S aipsniai / A icles 11
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
Ins i u e o he Li huanian Language
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-7781-7236 Campos de
pesquisa: geolinguís ica, dialec ologia bál ica, acen ologia
sinc ônica e diac ônica, mo ologia, his ó ia da língua, his ó ia
da linguís ica li uana.
DOI: h ps://doi.o g/10.35321-01all82
No as Tendências em LITUANO
DIALECTOLOGY: MULTIMODAL
RESEARCH MODEL
Naujos šiuolaikinės lie u ių dialek ologijos
k yp ys: mul imodalusis y imų modelis
Ano ação
A endência mode na da dialec ologia econhece a mudança e a i alidade dos diale os
adicionais. O objec i o des e es udo é ap esen a um no o modelo de in es igação
dialec al pa a as a iações linguís icas mode nas u ilizado pelos in es igado es do Cen o
de Geolinguís ica do Ins i u o da Língua Li uana no con ex o da linguagem adicional e con empo ânea (mul idimensional).
Dialec ologia li uana.
Pala as-cha e: dialec ologia li uana, diale o adicional, no as
a ian es dialec ais, ede sociocul u al, paisagem linguís ica, mapa
men al, modelo de in es igação mul imodal.
ANOTACIJA Šiuolaikinė dialek ologija p ipažįs a adicinių a mių kai ą i jų gy ybingumą.
Es e obje i o […] supažindin i su mode naikiniu adicinių a mių i naujųjų a minių da inių
y imo modeliu, ku į aiko Lie u ių kalbos ins i u o Geoling is ikos cen o y ėjai adicinių
i šiuolaikinės (mul imodaliosios) dialek ologijos kon eks e. ESMINIAI ŽODŽIAI: dialec ologia
li uana, adicional a mė, naujasis a minis a ian as, sociokul ū iniai inklai, kalbinis
k aš o aizdis, men alinis žemėlapis, mul imodalusis y imo modelis.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
In odução
Uma análise sis emá ica dos diale os li uanos des aca aspec os pe manen es de
Li huanian dialec ology h oughou all pe iods o i s de elopmen , i.e.: 1) he
sp ead o egional language a ie y, in o he wo ds – he e i o ial aspec ; 2) i s
dis inção en e ou as a iedades linguís icas ou ma cado; 3) a ologia das
be ween language ( egional) a ie y, and w i en, e e ed o as s anda d in he
20 h cen u y, language, i.e., s anda disa ion (Mikulėnienė 2018: 20).
Whils ying o obse e he main esea ch di ec ions o Li huanian dialec-
elações em ge al, an o os aspec os sinc ónicos como os diac ónicos de em se
idos em con a. No en an o, a dialec ologia semp e oi uma disciplina
essencialmen e diac ônica. Os dados p imei o, as eo ias depois (K e zschma ,
Schneide 1996: 14) […] es e é o lema da disciplina. No en an o, a ida es á mudando. Se não amos ica pa a ás
ime, ou dialec ology mus also change.
O objec i o des e es udo é ap esen a um no o modelo de in es igação dialec ológica u ilizado po
he esea che s o he Cen e o Geolinguis ics in he Ins i u e o he Li huanian
Língua.
Pa a a ingi es e objec i o, o am ixados os seguin es objec i os: 1) discu i
sis ema icamen e a dis in i idade das a ian es dialec á ias li uanas
ology; 2) o p esen a model o he s udy o mode n dialec s and new dialec al
adicionais e con empo âneas; 3) desc e e as capacidades ope acionais des e
modelo. A me odologia de pesquisa baseia-se em pesquisas con empo âneas em
linguis ics and is buil upon he s udies o social ne wo k heo y, mode n ends
o linguis ic landscape and pe cep ual dialec ology mainly in Japan (Inoue 1993;
1997; 1998; 1999; 2012), he Ne he lands (Taeldeman 2005; Goeman 2000;
Hee inga, Hinskens 2014), Ge many (Aue 2018; Aue , Hinskens 1996), he
Uni ed S a es o Ame ica (K e zschma , Schneide 1996; Labo 1972; P es on
(socio)geo2018), Canadá e G ã-B e anha (Chambe s 1980; Chambe s, T udgill 2004).
1. BRUTA REVISÃO DO DIALÉCTO LITUANO
HISTÓRIA da Pesquisa
Dois p incipais g upos de diale os - samogí ico (ou zemaí ico) e aux aí ico - o am
iden i icados po Augus Schleiche (1856; 18561) e 20 anos depois po F ied ich -
Ku scha (Ku scha 1876; Ku šai is 1876). Schleiche ’s Li huanian G amma has
amed he Li huanian language a ound he wo ld as Li huanian has bes p e-
se i am as ca ac e ís icas p ó-indo-eu opeias mais impo an es. O século XIX nos
deu o p imei o mapa da á ea da língua li uana, o p imei o ques ioná io, a p imei a
S aipsniai / A icles 13
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
classi icação de diale os po An anas Ba anauskas e as p imei as desc ições de
lec s by Kazimie as Jaunius (Mikulėnienė 2018: 142–156). A he end o he
19 h cen u y, Li huania as well as o he Eu opean coun ies adop ed he adi-
dia ização da dialec ologia alemã e da me odologia neog ammá ia. As ca ac e ís icas
oné icas e onológicas do diale o êm sido as ca ac e ís icas mais impo an es do
classi ying and mapping Li huanian dialec s since he 19 h cen u y (Mikulėnienė
2018: 140–141).
No início do século XX, o pe íodo p é-geolinguís ico a dio oi a Li uânia. O
ma ked wi h he beginning o linguis ic geog aphy (o wo d geog aphy) in
obje i o p incipal desses es udos e a cole a di e en es o mas e ades em
wo ds o he comp ehensi e dic iona y o he Li huanian language (Lie u ių
kalbos žodynas (LKŽ, ol. 1-20), which was being w i en o 100 yea s om
1902 ill 2002). Howe e , he main eason o emphasize he Ge man in luence
was P o . Ju gis Ge ulis (Geo g Ge ullis) who communica ed his ideas h ough
books and eaching (Ge ullis 1930; Ge ullis, S ang’as 1933). The nex wo dec-
meados do século XX (1930-1944) o am a idade de ou o pa a o ques ioná io de
Li huanian geolinguis ics. I was ma ked by P o . An anas Salys (who inished
g adua e s udies in Ge many) and his wo ks: scien i ic dialec al classi ica ion,
geog a ia de pala as e o p imei o mapa de ede da Li uânia (Salys; 1935; 1946; 1933;
1985; 1992), eja mais (Mikulėnienė 2013). No inal da Segunda Gue a Mundial, Salys e
Du ing he pe iod o So ie occupa ion a phase o scien i ic dialec ology
was ma ked wi h he classi ica ion and mapping o dialec s once again. A he
ou os linguis as amosos emig a am da Li uânia, mas deixa am alguns
discípulos, que en a am con inua a endência dialec ológica na linguís ica
li uana. No os ques ioná ios e a las dialec ais apa ece am no inal dos anos
sessen a. No o al, 3 olumes com 376 mapas do A las da Li uânia
Language (a segui e e ido como ALL, Lie u ių kalbos a las (LKA) 13, 19771991)
o am publicados cob indo mais de 750 edições di e en es (Mo kūnas 1977: 11, 1980:
46). A dialec ologia compa ada his ó ica oi expandida pelo P o . Zigmas Zinke ičius
(1966; 19961; 2002; 2004; 2006; e c.). Os es udos oné icos e onológicos dialec ais
o am desen ol idos pelo p o esso Aleksas Gi denis e seus alunos de
pós-g aduação. Du an e as úl imas décadas do século XX, os discípulos de Gi denis
explo a am odos os diale os li uanos e quase odos os subdiale os usando os
mé odos de oné ica expe imen al e onologia es u u al (Gi denis 1981;
2000[…]2001; 2003; 2014; Mikulėnienė 2016). Embo a mui o abalho impo an e enha
sido ei o, a ideologia so ié ica ambém colocou sua linguagem como ins umen o),
ma k: he open-ended model ( esea che – esea ch objec – esea ch ins umen )
was educed o a closed ype model (na i e esea che – na i e dialec – na i e
eja mais (Mikulėnienė 2018: 252). A igos e ou as ob as i e am pouca
opo unidade de se em publicados no ex e io . Du an e o pe íodo so ié ico
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII des inado a compo li os didá icos e
and la e , g ea ca e was aken o publish dialec al sou ces: linguis s we e mo i-
dicioná ios1. O úl imo es ágio da dialec ologia e da geolinguís ica li uanas começou
no início do século XXI. Os dialec ólogos explo a am odo o e i ó io da Li uânia
(um o al de 735 luga es como pon os da ede ALL) e ixa am odas as possí eis
a iações linguís icas que são usadas lá2. Pa a a ingi es e objec i o, o am
ixados os seguin es objec i os: 1) ecolhe e ap esen a no o ma e ial sob e os
diale os li uanos cen ais e pe i é icos; 2) especi ica ou eajus a os limi es das
á eas de diale o e subdiale o li uano; 3) ecolhe os dados sociolinguís icos mais
impo an es de oda a á ea de língua li uana e ealiza uma análise inicial deles. O
ma e ial cole ado du an e es e p oje o o nou-se obje o de pesquisa dialec al
mode na.
Os linguis as encon a am não apenas diale os e subdiale os adicionais, mas
iden i ica am no as o mações dialec ais […] 5 egiolec os e a zona do li uano
pad ão (que es á no cen o da Li uânia, em o no da an iga capi al empo á ia
Kaunas pa a o pe íodo en e a P imei a Gue a Mundial e a Segunda Gue a
Mundial), eja mais Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 257[…]262; Ge žo ai ė, Mikulėnienė
2014). Eles no a am á ios casos de p ocessamen o po mudança que su gi am em
a iações da língua li uana na i a sob a in luência de p ocessos de con e gência e
di e gência: 1) en e a ian es dialec ais e a língua pad ão, 2) en e as p óp ias
and na i e Polish, La ian, Bela usian o Russian a ia ions and 3) be ween
a ian es li uanas na i as e li uanas dialec ais (Mikulėnienė, Ru kowska 2013;
Ge žo ai ė, Meiliūnai ė (em inglês)
2. E olução
Dialec ologia adicional
Duas di eções - a dialec ologia adicional (conse ado a) e a no a (dinâmica ou p og essis a) - e am
mais dis inguí eis no início do século XXI e ambas coexis iam desde o inal do século XX. 1 A é ago a
o am publicados 15 dicioná ios de diale os, que são ligei amen e di e en es, ep esen ando apenas
um diale o ou á ios diale os izinhos. Fo am p epa ados mais de 20 olumes de ex os em diale o.
Duas sé ies o am publicadas a é ago a: […]Ta mės mokyklai[…] (Dialec os pa a a Escola) e […]Ta mių
eks ynas[…] (Lib os de ex o dialec al). Todos os olumes são acompanhados de discos compac os. 2
O p ojec o in i ulado In es igação Geolinguís ica Mode na na Li uânia: Op imização de Pon os de
Rede e Disseminação In e ac i a de In o mações (p oje o n.o VP1-3.1-ŠMM- 07-K-01-028) oi ealizado
pelo Ins i u o da Língua Li uana em 2010-2013. Mais in o mações es ão disponí eis em h p:
www. a mes.l /images/Veikla/SANTRAUKA_0112.pd ; Ve ambém (Mikulėnienė, Meiliūnai ė 2014).
S aipsniai A igo 15.o
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
A dialec ologia adicional ap esen a uma imagem es á ica de um diale o: as
zonas cen al e pe i é ica podem se sepa adas (Mo kūnas 1993: 4[…]7); o sis ema
onológico echado do (sub)diale o pode se econhecido; A análise a omís ica,
baseada no desc i i ismo, a o ecia mé odos quali a i os e es a a o ien ada
pa a o passado (Chambe s 1980: 47 […] 65; Labo 1972: 268, e c.). Is o le ou à escolha
dos c i é ios NORM (não mó el, elho, u al, masculino) e limi ou-se à u ilização de
es es de diagnós ico, ou seja, à acumulação de ma e ial (Chambe s, T udgill
2004: 28; Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 32).
E iden emen e, no século XX, os pesquisado es não econhece am a mudança de
diale o, de modo que p esumi am que as a ian es adicionais de diale o es a am
mo as. Os limi es do diale o e am es á icos e imu á eis (Aliūkai ė, Mikulėnienė
2014: 33). A endência con empo ânea (ou p og essis a) da dialec ologia p opõe
ou a opo unidade - econhecendo a mudança e a i alidade dos diale os
adicionais (T udgill 1983: 87). Os diale os es ão a ans o ma -se; Como esul ado,
no as a ian es podem su gi de diale os adicionais - geole os, diale os egionais
(ou egiole os) e a é mesmo a iedades pad ão egionais (Aue , Hinskens 1996: 7, 11; Taeldeman 2005:
233248), e Figu a 1.
Figu a 1. Modelo mul idimensional de camadas de dialec ismo (Aue , Hinskens, 1996:
7, 11) É impo an e des aca que nem odas as no as o mações dialec ais es ão
di e amen e elacionadas com a á ea à qual o diale o adicional oi a ibuído,
uma ez que é expos o em um con inuum ho izon al e e ical en e si e em
elação a uma língua comum (ou pad ão) po con e gência, di e gência ou ni elamen o.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Mos o he adi ional dialec ea u es a e e ained wi hin he geolec , leas o
na a ian e da no ma egional (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014:
37 […]45; Mikulėnienė 2019: 51 […]62).
A mudança de diale os adicionais ambém le a ao desapa ecimen o de
ca ac e ís icas diale al di e enciadas: os an igos sinais p imá ios podem
desapa ece no discu so de mui os in o man es, e na maio ia dos casos, as
ca ac e ís icas que não são pe cebidas pelos in o man es como diale al,
gene ally di icul o desc ibe in e ms o hei a ibu es because hey a e no
s able: a iable ma ke s mus be iden i ied in o al (Mikulėnienė 2019: 56–61).
Fo his eason, he e is a need o sociolinguis ic analysis o dialec ology –
in o he wo ds, i is impo an o ake in o accoun he sociolinguis ic pe spec-
pe manecem. Po conseguin e, po exemplo, os egiolec os são undamen ais pa a
os inqui idos: pa a a alia a sua idade, sexo, educação e pa a escla ece as suas
a i udes em elação ao uso do dialec o. Nes e caso, a pesquisa de diale os baseia-se
no abalho sociolingüís ico. Uma ez que o oco não es á apenas nos idosos locais,
mas ambém nos jo ens, não apenas nos homens, mas ambém nas mulhe es,
p e alece o c i é io YUMF (mulhe jo em, u bana e mó el) (Goeman 2000). Quan o
maio o núme o de pessoas en e is adas, mais p ecisos são os esul ados. Es a é
a azão pela qual p e alecem não apenas os mé odos quali a i os, mas ambém os
quan i a i os ou es a ís icos, e mais (Aliūkai ė, Mikulėnienė e al. 2017: 2426; Mikulėnienė, Čepai ienė e al. 2019: 6592).
Os dados linguís icos de á ias ge ações da população pe mi em p e e o u u o da
a ian e da língua local ou, pelo menos, p e e a di ecção da sua mudança. Os
dialec ólogos podem assim con ibui pa a as polí icas económicas e sociocul u ais
das egiões a a és dos esul ados da sua in es igação linguís ica. É desnecessá io
dize que essas endências não ep esen am necessa iamen e es ágios consis en es
de desen ol imen o dialec al no empo, mas sim classi icações de dialec os baseadas
em pon os de is a ideológicos e abo dagens me odológicas dos pesquisado es.
3. DIALÉCTO MULTIMODAL
RESEARCH MODEL
Como se pode e , a a i ude mudada em elação à a iabilidade dialec al ge a uma
pesquisa mui o mais de alhada e ab angen e. Po conseguin e, a imagem dinâmica
sociogeolingüís ica e mul idimensional da o mação dialec al é sug egions da
ges ed by he dialec ologis s o he Ins i u e o he Li huanian Language. This
model has been used in he esea ch o local languages and dialec s in di e en
Li uânia desde 2015, e Figu a 2.
S aipsniai / A icles 17
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
Figu a 2. Obje i os da dialec ologia egional no século XXI O modelo de a iação
linguís ica egional comp eende ês camadas: (1) o es udo sele i o dos dados
linguís icos dos diale os adicionais; (2) o es udo do ambien e linguís ico (ou
paisagem linguís ica) e das edes sociocul u ais de e são e o inqué i o de opinião
locali y; (3) he s udy o he a i ude o he subjec s owa ds he local language
pública. Cada ase da in es igação se á ago a
be discussed in mo e de ail.
3.1. Ní el 1 Pesquisa. O p imei o ní el é o es udo sele i o dos dados linguís icos
adicionais dos diale os. A análise sele i a dos dados dialec ais é escolhida; A
in es igação baseia-se em g a ações sono as e na equência de dialec os dis in i os.
phone ic ea u es is ixed.
Fo am ei as ma izes pa icula es en a izando a e i icação das
ca ac e ís icas - sua o ça (+), pe da (+/) ou ex inção (), e Figu a 3.
Fone-
ika
Punk-
o N .
ie,
uo
*ą, *ę
neki č.
galūn.
an,
en
ė, o
neki č.
galūn.
i, u y, ū
ne-
ki č.
ka-
mien.
Balsių
ilgu-
mo
sis e-
ma
ai, au,
ei
Ki čio
a i-
auki-
mas
Ki čio
nukė-
limas
* j,
*dj
le, lė Papil-
domas
a minis
požymis
513 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
+
+
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš .
512 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš .
530 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ie,uo a, e/a.,e.an, en e., o./ i, u i, ui., u. 2 ilg. ai, au, ei nė a nė a č, dž minkš .
529 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš .
511 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš .
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
18 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Fone-
ika
Punk-
o N .
ie,
uo
*ą, *ę
neki č.
galūn.
an,
en
ė, o
neki č.
galūn.
i, u y, ū
ne-
ki č.
ka-
mien.
Balsių
ilgu-
mo
sis e-
ma
ai, au,
ei
Ki čio
a i-
auki-
mas
Ki čio
nukė-
limas
* j,
*dj
le, lė Papil-
domas
a minis
požymis
492 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u/e, a i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš .
493 +
+
+
+
+
+
+
(+)
+
+
+
+
+
+
+
+
0
0
0
0
+
+
+
+
ou a, e/a, e.an, en i, u/e, a i, ui., u. 2 ilg. Ai, au, ei não é nenhum č, dž minkš . Figu a 3. Amos a
de ma iz de ca ac e ís icas (não) dialec ais (Aliūkai ė, Ja osla ienė, Meiliūnai ė,
Mikulėnienė 2014: 75)
Se uma ca ac e ís ica oné ica o egis ada no discu so de á ios ou pelo
menos um in o man e da ge ação sênio , ela de e se conside ada como
exis en e, mas é conside ada como desapa ecendo pelos dialec ólogos. No
en an o, a ca ac e ís ica egis ada na a ian e linguís ica local é a e ada
pela con e gência ho izon al (V […] o ça, […] pe da, 0 […] ex inção), e Figu a 4.
Figu a 4. Rele ância ho izon al das ca ac e ís icas dialec ais (c iada po D. M.)
Vale a pena en a iza a co elação en e a ele ância ho izon al das
ca ac e ís icas dialec ais e a ele ância e ical da idade dos en e is ados, e
Figu a 5.
Figu a 5. Rele ância e ical das ca ac e ís icas dialec ais (c iada po D. M.)
S aipsniai A igo 19.o
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
Na maio ia dos casos, os ep esen an es da ge ação mais elha e le em os
(sub)dialec os na i os de o ma mais conse ado a (com o o e g au de eado
u es), he middle gene a ion is mo e ese ed, bu he younges in o man s
dis in i o não necessa iamen e e le indo um g au de desapa ecimen o: eles dizem que
na i e dialec and hey do i . Younge esponden s use ei he he linguis ic code
gos am de usa o que man ém as ca ac e ís icas dialec ais ma cadas mais o es ou
o que possui as ca ac e ís icas sua es do diale o em mão (Aliūkai ė 2019: 74[…]76). No
en an o, a sua linguagem não é ão adicional, mas mais mode na (ou à moda) […] as
ca ac e ís icas p imá ias endem a desapa ece , enquan o as ca ac e ís icas
e ciá ias isí eis êm à en e e assumem o papel das ca ac e ís icas p incipais
(Mikulėnienė 2019: 56 […] 57), e Figu a 6. Figu a 6. Mudança e mudança de
ca ac e ís icas dialec ais (c iado po D. M.) Assim, há uma di e ença no á el na
linguagem des a ge ação de pessoas que i em na mesma á ea e êm educação
semelhan e: uma ca ac e ís ica p onunciada no discu so de uma pessoa pode ou não
epe i -se no discu so de ou a. O p incipal esul ado da mudança do diale o adicional
é que a ca ac e ís ica dialec al p imá ia se o na insípida ou e ciá ia.
Ca ac e ís icas e ciá ias que não são econhecidas pelos in o man es es ão se
o nando a base de no as o mações dialec ais. Nas p imei as décadas do século XXI,
quando se o ma am egiolec os e ou as o mações maio es, o e mo
ca ac e ís icas dialec ais na dialec ologia adicional es á sendo g adualmen e
subs i uído pelo ma cado dialec al co esponden e (Mikulėnienė 2019: 61), eja Figu a
7. Es es e mos não são sinônimos […] uma ca ac e ís ica dialec al é es á el, enquan o
um ma cado dialec al é um elemen o lu uan e de uma língua local. Além disso, é menos
ma cado onologicamen e.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
O modelo mul imodal expande o uso de mé odos dialec omé icos e análise
quan i a i a, eja mais (Mikulėnienė, Čepai ienė e al. 2019). Os mé odos
dialec omé icos e a análise quan i a i a eliminam a subje i idade do pesquisado , ou
seja, sua endência de a qui amen o e en a i as de "p ese a " a a ian e
in es igada da língua local, o que le a à c iação de um diale o pad onizado. Não se
de em "a as a " a ian es dialec ais pa a a classi icação adicional: a dis inção
en e ma e iais do século XX e do século XXI de e se cla a. Finalmen e, há a
necessidade de elimina o choque en e a obje i idade do pesquisado e o amo pelo
diale o na i o na pá ia. De aco do com Kaj Sy iänen, da Finlândia (ele usa o e mo
mo imen o enó ilo), pode-se dize que a dialec o ilia não é um mé odo cien í ico
pa a a dialec ologia con empo ânea (Sy iänen 2012: 7).
Conclusões
O desapa ecimen o de diale os adicionais não cons i ui a mo e de um diale o,
mas apenas sua mudança quando é is o em e mos de dialec ologia mul imodal
con empo ânea. Assim, pode-se i a a conclusão de que: 1. A me odologia
p opos a é adequada pa a o es udo de oda a Li uânia 2. O concei o mudado de
language a ea. Mul idimensional dialec ology makes i possible o c ea e new
models o language shi and de elopmen .
espaço e empo eduz não apenas a possibilidade de análise desc i i a e
a omís ica. Fo nece es udos holís icos das a ian es linguís icas locais.
3. A abo dagem da dialec ologia mul idinâmica e ela a condicionalidade da
classi icação dialec al.
4. Além disso, os es udos (socio)geolinguís icos de em sa is aze equisi os
especiais, u ilizando não apenas mé odos quali a i os, mas ambém
quan i a i os. 5. U ilizando es e modelo mul imodal, pode-se p e e o cu so
na u al do desen ol imen o de uma a iação linguís ica e sua mudança e
mudança em ace de mudanças econômicas, demog á icas ou de ou as ci cuns âncias.
Li e a u a e li e a u a
Aliūkai ė Dai a 2019: Objek y usis a miškumas: požymiai i e ė. […]
Respec us Philologicus 35(40), 63[…]91. Disponí el em: h ps:
www.zu nalai. u.l h ps: espec us-philologicus/a icle/ iew/12717/11397.
S aipsniai / A icles 27
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
Aliūkai ė Dai a, Ja osla ienė Ju gi a, Meiliūnai ė Viole a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Ta minių
duomenų analizės p incipai. Me odologia de desc ição de a minhos. […] XXI a. p adžios
lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai),
sud. Danguolė Mikulėnienė, Viole a Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 63[…]75. Aliūkai ė Dai a,
Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ica: ideologia, eo ia e mé odo. Os ad ogados
p incipais. […] XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling isoling is inis y imas (žemėlapiai i jų
inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), sud. Danguolė Mikulėnienė,
Viole a Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 29–47.
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 20141: Geolek ų i egiolek ų o -
ma imosi ypa umai Lie u oje. –XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling is inis i soci-
komen a ai), sul. Danguolė Mikulėnienė, Viole a
Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 257[…]262.
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2019: Pap as ojo kalbos bend uomenės na io
na a y as: ku i kodėl (su)ku iamas ie os a miškumas. Li uânia língua 13, [122].
P ieiga in e ne e: h pwww.lie u iukalba.l index.php://lie u iu-kalba/a icle/ iew
(291.214).
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė, Čepai ienė Agnė, Ge žo ai ė Lau a Kalbos 2017:
a ian iškumas i jo e inimas pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu: a ian ų i ie ų
aizdiniai, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Aue Pe e 2018: Mudança de diale os na
Eu opa: ni elamen o e con e gência. […] O Manual de Dialec ologia. P imei a edição, ed. po
Cha les Bobe g, John Ne bonne, Dominic Wa . Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, Inc., 159[…]176.
Aue Pe e , Hinskens F ans 1996: A con e gência e di e gência dos diale os na Eu opa. No os e
não ão no os desen ol imen os na á ea an iga. […] Sociolinguís ica, Volume
Décima edição, núme o 1.
Jack Chambe s K. 1980: Geolinguís ica de uma eg a a iá el. […] T abalho em To on o
T abalhos em Linguís ica 1, 47[…]65.
Chambe s Jack K., T udgill Pe e 2004: Dialec ology. Second Edi ion,
Camb idge: Edição da Uni e sidade de Camb idge.
Čepai ienė Agnė 2016: Tinclai sociocul u á ios dos aukš aičių kauniškių e y ų
aukš aičių pane ėžiškių. Taikomoji kalbo y a 8, 136 e 159. P ieiga in e ne e:
komojikalbo y a.l /ojs/index.php/ aikomoji-kalbo y a/a icle/ iew/95/86.
Čepai ienė Agnė 2018: XXI a. p adžios aukš aičių pa a mių kai a: g e inamasis geo-
h ps:// ailing is inis aspek as. Dak a o dise acija, Vilnius: Ins i u os de língua Li uânia.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Ge ullis Geo g 1930: Li auische Dialek s udien on Geo g Ge ullis, Leipzig: Ma ke
& Pe e s. (em inglês)
Ge ullis Geo g, S angas Ch is ian 1933: Lie u ių ž ejų a mė P ūsuose, su ašė J.
Ge ullis i Ch . S angas, po a o . Se ija Lie u ių kalbos a mės, sąs. 1, Kaunas:
Spindulio b- ės spaus u ė.
Ge žo ai ė Lau a, Meiliūnai ė Viole a 2014: Ki ų kalbų ie iniai a ian-
na Li uânia: žemėlapis i komen a ai. […] XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling isViole a
inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), sud. Danguolė Mikulėnienė,
Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, XIV žemėlapis i komen a as (įklija). Ge žo ai ė Lau a,
Mikulėnienė Danguolė 2014: Geolek ų i egiolek ų o ma imasis Lie u oje: žemėlapis i
komen a ai. […] XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling isViole a Meiliūnai ė, Vilnius:
inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), sud. Danguolė Mikulėnienė,
B iedis, XIII žemėlapis i komen a as (įklija). Gi denis Aleksas 1981: Fonologija, Vilnius:
Mokslas.
Gi denis Aleksas 2000–2001: Kalbo y os da bai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
Gi denis Aleksas 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Gi denis Aleksas 2014: Theo e ical Founda ions o Li huanian Phonology, Vilnius:
O Eug imas.
Toneman 2000: Naas NORMS ook MYSFS in he e ande ende dialec landschap en he
egiolec , Taal en ong al [De Toekoms an de Va ia ielinguïs iek. Bundel a ikelen
aangeboden aan Jo Daan bij gelegenheid an haa negen igs e e jaa dag], eds. Hans Bennis,
Hugo Ryckeboe , Jan S oop, Ames e dão: MI, 87 […] 100. e Análise de Regis os: Va iação
Hee inga Wilbe , Hinskens F ans 2014, Con e gence be ween dialec a ie-
ies and dialec g oups in he Du ch language a ea, – Agg ega ing Dialec ology, Typology,
Linguís ica no Tex o e na Fala, eds. Benedik Szm ecsanyi, Be nha d Wälchli, No a Io que:
Wal e de G uy e , 26[…]52, 452[…]453.
Inoue Fumio 1993: The Signi icance o New Dialec s. – Dialec ologia e Geolinguis ica
1, 3–27. A ailable a : h ps://www.deg uy e .com/ iew/j/dig.1993.1993.issue-1/dig.
1993.1993.1.3/dig.1993.1993.1.3.xml.
Inoue Fumio 1997: Valo de me cado das línguas no Japão. […] Linguís ica japonesa 2,
40–61.
Inoue Fumio 1998: Language Ma ke and i s Basic Mechanisms. – A ea and Cul u e
Es udos 57, 83 e 103.
S aipsniai A igo 29.o
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
Inoue Fumio 1999: Classi icação de Diale os po Imagem: Inglês e Japonês. […]
Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. Dennis R. P es on, Ams e dam, Philadelphia:
John Benjamins Publishing Company, 147[…]160. […] John Benjamins Publishing Company, 147[…]160. […] John Benjamins Publishing Company, 147[…]160. […] John Benjamins Publishing Company, 147[…]160.
Inoue Fumio 2012: Imp o emen s in he Sociolinguis ic S a us o Dialec s as
Obse ed h ough Linguis ic Landscapes – U ilisa ion o Google Maps and Google
Insigh s, – Dialec ologia 8, 85–132.
K e zschma William A., Schneide Edga W. 1996: In oduc ion o Quan i a i e
Analysis o Linguis ic Su ey Da a: An A las by he Numbe s, Thousand Oaks, CA: Sage.
F ied ich Ku scha 1876: G amma ik de li auischen Sp ache: mi eine Ka e (G amá ica da língua li uana: com uma ca a)
des li auischen Sp achgebie s und eine Abhandlung übe li auische Volkspoesie nebs
Musikbeilage on 25 Dainosmelodien, on F ied ich Ku scha , Halle: Buchhandlung des
As casas de Waisen.
Ku šai is F yd ichas (1876): F yd ichas Ku šai is, Lie u ių kalbos g ama ika, 1876,
pa engė Bi u ė Kabašinskai ė, na as i lie u iškų dainų žodžius pe ašė Eligija Ga š ienė,
iš okiečių kalbos e ė Al onsas Teko ius, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2013.
Labo William 1972: Pad ões sociolingüís icos, Filadél ia: Uni e sidade da Pensil ânia
P essão.
LKA 13: A las de línguas li uanianas 1: Leksika, a s. e melho. Kazys Mo kūnas, Vilnius:
Mokslas, 1977; A lasas de Línguas Li uanianas 2: Foné ica, a s. e melho. Kazys
Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, 1982; A lasas de Línguas Li uanianas 3: Mo ologia, a s.
1991.
e melho. Kazys Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, LKŽ 120: Lie u ių kalbos žodynas 12, Vilnius:
Min is, 19681969; 36, Vilnius: Vals ybinės poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
19561962; 79, Vilnius: Min is, 19661973; 1015. Vilnius: Mokslas, 1979[…]1991; 16[…]17, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1995[…]1996; 18[…]20, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as, 1997[…]2002.
Mikulėnienė Danguolė 2013: Li huanian a mių inklas: jo iš akos i op imizacija.
[…] Ac a Linguis ica Li huanica 68, 70[…]91.
Mikulėnienė Danguolė 2016: S uk ū alizmas lie u ių a mė y oje: Alekso
Gi denio onologijos mokykla. – Ta p au inė mokslinė kon e encija p o eso iaus Alekso
Gi denio (1936–2011) 80 me ų sukakčiai paminė i „Daba inių bal ų kalbų i a mių ans-
o macijos("T ans o mações das línguas e diale os bál icos con empo âneos"). Ins i u os
de Linguagem Li uânia, Vilnius 2016 m. ou ub o 1921 d. P anešimų ezės, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as, 47–48 (h p://lki.l /wp-con en /uploads/2017/06/A.Gi denio_
KONFERENCIJOS_TEZES_2016.pd ). O p esen e egulamen o é baseado no Regulamen o (CE) n.o
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Mikulėnienė Danguolė 2018: Lie u ių a mė y a: genezė, aida i pa adigminiai lūžiai 1:
Iki a mė y inis laiko a pis. Li u ian a mė y os p adžia: a mių sky imas, pe spek y ų y imų
užuomazgos i jų ipai, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos cen as. Mikulėnienė Danguolė
2018: Mul imodalusis a mė y os modelis: ie inės lenkų kalbos a ian iškumo Lie u oje y imo
galimybės. P ieiga in e ne e:
h pwww.lenku a mes. l . u.l / iles://mikuleniene_%20 a me y os_modelis.pd . Mikulėnienė
Danguolė 2019: Nomeação de b uožų a miškumo: nuo a minių požymių p ie a miškumo žymenų.
[…] Respec us Philologicus 35(40), 51[…]62. P ieiga in e ne e: h ps://www.zu nalai. u.l
espec us-philologicus/a icle/ iew/12716/11395. Mikulėnienė Danguolė, Čepai ienė Agnė, Bakšienė
Rima, Ge žo ai ė Lau a, Ka dely ė-G ine ičienė Dai a, Leskauskai ė, Meiliūnai ė Viole a,
Vyniau ai ė Simona 2019: Dialec ome inis lie u ių a mių adiccijos klasi ikacija pjū is: As a
ž algomasis y imas. Kolek y inė s udija, Vilnius: Ins i u os de Língua Li uânica.
Mikulėnienė Danguolė, Leskauskai ė As a, Ragaišienė Vilija, Ge žo ai ė Lau a, Bi gelienė
Nijolė 2016: Li u ian a mių kai a XXI a. p adžioje: Lenkijos lie u ių šnek os, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as. Mikulėnienė Danguolė (sud. i au .), Meiliūnai ė Viole a (sud. i
au .) (žemėlapiai i jų komen a ai), Vilnius: B iedis. Mikulėnienė Danguolė, Meiliūnai ė Viole a
2014: XXI a. p adžios lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas
2017: Ta miškumo ma muo Lie u os e nog a inių egionų s uk ū oje. […] Naujos egionų
apa ybės kons a imas. In eg alumas, sumanumas, konku encingumas, sul. A ūnas
Augus inai is, Jolan a Zaba skai ė, Danguolė Mikulėnienė, Viole a Meiliūnai ė, Liu au as
Labanauskas, Aus ė Kiškienė, Remigijus Venckus, Kas y isokas Rud, Vilnius: Li u ian
Language Ins i u es, Mikulėnienė Danguolė, Pace ičiū ė Auš a 2019: Mudança de língua: O
caso da á ea de Žeimiai na egião de Kaunas-Jona a. […] Ac a Bal ico-Sla ica 43, 42[…]58.
169–195.
Disponí el em: h ps: h ps: www.waw.pl h ps:
jou nals/index.phpabs/a icle/ iew/abs.2019.008/5333. Mikulėnienė Danguolė, Ru kowska
K is ina 2013: Wspόłczesna sy uacja językowa na Li wie: aspek geolingwis yczny i nowe
możliwości opisu. […] Ac a Bal ico-
37, Sla ica 459471. (em inglês)
Mo kūnas Kazys 1976: A las de geog a ia linguís ica e língua li uana. […] A láss de
línguas da Li uânia 1: Leksika, a s. e melho. Kazys Mo kūnas, Vilnius: Mokslas,
1977, 712. Mo kūnas Kazys 1980: Pažin is su lie u ių kalbos a mėmis, Vilnius: Mokslas.
S aipsniai A igos 31 e 31
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
Mo kūnas Kazys 1993: Po causa dos ad ogados das á eas pe i é icas. […] Lie u ių
kalbo y os klausimai 30, 4[…]7.
Dennis P es on R. 1999: In odução. […] Manual de Dialec ologia Pe cep ual 1, ed.
Dennis R. P es on, Ams e dã, Filadél ia: John Benjamins Publishing Company,
xxiii[…]xl.
Dennis P es on R. 2018: Dialec ologia Pe cep ual. […] O Manual de Dialec ologia.
P imei a edição, ed. po Cha les Bobe g, John Ne bonne, Dominic Wa . Em Hoboken, No a Io que:
John Wiley & Sons, Inc., 177 […] 203.
Salys Ana anas 1933: Kelios pas abos a mių his o ijai. A chi um Philologicum 4,
21–34.
Salys An anas 1935: Lie u ių kalbos a mės ( ank aščio eisėmis), Kaunas. Salys
An anas 1946: Li uânia língua a mės ( ank aščio eisėmis), Tübingenas. Salys
An anas 1985: Raš ai III: Į ai ūs s aipsniai, Roma: Lie u ių Ka alikų Mokslo
A Academia.
Salys An anas 1992: Raš ai IV: Lie u ių kalbos a mės, Roma: Lie u ių Ka alikų
Mokslo Akademija. Qual é o eu nome?
Schleiche Agos o de 1856: Manual da língua li uana: g amá ica li uana, Bd. 1, P aga: J. G.
Cal e[…]sche Ve lagsbuchhandlung. […] Li uanis inis Augus o Schleiche io palikimas, . 1,
sul. Ilja Lemeškin, Jolan a Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008,
150[…]508.
Schleiche Agos o de 1851: Li u ian language ado as: Lie u ių kalbos g ama ika, . 1,
iš okiečių kalbos iš e ė Al onsas Teko ius, P aga, 1856. […] Li uanis inis Augus o
Schleiche io palikimas, . 2, sul. Ilja Lemeškin, Jolan a Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as, 2014, 15[…]33.
Sy iänen Kaj 2012: T açando a his ó ia da pesquisa dialec ológica na Finlândia.
DOSSIERS DHEL 2012©SHESL. Disponí el em: h p: h p: h p: h p: h p: h p:
h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: h p: _media/num5/a icles/sy janen_2012.pd . (em inglês)
Taeldeman Johan 2005: Re isi ada a pola ização. […] Va iação linguís ica […] Pe spec i as
eu opeias: Documen os selecionados da Te cei a Con e ência In e nacional sob e Va iação
Lingüís ica na Eu opa (ICLaVE 3), ed. F ans Hinskens, Ames e dão: Benjamins, 233 […] 248. T udgill
Pe e 1983: Sob e o diale o: Pe spec i as sociais e geog á icas, Ox o d: Basil
O Blackwell.
Zinke ičius Zigmas 1966: Li uânia dialec ologia: lyginamoji a mių one ika i
mo ologija, Vilnius: Min is.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Zinke ičius Zigmas 19961: Dialec al Di e en ia ion and Linguis ic In eg a ion. –
A his ó ia da língua li uana, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, Zinke ičius
192–226.
Zigmas 2002: Rink iniai s aipsniai 1, Vilnius: Lie u ių ka alikų mokslo akademija.
Zinke ičius Zigmas 2004: Rink iniai s aipsniai 4, Vilnius: Lie u ių ka alikų mokslo
akademija.
Zinke ičius Zigmas 2006: Lie u ių a mių kilmė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Naujos šiuolaikinės lie u ių dialek ologijos
k yp ys: mul imodalusis y imų modelis
SANTRAUKA
Šiuolaikinė dialek ologija p ipažįs a adicinių a mių kai ą i gy ybingumą. Es e obje i o
o nece um no o modelo de es udo de a iações de idiomas mode nos, que u iliza o ins i u o
de idiomas li uanos Geoling is ikos cen o y ėjai adicinės i šiuolaikinės (daugialypės)
con ex o dialec ologijos do idioma li uano. Šiam ikslui pasiek i iškel i šie užda iniai: 1)
sis emas de se iço adicionais e mode nos dialec ologijos ypa ybes; 2) ap esen a os
modelos de inqué i o dos mode nos e dos no os modelos de inqué i o dos no os; 3)
desc eūdin i des e modelio eikimo possibilidades. O mé odo Ty imo é baseado nos mode nos
(socialís icos) geoling is icos y imais e é pa em a socialinių inklų eo ijos i kelių k ypčių
šiuolaikinės dialek ologijos y imais, a lik ais Japonijoje, Jung inėse Ame ikos Vals ijose i
Nyde landuose. Regioninės kalbos ki imo modelį suda o ys sluoksniai: 1) selec inis adicinių
kalbinių duomenų a mių y imas; 2) ambien e de calbinos (a kalbinio k aš o aizdžio) e es udo
de inklados sociocul u ais locais; 3) es udo do pon o de is a sob e a língua ie nami a e
es udo da opinião sob e a sociedade. Es udos de e apas ap a as de aliau. Mul imodalusis
modelis leng ai p i aikomas i iamos ie o ės po eikiams. Tai ypač aki aizdu, kai čia
a ojamas ne ienas ku is, o keli kalbos (a ne ski ingų ie inių kalbų) a ian ai. O pon o de
is a dinâmico e ela a classi icação dos e mos. Naujieji a miniai da iniai geolek ai,
egiolek ai su ink ai u i bū i a pažįs ami i iden i ikuojami pasi elkian a ian ai ne u i bū i
ne ik šiuolaikinius kokybinius, be i kiekybinius me odus. Ta miniai (a ik a miškieji)
sp audžiami į adicinių lie u ių a mių klasi ikaciją: o eikalauja ne ik XX a. i XXI a. os
medžiagos ski is, be i ge okai p aplės as y imų laukas, pasi ink i i dialek ologijai
S aipsniai A igo 33.o
New T ends in Li huanian Dialec ology:
Mul imodal Resea ch Model
p i aiky i socialinių inklų eo ijos i pe cep iosios dialek okum apsk i ai. Daugiama ė
logijos me odai.
Šiuolaikinei a mė y ai p i aiky as mul imodalusis y imų modelis inka y inė i ne ik
a miniams a a miškiesiems ie iniams lie u ių kalbos a ian ams, be i kalbos a ian iš-
dialek ologija pe mi e ku i naujas kalbos kai os i aidos eo ijas, o pasikei usi e d ės i
laiko samp a a sumažina ap ašomosios i a omis inės analizės galimybę.
Į eik a 2020 m. janei o 16 d.
DANGUOLĖ MIKULĖNIENĖ
Ins i u os de língua li uana
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Lie u a
[email protected]