scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Depiktyvų žymėjimas lietuvių kalboje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Depiktyvų žymėjimas lietuvių kalboje

Author: Veslava Čižik-Prokaševa
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/1018/1108
128 ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Ins i u o das línguas Lie u ių
Mokslinių y imų k yp y: sin aksinės hie a chijos, lais ieji
an iniai p edika y ai.
dePik yVų ŽyMėjiMas
Lie uVių kaLboje
Ma king o depic i es in Li huanian ano acija a igo a a-se da ma cação dos li es
ne ezul a inių an inių p edika i ų (depik y ų) na língua li uânica, b e emen e e isão-se a
desis ência de depik i ų em abalhos de linguís ica es angei a. depik y ai a igo esci s om em
duas g upos − sin aksinos e seman inos, emmenlo discu am-se de cada g upo o mas de
exp essões. p e ende mos a , com que depik y ai das línguas li uãs di e e de ou as línguas
depik i as, e apildy i dados, ap esen ados nas g amá icas das línguas li uanas e sin aksês
pesquisas. baseando-se eqüência, compõem-se depik i as o mas de o mas e pa es da
linguagem, pelas quais eles eiškiam, hie a quias.
anno a ion he a icle deals wi h he ma king o seconda y non- esul a i e p edica es
(depic i es) in Li huanian language. in his a icle, depic i es a e di ided in o wo g oups:
syn ac ic depic i es and seman ic depic i es, each g oup is discussed in de ail: by e e y possible
o m o depic i e. in his a icle, i labou ed o show how depic i es in Li huanian language a e
di e en om depic i es in o he languages, and o supplemen he da a gi en in Li huanian
language g amma s and s udies o syn ax. based on he equency o he use o ce ain
depic i es, wo hie a chies a e gi en: a hie a chy o cases o depic i es and a hie a chy o
o ms o depic i es.
0. ĮVadas
Na língua Li uânia es u u aine e uncionaline g ama ika ep esen aman es au o es ( isų pi ma
minė ini adelės Valeckienės s aipsnis (1967), Lie u ių kalbos g ama ika (1976), Daba inės lie u ių kalbos
g ama ika (1996)), já nag inėjo an inius esMiniai Žodžiai: an inis p edika y as, depik y as, depik y ų
žymėjimas. keyWo ds: seconda y p edica e, depic i e, ma king o depic i es. AL_L62_63_make as.indd
1286.2017.17 08:24:08 em abalhos elacionados (p.j., Valeckienė 1967; ul ydas, ed., 1976; amb azas, ed.,
1996) o am conside ados no ó ios p edika i os na a i os não só os combinados à esque da, mas
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
129s aipsniai a icles p e dika y us1, po ém eles em seus abalhos não ope a am o concei o de
secundá ia p edikação: o eiškinys sin ác ico de ní el sen iniano secundinis p edika y as pa a eles
e u a no melho caso pa e da ase de eiksmažodinė ( a ininis p edika y inis pažyminys), mas nem
a as simplesmen e a pa e sudu ina do se mão ou do suplemen o. bene mais alados p edica i os se
conside ados enómeno do ní el da ase não pe mi iu na Li u iško g ama icana adição en inchei ada
d ilypio concepção sin axinio yšio2. nos mais ecen es abalhos de sin axe (axelio hol oe o e seu
co-au o es bei Lo e os p edica e modi ie s, pos nominal and pos e bal adjec i es (nichols 1978b: 114;
schul ze-be nd , himmelmann 2004: 60; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 4 e en e e ída li e a u a). Na
Vaičiuly ės-semėnienės s aipsniai) ope uojama an inės p edikacijos są oka, be
1 užsienio mokslinėje li e a ū oje an iniai p edika y ai da adinami p aedica i um, p edica i e a ibu-
es, p edica i e adjunc s, cop edica es, cop edica i es, labeled adjunc s, a ibu es, p edica e nominals,
alo ó ica Li uânica lhes nomea usado o e mo a ininis pažyminys não se e, po que, axelio hol oe o
pala as, a ininis é kiek ienas pažyminiu einan is būd a dis (p edikacija ik pe kel a į daik a a dinio
junginio lygmenį), secundinis p edika y as nė a pažyminys a p asme, que su daik a a diniu nesuda o
daik a a dinio junginio (hol oe 2003: 74; hol oe 2009b: 99). Palyginus o emp ego na li e a u a es angei a
com o concei o de p edica i o secundá io com Li u iškoje adição adqui ilėjusa a ininio p edica i o
pažyminio concei o, ê-se que a p imei a de ineža p edica o adicional do ní el do sen ício, e a segunda
pe ša men į, que o p edica i o ė a in eg al da azez de ação ou mesmo pa e do p edica o do sen ício.
embo a pa idá ios da concepção do sinal p edica i o e ala sob e no a pa e sepa ada da sen ença,
po ém es e nome ainda assim o ien ado em pažyminys como se isso osse uma especial a maina do
pažyminio. na e dade es a pa e da ase é mui o di e en e do assinino ( ambém e Labu is 1998: 250251).
po an o a igo é usado o e mo p edica i o.
2 d ilypio sin aksinio yšio koncepcija a mes ina dėl kelių p iežasčių. Pi ma, anks esniuose ling is i-
ambém os no ó ios à esque da, o que con adizia aos de ini i os ap esen ados: pois oi en a izado que
os p edika i os não de em se ma cados po um dos dois a ibu os: com um e b maude (šliejimas),
ou o com um e b complemen á io (de ), e o com um e b sin á ico ( sakmaude ) e o com um e b.
segunda, uma ez que em abalhos linguís icos an e io es no p edica i o a ininio pažyminio capí ulos
o am discu idos apenas li esi an iniai p edika y ai, e az-se p essupos o, que eiksmazodį e
p edika y ą une a sin aksinis elação, e uma ez que es a elação não exis e nem de inação, nem
con ole, ele oi desc údiamo como šliejimas. aigi na g ama icana adicional a ação do e bo e
p edika y o oi es abelecido nesi emian mo osin aksiniu sinalu. em abalhos mais ecen es (Lie u ių
bū inieji, eiksmažodžio aldomi neap a iami, šiuose da buose bu o kalbama ik apie šliejimą. bu o
kalbos g ama ikos da bų se ijoje) šliejimo como sin aksinės p iklausomybės yšio oi abandonada, pois
não há nenhum signo mo osin aksinio, indicandocio sin aksinį yšį, e įsi es a modi icação concep a, que
pe mi e p edika y ais nede a a e linksniu de inamus, e linksniu p edika y us. Nes e a igo
ade e-se a uma abo dagem mais ecen e, i. e. conside a-se que os li es secundá ios p edica i a
cons i uem não p edika inį a ininį pažyminį ou pa e adicional do con o, e sepa ą uma pa e do ní el
sen encial/; sin aksialmen e eles dependem só do p incipal ad e bo, e seman iicamen e elacionados
com do p incipal p edica o a gumen o. po an o, no a igo a inamos não p edica inio u ilizado do
ma cinio, e depik y-
o e minas.
ALL_62_63_make as.indd 129 2011.06.17 08:24:08
130
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII
ši iei abalho não ab ange do signi icado mo osin aksės de odo. Nes e a igo
abo da-se li es dos ne ezul a ines an inos p edika i os3 depik i os designação em
língua Li uãs. p e ende mos a , com que depik y ai da língua li uânica di e e de
ou os idiomas depik y ų, e apildy i dados, ap esen ados na g amá ica da língua
y imuose. emian is dažnumu4, suda omos depik y ų o mų i kalbos dalių, ku-
li uânica e sin aksės iomis eiškiami depik y ai, hie a chijas.
depik y ai5 na sen ença em duplo laços: a conexão sin ác ica é en e depic y o e p incipal p edica o,
seman ico en e depic y o e p incipal p edica o a gumen o, que é desc i o depik y as6 (plg. schul ze-be nd ,
himmelmann 2004: 7477). aquele depic y o semân ica ligação com do p incipal p edica o a gumen o são pa es
(g ama inių unkcijų). ainda um mui o impo an e c i é io, que sepa a depic i us ( eiksmažodžio
ienas iš s a biausių k i e ijų, padedan is a ski i depik y us nuo ki ų sakinio
modi ika o ius7) dos eiksmažodžių exigidos a gumen os ( aldinių), é depik y o nebū inumas, plg. (1) Sū is gulėjo
šaldy u e į ynio as į popie ių e (2) Sū is gulėjo šaldy u e, (1) Juozas saiu saiu aka ėlio pik as e deles, bem
sen inas Luiza pa ece pao gua e Paikas o na á ape ei o, em que pabil is e daik a a dis são essencialiji
p edika y ai e sem eles sen iniai se ia: *Luiza a 3 abou he seconda y concep , ee p edika is ( ezul a n)
(2) Juozas išėjo iš aka ėlio, ku an ųjų sakinių esmė y a okia pa , kaip i pi mų-
seconda y p edika y. Vesla a Čižik-P okaše a 2010.
4 oi mon ado 991 depik i ų exemplo. eles o am ecolhidos a pa i de jono jablonskio sin aksis da língua
li uânica (1911) e Linksp ie e p elinksnių (1928), jono balke ičiaus Daba inės lie u ių kalbos sin aksės (1963),
adelės Valeckienės s aipsnio me ų, Lie u os kalbos g ama ikos (1976), Vi o Labučio Lie u ių kalbos
sin aksės (1994) e 1992 me ų s aipsnio, Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos jono Šukio knygos linkniai i
p elinksniai: a osena i no mų lie u ių hol oe ų su k au o iais, Vaičiuly ės-semėnienės i užsienio kalbinės
google, ku apa aina app ink a ema p edika ų, kauno eks ų an du du du in e ne (h p: www. igail.l ) . 5
depik y ai a igo en endidos em sen ido amplo, i. e. eles incluem depic i us no sen ido es eu ą e
ci cunybinos secundá ios p edika i os (plačiau ž . Čižik-P okaše a 2010). 6 Plg. p edika i inis pažyminys es á
elacionado em duplas conexões sin aksiniais com o a iniu einančiu sa a ankiškos leksinės eikšmės
eiksmažodžiu, com al eiksmažodį u inčiu eiksmažodiniu junginiu ou ou o co esponden e unkciju
u inčiu žodžiu e com nomininku do e bio ou leiskien papildinio (Valecė 1967: 115); a ininis pažyminys é a pa e
da ase, no mesmo deg au de lei u a da ase e indo d ilypius p ijungiamuosius lašius: com o a inin e
jun amen e com e bnium ou suplemen inu (amb azas, ed., 1996: 490);
li es secundá ios p edika y ai são pala as p edika iniai (būd a džiai, daly iai e daik a a džiai), que
execu am na ase a unção de modi icado do eiksmažodžio e especial seman iniu bem mo osin aksiniu
yšiu susiję su ienu iš pag indinės p edikacijos a gumen ų“ (hol oe , Mikulskas b: 1).
7 Valdimas e modi icação en endidos como abalhos de g ama ica da língua Li uânica
kiniuose (plačiau ž . hol oe , judžen is 2003: 12–15; hol oe , judžen is 2005: 16).
inALL_62_63_make as.indd 13017.06.2011.17 08:24 wi h his main p edica o a gumen u, a combinação
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
131s aipsniai / a icles
odo i *Vaikas aps. kalbose, ku iose de inimas padeda susie i an inį p edika y-
ambém é conside ada um dos c i é ios mais impo an es be nu od, que ele é conside ado como
e bik y as (plg himmelmann, schul ze-nd 2005: 62). Falboje Li u ians depik y o aleg nis ge almen e
selenkamo de aco do da ha monização da iklio8 aleg niji. depic y o a combinação com o da iço de
ha monização e le e a ligação semân ica do ga ixo de ha monização na ase, e não indica que depic y
com 2004: 82). Na ala Lie u ių humo nis ajuda a e i a d ip asmybių, cla amen e mos ando, com qual
de inimo da ikliu suda o daik a a dinį junginį (schul ze-be nd , himmelmann
sen inci wo džiu depik y as elacionado. P. ex., na sen ença Aš jaunikį iš inksiu ž alų i ik ų cla amen e
é mos ado que depik y ai ž alų i ik ų desc e e o obje o di e o, e não subjeką9.
na li e a u a cien í ica es angei a depik y ai se dis ibuiu em g upos segundo
g ama inę unkciją sakinyje a lieka pag indinės p edikacijos a gumen as, ku į api-
isso, que a ca ac e ís ica depik y as. ge almen e indica-se que depic y inhas
secundá ias p edika i ai elacionadas com o sujei o (angl. subjec ) ou obje o di e o (angl. di ec objec
)
(b own, Mille , ed. 1999: 325; Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 375; schul ze-be nd ,
himmelmann 2004: 72; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54; hol oe , Mikulskas b; Ša ić
2008: 297298). linguas, nas quais depic i amen e desc e e iam um obje o indi e o
(angl. indi ec objec ) ou um objec o mais dis an e (angl. oblique), ou p elinksninę
конструцию, e a10. Comumen e a i ma-se que, po exemplo, em língua inglesa
depik y não pode desc e e um obje o indi e o (sakiniai (3), (5)) e p ielinksninės
kons ukcijas (sakinys (4)), įmanomi só sakiniai, nos quais depik y ai elacionados
com o sujei o (sakiniai
(1),) e indi ec o obje o (sakinys (2)):
8 uma ez que o secundá io p edica i o ge almen e aleg inho combina-se com o p incipal p edica o
a gumen o, é o úl imo o con ém chama de da ikliu do aco do (angl. ag eemen con olle , ag eemen
igge ), e secundá io p edica i o da i ikliu do aco do (angl. ag eemen a ge ). assim os chama
Vaičiuly ė-semėnienė (2007b: 116117). sob e es es e mos concepp a á ambém eja co be (1998: 1; 2003: 110).
9Nes e a igo usadas as noções de sujei o, di e o, indi e o e mais dis an es obje os co espondem
angliškus seman inius e minus subjec , di ec indi ec obligue objec ( e ambém Mo kūnas, sud.,
amb azas, ed., 2008: 378, 515).
10 P z., albi ių ( a lpi ių) kalboje de inimo da iklis gali u ė i naudininko objek o a ki okio olimesnio
objek o o mą. naudininko objek o o mos de inimo da iklis andamas i g uzinų kalbose. aus alijos
nas línguas o da iço de ha monização é mui as ezes o obje o indi e o da sen ença passi a; nas línguas
inas ambém é possí el pa a o i depic i i a, desc e endo a gumen á, eiškian į indi ec o objec ą
(mais a de e schul zebe nd , himmelmann 2004: 7374; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54 e lá
e e ída li e a u a). depik i em língua c oa ų pode desc e e bene iciá io, aonagininko obje os e ao
luga ininko ambien e (Ša ić 2008: 298), slo akų kalboje subjek ą, di ec inį objek ą, indi ek inį objek ą,
kons ukciją (Ša ić 2008: 298–299). aip pa y a i omanų bei albanų kalbose (ž . i imia 2005). slo-
p ielinksniną ėnų kalboje może opisać subjek ą, di ek inį i indi ek inį objek ą, kilmininko, įnagininko
objek us, a oundybę, p ielinksninę kons ukciju (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 373375).
ALL_62_63_make as.indd 131 2011.06.17 08:24:08
132 ac a Linguis ica
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Li huanica LXIILXIII
(1) Johni d ank he co ee i edi. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376)
‚jonas isgė ė ca ą pa a gęs‘
(2) John d ank he co eei ho i. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376)
‚jonas isgė ė ca ą ka š ą‘
*I ga e Ma yi he mea hung yi. (i imia 2005: 21)
‚aš da iau mais o Ma ijai alkanai‘
*I alked o Suei d unki. (i imia 2005: 21)
‚aš con e sei com sju gi a‘
(5) Johni ga e Ma yj he co ee i edi/*j. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376) jonas
deu à Ma ijai ca é pa a gęs ‚ *pa a gusiai‘ ninko objek ą), np., na ase *The
ai, kad anglų kalboje depik y as negali nu ody i į ne iesioginį objek ą (naudi-
nu se ga e Johni he medicine illi ‚seselė da ė ais us jonui nes eikam‘, susana
o hs ein (1985) escla eceu pelo que o depik y is pode indica a agen á ou pa ien ą
(pa y ėją), mas não à bene icien ą11. na e dade, mais um au o o nece exceções
(p z., Ma ušič, Ma in, Žauce 2003; himmelmann, schul ze-be nd 2005).
em algumas línguas há ce os aços, cons uções, meios, que pe mi em dis ingui
cla amen e depic i os de ou as pa es da ase (schul ze-be nd , himmelmann 2004:
8194). se se á emp egado depic i com um ou o da icio de coo denação do que
sujei o, di e o ou indi e o obje o, isso pode depende do alado , con ex o, gêne o,
de que se ala esc i omoji, ou esnekamoji, de ema bem emos apa sa camen o,
pala as de o dem (plg. himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54; nichols 1982: 320). Na
língua Lie u ių depik y ai pode se o ien ado não só em suje a e di e o obje o, mas
e em ou os indi e os e olimesnius obje os e ci cuns âncias. alocando unções
g ama icais de aco do com a adição linguo y os es angei a, pode-se dize que na
língua li a ians depik y ai pode se seman i icamen e elacionadas com: a) sujei o,
p z. :
(6) De odas as ma a ilhas, depois se ynių pa os Ta aila įžo quase i o.
DLK 12 b) um obje o di e o, p z. :
(7) P imasa ėjan mês de ma ço no amen e obse ei Bilaišį Pe kūnėlį, pa a gusį, mas di e ido.
DLK
11 assim oi explicada a adequamidade depic i os e em línguas gêmecias (Wunde lich 1997). hube haide is
(1985) ais casos explicou com o que a dininkas e galininkas são es u u almen e aleg niai, e naudininkas
leksinis (mais sob e isso eja Mülle 2001: 34). 12 depic y ai amos as em des aškin i. Pa yzdžių on es são
indicadas imedia amen e após exemplo (šal inių lis a é o necida no inal do a igo jun amen e com
li e a u a lis ášu). Pa yzdžiai sem on eino e e ências são sugal o i au o és, u in ys e e odão dLk
i ados de kauno Vdu a ual das línguas li uanas ex yno, e u in ys a e e odão de um de e minado sí io
in e ne de žinia inklio Google. ALL_62_63_make as.indd 132 2011.06.17 08:24:08

Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
133s aipsniai a icles / c)
indi ec o obje o, ex:
(8) Daba , diz El idijus, eu já já não sen iu a angús ia, só pequam me e a a e í eis
dep essões. Ago a isso nãoeliko. Eu enho il ão. DLK d) dis amesos obje os, p z. :
(9) O escul o con essou que lhe e a não ácil c ia escul u a uma pessoa, cujo jamais
jamais is o i o13. DLK
(10) Respondi eu, obse ando-se daquelas c ianças cu iosidade nãoabo u. (11) ...mui as plan as
conhecem me pessoalmen e como e eu eles, eu as p óp io passei ou pos ei, alguns exdyam
p óp ios e conheci com elas ainda kūdikiais14...
(h p:// ol ikkon ak ai.blogas.l /k ieciu-i-s ecius-2.h ml) e) en o noybe, po exemplo. :
Rischia que pe missei oa e só com um chei o (12) p emenê apusū ia ainda calo 15. uma ez que aleg nis
é um dos p incipais c i é ios de econhecimen o de unções g ama icais o mais, depic i ai a am-se
não segundo a unção g ama ical do da iclo de ha monização, e segundo c i é ios o mais do da iklo de
ha monização e ga iklo linksnius e o m (caim e, po exemplo, já mencionados ancas Ma ušičius,
a jana Ma ina e okas Žauce is (2003), e a pa i 15našą). nas mais g andes desc ições de
p edika i os secundá ios li es da língua li uânica depik y a ambém são discu idos de aco do com
seus links (Valeckienė 1967; ul ydas, ed., 13 sob e kilmininko linksnia como dis imesmo obje o
ak a imą. hol oe didžiac (2009). 14 depik y as indica em p ielinksninę cons ução. 15 Plg. exemplos de
língua li uãs com exemplos de língua slo ėnų (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 373374): subjec : Pe e i je
dal Me i piško e es polomljeni. ‘Pe e i ga e Me a some biscui s all b okeni (= back-so e). di ec
objec : Pe e je dal Me i piško ei se polomljenei. Pe e ga e Me a some biscui si all b okeni (=
c umbled). indi ec objec : Pe e je dal Me ii piško e sej polomljenii. Pe e ga e Me ai some biscui s
all b okeni (= back-so e). da i e subjec : Budweise Vidui ugaja pijanemui, ne pa udi eznemui. Pe e
pu he biscui s in o he baske i all b okeni.
’Vidi may like budweise d unki, bu ce ainly no sobe i.’
Loca i e: Pe e je dal piško e koša icoi so polomljenoi .
geni i e: Sliki se je do aknil še seh mok ihi. he ouched he pain ingsi s ill all we i. ins umen al:
Mučil se je s seki oi que so opoi. he s uggled wi h he axei when i had al eady gone all blun i.
exemplos de língua c oa os com depik y ais, desc ibinančiais subjek ą, objec i o di e o, objec i o
indi ec o, in onagininko objec o, localização e p ielinksninę kons ukciju, s . Ljiljana Ša ić
(2008: 298).
ALL_62_63_make as.indd 133 2011.06.17 08:24:08
134
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII
1976). inicialmen e de aco do com a alinha ia do da iklo de ha monização se á
discu ido sin aksiniai (de inamieji) depik y ai (a ejai, quando do iklio de
ha monização e ga iklio de ha monização esque niai coincidem), depois de aco do com
a o ma depik y o seman iniai depik y ai (a ejai, quando depik y as o ien ado a
um dos a gumen os do p edica o p incipal, em ce os casos combinado com ele
genine e ou numé ico, mas mo osin aksiquemen exp essado num ou o p edica o p incipal, ao qual ele nu odo, esque da).
1. sin aksinais dePik yVai
1.1. Va dininkas como já oi mencionado, um dos mais equen emen e ocu en es e
possibili ados em mui as línguas depik i á é o li e secundá io p edica i , que es á
elacionado com a dininku do sujei o sen encial. Falboje Li u ians ipiška o ma do
sujei o é daik a a džio ou į a džio a dininkas, adinasi, e depik y as po de inação
gauna a dininko linksnį. Na dininko aleg nio leis ieji an iniai p edika y ai
exp essiam-se á ias pa es da língua:
• depik y as, iš eikš as būd a džiu, p z.:
(13) 100 g de semen es enche-se me ade de id o de água e dan e, pe mi e-se pas o ê meia
ho a, em seguida esb inkusios semen es ainda quen es k ečiamos16...
(h p://www.ekopasaulis.com/index.php?59=1&new_id=833&page_n =) ca ac e a džiai e
ca ac e a diniai junginiai kalbininkų são indicados como um g upo, que ge almen e como
depik y iniai p edika y ai, em ou as pala as, são p o ó ipos de depik y ai, deles eiam
physica ou emocional condição, 57, willena, pozina, schul , elgsena (plg. himmelmann: 95;
himmann: 95; schul zheim 8, 2005: 97).
• depik y as, iš eikš as daly iu, p z.:
(14) Da es ação e o iá ia, palidindo Saulé, Ignas įžo liūdno e susimus ês. DLK pa icipa i os
depik i os sin ác icas e seman ís icas p op iedades são as mesmas que e būd a dinių e daik a a dinių
an inių p edika i os (nichols 1978b: 123124). alboje Li u ians depik y ais conside y ini só pa icipio,
pelos quais eiškiama būsena coincide em elação ao empo com p incipal p edica o eiškiamu eiksmu, e
pa icipio, que 16 p ecisa menciona isso, que pasi ao casos, quando da ikliu da de inação ai
daik a a dinis junginys, a de inimo ga ikliu būd a dis ou pa icip. ais casos depic y mais di e ido
combinado com a p incipal pala a de conjunção, e kinine e ou núme o com dependom de conjunção
pala a, exemplo /. : Mui as meninas o am eslėkem basos. al bú į po cos não e aliosiu o e i echado
( Ašjablonskis 1911: 467). ALL_62_63_make as.indd 134 2011.06.17 08:24:08
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
135s aipsniai / a icles
eiškia an aeilį eiksmą, nesu ampan į su pag indinio p edika o eiškiamu eiksmu
(mui o mais oco usinho an es do p incipal p edica o eiškiam ação), exemplo. : Vol ando
casa escondei odos os docesyns. Ele aco dou isen ando que alguém en ou p o
nãož akin as po a e a sigulė sob e so os (dLk ), conside a y ini não depik y ais, e
en o noybėmis (daugiau z . Valeckienė 1967: 110; si au as, g enda 1988: 91). Valeckienė
p edika y iniais pažyminiais, aigi depik y ais, nelaiko i ne eikiamųjų esamojo
classi ica dos pa icipan es nominado es e semdeli ios, uma ez que eles quase semp e
êm não es adoas, mas o segundo aeilho da ação signi ica i a b iskíssima onal ão,
coincidindo em elação ao empo com o p incipal a o sen encial (Valeckienė 1967: 111).
Fo necem-se alguns sen iniai, p z. : Senis não pedidoomas (= embo a ele e nãop osê)
a i êdo no soolo pas janà. Ju as escapou do o os pasi ica , como boba spiegdama
kiamųjų esamojo laiko daly ių laiky i depik y ais iš ik ųjų negalima, nes jais okiais
kulia (= spiegia e kulia) bedie į. nea ejais eiškiamas an aeilis ação é de ou o pessoal
ou de pessoas e ec uado. é p eciso de pesquisas adicionais pa a de e mina se no
idioma li uânico semdaly iai conside y ini depik y ais. Valeckienês ap esen ado
exemplode Ju gis Ma ynai is es á de pé ao seu ca oço no me cado, kiaulių aikš ėje, e
damas labiau eiškia būseną (plg. nuobodžiau i ‚jaus i nuobodulį‘, LkŽ), nei an a-
nuobodžiaudando k am o šiaudą pusdaly is nuobodžiaueilį eiksmą. lingüis as
es angei os endem a conside a pusdaly ius depik y ais. Po exemplo, johanna
nichols (1978a: 330331) o mou sidja ‚sėdėdamas‘ sakinyje On spi sidja ‚jis do ma
sėdėdamas‘ empo secundá io p edica i o17. na língua li a ia sempli ios ambém
pode iam se conside ados depic i os po á ias azões: do p incipal p edica o e
sempli io pe sonagem é o mesmo, do pon o de is a do empo dois es andes coincidem,
sempli is é combinado com o p incipal p edica o a gumen o e indica ao es ado
ca ac e ís ico a ibu o, es ado do p incipal p edica o exp esskiamo du an e o desenmo (schul ze-be nd , himmelmann 2004: 9799).
• depik y as, p e adizado num a džiu, p z. :
(15) Ele não que ia desce e conco da que Skinde is p imei o in ib au asse no seg edo qua o.
DLK ais kelin iniai nume gios, como p imei o, an as, qua o e e c., sem dú ida, são o ien ados pa a
o p incipal ação pa icipi į, combinados com p incipal p edica o a gumen u e jais eiškiama p op iedade
ak uali momen o p incipal ação. Na língua la ynas kelin iniai nume e gios combinam-se com a gumen os,
que eles desc e em, e a am-se como p edika y ai. em ou as línguas, po exemplo, okiečių,
p edika y o unções kelin iniai skai e džiai žymimi ambém assim, como e p o o ipiški unkcijos
aidmens 17 sob e semdaly inių kons ukcijų, например, būdamas d i as, būdamas, galimą ak uo ę
kaip depik y inę ž . Vaičiuly ė-semėnienė (2010).
ALL_62_63_make as.indd 135 2011.06.17 08:24:08 e de signi icado da ida en epsnio18
ac a Linguis ica
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Li huanica LXIILXIII 136
depik y ai (himmelmann, schul ze-be nd 2005: depik y ais (usado p edika i
36). nichols (1981: 137–139) kelin inius skai a džius i būd a dį pasku inis laiko
a dazônio (angl. p edica e nominal) e mime u, po exemplo., Nossa equipe iniciou a
nas). ji ski ia du seman inius ipus: laiko (angl. empo al ype) i e d ės (angl.
spa ial ype) ipus. Laiko ipo depik y ai nu odo eilę, seką, ku ia eiksmo daly iai
į aukiami į yksmą, p z., Люба первая вскочила в кабину ‚Liuba pi moji įšoko į
kabiną‘, o e d ės ipo depik y ai nu odo poziciją, ku ią daly iai įgauna eiksmo
p imei a ‚Mūsų equipe começou a p imei a‘. kelin iniai nume e gios são conside ados
depik y ais (usam-se p edica i ino a ininio pažyminio, suplemen o na a i o,
depik y o e mos) e Valeckienės (1967: 9899), e kazio ul ydo (1976: 447, 449450), e Vy au o
amb azo (1996: 627), e Labučio (1998: 250), e Vaičiuly ės-semnienė (2007b: 124).
• depik y as, iš eikš as į a džiu, p z.:
(16) Sim, odo mundo em onde algum i e , mas ou ela pode sozinha a u a con a odo
p ie a ingamen o pa solí? DK ais adje i os, como um, odo, mesmo, conside á eis depik i os,
po que eles cla amen e mos am o ien ação pa a o p incipal p edica o a gumen á, são
combinados com seus da icliais de ha monização, ambém po causa de que eles são li es
modi icado es e que po eles signi ica a incluídos em ação, al quan idade (apie depik i us da
sa ybė ak uali pag indinio eiksmo me u. Į a džio depik y ais nu odomas daly ių,
himmelmann, schul zebe nd 2005: 35; boede 2005: 211; ku sche , genç, 254 2005:255; Mcg ego
2005). Usuá ios são conside ados depik y ais e Valeckienės (1967: 9899), e ul ydo (1976: 447448, 450),
e amb azo (1996: 627), e Labučio (1998: 250), e Vaičiuly ės-semėnienėsb (2007: 124).
• depik y as, p exp essš as daik a a džiu, p z. :
Didelė, ap es ando-se cinca se mėga e ap igaubusi suoda skepe a, ela exal ou em kiemą, onde au go e
onde êgio ainda maža me gai ė. (17) (ul ydas, ed., 1976: 448) Ampliamen e conhecomi e depik y ai,
exp essš i daik a a džiais; ais depic i ai ma cam mepsnį da ida ou indicam a empo a inha papel
do obje o, būseną, padė į (schul ze-be nd , himmelmann 2004: 95 ; himmelmann, schul ze-be nd 2005:
5758). sepa a daik a a džius, a liekančius depik y o unkciju, do daik a a džių, a liekančių ki as
g ama ines unções, ajuda g ama iniai indicikliai. L. Vaičiuly ės-semėnienės opinião, g ama iniai
indicado es ainda, já indicam depik y o unção e pode ajuda depik18 e a schul ze-be nd e nikolaus
P. himmelmannas (2004: 120) es abeleceu al hie a quia de signi ica i os depik y o: būsena (angl.
Condi ion S a e) > quan idade (quan i y) > amiga (angl. Concomi ance) > LyginiMas (angl. Compa ison)
> manei a (angl. Manne ) > Vie a (angl. Loca ion) > Laikas (angl. Time). sob e odos os possí eis
signi icados depik y o eja himmelmann, schul ze-be nd (2005: 29). ALL_62_63_make as.indd 136
2011.06.17 08:24:08
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
143s aigsniai a icles /
1.6. Vie ionis a em algumas línguas oco e e subs i u o aleg inho depik i á, mas,
como e no caso ao įnagininko, es e aleg nio depik i á ge almen e adqui e não de ido
à coo denação com a p incipal p edicicação a gumen o ( okios depik i á de
exemplos se á dado mais a de). mas línguas, įmanomi e de inamieji ie ininko
lie u ių kalboje, kaip i , p z., slo ėnų (ž . 15 išnašą) i k oa ų (ž . Ša ić 2008: 298)
depik y ai ( alhos casos não mencionimi nem Valeckienės s aipsnyje (1967), nem
Lie u ių kalbos g ama ikoje (1976), nem Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje
(1996), nem Lie u ių kalbos enciklopedijoje (2008)). deles oco em mui o poucos,
exemplos com depik y ais do ice encon ado apenas 5. eles, como
i anksčiau iš a dy ais a ejais, iš eiškiami į ai iomis kalbos dalimis, p z.:
• depik y as, iš eikš as būd a džiu, p z.:
(59) Risčia que pasleidau oo i e só um cheapo p iemenê a sidū iei ainda calo ea.
• depik y as, iš eikš as daly iu, p z.:
(60) Laiške ainda ainda nea plėš ame slypėjo baisi no ícia.
• depik y as, exp ess exp esss o cons ução com como, p z. :
(61) Juk Lie u oje kaip demok a inėje als ybėje u ė ų bū i žodžio lais ė .
ais de inamuosius depik i us mini e Vaičiuly ė-semėnienė; de aco do sua
in e ação com ambien ybína signi icância aleg nie ela os chama en o noybiniais
(ad e bialiniais) (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 116). esumi os casos de u ilização
de sin aksís icos depik i os linksnių e o mas o necem-
mi 1 len elėje.
1 Len eLė. sin aksiniai depik y ai de inimo
ga iklio o ma depik y o (de inimo ga iklio)
aleg nis de odo nom. gen. da . acc. ins .
Loc.
a ibudis 128 25 28 67 52 255
126 pa icipan e 104 24 11 81
52 227 num a a dis 28 2 6 52
43 Į a dis 36 9 15 15 1 76
i ik a a dis 20 311 18 7 59
como + i ik a a dis 64 9 6
40 6 1 como + a ibudis 6 1 2
9 de o al 386 72 228 26 5795
ALL_62_63_make as.indd 143 2011.06.17 08:24:09

144
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII
2. seMan iniai dePik yVai depik y ai não semp e combinados com a p incipal da
p edikação a gumen u aleg niu. ais depik i os, como e ipiški (de inamieji) depik i os,
são elacionados com um dos p incipais a gumen os de p edikação, mas
mo osin aksiškai pe enimi de ou o jei o do que a gumen o aleg niu: eles podem
se p onunciados daik a a džio e nume a džio em locininko ou ma cininku, padaly iu,
p ielinksnine ou daik a a dine kons ukcija (nagįnagininkas ou kilmin com pala as).
ou o a o, que pe mi e ais p edica i os se em conside ados depik i os, é que em
alguns casos ais depik i os com a gumen os da p incipal p edicação combinam
pa en e eapie ou núme o (is o se á alado abaixo). se a de igação en endêssemos
num sen ido amplo23, como desc i o em capí ulo 2.5, ais depic i os ambém
pode íamos conside a de inamaisiais (sin axiniais). não odos os depik y ai
discu idos aqui indicam a de inação geninho e e ou nume o, nes e abalho odos
depik y ai, o ien a pa a um do p incipal p edicado a gumen os, mas
mo osin aksiquemen exp essiam de manei as ou as do que ipiško (de inamojo)
depik y o modos, i. i. nede (siau ąja sen ido), se ão chamados de depik y ais
seman inais24. além disso, ais p edica i os complemen am signi ica i amen e a
p incipal p edicação e, ao con á io dos p edica i os necessa iamen e, podem se omi idos, o que incen i a a conside á-los p edica i os li es25.
2.1. P edika y ai, eiškiami daik a a džio įnagininku e elacionadas com ou a
linksnija con endoço da ikliu (no malmen e, como mos am su ink i exemplos, com
o sujei o da ase), conside am depik y ais e es angei os, e mais ecen es
abalhos de linguo y os Li uães, plg. :
(62) 1976 m. saiu p a y ą pa a JAV e complemen ou Bos on dos li uanos ensemble g e as.
T abalha companhia de segu os compu ado de p og amado . C iam dois ilhos. DLK (63)
Dozeca i mãos no dia juod a niais laks ė, noi e com pessoas num mon e i o.
(balke ičius 1963: 109)
(64) Os abalhos dos alkininkų não de em s ig i. Chegas e sozinho ou em u mo, o jabas do pe ies,
assinas e no li o de ees u u ação do Bel ede io e... a é ápido namo o. (dLk ) 23 da plg. himmelmanno i
schul ze-be nd eiginį: ag eemen , as usually unde s ood, in ol es he ca ego ies o gende , numbe and o
case (himmelmann, schul ze-be nd 2005: 62). 25 hol oe as e Mikulskas indicam que em ce os casos passidus
24 Šį e miną Vaičiuly ė-semėnienė a oja ik an iniams p edika y ams, iš eikš iems daik a a dinėmis
a p ielinksninėmis kons ukcijomis, į a dy i (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 116).
depik y ą sen enças pode iam se conside adas concluídas só com didelhas condições, uma ez que o dem de
pala as sakiniuose a spindi ou a, do que o iginal dos sakinių, ak ualiąją skaidą (hol oe , Mikulskas a 3: de
a o, de e minando-se se o depic i é li e, ou essencial oi le ado em conside ação pa a isso, se a ase,
passados depik y ą, pe manece em elação à es u u a e sen ido oda e is, egulamen ig, ou não. Plg. su
nichols (1981: 17): he emo al o non-go e ned p edica e nominals a ec s he communica i e s uc u e and
comple eness o sense, bu does no ende he cons uc ion ung amma ical.
ALL_62_63_make as.indd 144 2011.06.17 08:24:09
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
145s aipsniai / a icles
P edika y ai p og amo oja, juod a niais, žmonėmis, bu iu nesses sakiniuose se iam conside ados
depik y ais e nichols (1978b: 122), e schul ze-be nd com himmelmannu 87:488), e Win ied boede io (2005:
20 e Vaičiuly ės-semėnienės 2007b: 117), e hol oe o su Mikulsku (b: 45; hol oe 2008: 126)23,26.
Vaičiuly ė-semėnienė indica que de ina i o aleg e e ou o uso do įnagininko é um indicado o mal de que
numa ase o a dažodis que ai modi icika o iumi pode se depik y as (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b:
117). nichols ambém dis ingue įnagininką como especial e amen a ma ca em secundá ios
p edica i us usos alboje (ž . nichols 1978b, 1981). hol oe as a i ma que apesa das limi ações
léxicas não emos base, po que ais essenagininkos de íamos econhece e bmajodžių
aldomaisiais indispensa i os p edica i os: embo a com alguns e bmajodžiais es enaginink é
egula men e usado, ele não é deles exigido (hol oe , amulionienė 2005: 135). além disso, e em ou as
línguas exis e endência secundá ios do i ik a a džio p edica i us secundá io p edica i o se á
escolhido de inamasis, ou nede inamasis aleg nis, é seman ino, e não sin acsico27 (mais sob e es a
ques ão éa ilip 2001: 34). nos nu odous ussos28 os a o es que in luenciam a de i amen o
žymė i įnagininku. nichols (1978b: 124) mano, kad ak o ius, nulemian is, a
nede imen o: empo e e bas do e bo, se o e bo é posi i o ou nega i o, o dem das pala as, giminė,
pa e da linguagem, que signi ica pe ença ao secundá io p edica i o, do a gumen o p incipal, com o
qual é associado p edica i o, linksnis (designiapios de depik i os em nagininku mais e .
schul ze-be nd , himmelmann: 8788; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 6465; Vaičiuly ė-semienė 2007b:
121; he inga 2009: 49; ed. ed., man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da
man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man,
da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, 1976: 45). não es á cla o, como, em sua opinião,
de e ia a a -se um įnagininką sem pala as dependen es.
3–4 i en nu ody ą li e a ū ą). okie depik y ai andami ne ik su p edika ais,
27 he ac o s de e mining he choice o ag eemen s. non-ag eeing case a e sub le and p ima ily
seman ic a he han syn ac ic (nichols 1978b: 124); cop edica es may o may no be mo phologically
dependen on he con olle (a wo d is mo phologically dependen on ano he i i akes i s
mo phological o m om he la e by go e nmen o ag eemen ), depending on language ypology 28
and he mo phological na u e o he cop edica e i sel “ (nichols 1978a: 331).
ge das hen schelis (2005) nus a ė p edika y ų hie a chiją – pi min is (d a i k a a d ž i o ) p e d i k a y a s <
a n i n i s p e d i k a y a s (< d e p i k y a s < k o m p l e m e n a s ) – pagal ku ią, kuo dešiniau hie a chijoje ski iamas
p edika y as, uo dažnesnis daik a a džio įnagininkas. daugiau ž . Vaičiuly ė-semėnienė (2007a).
usos kalboje a dažodiniai an iniai p edika y ai são įnagininko linksnio ou de inami su de inimo
da ikliu.
ALL_62_63_make as.indd 145 2011.06.17 08:24:09
146 ac a Linguis ica
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Li huanica LXIILXIII
a u29, mas pode e e um p o o ipiškiausių depik y o signi icanças: de ida
in e psnio (sakinys (65)), unções, aidmens (sakiniai (62), (68)), quan idade,
cole y iškumo (sakinys (64)), seisci s imo (sakinys (66)) bem como ce o
es ado os (sakinys (67))30. Depik y ai do emp enagedo pode se elacionado
com o sujei o e bene iciá io e objec i os do gal p op ie á io, ex. :
• depik y as apibūdina subjek ą:
(65) Piemene ela con en osi guoliu geldoje. (Šukys 1998: 235) (66) P imei ookai ai
em pa es. ( adução de himmelmann, schul ze-be nd 2005: 35)31
• depic y desc e e o obje o do bene iciá io:
(67) Di icu i e em Moscou soengungiu.
• depik y as apibūdina galininko objek ą:
(68) Di e o seu meilužê emp egou sec e o e. (hol oe , Mikulskas b: 4) ais
depik y ai semp e combinados com do p incipal p edica o a gumen o a gumen u
núme ociumi, ge almen e e kinine.
2.2. Vie ionis a ambém é conhecido como um dos depik i os indiciklos (ž . schul zebe nd , himmelmann
2004: 8890, 115117; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 3839). Depik y ai do Vie nik não desc e e odo o
luga da si uação, como no caso das ci cuns âncias, e exp essa a condição de um a gumen o p incipal
da p edicação, po exemplo, na sen ença Vi ėjas p epa ašė iščiuką saldžia ūgščiame padaže indica a
condição do iščiuko, e não se diz que a p óp ia ação oco e padaže (mais e Šelmann, schul ze-be nd
2005: 3839, 65; himma ić 2008: 322). ais p edika y ai Valeckienės s aipsnyje (1967: 100101) e Li u ians
kalbos g ama ikoje (ul ydas, ed., 1976: 451452) ambém conside am p edika y iniais pažyminiais,
adinasi, depik y ais, o Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (1996) e Lie u ių kalbos enciklopedijoje
(2008) neminimi. Depik y ais do Vie nico pode se exp essa p o o ipiškiausia signi icação de es ado
(sakiniai (69), (71)), signi icação de quan idade (sakiniai (70), (72)), signi icação de en epsnio de ida
(sakinys (73)). 29 Vaičiuly ė-semėnienė (2007a: 86) endeu a pensa que com uncionamen o signi icâncias
açõesmajodžiais u ilizados įnagininkai conside i ini aqueles açõesmajodžių complemen ais, deminasi,
indispensiais p edika y ais. p i a ė e Mikulskas ela (2007: 126, 130). Mais a de p opôs-se ais
p edica i os conside a em in e mediá ios en e li esųjų e bū inųjų an inių p edika i ų (hol oe ,
Mikulskas b 5: au o ê endida esses p edika i os a conside a li es, po que eles passados sakiniai não
o nam ne aisyklingi e sem sen ido ( ambém éa 25 изнашą), e pa imen ado no ase p edika y as
papildo, e i ica a p incipal sen ência men į (plg. a o, que изцяло 521 įnagininko p edika y as).
sakinio su eiksmažodžiu di ba, pa eik o ienoje dLk dalyje, ik ke u iuose sakiniuose bu o pa a -
30 depik y ų eikšmių hie a chija pa eik a 2.1 sky iuje, 18 išnašoje.
31 adjun os de dis ibu i idade (angl. dis ibu i i y) ambém são conside ados depik y ais (ž . himmelmann, schul-
ze-be nd 2005: 35; ku sche , genç 2005: 254; Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 124–125).
ALL_62_63_make as.indd 146 2011.06.17 08:24:09
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
147s aipsniai a icles /
(69) S o i madei a baimėj (plg. issigandęs) a é amanhã. (Šukys 1998: 312) (70)
Penkiese įžo jie plen u. (amb azas, ed., 1996: 423)32 Vie ininko depik y ai
pode se elacionadas com o sujei o, bene iciá io bem galininko obje os e
p ielinksnine cons ução exemplo. :
• depik y as apibūdina subjek ą:
(71) Monika aco dou em calo , g andes es o ços po se li a em do sonno, e puolė p ocu a ma ido.
(ul ydas, ed., 1976: 452)
• depic y as desc e e a en idade do bene iciá io:
(72) Pode-se d iese, ise ou penkiese i e no mon e e casai se á azio, diz Danielius.
DLK
• depik y as apibūdina galininko objek ą:
(73) Fo mando a idealis a isão de mundo, mui o con ibuí am p o esso es, classes amigos,
pala a com, aqueles que me supo ju en ude (plg. jo em)33. DKL
• depic y as desc e e p ielinksninę cons ução:
(74) Olhos olha e não se olhe pa a aqueles mon es aios do sol. (Šukys 1998: 320)
2.3. À es es seman ís icos depik i os pode a ibui e p edica i us, eiškiamus subdi isões. jonas jablonskis
e jonas balke ičius discu iam p edica i os de di isão jun amen e com de inamaisiais galininko e kilmininko
p edika i ais e os conside am su es ícios suplemen á ios (ž . jablonskis 1911: 472474; balke ičius 1963:
193195). Valeckienė (1967: 114115) ais p edica i os conside am sepa adamen e caso p edika i inių pažyminių
a osenos34. V. Labu is os conside a su es ícios suplemen á ios, ele esc eço: y a complexos compos os
de suplemen á ios, o ma anços secundá io p edika inį cen ą. al obje o compos o é p incipalmen e
compos o kilmininkas ou galininkas com subili iu ou sua posição pa a ojamo eikiamosios ūšies daly iu
(Labu is 1994 ii: 5758, 1998: 276277). 32 o nume á io cincoese conside a depic i o pe mi e á ios a os:
p imei a, nume io o ien ação à do p incipal p edica o a gumen á (subjec ą jie), e não à acon ecimen o
(g įžo); segundo, é que, em elação ao empo, depik y u eiškiama bićeena coincide com o p incipal p edica o
eiškiam eiksmu; e cei o, o nume ôdio não é e bma pala a exigido, po isso, não necessá io; qua a,
numé ico com e bio nesuda o dejoik a ominal de conjunção; penk a, pa a azė, ca ac e ís ica dos eais
depic i os: Eles e įžo plen u e Eles o am penkiese; sex a, núme o e gio luga na ase. sob e depic i inos
nume ndžius ambém ê. schul ze-be nd , himmelmann į a dį me, indica sua peculia idade: supo me, quando
eu e a jo em. 34 ais casos não mencionam nem Li u ians kalbos g ama ikoje (1976), nem Daba inės lie u ių
2004: 108 ; boede 2005: 212; Mcg ego 2005: 178–196; Ša ić 2008: 320–321.
33 Šiame sakinyje jaunys ėje nė a eiksmažodžio supo eikalaujamas a gumen as. Šis ie ininkas apibūdina
kalbos g ama ikoje (1996), nem Lie u ių kalbos enciklopedijoje (2008). ALL_62_63_make as.indd 147 2011.06.17
08:24:09
148 ac a Linguis ica
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Li huanica LXIILXIII
À es es su es inos suplemen á ios V. Labu is suge e a ibuí e isus
suplemen á ios com duplo yšio būd a diškaisiais žodžiais, . i. kons ukcijas com
d ejybiniais linksniais. uma ez odos os mencionados casos au o aes do a igo são
conside ados depik y ais, isso e p edika i os, exp esses us subdi isi os, au o ė
iai y a nebū ini, eiksmažodžio ne eikalaujami, kad jais nu odoma daik o, bū ybės
būsena yks a uo pa me u, kaip i pag indinis eiksmas, kad jie y a o ien uo i į
endusi a ibui i aos depik i os. é que que subalypagunda o p edica o a gumen ,
(de inamuosius) an inius p edika y us. be o, jiems būdinga p o o ipiškiausia
indica subili ios semelhança em ípicos sin aksicos depik i os es adoes signi icação.
Essas espécies depik y ai ge almen e elacionadas com galininko e kilmininko obje os, pode indica e em subjek ą, exemplo. :
• depik y as apibūdina subjek ą:
(75) Toli, bene segundoame ma ių šone, is o p a oukian maio es na ios. (ul ydas, ed., 1971:
395)
• depic y es desc e e obje o do pa mininko:
(76) Ninguém iu ele mo š ando (plg. mi š ančio). (Šukys 1998: 120)
• depik y as apibūdina galininko objek ą:
(77) Pama ė žibu ėlį cin ilando (plg. mi gan į). (Labu is 1998: 277) (78) Quando obse ei elógio
ao mušus (plg. mušusį) isai nelaiku, me capi ou piocas. (ul ydas, ed., 1971: 392)
2.4. P edica i ai, que cons i uem daik a a dinės (įnagininko ou kilmininko com dependomis pala as) ou
p ielinksninės kons ukcijas, a. Valeckienės ambém são conside adas p edika y iniais pažyminiais, aigi
depik y ais (ž . Valeckienė 1967: 100101)35. nas g amá icas da língua Li uânia ais p edika y ai a ibuem a
nede35 Valeckienė indica que há desses p edika y inių pažyminių, que se eiškiami daik a a dinėmis e
p ielinksninėmis cons uções e su adi inku do a i o não seiejami e não signi ica es adosenos, só indica, como
acon ece a ação na a i o (Valeckienė 1967: 112113). Valeckienė suge e man ê-los em ci cuns âncias.
Fo necem-se ais exemplos: Sp andą sa ajam nusuksiu, epa eina só sem ca lio. Pa ėjo Djiugas casa com
mãos azias, oda a sua jo nada iūsą okie ukhu en egado. pa ece que em ambos os casos discu idos
cons uções de e ia se conside adas depik y inėmis, pois elas mais elacionadas com sujei os sakinių do
que com eiksmažodžiais. No p imei o caso p edica i o não desc e e-se a manei a de pa agem, e indica-se, o
que se á, se o homem pa eis sozinho, sem ca alo. segundo caso indica-se que djiugas pa eu casa e, além
disso, ele nada não inha. Plg. com boede io dado um exemplo, no qual a cons ução com as mãos azias é
de inama com o da ikio de ha monização e conside ada depik y u: Tk enis ana pa i sacem kac-s xel-ca iel-s
e ga is um eb ‚aš nemůžu izleis i ge emo al homem como u be aišių (com as mãos azias)‘ (boede
2005: 203) e com Coline sak-š il-ian-ad mo idajis eio com a esposa e os ilhos (boede 2005: 22), no qual a
cons ução com a esposa e o aikais ambém é conside ada depik y ine signi icância ( e schul ze-be nd ,
2004: 1101; himmelmann, schul ze-be nd , 2005: 3637). ALL_62_63_make as.indd 148 2011.06.17 08:24:10

Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
149 a icles ins aipsniai ins anamųjų p edika inių a ininių pažyminių (ž . ul ydas, ed.,
1976: 451454; amb azas, ed., 1996: 490491) 149 / 36. Labu is (1994 ii: 41-42) eiksnio
daik a a dines cons ucções conside a suplemen omu a iniu. Vaičiuly ė-semėnienė
(2007b: 116) os chama de seman inais depik y ais, e hol oe as e Mikulskas desses
p edika i os depik y ais não conside a. eles p opõem ais conjun os chama em de
o ien ados em ambien es, uma ez que sua o ien ação se mani es a apenas
seman icamen e, e não mo osin aksiosamen e (hol oe , Mikulskas b: 34). com eles não
coincidi pe mi e á ios a os: p imei o, aqueles cons uções signi icado, em segundo, às
ezes à is a combinação núme ociumi e, em e cei o, já mencionada o ien ação em
p incipal p edica o a gumen á. P z., na sen ença Já uma bonka es a a aplup a cabeça e
ex aído kamščiu (Valeckienė 1967: 100) é ób io, que cons ução aplup a cabeça e ex aído
kamščiu econhece sujei o da sen ença bonka, e não indica modo de pa ada. se des e
sen inho subje i o singula iscai o o ma subs i uíssemos o ma plu aliskai o o ma,
isso e daik a a dines cons uções de e ia se pa o o as plu ali a: Já d i bonkos s o i
aplup om cabeçadas e ex ac os kamščiais. daik a a dinas cons uções o ien ação em
sujei o nes e sen inho aki aizdi, demonasi, desse ipo cons uções conside y inas
depik y ais. sob e a ha monização núme oimi ainda plg.: (79) Keis ai encon adas com es a
ba zda (plg. nenusisku ęs). Queis ai a odo e com es as ba zdomis /.
(80) Em seguida no amen e pesadamen e a i ou-se, nuslinko em onią, de onde įžo
a segio u chala u. DLK Paskui pacien es di icilmen e a i ėlė, nuslinko em onią, de onde
įžo a segio ais chala ais /. (81) Mui os ol ou pa a casa esmagados de co ação.
( e imas de boede 2005: 207) Boikinas įžo casa sudoužy a s dimi.
ais cons uções podem signi ica emocional ou psichină būsenă (sakiniai (81),
(82), (88)), iz aizdą (sakiniai (80), (83), (84), (85), (86)), d agę ned agę (sakiniai (89),
(87)). Essas cons uções são conside adas depik y ios e de língbininkų
es angei o, exemplo, nichols (1978a: 330); Mülle (2001: 2); schul ze-be nd ,
himmelmann (2004: 8990); (2005 en ield: 387, 389); (2005 boede : 220223); Ša ić (2008:
321322). Es es depic i podem se de á ias o mas de e elacionadas com o sujei o, mo mininko e galinin-
ko objek ais:
• depik y as apibūdina subjek ą, kons ukcija iš eikš a kilmininko linksniu:
(82) Pob indo com as c ianças ela semp e ol a pa a casa de bom humo (plg. di e a).
• depic y es desc e e sujei a, cons ução exp essa aonaginho do a is a:
(83) Do debaixo da cama menino oi ex aído nu, sumiš amas mãos e pe nas (plg. supančio as), skudu ais
zakimš a boca. DLK 36 Li u ians kalbos enciklopedijoje (2008) (sky ius pa ašy as amb azo) p ielinksninės
kons ukcijos nelaikomos nede inamaisiais a ininiais pažyminiais (Mo kūnas, sud., amb azas, ed., 2008:
536537). ALL_62_63_make as.indd 149 2011.06.17 08:24:10
150 ac a Linguis ica
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
Li huanica LXIILXIII
• depik y as apibūdina subjek ą, kons ukcija iš eikš a p ielinksnine kons ukcija:
(84) Ji be akinių (plg. besišypsan i) a odo jaunesnė.
• depic y es desc e e galhei o obje o a, cons ução exp essa kilmininko aleg niu:
(85) In ospec ando an o em imedia a, como em dis imąja seu passado, emos e aqui e lá
ais mesmas pessoas, como e nós mesmos, ou, em ou as pala as, lá nós mesmos emos, só
um pouco de ou oniško a guedo (plg. mudusius). (ul ydas, ed., 1976: 452)
• depic y es desc e e galhei o obje o, cons ução exp essa įnaghei o
aleg niu:
(86) Mui as ezes (Monika) Kaziuką encon a a zasi e kusį, papumpusiais paakiais. (Valeckienė 1967:
100)
• depic y es desc e e galininko obje o, a cons ução exp essš a p ielinksnine
kons ukcija:
(87) En ão odos o pão come am sem man eiga (plg. um). (amb azas, ed., 1996: 627) (88) Ele
e a klaikiai baisu, que mamá ex eja sem consciência (plg. apalpusią), que... O se mama
numi s? DLK
• depik y as apibūdina kilmininko objek ą, kons ukcija iš eikš a p ielinksnine
cons ução:
(89) Ju as não abandonê ela com baiku nepames e com penkiais. (Valeckienė 1967:
100) Todos desc i os seman inių depik i ų linksnių e o mas de consumo casos
são ap esen ados 2 abela.
2 Len eLė. seman iniai depik y ai
de idepik y o (de inimo ga iklio)
de da ik lio iso daik /.
linksnis
aleg nis o ma kons ukcija nimo
ins .
Loc. Padadaik a . kons . P ielinksn.
ly is
kons . daik . skai . gen. ins . gen.
acc. ins .
nom. 22 26 32 2 29 12 317 116 gen. 20 1 21 da . 2 2 4 acc. 333 2 8 3 55 de o al 27 34 355 4 37 12 321
de e minou que depik y ai mais equen emen e exp essiam-se no nomeado esque niu (386
exemplos), quan o čiau galininku (231 exemplos), ainda čiau įnagininku (111 exemplos),
ečiausiai ou os esque niiis: kilmininku (88 exemplos), naudininku (78 papadaly iais (55
exemplos). aigi, ob emos an a depik i os o mos hie a chiją: a d i n i n k a s > g a l i n k a s
37 41 36 196
ALL_62_63_make as.indd 150 2011.06.17 08:24:10
Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės
kilmės ag onimų da ybos b uožai
151s aipsniai / a icles
3 . iŠVados de 991 cole ado depic i ões an ines p edika i os exemplo 795 exemplos são
sin aksinių depik i ų, e 196 seman inių depik i ų. Henceasi, línguas li uanianas
p incipalmen e usados ipiniai sin aksiniai (de inamieji) an iniai p edika y ai (ž . 1
de inimas linksniu laiky inas ipiniu depik i ų aiškos būdu, mas não necessá ia
i 2 len eles).
condição, po que exama e desses casos de p edikação secundá ia, cujos aiška não
de inima. e sin aksíneas, e seman íneas depic i os caso impo an e sua seman inė
in e ação com o sujei o, obje o ou en o noybe (em ou as pala as, concep ual
in e ação com e e en e, isso que desc e e-se eiksmazodis ou seu a gumen o), e não
depic y o de inação ou seman icos.
nede inimas linksniu su eiksmažodžio a gumen u, kas isų pi ma p iklauso nuo
> į n a g i n k a s > k i l m i n k a s > n a u d i n k a s > p a d a l y i s > i e i n k a s. Tendo em con a
isso, as mais espe ė inas o mas depic y o são humo niai do a dininko, galininko ou
įnagininko, e o menos espe ė inas iceininko humo nis
yzdžiai) bei ie ininku (42 pa yzdžiai). gali bū i iš eikš i i belinksne o ma –
( g. Tabelê 3).
Įdomi e depik i os exp essa da língua dalimis. p incipalmen e exempla es oi cole ada com
depic i os, p onunciados adje i os (255 exemplos) e pa icipan es (227 exemplos), um pouco menos
com depic i os, exp essados cons ução como + daik a a dis adje i o (135 exemplos) e só
daik a a dzis (120 exemplos), ainda menos com p onunciados adje i os (76 exemplos) e di í ninos (55
exemplos), menos do menos su inhos (46 exemplos), cons uções daik a a dinas (41 exemplos) e
p elinks (36 exemplos). pode o ma al hie a chia das pa es da língua: b ū d a d i s > pa icip is >
k a i p + daik a a dis b ū d a d i s > d a i k a a d i s > in o a d i s > p a d a l a y i s > s k a i a
d i n ė k o n s u k c i j a > p i e l i n k s n i n e k o n e k o n s u k c i j a . Hanisi, alboje li u ians
depik y ai ge almen e eiškiami não só būd a džiais e pa icipan es, mas e daik a a džiais e
cons ucções como + daik a a dis.
a língua Li uânia dis ingue-se de mui as línguas po que nela são usados li es
ne ezul a iniai an iniai p edika y ai (depik y ai), p onunciis i não só á ias pa es da
língua (būdžiais, deli iais, skai a džiais, į a džiais, daik a a džiais, padili iais), mas e
á ios linksninis ( a dininku, kilmininku, naudininku, galininku, įnagininku com a pala a
ALL_62_63_make as.indd 151 2011.06.17 08:24:10
152 ac a Linguis ica Li huanica LXIILXIII ku e localininku) e cons uções
VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa
(daik a a dinėmis, p ielinksninėmis e como + 2. sin aksiniais depik y ais
conside y inas apenas ais cons uções de obik a a dício ou adje i o com como,
daik a a dis / būd a dis). ski ingai nuo anks esnių da bų, ku iuose daugiau a
mažiau ap a as depik y ų žymėjimas, nus a y a, kad:
1. sin aksiniai (de inamieji) depik y ai, no s i e ai, be gali bū i įnagininko i
ie ininko linksnių o mos (ž . sky ius 2.5, 2.6);
que não signi icam compa ação; 3. de odos os links sin aksiniai depik y ai podem
se exp essos em á ias pa es da língua (būd a džiais, pa icipi iais,
skai a džiais, į a džiais, daik a a džiais; ê. 2 capí ulos e 1 abelę);
4. seman iniais depik y ais laiky inos ne ik daik a a dinės (įnagininko a kil-
dependomu), mas ambém p ielinksninės kons ukcijos, ninkoagininkas a ininkas
(nesude ido esque do com o p incipal p edica o a gumen u, pa a o qual ele é o ien ado) e
di isões (ž . 3); 5. seman íneos depic y as mais equen emen e exp essiam-se
i ik a o žiais e subdi iso es, algo menos i ik a o i i as e p elinksninėmis cons uções;
pode 3 Len eLė. da ha monização da iklių e ga iklių linksniai e o ma da ha monização
bū i iš eikš i i skai a džiais (ž . 3 sky ių i 2 len elę).
ga iklio da ha monização ga iklio o ma linksnis kons ukcija nom. / gen. da . acc. ins .
Loc. Padaly is De odo nom. gen. da . acc. ins . Loc. gen. ins . gen. acc. ins .
+ como
daikkons-
daik a . būd . / a .
.
P ielink.
kons .
da icio de ha monização
aleg nis nom. 22 29 2 71 2 29 315
12 317 502 gen. 63 20 9 1 93 da . 72
2 2 6 82 acc. 18633 42 2 8 3283
ins . 20 6 26
Loc. 4 1 5
To al 315 63 72 186 47 41 55 71 9 6 42 6 1 4 37 12 321 991
135 41 36
ALL_62_63_make as.indd 152 2011.06.17 08:24:10