S aipsniai / A icles 15
DIEGO ARDOINO
Uni e sidade de Vilna
As di eções de pesquisas acadêmicas: p ūsų língua, elhaji bal ų
i alų i lo ynų kalbų (is o inė) g ama ika, ilologija, kalbo y a,
aš ija, dialek ologija, eks ologija, kodikologija, paleog a ija,
compa iguamoji kalbo y a.
VADINAMOJO BAVAR
GEOGRAFO BRUZI IR PRŪSAI
The So-Called Ba a ian Geog aphe s B uzi
and Old P ussians
ANOTACIA
Na li e a u a acadêmica di undusi opinião que p ūsų e nonimas p imei a ez apa eceu B uzi
o ma cu ame la ynų kalba pa ašy ame eks e, esančiame IX amžiaus man aš yje, que
adicionalmen e a ibuído ao chamado ba a ų geog a u. K uopš us kodikologinis e
paleog a inis manusc ício es udo indica que o ex o pa a manusc ípio oi incluído
neabejo inai mais a de, e de alhos ilologico seu exame pe mi e o e ece no a hipó ese
sob e a egioná, no qual B uzi oi es abelecu ado.
ESMINIAI VOODŽIAI: ba a ų geog a as, B uzi, p ūsai, Desc ip io ci i a um e egionum,
bal ų ilologija.
ANNOTATION
I is a widesp ead opinion in li e a u e ha he e hnonym P ussians is i s encoun e ed as he
o m B uzi in a sho La in ex kep in a manusc ip da ing back o he 9 h cen u y and
adi ionally a ibu ed o he so-called Ba a ian Geog aphe . Um accu a e codicological and
palaeog aphical s udy o he manusc ip shows ha he ex was de ini ely inse ed a a
la e da e and i s ho ough philological examina ion allows us o p opose a new hypo hesis on
he egion in which he B uzi se led. KEYWORDS: Ba a ian Geog aphe , B uzi, Old P ussians,
Desc ip io ci i a um e egionum, Bal ic philology.
DIEGO ARDOINO
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
Na especializada li e a u a de ilologia bal as chamado-se geóg a o ba a os
žinomas isų pi ma dėl o, kad manoma, jog jis už iksa o pi mąjį šiandien ži-
nomą p ūsus in oduzi an e e nonimą, desc ibindo desde XIII a. on es
consis en emen e P ūsija chamado da egião habi an es. Aqui o que sob e
isso esc e em alguns impo an es pesquisado es: 1) Pi mo eiz p ūšu ā ds
(B uzi) e lasāms â sauk ā Ba a iešu ģeog a a aks os 9. gadsim enī (Ska .
Ło mjaņska S udja nad pocz. społ. i pańs wa li . I 47 un II 151.) (Endzelīns 1945:
39). 2) P ūsai sob esse nome p imei a ez minimi no século IX: soiname do Ba a ų
Geog a o B uzi P ūsai. Mais a de (apie m. 965) p ūsus nome Bu ūs mini
Espanha iau ojas Ib ahim-ibn-Jokūbas (Mažiulis 1966: 1314). 3) F om he 9 h
cen u y he name P ussian eplaces he name Aes ian las men ioned by
Wul s an (and pe haps ans e ed o he Es onians). The name B uzi
ˈP ussiansˈ is men ioned by he Ba a ian geog aphe o he i s ime in he
middle o he nin h cen u y (Schmals ieg 1976: 3). 4) Ba a ų geog a o šiau inio
Dunejaus k aš o mies ų bei s ičių ap ašyme en e mui os ou os nomes é
mencionado e o nome B uzi. [...] Es a é a p imei a conhecida menção do nome
p ūsų (IX a.) (Kabelka 1982: 40). 5) Vie oj aisčių desde IX a. aqueles mesmos
aka iniams bal os nomeados em his o icos on es emkilha p ūsų nome. Ele é
mencionado pela p imei a ez IX a. chamado do Ba a ų geog a o (B uzi)
(Zinke ičius 1984: 279).
6) oboznanie nosi elys P.ya. ko nem *p ūso meçado pela p imei a
IX . B uzi (Баварский Географ), . e. em aquele mesmo século, quando úl imo-
ний раз население этик мест названо «айстиями» (Вулфстан), ср.
Aes ii pela p imei a u Taci a (Topo o 2006: 50). 7) P ūsų nome ( o ma B uzi)
p imei a ez mencionado IX a. ad. Ba a ų Geog a o esc i os (LKE 2008: 439). 8)
The name o he P ussians is i s encoun e ed as he o m B uzi in he 9 h
cen u y in The Ba a ian Geog aphe (Zak zewski 1917), and as he o m Bu ūs
( oughly in he yea 965) in he A abic wo ks by Ib āhīm ibn Jaķūb (Kowalski p.
147) (Dini 2014: 327). 9) A gumen ando ele1 chamou a a enção pa a as mais
an igas ixsações de on es his ó icas des e gen inômio, con endo aízes no
início b-: Ba a ų Geog a o (IX a.) B uzi (Ka aliūnas 2015: 232). 1 Scil. Leszekas
Bedna czukas, z . Bedna czuk 1982: 4966.
S aipsniai / A icles 17
Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai
Todos os ci ados cien is as2 en a izam dois a os, conside ados de
ce eza conhecidos, con iá eis e não-dubejo inos:
• e nonimas B uzi p imei a ez mencionado no século IX;
• isso é a p imei a a é šiol conhecida e nonimo p ūsai iksação.
Assim ba a ų geog a o es emunho é essencialmen e impo an e po dois a o es:
• po causa o malaus e nonimo B uzi (už iksuo o ba a ų geog a o) e mais
no ojo p ūsai (gausiai ixado a pa i XIII c.) semelhança, que mui os
es udiosos incen i a am a iden i ica B uzi com p ūsi;
• de ido à an iguidade a ibuída à ixação (IX a.). Se ao chamado geóg a o
ba a ų a ibuído o ex o osse, digamos, XIII a., ele não se ia ão
impo an e, pois XIII a. em mul ididade ou as on es menção an o
e nonimas p ūsai, an o cho onimas P ūsija.
De e ia, oda ia, ajus a -se alguns (aki aizdžius) assun os. Como acabamos de
e , mencionadas publicações a i mam que e nonimas B uzi p imei a ez
mencionado no IX século. Na e dade, mais p eciso se ia dize que o documen o,
no qual зафиксирована форма B uzi, da a-se do século IX. E ainda mais
p ecisamen e o documen o, no qual зафиксирована форма B uzi, обычно
датируется IX веком и было написано неизвестного автория, договорни называемому баварским географифу.
Ago a se ia possí el pe gun a :
• sob e que base a i ma-se que o documen o em que icha a o ma B uzi é
da o ino do século IX?
Também:
• emos absolu a ce eza de que e nonimą B uzi pode se iden i icado com as mesmas gen es,
que desde o século XIII. in a a am-se p ūsų e nonimu? Es as são pe gun as às quais é di ícil (ou
impossí el) esponde com base apenas a conside ações de na u eza linguís ica. Pa a en a
adequadamen e a es as pe gun as, há só uma manei a: ilologinė (aquela é k i iška)
o iginalalaus documen o, no qual insc i o e nonimas B uzi, analizė. Vendo o e mo ilologinė
analizė, enho em men e c í ica documen ação analisando po meio de ilologia o necidos
ins umen os: paleog a iją, kodikologiją, eks ologiją, em ou a pala a, ekdo iką. Es udando
mais ou menos pa ienena, isoliuo o glosá ou es emunijimen o, lingüis as ge almen e endem de
imedia o (e ge almen e somen e apenas) seiconcen a em in es igações de e imológico
compa a i o, e po isso mui as ezes não inclui ou o ipo de conside as ymų. Assim acon eceu
e com e nonim B uzi. 2 E no mais ecen e manualís ica p ús ica ap esen am ais mesmas
a i mações: Nuo IX a. on es es emunham e p ūsų nome (plg. Ba a ų Geog a o B uzi IX a.,
Ib ahim-ibn-Jokūbo Bu ūs X a., Adomo B ėmeniečio P uzzi XI a., Nes o o me a Проščiouсы XIXII a.
e k .) (Rinke ičius
2015: 14).
DIEGO ARDOINO
18 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
Como puikiai indica Simas Ka aliūnas (Ka aliūnas 2015: 226237), ilólogos bal os,
y inėję ba a ų geog a o liudijimą, nepasi a gino e i ica o documen o da as e
B uzi ~ p ūsai o ma de iden i icação undamen ado, seconcen ando
p incipalmen e em e imológica e linguís ica B uzi análise. No en an o, em ais
casos como conside ado, pelo menos inicialmen e, de e ia desis i -se da
pa auklum da análise e imológica e, ją ejei ando, documen o, no qual es á
ce o a ado a pala a, oma minuopščiai i i ilologiniu, codikologiniu e
paleog aphiniu pon o de is a.
Toks modus ope andi assegu a iam mais sólida base de u u as pesquisas de
na u eza linguís ica e ajuda iam a e i a imp ecisa (ou ainda pio
comple amen e não undados) in o mação de disseminação. Cudiando de uma
publicação pa a ou a, al in o mação o na-se descon olada e depois de
algumas ci a imen os acei a ou cou como jus a, assim azendo didelha
dano a a uais conquis as cien í icas e u u as pesquisas.
Ago a passemos ao documen o a ibuí el ao geóg a o ba a ų desc ição.
E nonimas B uzi é mencionado em um cu o (de duas páginas) documen o,
que é conhecido como:
Desc ip io ci i a um e egionum ad sep en ionalem plagam danubii (i. y.
Šiau inės Dunojaus pusės i o ių i k aš ų описание) (ž . ig. 1).
1 PAV. Documen o incipi .
Is o é umpo documen o incipi ( . i. p imei as pala as, mais a de apê odo documen o
í ulo), cujo desconhecido au o es em 1796 m. lenkų esc i o Janas Po ockis chamou
ba a ų geog a u3, po que o ex o oi a as ado em Miunchene, Ba a ijoje, na
Ba a ische S aa sbiblio hek (Baye ische S aa sbiblio hek), ais empos conhecida como
Biblio heca Regia Biblio eca Monacensis. Desc ip io ci i a um e egionum é Codex unicus
(i. i. o único des e documen o sob e i e és bem conhecido egzemplio ius), em 1772 .
ancūzico his o iado e d ama u go Louis-Gab ielio Bua Du-Nançay descob iu
pe gamen ino de á ias geome ia e as onomia esc i os olian o (saugomo
S aa sbiblio hek München, 560 Clm ci u) nos úl imos dois olhos (149 e 150 ). 3 Sob e
ba a ų geog a ą e . Zak zewski 1917; Von Kel sch 1886: 505560; F i ze 1952: 326341; Billig
1995: 2767; Rossignol 2011: 305316.
A igos A icles 19 2 PAV. / Desc ip io ci i a um e
Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai
egionum 149 página.
DIEGO ARDOINO
20 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
3 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 150 página.
A igos A icles 21 /
Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai
No códice pode dis ingui -se qua o di e en es idades codikologinas unidades, que o
amoso paleóg a o Be nha das Bischo as4 a ibuiu ao IX a. pabaigai (úl imos du) e ao XI
a. (p imuosius du). Desc ip io ci i a um e egionum neabejo inai é apêndice mais a de,
da oo ino X séziumi (ou pouco mais a de), que, Bischo o5 achoim, записала из
югозапариных Германии киęs pe ašinė ojas. Desc ip io ci i a um e egionum (ž . 2 e
3 ig.) umpas6 e em mui os aspec os p oblemá ico documen o7 é cinquen a oi o
nações de nações, es abelecidas no no es e da egião do Danúgio, lis a, o nês ganu
impo an e p incipalmen e es udinė ojams da his ó ia sla as de ido à sua an iguidade.
À maio ia dos e nonimais ge almen e es á indicada a co esponden e quan idade
ci i a es (ci i as e mą p o a elmen e de e ia en ende como indicando o alo es, e
não cidades ou e i ó ios s i is), e às ezes dada e in o mação adicional.
Desc ip io ci i a um e egionum ca ac e iza-se de uma cla a es u u a de duas
pa es. Po incipi lis am-se 13 nações de, en ão inse em-se du pa ikslinimas: Is e
sun egiones, que e minan in inibus nos is (ž . 4 ig.) Is i sun , qui iux a
his o um ines esiden (ž . 5 ig.). 4 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 149
página, 1516 linhas. 5 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 149 página, 16 linhas.
Toliau a dijama a é o inal documen o, concluindo simplesmen e, ex ab up o,
cinquecen os aš un ąja au a (Golensizi ci i a es V), nep idedan nenhuma
in o mação adicional ou explici . Mui asidade na segunda pa e lis adas das nações
não há 4 Ž . Bischo 1981: 187211; Bischo 2004: 221222.
5
Bischo 1960: 262, 3 izn.
6 Desc ip io suda o 26 eilu ės 149 puslapyje i 12 eilučių 150 puslapyje. B uzi e nonimas už ik-
suo ado 150 página 56 linhas.
7 F anzas B unhölzas (1996: 502503) lhe não p es a nenhuma impo ância li e á ia.
DIEGO ARDOINO
22 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV conhecidas de nenhum ou o luga u e mui as
ezes di ícil (ou comple amen e impossí el) de e mina , de qual nação se ala.
Pe o de algumas dessas nações ci i a es quan idade não nu odomas, e pe o de
ou as sua quan idade milžiniška, às ezes ap esen ando e spėjamojo na u eza
conhecimen os. Po causa dessa nenuosclidade oi di o, que a segunda Desc ip io
ci i a um e egionum pa e o iginalmen e e a um sepa ado ex o de ou o
au o us. Desp endendo-se da possí el hipó ese de á ias edações, pode-se
a i ma que isso, como dispos o a segunda pa e do ex o, mui as ezes aiu uma
ce a esc i u ioso (ou possí el on e, pela qual ele u iliza a) nãoexac i ude. Além
disso, pa ece que ge almen e as nações a dijam não segundo ade imą
e i o ialino exsidês amen o, po an o mui o iscinga conside á-las (no s e
após ixliais) geog á icos pon os de e e ência. Falla a sem ala sob e o
documen o e mul idão nele exis en es de neaiškumų ( isão p imei a elacionados
com documen os on es e p opósi os), gos a ia de oca a enção em e nonimą
B uzi, que, como não ez epe ido, já mui os milha es de anos li e a u a de ilologia
bal as e sla as é conside ado hoje a mais an iga conhecida e nonimo p ūsai
iksacija. Desc ip io ci i a um e egionum eks e B uzi é in a eš un oji minima nau a (ž . 6 ig.):
B uzi · plus ē undiq· quādeenisa ad henū· . y. B uzi plus es undique quam de enisa
ad henum. 6 PAV. Desc ip io ci i a um e egionum 150 página, 56 linhas. Com
base em odos os po os ba a os mencionados ap ašais, pode-se aduzi , mais
p ecisamen e in e p e a , comen á io sob e B uzi e nonimą assim: a egião, no
qual i e B uzi, é isapúliamen e maio do que a egião, ply in į do Enso a é Reno.
Mais uma ez de an emão en a izando, que odas as le an adas com es e ema
elacionadas hipó ese po causa de dados e p o as al as em qualque caso de e
se conside adas (mais ou mais undamen adas) spėjimais, baseando-se acabou
de o necido a ian e de adução, con inua en a ei en ende (i. i.
in e p e e e) o eiginho do geóg a o ba a os sob e B uzi.
Kad a pala a henum indicodo Reino upę (la ynų k. Rhenus; okiečių k. Rhein),
pa ece neabejo ina. Já que Reinas é um io, é p o á el que e a pala a enisa
pudesse nomea um io, eže ą, mon anha ou ou a signi ica i a e acilmen e
iden i icada elemen o da paisagemj.
A igos A icles 23 /
Vadinamojo ba a ų geog a o B uzi i p ūsai
Iš ik ųjų enisa galima gana į ikinamai susie i su daba ine Enso upe (Enns
okiečių k.), suliniu in aco do Danube, que ap oximadamen e 250 km eka
e i ó io da Áus ia (ž . Fig. 7).
7 PAV. Região, espalhando-se do Reino a é Enso. Enns nome do io la ynų
língua зафиксирован по-разному: Anasus, Anisus, Anesus (Fo cellini 1828:
960); Anesus, Enesus, Enasa, Anasus, Enesis, Anisus, Anisa (G aesse 1909: 17).
Desc ip io ci i a um e egionum G aesse 1909: 17 Fo cellini 1828: 960
Enisa Anasus Anasus
Anesus Anesus
Anisus Anisus
Anisa
Enasa
Enesis
Enesus
Ticlaus co espondência a é ago a ainda não achada, po ém a di e ença oné ica
en e o nome ba a ão geóg a o cap ado enisa e em ou as on es exis en es das
a ian es Anisa, Enasa é ão su il, que lemb ando g a ines medie ais aš ininkų
a iações (ou os nomes de línguas, cujos sons p onuncia La inos