scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Klaidingas kai kurių tikrinių ir bendrinių žodžių (terminų) vartojimas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Klaidingas kai kurių tikrinių ir bendrinių žodžių (terminų) vartojimas

Author: Zigmas Zinkevičius
Year: 2015
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/915/1005
Įž algos Insigh s 253 /
ZIGMAS ZINKEVIČIUS
Acadêmico eme i o
Mokslinių y imų k yp ys: bal is ika, li uãs língua
his ó ia, dialek ologija, onomas ika.
VALIDINGAS KAI KURI
TICRINI E BENDRINI
PALAJES (TERMIN)
USAGIMIS
Apž algą começa emos a pa i his ó ico nomeamen o do nosso país na i o
Li uânia Didžioji Kunigaikš ija (Kunigaikš ys ė), ab e iada LDK, consumo, kuome
alamos sob e Mindaugo, Gedimino, Vy au o epochą, quando Li uânia ainda e a
comple amen e sa a ankiška d ža a, e não pa aldi ki ai es ado […] Polônia, como
acon eceu mais a de, especialmen e após Lublino união. Mindaugo e Vy au o
es ado on es chama-se ka alija (ka alys ė), e seus go e no ai ca alhos. Chama
aquele es ado kunigaikš ija ou kunigaikš ys e (cad e Didžiąja) é sua humilhação,
jun o e des iamen o da his ó ia. Mais equen emen e assim azem polkai (nem
his o iikai), p ocu ando mos a Li uânia bu us menka e em es ado, embo a ela
en ão con olasse didesnius plo os po Lenkiją iloginiamen e aquelas plo ai
nusid iekê desde a Bál ica a é o Ma Neg o. Pab ėž ina, que a Li uânia en ão e a
ainda comple amen e sa a ankiška, a ninguém nepa aldi. Os habi an es da Li uânia
de an igo chama am lie u iais. Da a e a nomeamen o lie u ininkai ou lie u (i)nykai,
que nou os empos omado aplica de Ry p ūsių okiečių go e nada pa e da
Li uânia a isquelhos Mažosios (P ūsų) habi an es da Li uânia e niniams lie u iams
nomea . Mas na nossa imp ensa pequenoslie u ios e de odos os li uanos nomes
mui as ezes con undem-se, e isso não de e ia se . Ambos os nomes suplak i ne alia.
Em ezoj lie u is às ezes dizem lie u ai is, a es a pala a dando-lhe uma
diminuybina signi icação com desp ezinimo a spal iu. Be gi lie u ai is do an igo
inha ou ookią e nino lie u io (e não cidadão do Li uânia) sūnaus signi icado.
Tokia signi icado es a pala a e p ecisa usa , e não da -lhe Lie u os p iešų
p asimany ą signi icação. O nomeamen o Aukš aičiai (Aukš ai ija no a pala a)
em mais um signi icado: umaip ele en an a kalbininkai (dialek ologai a oja
como a mės nomeamen o), ou a […] a cheologai. De ido a isso, sendo caso e
e i ando desen endimen o, p a a u indica , em qual signi icado o consumimos,
juolab que de isso depende es e nomeado pelo amanho da á ea. Ano emen e
es e nome inha isiog a iné signi icado e não es a a elacionado com a me ou e nologicas peculia idades das pessoas. Isso cla amen e
ZIGMAS ZINKEVIČIUS
Ac a Linguis ica Li huanica LXXII is o a pa i do go e nado da Li uânia
Vy au as o G ande de uma ca a ao impe ado Zigman ui, esc i o em 1420 m. 25 de
ma ço. Nessa ca a Vy au as a ibuiu a Aukš ai aukš u inę Li uânia (daí Vilniaus
augs umas) e a Žemaičiams žemu iną Li uânia (daí Ne ėžio basine). Fiziog a ine
signi icado nomes Aukš aičiai e Žemaičiai a ojo e Vokiečių o dino me aš ininkai,
que os aduziu em okiečių e la ynų língbas como aukš u inę (esenčią
aukš umoje) e žemu inę (žemumoje) pa e da Li uânia.
Nem Vy au as, nem Vokiečių o dino me aš ininkai Žemaičiais não podia chama do
a ual žemaičių a mės plo o lie u ių, po que en ão lá mo a a ku šiai. Pab ėž ina,
que Aukš aičiai, como e Žemaičiai, on es nos conside am aqueles mesmos
li au iais, šnekėjusiais a mesma lie u ių kalba. Sob e a di e ença linguís ica nas
on es de odo não ala-se. Ele en ão e a ainda ne yškus. Debo ina zemaiços
a mė su giu mais a de. Sua o igem decisi a signi icação inha ku šių
subs a os. Po ele não só žemaičių a mė mui o se a as ou de ou os a mės de
língua li uãs, mas e os p óp ios žemaičiai he da ão mui as ca ac e ís icas de
ca á e ca ac e ís icas cu šiams (a kaklumą e e c.). Aquelas ca ac e ís icas
ao longo do empo desen ol ia-se e a inou žemaiços dos ou os li uanos. Galop
isso os conduziu à sa a ankiško, di e en e dos li uanos, e noso pe cepção apa ações.
Po causa de udo isso pala as al as aičiai e baixaičiai p ecisa usa
addai amen e. A inal, no passado eles signi ica am não o que hoje lhes
chamamos. Isso não obs an e podemos engana uns aos ou os e nãocomunbados.
A mais impo an e, semp e engamos em con a, que o nome zemai is na a ual
á ea des a a mia é a neš inis.
Pa adinimo Zemaičiai (Žemai ija, como e Aukš ai ija, é uma no a pala a)
consumimen o complica ainda e o a o de que XVII a. zemaičių kalbos a du oi
chamado um de ha me o ašomųjų lie u ių kalbos a ian ų, a o as Žemaičių
yskupijos eliginėje aš ijoje. Eles não inham nada a e com a ualine zemaičių
a me e su gi am de aukš aičių a mės meio da Li uânia (Ne ėžio baseine) žemumų.
Tudo o que oi di o, o mou condições pa a su gi desiguodam da pala a zemai is
sup a imui, kėlė mui o dispu as e a é, como mencionada, conduzê a zemaičių
a a imo como uma sepa ada unidade é nica. Po an o es a pala a emos de usa
mui o cau elamen e, pa a não suplac a mos em uma ele no passado a o
di e en es al š aičių e žemaičių lingüinių iene ų.
Cuidadosamen e usokemos e e nonimą Aisčiai. Nãou imos expulsa de akias o
ac o de que Taci as es e nome chama a bal os gen į, pe enusiusią, como e
p ūsai, aka ų bal ams (kalbininkų e minas), cuja língua mui o sequėsi do
lie u ių kalbos e não pode se com ela s apa í el.
Mais a de a pala a aisčiai oi começado a usa odos os bál icos nomea
(Kazimie as Jaunius, Kazimie as Būga e k .). Isso, é uma expansão no a do signi icado des a pala a.
E oiso uso de algumas ik inių e comuns
pala as ( e minos) Įž algos Insigh s 255 /
Tudo isso p ecisa não deixa de olhos, quando essa pala a usamos. Da ou a
o ma his ó ica das es as bal as gen í a i icialmen e e
semącondicionalmen e pa a emos li au iais. O nome do k aš o Su alkija su giu
en ão, quando oi ins i uída Su alkų gube nija. Anksčiau al denominação não
hou e, embo a às ezes e oneamen e se ale sob e Su alkiją como mui o
elha denominação. Isso não p ecisa aze . Ta puka yja oi a o i a esc e e
e ala sob e su alkiečių a mę, ne a da ia início a língua comum dos li uanos.
Na e dade su alkiečių a mė nunca hou e. Li u ian bend inė (ypač ašomoji)
língua é pe kel a de Mažosios (P ūsų) Li uânia e adap ada Didžiosios Lie u os
po eikiams. Tão abalho ealizou lingüis as, p incipalmen e Jonas Jablonskis,
jus i icamen e chamado de pai da língua bend inês li uanas.
Be Su alkijos, ainda ap oximadamen e na mesma signi icação usado o nome
Sūdu a. Na e dade Sūdu a e a uma de aka ų bal ų (kalbininkų e minas)
genčių, pe enusiusių jo ingių genčių junginiui, aigi aos li au os bas an e
dis ima e ela não p ecisa com li au iais besąlingiamen e su apa i .
Aba iniai do elho Sūdu a k aš o habi an es chamam sūdu iais. Šį nome, ma y ,
eles he e da am de a o (senųjų) sūdu ios. Quan o os a uais sūdu ias sua
o igem são elacionadas com senąja Sūdu a, dispu ijamasi. Šiap ou assim, não
de e iam deles de odo su apa cia com ik aisiais (senaisiais) sūdu iais, que do
pon o de is a da língua inha bemokai di e i dos Li uãos. In elizmen e, mui as
ezes assim se az. Pie yčių Li uânia é dzūkų a mė. Nominima pasida y o do
a ika os dz a imo ao in és bend inês linguagem dž, aigi do dzūka imo. No
en an o dzūkaujama não só nes a a nima a ie, mas mui o mais amplamen e.
Anksčiau o am dis inguidos aka ų ( ik ieji) e y ų ( ilniškiai) dzūkai. No en an o
assim en endidos y ų dzūkai na e dade são não aka ų (caip ik ieji dzūkai), mas
y ų aukš aičiai ilniškiai, só um pouco (umeni mais, ou os menos) dzūkuojan ys.
Šiaip já os chamados y ų dzūkai mui o di e em dos e dadei os dzūkų, po an o
com eles não podem cons i ui a mesma a mės. Po es a azão oi ecusado
conside a dzūka imą a mės c i é io dis inguidoio. mas na imp ensa e em
chicamojadeja alação mui as ezes isso nãopaisoma, cada embo a quan o
dzūkuojan e pessoa é conside ado dzūku. Isso cons i ui con usão. En ão usando a
pala a dzūkas p ecisa se apdai iam. Nossos y inais kaimynai são bal a usiai. É
uma no a nação. Seno emen e (MindaugoVy au o epochoje) ais es ados ainda não
ha iam. Nomeadinimui comezią da ê senosios (Kije o) Rusios nome egional Bal oji
Rusia (ne Rússia, es e nome en ão ainda não usado).
Denomina ion Bal a usija (ish bal as + Россия, no Россия) oi mui o p o eguado
bolše ikams go e nando Li uânia, na u almen e, de ido Rússia impe ialis inių siekių.
P essos bal a usiai seu es ado chamam Bela us (do ‘Bal oji Rusia‘, não ‘Bal oji
Rusija). Aquele nome eles ago a já êm começado chamando e ussos. nós po ém, não
sei po quê, conside omés es abelecendê da denominação so ié ica Bal a usija (su
ZIGMAS ZINKEVIČIUS
256 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII klaidingo. Assim o namo-nos, como liaudis
pasaky ų, š en esni pa a papiežių. Temps se ia pensa , com o que es e
so ie ismo subs i ui e deixa de insul įinė seus izinhos, nãoildin i do nome
do seu país de Rússia.
Tolimesnių k aš ų, com os quais Li uânia não seuspei a, denominações ecebemos
não di e amen e, mas a a és kalbas- a pininkes. Būdingo exemplo čigonai. Ago a
obse ada endência a pala a čigonas keis i paços čigonų sa i a džiu omas.
Uni e so ina al a e semelhan e oi ão não pode ap o a -se, po que naquele caso
okiečius e íamos chamado doičiais, es us, segdami la iais, igauniais e . .
Ace ca is casos, de ido à ques ão, cla o, a uais sa i a džius podemos usa , mas
isso aze p eciso cau ela.
-Rusija!), his o icamen e Aqui oi discu ido apenas aqueles apelidos, os quais
e oneamen e usa a mui a gen e. Apa ecen es enganações de indi íduos
indi iduais deixadas nuošaly, po que suas impossí el mesmo su ankia , não alando
sob e sis emingą esg a amen o. Também nãoes a o p oblema de nomeamen o dos
habi an es do Vilniaus k aš o (Vilnijas), pois ela complexa e mui o poli izada. Isso é
ema de es udo sepa ado. O mesmo pasaki ina po causa da Rússia e Rusia, usų e usakalbių nomes de pessoas con iniojimo, pasi aikančių mesmo his o ikų alboje.
Į eik a 2015 m. maio 18 d.
ZIGMAS ZINKEVIČIUS
Jus iniškių 41-24, LT-05127 Vilnius, Li uânia
y [email protected]