldona
2002: Sin aksés sepa amien o de mo ología XX a. kalbo y oje. Lbų s udijos 3,
2326. PŽJ P ijungiamieji palab as junginiai. P ieiga en in e ne :
h psmokslai.lie u iuzodynas.l /lie u iu-kalba/p ijungiamieji-zodziu-junginiai.
Si au as Vy au as 1978. P incipales pa es de la ase a monización, Vilnius:
binė edakcinė a yba.
Lie u os TSR aukš ojo i specialiojo idu inio mokslo minis e ijos Leidy-
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas
2(1), Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidykla. Sližienė Nijolė 2004:
Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(2), Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as.
Spe ak Olga 2014: Noun Valency in La in. Noun Valency, ed. O. Spe ak,
Ams e dam Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 183213.
Š eikauskienė Dai a 2013: Sin aksinė žodžių auka. Ac a Linguis ica
Li huanica 69, 130153.
Tesniè e Lucien 1959: Élémen s de syn axe s uc u ale, Pa is: Klincksieck.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Li u ias de la lengua būd a džių
alen ingumas: dak a o dise ación, Vilnius: Vy au o Didžiojo uni e sidad
edi o ial. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2023: P ie aišus, p ie aišumas
alen ingum en la ac ual lengua li uánica ( aš o). Ac a Linguis ica Li huanica 88,
181205. Acceso en In e ne : h pswww.li uanis ika.l :// con en /103312.
Vaskelai ė Ramunė 2009: Sin aksinių yšių modeliai lie u ių kalbos sin aksėje:
dak a o dise acija, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e o leidykla. Vaskelai ė
Ramunė 2003: Daik a a diniai junginiai sin aksinių yšių požiū iu de la lengua
Li uania. Ac a Linguis ica Li huanica 48, 143158. VLEe Visuo inė lie u ių
enciklopedija. Accesible en In e ne : h ps:www. le.l / a ículo:// aldymas-1/.
Te y Winog ad 1983: Language as a Cogni i e P ocess 1: Syn ax, London:
Addison-Wesley Publishing Company.
Žiugžda Juozas 1960: Lie u ių kalbos g ama ika 2: Sin aksė, Kaunas: ValsŽS
ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla.
Ve žių san ykiai. Acceso en In e ne :
h pwww.šal iniai.in o/index/de ails://606.
Recibió 2023-12-13
Adop ado 2024-11-04
226 BENDRIN
TALBA | 97
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
CONTROL OR ADJOINING: THE GENITIVE MEANS
NON-AGREEING ATTRIBUTE AND PREPOSITIONAL (Con ol o adjoining: el geni i o signi ica no ag ega el a ibu o y el p opósi o)
CONSTRUCTION
Summa y
When discussing syn ac ic ela ions in hei mos gene al e ms, opinions usually do
no di e much. Todo el mundo admi e ha ag eemen is such a subo dina ing
ela ion, when he dependen wo d acqui es he o ms o he head wo d (genus,
numbe , case). Disag eemen s a isen when de ining con ol. The e a e di e en
iews on he con ol o he loca i e: om p o iding examples o his case in he
con ol sec ion o s ic ly s a ing ha he loca i e canno be con olled. In mos
publica ions, adjoining is de ined as a ela ion when he dependen wo d joins he
head wo d, he la e is no equi ed and he adjoined wo d is no necessa y o
he meaning o he head wo d.
In wo ks ep esen ing o o ien ed owa ds Wes e n linguis ics, wo ypes o
subo dina ion a e dis inguished complemen a ion and modi ica ion. The c i e ion
o hei designa ion is he equi emen o non- equi emen o complemen a ion.
The equi emen o complemen a ion a ises om he seman ic insu iciency o
he wo d. In he syn ax o he Li huanian language, h ee ypes o ela ions a e
dis inguished: con ol, ag eemen and adjoining. Due o he di e ences in opinions
ega ding subo dina ing ela ions, he ela ionship o a non-ag eeing a ibu e
wi h a head wo d is also assessed di e en ly. I is cus oma y o conside i as a
con ol, bu he noun exp essed by he (noun), he e o e, cuando de ining con ol
geni i e in his case is no needed o supplemen he meaning o ano he wo d
as such a ela ionship, cuando a equi emen is made, i should be conside ed only
he ela ionship o ce ain nouns (deno ing measu e, capaci y) wi h he geni i e,
and he ela ionship o an nonag eeing a ibu e wi h a head wo d should be
assessed as adjoining. The p eposi ional cons uc ion, like he cases, can be
con olled and adjoined o he head wo d, o example, he p eposi ional
cons uc ion o+accusa i e in he wo d combina ion dip in wa e is con olled, and
i is adjoined in he wo d combina ion send o Vilnius.
A p eposi ion canno con ol a case, because syn ac ically ela ed wo ds a e only
con en wo ds. When a e b con ols se e al cases, all o hem a e equally necessa y
and can all be in one sen ence do ano i qué? (gi e wha ? accusa i e) a quién? ( o whom?
da i e). I a p eposi ion is applied wi h se e al cases (už behind+ geni i e,
o +accusa i e; po a e +geni i e, wha +accusa i e, unde +ins umen al),
Dai a Š eikauskienė. Valdymas a šliejimas: kilmininku eiškiamas 227 i is always
used wi h only one case, and which case is used de e mines he e b, no he
nede inamasis pažyminys i p ielinksninė kons ukcija
p eposi ion i sel .
KEYWORDS: syn ac ic ela ionships,
con ol, adjoining, geni i e, non-ag eeing
a ibu e, p eposi ional cons uc ions.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
GALDYMAS AR ŠIJEJIMAS: KILMININKU REIŠKIAMAS
NEDERINAMASIS INFERMINYS IR PRIELINKSN
CONSTRUCCIÓN
Con auka
Ap a iando sin ác icos yšius po mismos más comunes aojais, no malmen e
opiniés no di ie en mucho. Todos econocen que la combinacion es al p ijungiamo
elacion, cuando dependido palab a adqui e o mas del palab a p incipal (giminę,
núme os, aleg nį). Desacue dos su ge de iniendo el gobie no. Di e en emen e
mi ada a el gobie no del iceminis o: unou des e aleg nio ejemplos p opo cionada
en el depa amen o de gobie no, o ou eiškiama es ic a a opinión, que el
iceminis o no puede se mandomas. Šliejimas en la mayo ía de publicaciones se
de ine como conexión, cuando dependomasis dėmens se une a el p incipal, del úl imo
no eque ido, y šliejamasis palab a no es esencial del signi icado del p incipal dėmens.
Las lingüís icas occiden ales en abajos ep esen a i os o en ella o ien ados se
asignan dos ipos p ijungiamojo yšio complemen ación y modi icación. El c i e io
pa a ellos es eque imien o de complemen o o no eque imien o. El equisi o de
suplemen o plan ea la insu iciencia semán ica de la palab a. de la lengua Li uania se
dis inguen es modos p ijungimo: con ol, de inación y šliejimas. de ina i o
Ski ian is nuomonėms dėl p ijungiamųjų yšių, ne ienodai e inamas i ne-
señalinio conexión con señalimuoju palab a. O dina io lo conside a al dominio, sin
emba go kilmininku eiškiamas daik a a dis al caso no es necesa io o o palab a
(daik a a džio) signi icmi sopildy i, aigi, el gobie no in e p e iendo como al
conexión, cuando hay le an ado equisi o, con él debe ía conside a se sólo cie os
daik a a džių ( eiškiančių ma ą, alpą) conexión con kilmininku, y nede in pažyminio
elación con una palab a se en iendinos como šliejimas.
BENDRIN
TALBA 228 | 97
P ielinksninė cons ucción, como y aleg nis, puede se y con olada, y šliejama
a el p incipal ocabula io de la unión dėmens, ej., p ielinksninė cons ucción en +
galininkas en la unión de palab as suma di en andenį es con oloma, y en la
unión de palab as si en ia en Vilnių šliejama.
de la lengua Li uania se p e é en la sin axis, que p ielinksnis aleg nio ne aldo,
sin aksiniais conexiones susie i suelen sólo sa a ankiškos signi icaciones palab as.
Cuando accionmajo idad domina a ios aleg nios, odos ellos son igualmen e
necesa ios y pueden es a en una ase odos donan i a quién? qué? Si el p ielinksnis
se u iliza con cuan os aleg niais (už ko?, qué?; po ko?, qué?, qué?), él siemp e es á en
la ase sólo con uno alguno aleg niu, y con el cual nulemia accionesmajodis, no el
ESMINIAI ŽODŽIAI:
sin aksiniai yšiai, aldymas, šliejimas, kilmininkas, nede-
p opio p ielinksnis. inamasis pažyminys, p ielinksninės kons ukciones.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]