scieee Science in your language
[ru] (orig)

Дзеепрыслоўі на «-(ў)шы» ў беларускіх народных гаворках

Read accessible full text

Дзеепрыслоўі на «-(ў)шы» ў беларускіх народных гаворках

Author: Ю. Ф. Мацкевич; Е. И. Грынавецкене
Year: 1993
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/1552/1643
LIETUVIY_KALBOTYROS
KLAUSIMAI,
XXX
(1993)
PERIFERINES
LIETUVIU
KALBOS
TARMES
1O.
©.
MAIIKEBIY,
E.
WH.
IPLIHABELKEHE
ASEEMPBICIOYI
HA
-(Y)MB
Y
BEAAPYCKIX
HAPOJHBIX
TABOPKAX
Y
awanex uai
Kap a ouw
"Cnoyi ixa
Genapyckix
apopak
nayHowa-3axo_Han
Benapycii
se
na pani aa”
suaxog3iuua
Hamana
ga
e a a
yacy
Aly
He
BKaplicTaHa a
MaT3PHAly,
y
AKiM
WIWPOKa
a~mocTpoyBaioula
YaHBanne
i
@yHkuHi
ABCENPHCAOVHHX
3BapoTay
Mpowina a
sacy
3
cydixcam
-(yjww.
Yoe
au
YTBOpAaHy
a
nepaxOJHWX
i
HenepaxoJHNX
s3eACNOBay
sakOHaHa a
i
HesaKOHYaHa a
TpwBaHHA
(y
THM
Jliky
i
a
3BapOTHHX,
a
Takcama
—
3
agmoyem
ne-).
Y
3anexuacui
ax
QYyHKUMAHANbHAA
CNeUNMiKi
AHH
Nas3sANAlOWUa
Ha
Tp
pyn,
AKia
agposHiBaiouua
agua
aq
aguow
acaOsipacuami
cpah o
yTBapsHna.
Ala
nepuiai
pyn
agnocauua
ssapo u
na
-(yhuw,
axia
Yxupaiouua
¥
OyHKuni
BuKasHika
6e3
A3eacnoyHai
3Ba3Ki
écys.
Au
abazHayaiouL
po3syabTaT
npouina a
J3@AHHA,
BHHIK
AKkO a
Mpalla saea
Y
cywacuym,
wanp.:
Kyspw
abpowwH
mpasoi.
Kyzsanauun
(Kudelionys)
Lanny;
Hac
mya’nai z06pumi
Box
aszaniyuu.
Mani
Ac p.;
Cum
3
nasecmxai
cnasmo
sonzyuu.
Bann
B.
—
Jsp;
Tw
a4
mailzo
easona
aa amayun
sicm.
Mani
Ac p;
Bpama
¥6isi,
a
Gpamasa
acmayunin,
Banixae
Cano
B.
—
Asp;
Ana
3zanpayasaywuca.
Axpomayuy
Bpacn.;
Apsea
¥
Cazoui
sacaniyuuca.
Jock
Banox.;
Kypuya
sazagsiyuuca.
Ansxoyxa
Hasa p Azypyy
ne
abwwoyuw.
Mani
Ac p.;
A
max
ne
zasapyywu.
C apua
Cmins ini
Bopan;
Sapné
¥
zapexy
aus
ne
sa iwoyuu.
Mani
Ac p.
Cena
awys
ne
euca quu.
Tpayxuuxi
Aum.
Ja
a ai
pyn
agHOcAua
TaKcaMa
aymaBeAHWe
3BapOTH,
AKiM
yNacuiBa
yoTapMinapaila
BUNIK
posynbTaTHyua a
weauHA,
Hanp.:
Ana
ewwayuw
4a
Ypaxa.
Banixae
Cano
B.
—
Jap;
4
cama
zaxpxai
pabiywu.
Eanasi a
Bpacn;
Ase
mu
wpeyuu
pyOaw y.
Kussesius
lyey.
;
Y
auana iquux
sunaakax
wapoaka
cyc pakaiouua
i
asTepMinanTs ,
wanp.:
4
Ouyuu
Ka ics
yanasex,
a
yRNep
CMapaA
Y2x0.
Kyasasanu
Ianss;
Al
aén
peayuus,
ane
zayuo.
Pa yniwxi
Jay .
A
yxo
ceinam
zosoyuu.
Tpayxuumni
Aum;
Bes
wyaa
4ayno
acmayuuca.
Mani
Ac p.;
Cazoana
mia
zamy
cymuo
auseyu .
Mani
Ac p.;
Lmmep
neo
amnpasiy uu
na
wopa.
Banixae
Cano
B.
—
Jse.
be y
Cyc paxaiouua
sunaaKi
YXMBAHHA
A3€eNPHCIOYULX
3BApOTAY,
AKIA
Nepazaloulb
Nacnagoyuacub
3apepuianwx
sseauay,
uanp.:
A
Ae
naxacyua
i
noxyu ani
a6saxuyuu.
Baxu u
lyey.;
Cabaxa
namyxa
2auayuu
1
nepa
naspayuu.
Tpayauuxi
Aum;
Cena
én
acaciywu,
a e
ne
euca ue,
Kuni
yey;
Ane
we yuces
¥
Slamaii
i
naexe ywes
mya.
Pa yniuuxi
Aay .
105
Ja
xpy &
wRaanamii)
sy
AmixUW
@ynkuwi
BuKasnixa
BHICTYNa1Oub
13ceRPUGF
ua
Sddpa w
LY
GAaAly
SiH
S
AAMOuuM
AseACIOBAM
Guus
y
opme
npouna a
yacy.
Alun
nepayaioub
3aKoHGaHae
AZeAHHE,
abmexapanae
¥
sace,
nanp.:
A
wagy
6wy
amxpwyuu.
lock
Banox.;
Ha
nayscom
pyOneu
O i
A20
acyssiyuu.
C pansus
(Sauliai)
ams;
Magoeaa
paca
Cu a
xuma
ab i wu.
J icna
B.
—
Js;
A
Owy
eywu
asmapasiywu.
Axpomayubi
Bpacn.;
Mapyisanu
Ow i
saewsayun
Go
Kuni
eA
MGM
sal
el
ikuenbyyued
3
bid
Tabl ui
ci
Bopai ;
Mu
6wai
zacmayuu
z2poww.
Kpssa
Cmap ;
Mw
Owai
samapsnasayue
mpoxa
wazaaxoy®
Gapia
TRpOKKTpaks
Kony
wxap
Guy
sabpayuuca.
Tlanauximi
Bopau.;
Buy
nauyw
3a6payuuca
¥
nacmey.
Banunun
B.
—
Ass;
Ana
Cu a
acmayuuci
¥
aeci.
Bimmesa
C ap ;
Ano
Ou o
ni
sazniyuu.
Tanauximxi
Bopau.;
ne
Owaa
2aqmeyuu.
Mani
Ac p.
[apacamam
ne
Ou a
saeayuy.
Ansxoyxa
Hasa p.
Taxcama,
ak
i
Y
nepwai
pyne,
TyT
yacTa
YaAHBAIOULa
AQTOpMi aTHBH
YaCcaBa
axpocaenacui;
nanp.:
yao
Owaa
sazpomayuu,
C apaa
Tpoxi
(Senieji
T akai)
Tpax.;
A
yaxe
Ouy
axaniywuci.
byus
B.
—
Jan;
Yuopa
a
mu a
ne
enayuu
Gu y.
Ansxoyxa
Hasa p.;
1
Ow a
mus
neeywu.
Axpomayun
Bpacn;
Ex
mas
ewniywu
6wy.
Biumesa
Cmap .;
Tam
én
na
exassxi
Oy
euexayuu.
Hic anim«i
Cmap .;
Amapuseyui
aza
una
usa
Asenb.
Banu
B.
—
Jss.;
Paxa
mo
20m
6waza
eucaxue.
Tpyszasa
[ac .
Y
pomow
pyny
BHAZANAOUNa
AZeeNPHCHOYHNA
3BapoTH
Y
cacTaBe
cknaganazanexuux
cKa3ay.
Capog
ix
uanOonbuylo
pyny
ck/laqawus
cxnamana3zanexHbA
cka3i
3
JalaHWM
yMOBH.
Y
Takix
KaHCTpyKUMAX
BHpaxaelila
He
poanbuae,
a
YMOYHa-Naxasalibuae—allTaTHyHae
3Haq9HHe,
Halip.:
Ka6
a
Ouyuu,
«
nzo
ne
ganycuiyuu,
a6
waniyca.
Mani
Ac p.
Ka6
xwyuwu
pasam,
én
xe
sabiyuu
Guy
Ow.
Mani
Ac p.;
I
Owy
Ow
exasiyiuu
uxnep,
ab
ne
saxeapsyuu.
Eanasiws
Bpacn.;
Kan
a
xwywu
npw
ssepsyni,
mo
moa ea
axyio
cmapyio
Ouy
Ou
ya yuu.
Axpomayun
Bpacn.;
Kan
ne
say
anipayw o
pabiys,
Owy
Ow
wme yuu.
Axpomayus
Bpaca;
Kan
mama
6uy
Ou
mne
zayue,
mo
i
a
supabiyun
Ou
wiypy.
Kuni
lyey;
Ka
én
Owy
Ow
ne
Opaywu,
mo
ne
6uy
Ou
nasoxwywu.
Manauxiwi
Bopau.;
Ka6
mane
Ow a
Bepka
cnicaywu,
a
6u a
6 y
Kangyemapa
yanayuu.
Axpomayun
Bpaca.
Akpama
s3eenpHcCnoyHux
3BapoTay
Haayuacui,
Y
anoyHM
i
JawaHbM
CKa3ax
ag3HaqaHh
BHNasKi,
Kani
Y
aqHWM
3
CKa3ay
yaxWBaeula
opmMa
npolllia a
qacy
ageacnosa,
uanp.:
Xayesa,
xan
xamy
e
Owai
azayuu.
Mani
Ac p.
Ao6pa,
wmo
saxpuy,
a
mo
6uai
n
euckau ywu
eoww.
[anauximxi
Bopan.;
Yuopa
ne
eissina
Gainoy,
Guaa
n
cabaxy
agayuu.
Tpayxuuxi
Aum;
Tagu
nanepxi
ne
wey,
Ouy
6u
3anicaywu.
Coma
Cmap .;
Ka6
s06pa
xuyuu,
e
2aeapy
Ouma ,
Eqnasiq
Bpacn.;
Kan
c asay,
Ow a
n
xycmauxy
zcywu.
Vanauxim«i
Bopau;
A
a
6w a
6
aazasapuyuucn,
Kab
mana
n,
wmo
we
pani
comxi.
Cananoe
Bin.
3peaky
3uaxos3im
nagoOna
KaCTpyKuMi
3
agqueneM
maxa anna:
Yw
ne
ena
6uno
n,
Ka6
mame
Boxsuxa
sabpaywu.
Manauxiu«i
Bopan.;
Xaye a,
xan
xamy
ei
Guai
6
azayue.
Mani
Ac p.
106
Cin akciwuua
3papo u
os
eo
ay
aang
4
ye
HIM
Genapyckim
apopkam
(JAB!
Kasien aipai
74
:
le
K
yi
i
Ha
-(a
iid
¥
3
Kap g
AY
al e
3aXO,
Mi)
a
A
SM:
pak
e
eae
Bio
m
eh
T°
y
EB
Hews
HKi
‘(Kya
Hele
none
im
auba
segs
a
Agi
IBA
Hine Pua e
apMuila,
Pas amaaemua
3BAPOTH
BALOMH,
i
CyMeXHHM
NOJbCKiM
apopKam
(Ni sch.
DJP,
461;
Tu ska.
JJCh,56),
a
Takcama
nowbCKim
i
pyCKim
abopkaM
Ha
TapHTopui
Jli aw
i
Jla sii
(Semjono a,320;
Hos opogos,
369-389;
Mapmy a,
80-86;
Hemsenxo,
82).
Kanc pykui
Tako a
THIY
WHPOKa
BAJOMH
Y
JliTOycKai
Jli apa ypHaH
mope,
J3e¢
AHN
AyIAIOUUa
HapMaTHyHuMi
(:A5
en
ilgai
gy enes
=
Al
am
z0y a
xwyuIN;
Jis
bu o
is
dienas
ne alges
=
Eu
6uy
1pu
ani
nae us;
Jei
bi ume
Zinoje,
bii ume
neda e
=
Kann
6
suai,
He
Jani
On),
y
ni oycKix
asopKax,
y
c apaxkWTHHX
siToycKix
NOMHiKax,
TakcaMa
Y
JlaTHUICKiM
HaposHHM
hambKnopy
(Sliziené.
SAVF,
81-93;
SlizZiené.
SVFS,
63-84;
LKG,
T.2,
141-161;
I'JIA,
215-217;
Amb azas.
LKDIS,
173-
174;
Am6pazac.
CCIIBA,
186;
Endzelins.
LVG,
1013-1014;
MLLVG,
T.1,
590).
Pas aagaeMWa
KaHCTpykuni
mawus
nnOoKxia
Kapani.
Aluu
Ynacuipy
c apaxuTHapyckan
Mose
(Kysneuos.
UPA,
195
i
wac .,
244-248).
Agnaseznna
NITOYCKIA
3BAPOTH
Y3HXOAZAUE
Aa
NepheKTHHX
waCaBHX
HOpM
C apa poyackaH
MOBH
(LKG,
T.2,
150).
Yonex
3a
BuKa3paHHAMi
po3HNX
BYTOHHX
MOXHA
CUBAPLxKAaUb,
WTO
AK
Ba
YCXOAHeCNaBAHCKix,
Tak
i
Y
OanTuiickix
MOBaX
AHH
pa3Bipamica
He3alexHa
AK
CAMACTOHHHA
i,HeCyMHeHHa,
3°*AYJAIOUUa
CTapaxWTHaH
a ybHaclo
Gan a—cnaBaucKix
moy.
Aguak,
Gonbul
npykmeTHae
ix
3axapaHHe
i
YaWBaHHe
Y
nayHOwa-3axoquim
Genapyckim
apsane
(i
aca6nisa
Ha
TepwTopyi
Senapycka-
-MONbCKa—niTOYcKa a
na paniyia)
jae
NaycTaBy
MepKaBallb,
WTO
TITHA
3BapOTH
abo
Baik
Oan wicka a
cy6c pa y,
abo
—
MOYHHX
KaHTakTay
CyMeaXHHX
T9PHTOpHi,
a6o
Ta o
i
apy o a.
Ckapayouni
Kpuniy
i
ai apa ypy
I
Ac p.
—
Ac paseuxi
paéu:
Mani
Aum.
—
Auimaucxi
paéu:
lpaya
nui
Bpacn.
—
Bpacnaycxi
paéu:
Axpomayun,
Eanasia
Ban ox.
—
Bas oxuucki
paéu: Jlocx
B.-Jiss.
—
Bepxneassincxi
paéu:
bya,
Banuuu,
Banixae
Cano,
Jlicua
Bin.
— Bine icxi
paéu:
Cananoe
Bopan.
—
Bopanaycxi
paéu:
Manauximxi,
C aps
Cuinp ini
Aay .
—
Aay aynincki
paéu:
Pa yniui
lyey.
—
lyeycxi
paéu:
Baxu u,
2Kuusesia,
2Kui
107
Hasa p.
—
Hapa pyacki
paéu:
AnbxoyKa
Tac .
—
Mac aycxi
paéu:
pysaasa
Cmap .
—
Cmap oucxi
paéu:
Bimesa,
Kpssa,
Hic aniui
Tpax.
—
Tpaxaiicxi
paéu:
C ape
Tpoxu
(Senieji
T akai)
Wang.
—
WWanpawnincki
Saléininky)
paéu:
Kyasananun
(Kudelionys),
C panpu
(Sauliai)
II
Amb azas
LKDIS
—
Amb azas
V.
Lie u iy
kalbos
daly iy
is o iné
sin aksé.
Vilnius,
1979.
Endzelins
LVG
—
Endzelins
J.
La ieSu
alodas
g ama ika.
Riga,
1951.
LKG
—
Lie u iy
kalbos
g ama ika.
T.
2.
V.,
1971.
MLLVG
—
Misdienu
la ieSu
li e a as
alodas
g ama ika.
T.
1.
Riga,
1959.
Ni sch
DJP
—
Ni sch
K.
Dialek y
jezyka
polskiego
//
G ama yka
jezyka
polskiego.
K akéw,
1923.
Semjono a
—
Semjono a
M.
Pa
ienu
La gales
k ie u
izlok$nu
ipa nibu
I
La ijas
PSR
ZA
Valodas
un
li e a ii as
ins i u a
aks i.
T.
6.
Riga,
1958.
Sliziené
SAVF
—
Sliziené
N.
Apie
sudu ines
a lik ines
eiksmaZodZiy
laiky
i
nuosaky
o mas
lie u iy
li e a i inéje
kalboje
//
Lie u iy
kalbos
mo ologiné
sanda a
i
jos
aida.
V.,
1964.”
SliZiené
SVFS
—
Sliziené
N.
Lie u iy
li e a ii inés
kalbos
sudu iniy
eiksmaZodZiy
o my
s uk i a
//
Lie u iy
kalbos
g ama iné
sanda a.
V.,
1967.
Tu ska
JJCh
—
Tu ska
H.
Jezyk
Jana
Chodzki.
Wilno,
1930.
:
Am6pazac
CCIIBA
—
AmOpazac
B.
Cpapun enbuui
cuuTakcuc
npuyac ui
6anTu ickux
s3nKkoB.
Buibu oc,
1990.
AABM
—
Aanex ana i uw
a nac
Genapyckaii
MOBH.
ao
1963
(
i
Kamen apni).
TJIA
—
pamma uka
auToscko o
ssuxa.
Bunsuioc,
1985.
Kysneuos
I].
C.
Mc opuseckas
pamma uka
pyccko o
#snka.
Mocxga,
1953.
Kyspmuna,
Hemyenxo
CIIOPT
—
Kyssmuna
VM.
6.,
Hemsenxo
E.
B.
Cun axcuc
TIpHwac HHx
opm
B
pycckHx
osopax.
Mocxsa,
1971.
Hemaenxo
—
Hemyenxo
B.
Pycckne
c apoxuan
JIuTBH
Hw
HX
oBopH
//
Kalbo y a.
T.
7.
V.,
1963.
Hos opogos
—
Hos opogzos
M.
A.
O6pa3ozau e
4
yno peOnen e
zeenpuyac ua
B
CTapoxWibyeckOM
pycckom
osope
Jja acko o
paiiouna
Jla suiicxon
CCP
|
Yuenue
3anucxn
Mockoscxo o
oc.
neg.
nuc u y a.
Mocxsa,
1959.
T.
134,
369.389.
Tlapuy a
—
Tapuiy a
10.
M.
Yno pe6nenme
geenpuyac ua
wa
-szy,
-wszy
B
PouIM
Cka3yeMo o
B
NOMCKOM
oBOpe
BHACKO O
pa oua
Jla suickon
CCP
|!
Kalbo y a.
T.
8.
V.,
1963.
108
BOTOJO
LAIKO
VEIKIAMIEJI
DALYVIAI
SU
PRIESAGA
-()gy
BALTARUSIY
SNEKTOSE
Reziumé
S aipsnyje
nag inéjamos
sin aksinés
unkcijos
bii ojo
laiko
eikiamujy
daly iy
su
p iesaga
-(y)5y,
a ojamy
Siau aka inése
bal a usiy
Snek ose
i
uZ iksuo y
bal a usiy
Snek y
i
jy
pa ibio
Zodyne
("Caoyunx
Genapyckux
apopak
nayHowia-3axoquan
Benapyci
u
se
na paniqia”.
T.
1-5,
Muucx,
1979-1986).
Ski iamos
ys
jy
g upés.
Pi majai
jy
p iski iamos
kons ukcijos
be
jung ies
écus,
Zyminios
p aei ies
eiksma,
besi esian j
i
daba
(p z.,
Kyapu
a6pémmu
Tpapéa),
an ajai
—
u inGios
jung j
Oxy
(6nwyuu)
i
odanzios
eiksma,
ykusj
p aei yje
(p z.,
buy
na lyk
3a6payuuica
¥
nac ky),
eciajai
—
u in@ios
a iamosios
nuosakos
jung j
Guy
6
(Guna
Gu,
Ouyun
Ow)
i
nusakan ios
a iama
a
pageidaujama
eiksma
(p z.,
Xauena,
kan
xa y
e
Guim
nauayuu).
S aipsnyje
konk eciais
pa yzdZiais
pa odoma,
jog
analogiSkos
sin aksinés
kons ukcijos
a ojamos
i
kai
ku iose
ki ose
bal a usiy
i
lenky
pa ibio
Snek ose
Lie u oje
i
Bal a usijoje.
Ki u
sla y
kalbose
jos
jau
neuZ iksuo os.
Sio
ipo
sin aksinés
kons ukcijos
lie u iy
a mése
gy ai
a ojamos,
o
bend inéje
kalboje
jos
y a
no minés.
S aipsnio
iS ados
pa i ina
min ,
kad
ai
sena
bal y
i
sla y
kalby
bend ybé.
Ka u
eigiama,
kad
kalbamose
sla y
Snek ose
ji
galéjo
iSlik i
a ba
dél
jy
geog a inio
a umo
su
Lie u a
i
glaudZiy
jy
kalbiniy
kon ak y,
a ba
kaip
bal y
subs a as
jose,
a ba
kaip
i
ieno,
i
an o
pada inys.
109