scieee Open visual document viewer

Depiktyvų žymėjimas lietuvių kalboje

Veslava Čižik-Prokaševa

Full text

128 ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Ins i u o das línguas Lie u ių Mokslinių y imų k yp y: sin aksinės hie a chijos, lais ieji an iniai p edika y ai. dePik yVų ŽyMėjiMas Lie uVių kaLboje Ma king o depic i es in Li huanian ano acija a igo a a-se da ma cação dos li es ne ezul a inių an inių p edika i ų (depik y ų) na língua li uânica, b e emen e e isão-se a desis ência de depik i ų em abalhos de linguís ica es angei a. depik y ai a igo esci s om em duas g upos − sin aksinos e seman inos, emmenlo discu am-se de cada g upo o mas de exp essões. p e ende mos a , com que depik y ai das línguas li uãs di e e de ou as línguas depik i as, e apildy i dados, ap esen ados nas g amá icas das línguas li uanas e sin aksês pesquisas. baseando-se eqüência, compõem-se depik i as o mas de o mas e pa es da linguagem, pelas quais eles eiškiam, hie a quias. anno a ion he a icle deals wi h he ma king o seconda y non- esul a i e p edica es (depic i es) in Li huanian language. in his a icle, depic i es a e di ided in o wo g oups: syn ac ic depic i es and seman ic depic i es, each g oup is discussed in de ail: by e e y possible o m o depic i e. in his a icle, i labou ed o show how depic i es in Li huanian language a e di e en om depic i es in o he languages, and o supplemen he da a gi en in Li huanian language g amma s and s udies o syn ax. based on he equency o he use o ce ain depic i es, wo hie a chies a e gi en: a hie a chy o cases o depic i es and a hie a chy o o ms o depic i es. 0. ĮVadas Na língua Li uânia es u u aine e uncionaline g ama ika ep esen aman es au o es ( isų pi ma minė ini adelės Valeckienės s aipsnis (1967), Lie u ių kalbos g ama ika (1976), Daba inės lie u ių kalbos g ama ika (1996)), já nag inėjo an inius esMiniai Žodžiai: an inis p edika y as, depik y as, depik y ų žymėjimas. keyWo ds: seconda y p edica e, depic i e, ma king o depic i es. AL_L62_63_make as.indd 1286.2017.17 08:24:08 em abalhos elacionados (p.j., Valeckienė 1967; ul ydas, ed., 1976; amb azas, ed., 1996) o am conside ados no ó ios p edika i os na a i os não só os combinados à esque da, mas Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 129s aipsniai a icles p e dika y us1, po ém eles em seus abalhos não ope a am o concei o de secundá ia p edikação: o eiškinys sin ác ico de ní el sen iniano secundinis p edika y as pa a eles e u a no melho caso pa e da ase de eiksmažodinė ( a ininis p edika y inis pažyminys), mas nem a as simplesmen e a pa e sudu ina do se mão ou do suplemen o. bene mais alados p edica i os se conside ados enómeno do ní el da ase não pe mi iu na Li u iško g ama icana adição en inchei ada d ilypio concepção sin axinio yšio2. nos mais ecen es abalhos de sin axe (axelio hol oe o e seu co-au o es bei Lo e os p edica e modi ie s, pos nominal and pos e bal adjec i es (nichols 1978b: 114; schul ze-be nd , himmelmann 2004: 60; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 4 e en e e ída li e a u a). Na Vaičiuly ės-semėnienės s aipsniai) ope uojama an inės p edikacijos są oka, be 1 užsienio mokslinėje li e a ū oje an iniai p edika y ai da adinami p aedica i um, p edica i e a ibu- es, p edica i e adjunc s, cop edica es, cop edica i es, labeled adjunc s, a ibu es, p edica e nominals, alo ó ica Li uânica lhes nomea usado o e mo a ininis pažyminys não se e, po que, axelio hol oe o pala as, a ininis é kiek ienas pažyminiu einan is būd a dis (p edikacija ik pe kel a į daik a a dinio junginio lygmenį), secundinis p edika y as nė a pažyminys a p asme, que su daik a a diniu nesuda o daik a a dinio junginio (hol oe 2003: 74; hol oe 2009b: 99). Palyginus o emp ego na li e a u a es angei a com o concei o de p edica i o secundá io com Li u iškoje adição adqui ilėjusa a ininio p edica i o pažyminio concei o, ê-se que a p imei a de ineža p edica o adicional do ní el do sen ício, e a segunda pe ša men į, que o p edica i o ė a in eg al da azez de ação ou mesmo pa e do p edica o do sen ício. embo a pa idá ios da concepção do sinal p edica i o e ala sob e no a pa e sepa ada da sen ença, po ém es e nome ainda assim o ien ado em pažyminys como se isso osse uma especial a maina do pažyminio. na e dade es a pa e da ase é mui o di e en e do assinino ( ambém e Labu is 1998: 250251). po an o a igo é usado o e mo p edica i o. 2 d ilypio sin aksinio yšio koncepcija a mes ina dėl kelių p iežasčių. Pi ma, anks esniuose ling is i- ambém os no ó ios à esque da, o que con adizia aos de ini i os ap esen ados: pois oi en a izado que os p edika i os não de em se ma cados po um dos dois a ibu os: com um e b maude (šliejimas), ou o com um e b complemen á io (de ), e o com um e b sin á ico ( sakmaude ) e o com um e b. segunda, uma ez que em abalhos linguís icos an e io es no p edica i o a ininio pažyminio capí ulos o am discu idos apenas li esi an iniai p edika y ai, e az-se p essupos o, que eiksmazodį e p edika y ą une a sin aksinis elação, e uma ez que es a elação não exis e nem de inação, nem con ole, ele oi desc údiamo como šliejimas. aigi na g ama icana adicional a ação do e bo e p edika y o oi es abelecido nesi emian mo osin aksiniu sinalu. em abalhos mais ecen es (Lie u ių bū inieji, eiksmažodžio aldomi neap a iami, šiuose da buose bu o kalbama ik apie šliejimą. bu o kalbos g ama ikos da bų se ijoje) šliejimo como sin aksinės p iklausomybės yšio oi abandonada, pois não há nenhum signo mo osin aksinio, indicandocio sin aksinį yšį, e įsi es a modi icação concep a, que pe mi e p edika y ais nede a a e linksniu de inamus, e linksniu p edika y us. Nes e a igo ade e-se a uma abo dagem mais ecen e, i. e. conside a-se que os li es secundá ios p edica i a cons i uem não p edika inį a ininį pažyminį ou pa e adicional do con o, e sepa ą uma pa e do ní el sen encial/; sin aksialmen e eles dependem só do p incipal ad e bo, e seman iicamen e elacionados com do p incipal p edica o a gumen o. po an o, no a igo a inamos não p edica inio u ilizado do ma cinio, e depik y- o e minas. ALL_62_63_make as.indd 129 2011.06.17 08:24:08 130 VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII ši iei abalho não ab ange do signi icado mo osin aksės de odo. Nes e a igo abo da-se li es dos ne ezul a ines an inos p edika i os3 depik i os designação em língua Li uãs. p e ende mos a , com que depik y ai da língua li uânica di e e de ou os idiomas depik y ų, e apildy i dados, ap esen ados na g amá ica da língua y imuose. emian is dažnumu4, suda omos depik y ų o mų i kalbos dalių, ku- li uânica e sin aksės iomis eiškiami depik y ai, hie a chijas. depik y ai5 na sen ença em duplo laços: a conexão sin ác ica é en e depic y o e p incipal p edica o, seman ico en e depic y o e p incipal p edica o a gumen o, que é desc i o depik y as6 (plg. schul ze-be nd , himmelmann 2004: 7477). aquele depic y o semân ica ligação com do p incipal p edica o a gumen o são pa es (g ama inių unkcijų). ainda um mui o impo an e c i é io, que sepa a depic i us ( eiksmažodžio ienas iš s a biausių k i e ijų, padedan is a ski i depik y us nuo ki ų sakinio modi ika o ius7) dos eiksmažodžių exigidos a gumen os ( aldinių), é depik y o nebū inumas, plg. (1) Sū is gulėjo šaldy u e į ynio as į popie ių e (2) Sū is gulėjo šaldy u e, (1) Juozas saiu saiu aka ėlio pik as e deles, bem sen inas Luiza pa ece pao gua e Paikas o na á ape ei o, em que pabil is e daik a a dis são essencialiji p edika y ai e sem eles sen iniai se ia: *Luiza a 3 abou he seconda y concep , ee p edika is ( ezul a n) (2) Juozas išėjo iš aka ėlio, ku an ųjų sakinių esmė y a okia pa , kaip i pi mų- seconda y p edika y. Vesla a Čižik-P okaše a 2010. 4 oi mon ado 991 depik i ų exemplo. eles o am ecolhidos a pa i de jono jablonskio sin aksis da língua li uânica (1911) e Linksp ie e p elinksnių (1928), jono balke ičiaus Daba inės lie u ių kalbos sin aksės (1963), adelės Valeckienės s aipsnio me ų, Lie u os kalbos g ama ikos (1976), Vi o Labučio Lie u ių kalbos sin aksės (1994) e 1992 me ų s aipsnio, Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos jono Šukio knygos linkniai i p elinksniai: a osena i no mų lie u ių hol oe ų su k au o iais, Vaičiuly ės-semėnienės i užsienio kalbinės google, ku apa aina app ink a ema p edika ų, kauno eks ų an du du du in e ne (h p: www. igail.l ) . 5 depik y ai a igo en endidos em sen ido amplo, i. e. eles incluem depic i us no sen ido es eu ą e ci cunybinos secundá ios p edika i os (plačiau ž . Čižik-P okaše a 2010). 6 Plg. p edika i inis pažyminys es á elacionado em duplas conexões sin aksiniais com o a iniu einančiu sa a ankiškos leksinės eikšmės eiksmažodžiu, com al eiksmažodį u inčiu eiksmažodiniu junginiu ou ou o co esponden e unkciju u inčiu žodžiu e com nomininku do e bio ou leiskien papildinio (Valecė 1967: 115); a ininis pažyminys é a pa e da ase, no mesmo deg au de lei u a da ase e indo d ilypius p ijungiamuosius lašius: com o a inin e jun amen e com e bnium ou suplemen inu (amb azas, ed., 1996: 490); li es secundá ios p edika y ai são pala as p edika iniai (būd a džiai, daly iai e daik a a džiai), que execu am na ase a unção de modi icado do eiksmažodžio e especial seman iniu bem mo osin aksiniu yšiu susiję su ienu iš pag indinės p edikacijos a gumen ų“ (hol oe , Mikulskas b: 1). 7 Valdimas e modi icação en endidos como abalhos de g ama ica da língua Li uânica kiniuose (plačiau ž . hol oe , judžen is 2003: 12–15; hol oe , judžen is 2005: 16). inALL_62_63_make as.indd 13017.06.2011.17 08:24 wi h his main p edica o a gumen u, a combinação Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 131s aipsniai / a icles odo i *Vaikas aps. kalbose, ku iose de inimas padeda susie i an inį p edika y- ambém é conside ada um dos c i é ios mais impo an es be nu od, que ele é conside ado como e bik y as (plg himmelmann, schul ze-nd 2005: 62). Falboje Li u ians depik y o aleg nis ge almen e selenkamo de aco do da ha monização da iklio8 aleg niji. depic y o a combinação com o da iço de ha monização e le e a ligação semân ica do ga ixo de ha monização na ase, e não indica que depic y com 2004: 82). Na ala Lie u ių humo nis ajuda a e i a d ip asmybių, cla amen e mos ando, com qual de inimo da ikliu suda o daik a a dinį junginį (schul ze-be nd , himmelmann sen inci wo džiu depik y as elacionado. P. ex., na sen ença Aš jaunikį iš inksiu ž alų i ik ų cla amen e é mos ado que depik y ai ž alų i ik ų desc e e o obje o di e o, e não subjeką9. na li e a u a cien í ica es angei a depik y ai se dis ibuiu em g upos segundo g ama inę unkciją sakinyje a lieka pag indinės p edikacijos a gumen as, ku į api- isso, que a ca ac e ís ica depik y as. ge almen e indica-se que depic y inhas secundá ias p edika i ai elacionadas com o sujei o (angl. subjec ) ou obje o di e o (angl. di ec objec ) (b own, Mille , ed. 1999: 325; Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 375; schul ze-be nd , himmelmann 2004: 72; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54; hol oe , Mikulskas b; Ša ić 2008: 297298). linguas, nas quais depic i amen e desc e e iam um obje o indi e o (angl. indi ec objec ) ou um objec o mais dis an e (angl. oblique), ou p elinksninę конструцию, e a10. Comumen e a i ma-se que, po exemplo, em língua inglesa depik y não pode desc e e um obje o indi e o (sakiniai (3), (5)) e p ielinksninės kons ukcijas (sakinys (4)), įmanomi só sakiniai, nos quais depik y ai elacionados com o sujei o (sakiniai (1),) e indi ec o obje o (sakinys (2)): 8 uma ez que o secundá io p edica i o ge almen e aleg inho combina-se com o p incipal p edica o a gumen o, é o úl imo o con ém chama de da ikliu do aco do (angl. ag eemen con olle , ag eemen igge ), e secundá io p edica i o da i ikliu do aco do (angl. ag eemen a ge ). assim os chama Vaičiuly ė-semėnienė (2007b: 116117). sob e es es e mos concepp a á ambém eja co be (1998: 1; 2003: 110). 9Nes e a igo usadas as noções de sujei o, di e o, indi e o e mais dis an es obje os co espondem angliškus seman inius e minus subjec , di ec indi ec obligue objec ( e ambém Mo kūnas, sud., amb azas, ed., 2008: 378, 515). 10 P z., albi ių ( a lpi ių) kalboje de inimo da iklis gali u ė i naudininko objek o a ki okio olimesnio objek o o mą. naudininko objek o o mos de inimo da iklis andamas i g uzinų kalbose. aus alijos nas línguas o da iço de ha monização é mui as ezes o obje o indi e o da sen ença passi a; nas línguas inas ambém é possí el pa a o i depic i i a, desc e endo a gumen á, eiškian į indi ec o objec ą (mais a de e schul zebe nd , himmelmann 2004: 7374; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54 e lá e e ída li e a u a). depik i em língua c oa ų pode desc e e bene iciá io, aonagininko obje os e ao luga ininko ambien e (Ša ić 2008: 298), slo akų kalboje subjek ą, di ec inį objek ą, indi ek inį objek ą, kons ukciją (Ša ić 2008: 298–299). aip pa y a i omanų bei albanų kalbose (ž . i imia 2005). slo- p ielinksniną ėnų kalboje może opisać subjek ą, di ek inį i indi ek inį objek ą, kilmininko, įnagininko objek us, a oundybę, p ielinksninę kons ukciju (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 373375). ALL_62_63_make as.indd 131 2011.06.17 08:24:08 132 ac a Linguis ica VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Li huanica LXIILXIII (1) Johni d ank he co ee i edi. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376) ‚jonas isgė ė ca ą pa a gęs‘ (2) John d ank he co eei ho i. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376) ‚jonas isgė ė ca ą ka š ą‘ *I ga e Ma yi he mea hung yi. (i imia 2005: 21) ‚aš da iau mais o Ma ijai alkanai‘ *I alked o Suei d unki. (i imia 2005: 21) ‚aš con e sei com sju gi a‘ (5) Johni ga e Ma yj he co ee i edi/*j. (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 376) jonas deu à Ma ijai ca é pa a gęs ‚ *pa a gusiai‘ ninko objek ą), np., na ase *The ai, kad anglų kalboje depik y as negali nu ody i į ne iesioginį objek ą (naudi- nu se ga e Johni he medicine illi ‚seselė da ė ais us jonui nes eikam‘, susana o hs ein (1985) escla eceu pelo que o depik y is pode indica a agen á ou pa ien ą (pa y ėją), mas não à bene icien ą11. na e dade, mais um au o o nece exceções (p z., Ma ušič, Ma in, Žauce 2003; himmelmann, schul ze-be nd 2005). em algumas línguas há ce os aços, cons uções, meios, que pe mi em dis ingui cla amen e depic i os de ou as pa es da ase (schul ze-be nd , himmelmann 2004: 8194). se se á emp egado depic i com um ou o da icio de coo denação do que sujei o, di e o ou indi e o obje o, isso pode depende do alado , con ex o, gêne o, de que se ala esc i omoji, ou esnekamoji, de ema bem emos apa sa camen o, pala as de o dem (plg. himmelmann, schul ze-be nd 2005: 54; nichols 1982: 320). Na língua Lie u ių depik y ai pode se o ien ado não só em suje a e di e o obje o, mas e em ou os indi e os e olimesnius obje os e ci cuns âncias. alocando unções g ama icais de aco do com a adição linguo y os es angei a, pode-se dize que na língua li a ians depik y ai pode se seman i icamen e elacionadas com: a) sujei o, p z. : (6) De odas as ma a ilhas, depois se ynių pa os Ta aila įžo quase i o. DLK 12 b) um obje o di e o, p z. : (7) P imasa ėjan mês de ma ço no amen e obse ei Bilaišį Pe kūnėlį, pa a gusį, mas di e ido. DLK 11 assim oi explicada a adequamidade depic i os e em línguas gêmecias (Wunde lich 1997). hube haide is (1985) ais casos explicou com o que a dininkas e galininkas são es u u almen e aleg niai, e naudininkas leksinis (mais sob e isso eja Mülle 2001: 34). 12 depic y ai amos as em des aškin i. Pa yzdžių on es são indicadas imedia amen e após exemplo (šal inių lis a é o necida no inal do a igo jun amen e com li e a u a lis ášu). Pa yzdžiai sem on eino e e ências são sugal o i au o és, u in ys e e odão dLk i ados de kauno Vdu a ual das línguas li uanas ex yno, e u in ys a e e odão de um de e minado sí io in e ne de žinia inklio Google. ALL_62_63_make as.indd 132 2011.06.17 08:24:08 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 133s aipsniai a icles / c) indi ec o obje o, ex: (8) Daba , diz El idijus, eu já já não sen iu a angús ia, só pequam me e a a e í eis dep essões. Ago a isso nãoeliko. Eu enho il ão. DLK d) dis amesos obje os, p z. : (9) O escul o con essou que lhe e a não ácil c ia escul u a uma pessoa, cujo jamais jamais is o i o13. DLK (10) Respondi eu, obse ando-se daquelas c ianças cu iosidade nãoabo u. (11) ...mui as plan as conhecem me pessoalmen e como e eu eles, eu as p óp io passei ou pos ei, alguns exdyam p óp ios e conheci com elas ainda kūdikiais14... (h p:// ol ikkon ak ai.blogas.l /k ieciu-i-s ecius-2.h ml) e) en o noybe, po exemplo. : Rischia que pe missei oa e só com um chei o (12) p emenê apusū ia ainda calo 15. uma ez que aleg nis é um dos p incipais c i é ios de econhecimen o de unções g ama icais o mais, depic i ai a am-se não segundo a unção g ama ical do da iclo de ha monização, e segundo c i é ios o mais do da iklo de ha monização e ga iklo linksnius e o m (caim e, po exemplo, já mencionados ancas Ma ušičius, a jana Ma ina e okas Žauce is (2003), e a pa i 15našą). nas mais g andes desc ições de p edika i os secundá ios li es da língua li uânica depik y a ambém são discu idos de aco do com seus links (Valeckienė 1967; ul ydas, ed., 13 sob e kilmininko linksnia como dis imesmo obje o ak a imą. hol oe didžiac (2009). 14 depik y as indica em p ielinksninę cons ução. 15 Plg. exemplos de língua li uãs com exemplos de língua slo ėnų (Ma ušič, Ma in, Žauce 2003: 373374): subjec : Pe e i je dal Me i piško e es polomljeni. ‘Pe e i ga e Me a some biscui s all b okeni (= back-so e). di ec objec : Pe e je dal Me i piško ei se polomljenei. Pe e ga e Me a some biscui si all b okeni (= c umbled). indi ec objec : Pe e je dal Me ii piško e sej polomljenii. Pe e ga e Me ai some biscui s all b okeni (= back-so e). da i e subjec : Budweise Vidui ugaja pijanemui, ne pa udi eznemui. Pe e pu he biscui s in o he baske i all b okeni. ’Vidi may like budweise d unki, bu ce ainly no sobe i.’ Loca i e: Pe e je dal piško e koša icoi so polomljenoi . geni i e: Sliki se je do aknil še seh mok ihi. he ouched he pain ingsi s ill all we i. ins umen al: Mučil se je s seki oi que so opoi. he s uggled wi h he axei when i had al eady gone all blun i. exemplos de língua c oa os com depik y ais, desc ibinančiais subjek ą, objec i o di e o, objec i o indi ec o, in onagininko objec o, localização e p ielinksninę kons ukciju, s . Ljiljana Ša ić (2008: 298). ALL_62_63_make as.indd 133 2011.06.17 08:24:08 134 VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII 1976). inicialmen e de aco do com a alinha ia do da iklo de ha monização se á discu ido sin aksiniai (de inamieji) depik y ai (a ejai, quando do iklio de ha monização e ga iklio de ha monização esque niai coincidem), depois de aco do com a o ma depik y o seman iniai depik y ai (a ejai, quando depik y as o ien ado a um dos a gumen os do p edica o p incipal, em ce os casos combinado com ele genine e ou numé ico, mas mo osin aksiquemen exp essado num ou o p edica o p incipal, ao qual ele nu odo, esque da). 1. sin aksinais dePik yVai 1.1. Va dininkas como já oi mencionado, um dos mais equen emen e ocu en es e possibili ados em mui as línguas depik i á é o li e secundá io p edica i , que es á elacionado com a dininku do sujei o sen encial. Falboje Li u ians ipiška o ma do sujei o é daik a a džio ou į a džio a dininkas, adinasi, e depik y as po de inação gauna a dininko linksnį. Na dininko aleg nio leis ieji an iniai p edika y ai exp essiam-se á ias pa es da língua: • depik y as, iš eikš as būd a džiu, p z.: (13) 100 g de semen es enche-se me ade de id o de água e dan e, pe mi e-se pas o ê meia ho a, em seguida esb inkusios semen es ainda quen es k ečiamos16... (h p://www.ekopasaulis.com/index.php?59=1&new_id=833&page_n =) ca ac e a džiai e ca ac e a diniai junginiai kalbininkų são indicados como um g upo, que ge almen e como depik y iniai p edika y ai, em ou as pala as, são p o ó ipos de depik y ai, deles eiam physica ou emocional condição, 57, willena, pozina, schul , elgsena (plg. himmelmann: 95; himmann: 95; schul zheim 8, 2005: 97). • depik y as, iš eikš as daly iu, p z.: (14) Da es ação e o iá ia, palidindo Saulé, Ignas įžo liūdno e susimus ês. DLK pa icipa i os depik i os sin ác icas e seman ís icas p op iedades são as mesmas que e būd a dinių e daik a a dinių an inių p edika i os (nichols 1978b: 123124). alboje Li u ians depik y ais conside y ini só pa icipio, pelos quais eiškiama būsena coincide em elação ao empo com p incipal p edica o eiškiamu eiksmu, e pa icipio, que 16 p ecisa menciona isso, que pasi ao casos, quando da ikliu da de inação ai daik a a dinis junginys, a de inimo ga ikliu būd a dis ou pa icip. ais casos depic y mais di e ido combinado com a p incipal pala a de conjunção, e kinine e ou núme o com dependom de conjunção pala a, exemplo /. : Mui as meninas o am eslėkem basos. al bú į po cos não e aliosiu o e i echado ( Ašjablonskis 1911: 467). ALL_62_63_make as.indd 134 2011.06.17 08:24:08 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 135s aipsniai / a icles eiškia an aeilį eiksmą, nesu ampan į su pag indinio p edika o eiškiamu eiksmu (mui o mais oco usinho an es do p incipal p edica o eiškiam ação), exemplo. : Vol ando casa escondei odos os docesyns. Ele aco dou isen ando que alguém en ou p o nãož akin as po a e a sigulė sob e so os (dLk ), conside a y ini não depik y ais, e en o noybėmis (daugiau z . Valeckienė 1967: 110; si au as, g enda 1988: 91). Valeckienė p edika y iniais pažyminiais, aigi depik y ais, nelaiko i ne eikiamųjų esamojo classi ica dos pa icipan es nominado es e semdeli ios, uma ez que eles quase semp e êm não es adoas, mas o segundo aeilho da ação signi ica i a b iskíssima onal ão, coincidindo em elação ao empo com o p incipal a o sen encial (Valeckienė 1967: 111). Fo necem-se alguns sen iniai, p z. : Senis não pedidoomas (= embo a ele e nãop osê) a i êdo no soolo pas janà. Ju as escapou do o os pasi ica , como boba spiegdama kiamųjų esamojo laiko daly ių laiky i depik y ais iš ik ųjų negalima, nes jais okiais kulia (= spiegia e kulia) bedie į. nea ejais eiškiamas an aeilis ação é de ou o pessoal ou de pessoas e ec uado. é p eciso de pesquisas adicionais pa a de e mina se no idioma li uânico semdaly iai conside y ini depik y ais. Valeckienês ap esen ado exemplode Ju gis Ma ynai is es á de pé ao seu ca oço no me cado, kiaulių aikš ėje, e damas labiau eiškia būseną (plg. nuobodžiau i ‚jaus i nuobodulį‘, LkŽ), nei an a- nuobodžiaudando k am o šiaudą pusdaly is nuobodžiaueilį eiksmą. lingüis as es angei os endem a conside a pusdaly ius depik y ais. Po exemplo, johanna nichols (1978a: 330331) o mou sidja ‚sėdėdamas‘ sakinyje On spi sidja ‚jis do ma sėdėdamas‘ empo secundá io p edica i o17. na língua li a ia sempli ios ambém pode iam se conside ados depic i os po á ias azões: do p incipal p edica o e sempli io pe sonagem é o mesmo, do pon o de is a do empo dois es andes coincidem, sempli is é combinado com o p incipal p edica o a gumen o e indica ao es ado ca ac e ís ico a ibu o, es ado do p incipal p edica o exp esskiamo du an e o desenmo (schul ze-be nd , himmelmann 2004: 9799). • depik y as, p e adizado num a džiu, p z. : (15) Ele não que ia desce e conco da que Skinde is p imei o in ib au asse no seg edo qua o. DLK ais kelin iniai nume gios, como p imei o, an as, qua o e e c., sem dú ida, são o ien ados pa a o p incipal ação pa icipi į, combinados com p incipal p edica o a gumen u e jais eiškiama p op iedade ak uali momen o p incipal ação. Na língua la ynas kelin iniai nume e gios combinam-se com a gumen os, que eles desc e em, e a am-se como p edika y ai. em ou as línguas, po exemplo, okiečių, p edika y o unções kelin iniai skai e džiai žymimi ambém assim, como e p o o ipiški unkcijos aidmens 17 sob e semdaly inių kons ukcijų, например, būdamas d i as, būdamas, galimą ak uo ę kaip depik y inę ž . Vaičiuly ė-semėnienė (2010). ALL_62_63_make as.indd 135 2011.06.17 08:24:08 e de signi icado da ida en epsnio18 ac a Linguis ica VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Li huanica LXIILXIII 136 depik y ai (himmelmann, schul ze-be nd 2005: depik y ais (usado p edika i 36). nichols (1981: 137–139) kelin inius skai a džius i būd a dį pasku inis laiko a dazônio (angl. p edica e nominal) e mime u, po exemplo., Nossa equipe iniciou a nas). ji ski ia du seman inius ipus: laiko (angl. empo al ype) i e d ės (angl. spa ial ype) ipus. Laiko ipo depik y ai nu odo eilę, seką, ku ia eiksmo daly iai į aukiami į yksmą, p z., Люба первая вскочила в кабину ‚Liuba pi moji įšoko į kabiną‘, o e d ės ipo depik y ai nu odo poziciją, ku ią daly iai įgauna eiksmo p imei a ‚Mūsų equipe começou a p imei a‘. kelin iniai nume e gios são conside ados depik y ais (usam-se p edica i ino a ininio pažyminio, suplemen o na a i o, depik y o e mos) e Valeckienės (1967: 9899), e kazio ul ydo (1976: 447, 449450), e Vy au o amb azo (1996: 627), e Labučio (1998: 250), e Vaičiuly ės-semnienė (2007b: 124). • depik y as, iš eikš as į a džiu, p z.: (16) Sim, odo mundo em onde algum i e , mas ou ela pode sozinha a u a con a odo p ie a ingamen o pa solí? DK ais adje i os, como um, odo, mesmo, conside á eis depik i os, po que eles cla amen e mos am o ien ação pa a o p incipal p edica o a gumen á, são combinados com seus da icliais de ha monização, ambém po causa de que eles são li es modi icado es e que po eles signi ica a incluídos em ação, al quan idade (apie depik i us da sa ybė ak uali pag indinio eiksmo me u. Į a džio depik y ais nu odomas daly ių, himmelmann, schul zebe nd 2005: 35; boede 2005: 211; ku sche , genç, 254 2005:255; Mcg ego 2005). Usuá ios são conside ados depik y ais e Valeckienės (1967: 9899), e ul ydo (1976: 447448, 450), e amb azo (1996: 627), e Labučio (1998: 250), e Vaičiuly ės-semėnienėsb (2007: 124). • depik y as, p exp essš as daik a a džiu, p z. : Didelė, ap es ando-se cinca se mėga e ap igaubusi suoda skepe a, ela exal ou em kiemą, onde au go e onde êgio ainda maža me gai ė. (17) (ul ydas, ed., 1976: 448) Ampliamen e conhecomi e depik y ai, exp essš i daik a a džiais; ais depic i ai ma cam mepsnį da ida ou indicam a empo a inha papel do obje o, būseną, padė į (schul ze-be nd , himmelmann 2004: 95 ; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 5758). sepa a daik a a džius, a liekančius depik y o unkciju, do daik a a džių, a liekančių ki as g ama ines unções, ajuda g ama iniai indicikliai. L. Vaičiuly ės-semėnienės opinião, g ama iniai indicado es ainda, já indicam depik y o unção e pode ajuda depik18 e a schul ze-be nd e nikolaus P. himmelmannas (2004: 120) es abeleceu al hie a quia de signi ica i os depik y o: būsena (angl. Condi ion S a e) > quan idade (quan i y) > amiga (angl. Concomi ance) > LyginiMas (angl. Compa ison) > manei a (angl. Manne ) > Vie a (angl. Loca ion) > Laikas (angl. Time). sob e odos os possí eis signi icados depik y o eja himmelmann, schul ze-be nd (2005: 29). ALL_62_63_make as.indd 136 2011.06.17 08:24:08 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 143s aigsniai a icles / 1.6. Vie ionis a em algumas línguas oco e e subs i u o aleg inho depik i á, mas, como e no caso ao įnagininko, es e aleg nio depik i á ge almen e adqui e não de ido à coo denação com a p incipal p edicicação a gumen o ( okios depik i á de exemplos se á dado mais a de). mas línguas, įmanomi e de inamieji ie ininko lie u ių kalboje, kaip i , p z., slo ėnų (ž . 15 išnašą) i k oa ų (ž . Ša ić 2008: 298) depik y ai ( alhos casos não mencionimi nem Valeckienės s aipsnyje (1967), nem Lie u ių kalbos g ama ikoje (1976), nem Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (1996), nem Lie u ių kalbos enciklopedijoje (2008)). deles oco em mui o poucos, exemplos com depik y ais do ice encon ado apenas 5. eles, como i anksčiau iš a dy ais a ejais, iš eiškiami į ai iomis kalbos dalimis, p z.: • depik y as, iš eikš as būd a džiu, p z.: (59) Risčia que pasleidau oo i e só um cheapo p iemenê a sidū iei ainda calo ea. • depik y as, iš eikš as daly iu, p z.: (60) Laiške ainda ainda nea plėš ame slypėjo baisi no ícia. • depik y as, exp ess exp esss o cons ução com como, p z. : (61) Juk Lie u oje kaip demok a inėje als ybėje u ė ų bū i žodžio lais ė . ais de inamuosius depik i us mini e Vaičiuly ė-semėnienė; de aco do sua in e ação com ambien ybína signi icância aleg nie ela os chama en o noybiniais (ad e bialiniais) (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 116). esumi os casos de u ilização de sin aksís icos depik i os linksnių e o mas o necem- mi 1 len elėje. 1 Len eLė. sin aksiniai depik y ai de inimo ga iklio o ma depik y o (de inimo ga iklio) aleg nis de odo nom. gen. da . acc. ins . Loc. a ibudis 128 25 28 67 52 255 126 pa icipan e 104 24 11 81 52 227 num a a dis 28 2 6 52 43 Į a dis 36 9 15 15 1 76 i ik a a dis 20 311 18 7 59 como + i ik a a dis 64 9 6 40 6 1 como + a ibudis 6 1 2 9 de o al 386 72 228 26 5795 ALL_62_63_make as.indd 143 2011.06.17 08:24:09 144 VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa ac a Linguis ica Li huanica LXII–LXIII 2. seMan iniai dePik yVai depik y ai não semp e combinados com a p incipal da p edikação a gumen u aleg niu. ais depik i os, como e ipiški (de inamieji) depik i os, são elacionados com um dos p incipais a gumen os de p edikação, mas mo osin aksiškai pe enimi de ou o jei o do que a gumen o aleg niu: eles podem se p onunciados daik a a džio e nume a džio em locininko ou ma cininku, padaly iu, p ielinksnine ou daik a a dine kons ukcija (nagįnagininkas ou kilmin com pala as). ou o a o, que pe mi e ais p edica i os se em conside ados depik i os, é que em alguns casos ais depik i os com a gumen os da p incipal p edicação combinam pa en e eapie ou núme o (is o se á alado abaixo). se a de igação en endêssemos num sen ido amplo23, como desc i o em capí ulo 2.5, ais depic i os ambém pode íamos conside a de inamaisiais (sin axiniais). não odos os depik y ai discu idos aqui indicam a de inação geninho e e ou nume o, nes e abalho odos depik y ai, o ien a pa a um do p incipal p edicado a gumen os, mas mo osin aksiquemen exp essiam de manei as ou as do que ipiško (de inamojo) depik y o modos, i. i. nede (siau ąja sen ido), se ão chamados de depik y ais seman inais24. além disso, ais p edica i os complemen am signi ica i amen e a p incipal p edicação e, ao con á io dos p edica i os necessa iamen e, podem se omi idos, o que incen i a a conside á-los p edica i os li es25. 2.1. P edika y ai, eiškiami daik a a džio įnagininku e elacionadas com ou a linksnija con endoço da ikliu (no malmen e, como mos am su ink i exemplos, com o sujei o da ase), conside am depik y ais e es angei os, e mais ecen es abalhos de linguo y os Li uães, plg. : (62) 1976 m. saiu p a y ą pa a JAV e complemen ou Bos on dos li uanos ensemble g e as. T abalha companhia de segu os compu ado de p og amado . C iam dois ilhos. DLK (63) Dozeca i mãos no dia juod a niais laks ė, noi e com pessoas num mon e i o. (balke ičius 1963: 109) (64) Os abalhos dos alkininkų não de em s ig i. Chegas e sozinho ou em u mo, o jabas do pe ies, assinas e no li o de ees u u ação do Bel ede io e... a é ápido namo o. (dLk ) 23 da plg. himmelmanno i schul ze-be nd eiginį: ag eemen , as usually unde s ood, in ol es he ca ego ies o gende , numbe and o case (himmelmann, schul ze-be nd 2005: 62). 25 hol oe as e Mikulskas indicam que em ce os casos passidus 24 Šį e miną Vaičiuly ė-semėnienė a oja ik an iniams p edika y ams, iš eikš iems daik a a dinėmis a p ielinksninėmis kons ukcijomis, į a dy i (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 116). depik y ą sen enças pode iam se conside adas concluídas só com didelhas condições, uma ez que o dem de pala as sakiniuose a spindi ou a, do que o iginal dos sakinių, ak ualiąją skaidą (hol oe , Mikulskas a 3: de a o, de e minando-se se o depic i é li e, ou essencial oi le ado em conside ação pa a isso, se a ase, passados depik y ą, pe manece em elação à es u u a e sen ido oda e is, egulamen ig, ou não. Plg. su nichols (1981: 17): he emo al o non-go e ned p edica e nominals a ec s he communica i e s uc u e and comple eness o sense, bu does no ende he cons uc ion ung amma ical. ALL_62_63_make as.indd 144 2011.06.17 08:24:09 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 145s aipsniai / a icles P edika y ai p og amo oja, juod a niais, žmonėmis, bu iu nesses sakiniuose se iam conside ados depik y ais e nichols (1978b: 122), e schul ze-be nd com himmelmannu 87:488), e Win ied boede io (2005: 20 e Vaičiuly ės-semėnienės 2007b: 117), e hol oe o su Mikulsku (b: 45; hol oe 2008: 126)23,26. Vaičiuly ė-semėnienė indica que de ina i o aleg e e ou o uso do įnagininko é um indicado o mal de que numa ase o a dažodis que ai modi icika o iumi pode se depik y as (Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 117). nichols ambém dis ingue įnagininką como especial e amen a ma ca em secundá ios p edica i us usos alboje (ž . nichols 1978b, 1981). hol oe as a i ma que apesa das limi ações léxicas não emos base, po que ais essenagininkos de íamos econhece e bmajodžių aldomaisiais indispensa i os p edica i os: embo a com alguns e bmajodžiais es enaginink é egula men e usado, ele não é deles exigido (hol oe , amulionienė 2005: 135). além disso, e em ou as línguas exis e endência secundá ios do i ik a a džio p edica i us secundá io p edica i o se á escolhido de inamasis, ou nede inamasis aleg nis, é seman ino, e não sin acsico27 (mais sob e es a ques ão éa ilip 2001: 34). nos nu odous ussos28 os a o es que in luenciam a de i amen o žymė i įnagininku. nichols (1978b: 124) mano, kad ak o ius, nulemian is, a nede imen o: empo e e bas do e bo, se o e bo é posi i o ou nega i o, o dem das pala as, giminė, pa e da linguagem, que signi ica pe ença ao secundá io p edica i o, do a gumen o p incipal, com o qual é associado p edica i o, linksnis (designiapios de depik i os em nagininku mais e . schul ze-be nd , himmelmann: 8788; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 6465; Vaičiuly ė-semienė 2007b: 121; he inga 2009: 49; ed. ed., man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, da man, 1976: 45). não es á cla o, como, em sua opinião, de e ia a a -se um įnagininką sem pala as dependen es. 3–4 i en nu ody ą li e a ū ą). okie depik y ai andami ne ik su p edika ais, 27 he ac o s de e mining he choice o ag eemen s. non-ag eeing case a e sub le and p ima ily seman ic a he han syn ac ic (nichols 1978b: 124); cop edica es may o may no be mo phologically dependen on he con olle (a wo d is mo phologically dependen on ano he i i akes i s mo phological o m om he la e by go e nmen o ag eemen ), depending on language ypology 28 and he mo phological na u e o he cop edica e i sel “ (nichols 1978a: 331). ge das hen schelis (2005) nus a ė p edika y ų hie a chiją – pi min is (d a i k a a d ž i o ) p e d i k a y a s < a n i n i s p e d i k a y a s (< d e p i k y a s < k o m p l e m e n a s ) – pagal ku ią, kuo dešiniau hie a chijoje ski iamas p edika y as, uo dažnesnis daik a a džio įnagininkas. daugiau ž . Vaičiuly ė-semėnienė (2007a). usos kalboje a dažodiniai an iniai p edika y ai são įnagininko linksnio ou de inami su de inimo da ikliu. ALL_62_63_make as.indd 145 2011.06.17 08:24:09 146 ac a Linguis ica VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Li huanica LXIILXIII a u29, mas pode e e um p o o ipiškiausių depik y o signi icanças: de ida in e psnio (sakinys (65)), unções, aidmens (sakiniai (62), (68)), quan idade, cole y iškumo (sakinys (64)), seisci s imo (sakinys (66)) bem como ce o es ado os (sakinys (67))30. Depik y ai do emp enagedo pode se elacionado com o sujei o e bene iciá io e objec i os do gal p op ie á io, ex. : • depik y as apibūdina subjek ą: (65) Piemene ela con en osi guoliu geldoje. (Šukys 1998: 235) (66) P imei ookai ai em pa es. ( adução de himmelmann, schul ze-be nd 2005: 35)31 • depic y desc e e o obje o do bene iciá io: (67) Di icu i e em Moscou soengungiu. • depik y as apibūdina galininko objek ą: (68) Di e o seu meilužê emp egou sec e o e. (hol oe , Mikulskas b: 4) ais depik y ai semp e combinados com do p incipal p edica o a gumen o a gumen u núme ociumi, ge almen e e kinine. 2.2. Vie ionis a ambém é conhecido como um dos depik i os indiciklos (ž . schul zebe nd , himmelmann 2004: 8890, 115117; himmelmann, schul ze-be nd 2005: 3839). Depik y ai do Vie nik não desc e e odo o luga da si uação, como no caso das ci cuns âncias, e exp essa a condição de um a gumen o p incipal da p edicação, po exemplo, na sen ença Vi ėjas p epa ašė iščiuką saldžia ūgščiame padaže indica a condição do iščiuko, e não se diz que a p óp ia ação oco e padaže (mais e Šelmann, schul ze-be nd 2005: 3839, 65; himma ić 2008: 322). ais p edika y ai Valeckienės s aipsnyje (1967: 100101) e Li u ians kalbos g ama ikoje (ul ydas, ed., 1976: 451452) ambém conside am p edika y iniais pažyminiais, adinasi, depik y ais, o Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (1996) e Lie u ių kalbos enciklopedijoje (2008) neminimi. Depik y ais do Vie nico pode se exp essa p o o ipiškiausia signi icação de es ado (sakiniai (69), (71)), signi icação de quan idade (sakiniai (70), (72)), signi icação de en epsnio de ida (sakinys (73)). 29 Vaičiuly ė-semėnienė (2007a: 86) endeu a pensa que com uncionamen o signi icâncias açõesmajodžiais u ilizados įnagininkai conside i ini aqueles açõesmajodžių complemen ais, deminasi, indispensiais p edika y ais. p i a ė e Mikulskas ela (2007: 126, 130). Mais a de p opôs-se ais p edica i os conside a em in e mediá ios en e li esųjų e bū inųjų an inių p edika i ų (hol oe , Mikulskas b 5: au o ê endida esses p edika i os a conside a li es, po que eles passados sakiniai não o nam ne aisyklingi e sem sen ido ( ambém éa 25 изнашą), e pa imen ado no ase p edika y as papildo, e i ica a p incipal sen ência men į (plg. a o, que изцяло 521 įnagininko p edika y as). sakinio su eiksmažodžiu di ba, pa eik o ienoje dLk dalyje, ik ke u iuose sakiniuose bu o pa a - 30 depik y ų eikšmių hie a chija pa eik a 2.1 sky iuje, 18 išnašoje. 31 adjun os de dis ibu i idade (angl. dis ibu i i y) ambém são conside ados depik y ais (ž . himmelmann, schul- ze-be nd 2005: 35; ku sche , genç 2005: 254; Vaičiuly ė-semėnienė 2007b: 124–125). ALL_62_63_make as.indd 146 2011.06.17 08:24:09 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 147s aipsniai a icles / (69) S o i madei a baimėj (plg. issigandęs) a é amanhã. (Šukys 1998: 312) (70) Penkiese įžo jie plen u. (amb azas, ed., 1996: 423)32 Vie ininko depik y ai pode se elacionadas com o sujei o, bene iciá io bem galininko obje os e p ielinksnine cons ução exemplo. : • depik y as apibūdina subjek ą: (71) Monika aco dou em calo , g andes es o ços po se li a em do sonno, e puolė p ocu a ma ido. (ul ydas, ed., 1976: 452) • depic y as desc e e a en idade do bene iciá io: (72) Pode-se d iese, ise ou penkiese i e no mon e e casai se á azio, diz Danielius. DLK • depik y as apibūdina galininko objek ą: (73) Fo mando a idealis a isão de mundo, mui o con ibuí am p o esso es, classes amigos, pala a com, aqueles que me supo ju en ude (plg. jo em)33. DKL • depic y as desc e e p ielinksninę cons ução: (74) Olhos olha e não se olhe pa a aqueles mon es aios do sol. (Šukys 1998: 320) 2.3. À es es seman ís icos depik i os pode a ibui e p edica i us, eiškiamus subdi isões. jonas jablonskis e jonas balke ičius discu iam p edica i os de di isão jun amen e com de inamaisiais galininko e kilmininko p edika i ais e os conside am su es ícios suplemen á ios (ž . jablonskis 1911: 472474; balke ičius 1963: 193195). Valeckienė (1967: 114115) ais p edica i os conside am sepa adamen e caso p edika i inių pažyminių a osenos34. V. Labu is os conside a su es ícios suplemen á ios, ele esc eço: y a complexos compos os de suplemen á ios, o ma anços secundá io p edika inį cen ą. al obje o compos o é p incipalmen e compos o kilmininkas ou galininkas com subili iu ou sua posição pa a ojamo eikiamosios ūšies daly iu (Labu is 1994 ii: 5758, 1998: 276277). 32 o nume á io cincoese conside a depic i o pe mi e á ios a os: p imei a, nume io o ien ação à do p incipal p edica o a gumen á (subjec ą jie), e não à acon ecimen o (g įžo); segundo, é que, em elação ao empo, depik y u eiškiama bićeena coincide com o p incipal p edica o eiškiam eiksmu; e cei o, o nume ôdio não é e bma pala a exigido, po isso, não necessá io; qua a, numé ico com e bio nesuda o dejoik a ominal de conjunção; penk a, pa a azė, ca ac e ís ica dos eais depic i os: Eles e įžo plen u e Eles o am penkiese; sex a, núme o e gio luga na ase. sob e depic i inos nume ndžius ambém ê. schul ze-be nd , himmelmann į a dį me, indica sua peculia idade: supo me, quando eu e a jo em. 34 ais casos não mencionam nem Li u ians kalbos g ama ikoje (1976), nem Daba inės lie u ių 2004: 108 ; boede 2005: 212; Mcg ego 2005: 178–196; Ša ić 2008: 320–321. 33 Šiame sakinyje jaunys ėje nė a eiksmažodžio supo eikalaujamas a gumen as. Šis ie ininkas apibūdina kalbos g ama ikoje (1996), nem Lie u ių kalbos enciklopedijoje (2008). ALL_62_63_make as.indd 147 2011.06.17 08:24:09 148 ac a Linguis ica VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Li huanica LXIILXIII À es es su es inos suplemen á ios V. Labu is suge e a ibuí e isus suplemen á ios com duplo yšio būd a diškaisiais žodžiais, . i. kons ukcijas com d ejybiniais linksniais. uma ez odos os mencionados casos au o aes do a igo são conside ados depik y ais, isso e p edika i os, exp esses us subdi isi os, au o ė iai y a nebū ini, eiksmažodžio ne eikalaujami, kad jais nu odoma daik o, bū ybės būsena yks a uo pa me u, kaip i pag indinis eiksmas, kad jie y a o ien uo i į endusi a ibui i aos depik i os. é que que subalypagunda o p edica o a gumen , (de inamuosius) an inius p edika y us. be o, jiems būdinga p o o ipiškiausia indica subili ios semelhança em ípicos sin aksicos depik i os es adoes signi icação. Essas espécies depik y ai ge almen e elacionadas com galininko e kilmininko obje os, pode indica e em subjek ą, exemplo. : • depik y as apibūdina subjek ą: (75) Toli, bene segundoame ma ių šone, is o p a oukian maio es na ios. (ul ydas, ed., 1971: 395) • depic y es desc e e obje o do pa mininko: (76) Ninguém iu ele mo š ando (plg. mi š ančio). (Šukys 1998: 120) • depik y as apibūdina galininko objek ą: (77) Pama ė žibu ėlį cin ilando (plg. mi gan į). (Labu is 1998: 277) (78) Quando obse ei elógio ao mušus (plg. mušusį) isai nelaiku, me capi ou piocas. (ul ydas, ed., 1971: 392) 2.4. P edica i ai, que cons i uem daik a a dinės (įnagininko ou kilmininko com dependomis pala as) ou p ielinksninės kons ukcijas, a. Valeckienės ambém são conside adas p edika y iniais pažyminiais, aigi depik y ais (ž . Valeckienė 1967: 100101)35. nas g amá icas da língua Li uânia ais p edika y ai a ibuem a nede35 Valeckienė indica que há desses p edika y inių pažyminių, que se eiškiami daik a a dinėmis e p ielinksninėmis cons uções e su adi inku do a i o não seiejami e não signi ica es adosenos, só indica, como acon ece a ação na a i o (Valeckienė 1967: 112113). Valeckienė suge e man ê-los em ci cuns âncias. Fo necem-se ais exemplos: Sp andą sa ajam nusuksiu, epa eina só sem ca lio. Pa ėjo Djiugas casa com mãos azias, oda a sua jo nada iūsą okie ukhu en egado. pa ece que em ambos os casos discu idos cons uções de e ia se conside adas depik y inėmis, pois elas mais elacionadas com sujei os sakinių do que com eiksmažodžiais. No p imei o caso p edica i o não desc e e-se a manei a de pa agem, e indica-se, o que se á, se o homem pa eis sozinho, sem ca alo. segundo caso indica-se que djiugas pa eu casa e, além disso, ele nada não inha. Plg. com boede io dado um exemplo, no qual a cons ução com as mãos azias é de inama com o da ikio de ha monização e conside ada depik y u: Tk enis ana pa i sacem kac-s xel-ca iel-s e ga is um eb ‚aš nemůžu izleis i ge emo al homem como u be aišių (com as mãos azias)‘ (boede 2005: 203) e com Coline sak-š il-ian-ad mo idajis eio com a esposa e os ilhos (boede 2005: 22), no qual a cons ução com a esposa e o aikais ambém é conside ada depik y ine signi icância ( e schul ze-be nd , 2004: 1101; himmelmann, schul ze-be nd , 2005: 3637). ALL_62_63_make as.indd 148 2011.06.17 08:24:10 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 149 a icles ins aipsniai ins anamųjų p edika inių a ininių pažyminių (ž . ul ydas, ed., 1976: 451454; amb azas, ed., 1996: 490491) 149 / 36. Labu is (1994 ii: 41-42) eiksnio daik a a dines cons ucções conside a suplemen omu a iniu. Vaičiuly ė-semėnienė (2007b: 116) os chama de seman inais depik y ais, e hol oe as e Mikulskas desses p edika i os depik y ais não conside a. eles p opõem ais conjun os chama em de o ien ados em ambien es, uma ez que sua o ien ação se mani es a apenas seman icamen e, e não mo osin aksiosamen e (hol oe , Mikulskas b: 34). com eles não coincidi pe mi e á ios a os: p imei o, aqueles cons uções signi icado, em segundo, às ezes à is a combinação núme ociumi e, em e cei o, já mencionada o ien ação em p incipal p edica o a gumen á. P z., na sen ença Já uma bonka es a a aplup a cabeça e ex aído kamščiu (Valeckienė 1967: 100) é ób io, que cons ução aplup a cabeça e ex aído kamščiu econhece sujei o da sen ença bonka, e não indica modo de pa ada. se des e sen inho subje i o singula iscai o o ma subs i uíssemos o ma plu aliskai o o ma, isso e daik a a dines cons uções de e ia se pa o o as plu ali a: Já d i bonkos s o i aplup om cabeçadas e ex ac os kamščiais. daik a a dinas cons uções o ien ação em sujei o nes e sen inho aki aizdi, demonasi, desse ipo cons uções conside y inas depik y ais. sob e a ha monização núme oimi ainda plg.: (79) Keis ai encon adas com es a ba zda (plg. nenusisku ęs). Queis ai a odo e com es as ba zdomis /. (80) Em seguida no amen e pesadamen e a i ou-se, nuslinko em onią, de onde įžo a segio u chala u. DLK Paskui pacien es di icilmen e a i ėlė, nuslinko em onią, de onde įžo a segio ais chala ais /. (81) Mui os ol ou pa a casa esmagados de co ação. ( e imas de boede 2005: 207) Boikinas įžo casa sudoužy a s dimi. ais cons uções podem signi ica emocional ou psichină būsenă (sakiniai (81), (82), (88)), iz aizdą (sakiniai (80), (83), (84), (85), (86)), d agę ned agę (sakiniai (89), (87)). Essas cons uções são conside adas depik y ios e de língbininkų es angei o, exemplo, nichols (1978a: 330); Mülle (2001: 2); schul ze-be nd , himmelmann (2004: 8990); (2005 en ield: 387, 389); (2005 boede : 220223); Ša ić (2008: 321322). Es es depic i podem se de á ias o mas de e elacionadas com o sujei o, mo mininko e galinin- ko objek ais: • depik y as apibūdina subjek ą, kons ukcija iš eikš a kilmininko linksniu: (82) Pob indo com as c ianças ela semp e ol a pa a casa de bom humo (plg. di e a). • depic y es desc e e sujei a, cons ução exp essa aonaginho do a is a: (83) Do debaixo da cama menino oi ex aído nu, sumiš amas mãos e pe nas (plg. supančio as), skudu ais zakimš a boca. DLK 36 Li u ians kalbos enciklopedijoje (2008) (sky ius pa ašy as amb azo) p ielinksninės kons ukcijos nelaikomos nede inamaisiais a ininiais pažyminiais (Mo kūnas, sud., amb azas, ed., 2008: 536537). ALL_62_63_make as.indd 149 2011.06.17 08:24:10 150 ac a Linguis ica VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa Li huanica LXIILXIII • depik y as apibūdina subjek ą, kons ukcija iš eikš a p ielinksnine kons ukcija: (84) Ji be akinių (plg. besišypsan i) a odo jaunesnė. • depic y es desc e e galhei o obje o a, cons ução exp essa kilmininko aleg niu: (85) In ospec ando an o em imedia a, como em dis imąja seu passado, emos e aqui e lá ais mesmas pessoas, como e nós mesmos, ou, em ou as pala as, lá nós mesmos emos, só um pouco de ou oniško a guedo (plg. mudusius). (ul ydas, ed., 1976: 452) • depic y es desc e e galhei o obje o, cons ução exp essa įnaghei o aleg niu: (86) Mui as ezes (Monika) Kaziuką encon a a zasi e kusį, papumpusiais paakiais. (Valeckienė 1967: 100) • depic y es desc e e galininko obje o, a cons ução exp essš a p ielinksnine kons ukcija: (87) En ão odos o pão come am sem man eiga (plg. um). (amb azas, ed., 1996: 627) (88) Ele e a klaikiai baisu, que mamá ex eja sem consciência (plg. apalpusią), que... O se mama numi s? DLK • depik y as apibūdina kilmininko objek ą, kons ukcija iš eikš a p ielinksnine cons ução: (89) Ju as não abandonê ela com baiku nepames e com penkiais. (Valeckienė 1967: 100) Todos desc i os seman inių depik i ų linksnių e o mas de consumo casos são ap esen ados 2 abela. 2 Len eLė. seman iniai depik y ai de idepik y o (de inimo ga iklio) de da ik lio iso daik /. linksnis aleg nis o ma kons ukcija nimo ins . Loc. Padadaik a . kons . P ielinksn. ly is kons . daik . skai . gen. ins . gen. acc. ins . nom. 22 26 32 2 29 12 317 116 gen. 20 1 21 da . 2 2 4 acc. 333 2 8 3 55 de o al 27 34 355 4 37 12 321 de e minou que depik y ai mais equen emen e exp essiam-se no nomeado esque niu (386 exemplos), quan o čiau galininku (231 exemplos), ainda čiau įnagininku (111 exemplos), ečiausiai ou os esque niiis: kilmininku (88 exemplos), naudininku (78 papadaly iais (55 exemplos). aigi, ob emos an a depik i os o mos hie a chiją: a d i n i n k a s > g a l i n k a s 37 41 36 196 ALL_62_63_make as.indd 150 2011.06.17 08:24:10 Ma ijampolės apsk i ies asmen a dinės kilmės ag onimų da ybos b uožai 151s aipsniai / a icles 3 . iŠVados de 991 cole ado depic i ões an ines p edika i os exemplo 795 exemplos são sin aksinių depik i ų, e 196 seman inių depik i ų. Henceasi, línguas li uanianas p incipalmen e usados ipiniai sin aksiniai (de inamieji) an iniai p edika y ai (ž . 1 de inimas linksniu laiky inas ipiniu depik i ų aiškos būdu, mas não necessá ia i 2 len eles). condição, po que exama e desses casos de p edikação secundá ia, cujos aiška não de inima. e sin aksíneas, e seman íneas depic i os caso impo an e sua seman inė in e ação com o sujei o, obje o ou en o noybe (em ou as pala as, concep ual in e ação com e e en e, isso que desc e e-se eiksmazodis ou seu a gumen o), e não depic y o de inação ou seman icos. nede inimas linksniu su eiksmažodžio a gumen u, kas isų pi ma p iklauso nuo > į n a g i n k a s > k i l m i n k a s > n a u d i n k a s > p a d a l y i s > i e i n k a s. Tendo em con a isso, as mais espe ė inas o mas depic y o são humo niai do a dininko, galininko ou įnagininko, e o menos espe ė inas iceininko humo nis yzdžiai) bei ie ininku (42 pa yzdžiai). gali bū i iš eikš i i belinksne o ma – ( g. Tabelê 3). Įdomi e depik i os exp essa da língua dalimis. p incipalmen e exempla es oi cole ada com depic i os, p onunciados adje i os (255 exemplos) e pa icipan es (227 exemplos), um pouco menos com depic i os, exp essados cons ução como + daik a a dis adje i o (135 exemplos) e só daik a a dzis (120 exemplos), ainda menos com p onunciados adje i os (76 exemplos) e di í ninos (55 exemplos), menos do menos su inhos (46 exemplos), cons uções daik a a dinas (41 exemplos) e p elinks (36 exemplos). pode o ma al hie a chia das pa es da língua: b ū d a d i s > pa icip is > k a i p + daik a a dis b ū d a d i s > d a i k a a d i s > in o a d i s > p a d a l a y i s > s k a i a d i n ė k o n s u k c i j a > p i e l i n k s n i n e k o n e k o n s u k c i j a . Hanisi, alboje li u ians depik y ai ge almen e eiškiami não só būd a džiais e pa icipan es, mas e daik a a džiais e cons ucções como + daik a a dis. a língua Li uânia dis ingue-se de mui as línguas po que nela são usados li es ne ezul a iniai an iniai p edika y ai (depik y ai), p onunciis i não só á ias pa es da língua (būdžiais, deli iais, skai a džiais, į a džiais, daik a a džiais, padili iais), mas e á ios linksninis ( a dininku, kilmininku, naudininku, galininku, įnagininku com a pala a ALL_62_63_make as.indd 151 2011.06.17 08:24:10 152 ac a Linguis ica Li huanica LXIILXIII ku e localininku) e cons uções VesLaVa ČiŽik-P okaŠeVa (daik a a dinėmis, p ielinksninėmis e como + 2. sin aksiniais depik y ais conside y inas apenas ais cons uções de obik a a dício ou adje i o com como, daik a a dis / būd a dis). ski ingai nuo anks esnių da bų, ku iuose daugiau a mažiau ap a as depik y ų žymėjimas, nus a y a, kad: 1. sin aksiniai (de inamieji) depik y ai, no s i e ai, be gali bū i įnagininko i ie ininko linksnių o mos (ž . sky ius 2.5, 2.6); que não signi icam compa ação; 3. de odos os links sin aksiniai depik y ai podem se exp essos em á ias pa es da língua (būd a džiais, pa icipi iais, skai a džiais, į a džiais, daik a a džiais; ê. 2 capí ulos e 1 abelę); 4. seman iniais depik y ais laiky inos ne ik daik a a dinės (įnagininko a kil- dependomu), mas ambém p ielinksninės kons ukcijos, ninkoagininkas a ininkas (nesude ido esque do com o p incipal p edica o a gumen u, pa a o qual ele é o ien ado) e di isões (ž . 3); 5. seman íneos depic y as mais equen emen e exp essiam-se i ik a o žiais e subdi iso es, algo menos i ik a o i i as e p elinksninėmis cons uções; pode 3 Len eLė. da ha monização da iklių e ga iklių linksniai e o ma da ha monização bū i iš eikš i i skai a džiais (ž . 3 sky ių i 2 len elę). ga iklio da ha monização ga iklio o ma linksnis kons ukcija nom. / gen. da . acc. ins . Loc. Padaly is De odo nom. gen. da . acc. ins . Loc. gen. ins . gen. acc. ins . + como daikkons- daik a . būd . / a . . P ielink. kons . da icio de ha monização aleg nis nom. 22 29 2 71 2 29 315 12 317 502 gen. 63 20 9 1 93 da . 72 2 2 6 82 acc. 18633 42 2 8 3283 ins . 20 6 26 Loc. 4 1 5 To al 315 63 72 186 47 41 55 71 9 6 42 6 1 4 37 12 321 991 135 41 36 ALL_62_63_make as.indd 152 2011.06.17 08:24:10