100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
JOLITA URBANAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-5514-2263 Les di ec ions de
eche ches scien i iques: expé imen ale phoné ique,
langues acus ique, phonologie, lexicog aphija,
géoling is ique, socioling is ique.
JANA TAPERTE
de l'uni e si é de Le onie La ians Ins i u du
langage ORCID id: o cid.o g/0009-0009-1723-0666 Les
di ec ions de eche ches Mokslinių: expé imen ale
phone ika, langues acus ique, phonologie.
DOI: doi.o g/10.35321/all88-05 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème.
LIETUVI ET LATVI KALB
VIRPAMJ SONANT
FORMANTS SKIRTINGOSE
POZIJOSE: AKUSTINIS IR
STATISTINIS TYRIMAS Il es à no e que le
Li huanian and La ian T ills: An Acous ic
and S a is ical S udy o Fo man S uc u e
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle p ésen e dans les sonan es des ac uels langues bal es i pamųjų lie. [ ], [ j] e la. [ ]
o menčių y imas, qui ise à compa e p e okalinėje (<R>VR), in e okalinėje (V<R>V) e
pos okalinėje (RV<R>) posi ions des o man es sona ų F1, F2, F3 e F4, examine leu ki imą
de ces di é en s balsies dans con ex e, éclai škin i [ ] e [ j] o mančių di é ences dans les
langues Li uanies e la ies ainsi é abli signi ica i i é s a is ique des di é ences. L'é ude
indique que selon apibend in les p emie s deux o mances signi icmes la. [ ] occupe in e pinée
lizuo o lie. [ ] i pala alizuo o lie. [ j]. Pozicija skiemenyje s a is iškai eikšmingą į aką da o
posi ion en e la p emiè e o man e des sonan es i pamųjų de la langue nepalalie u es, e
dans les pa lemen s le ons à ous les qua e o man ées. Na ulé que le con ex e des
A icles A icles a icles 101 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
sonan ų o man ėms da o panašią į aką: pi moji o man ė susijusi su g e a esančio balsio
oe imes balsiés ac uels des langues bal es i pamųjų pakilimu, e la seconde e olé ieu es
o man és dépenden de la oe imo balsio ile. ESMINIAI VOODŽIAI: bal es langues, i pamasis
sonan as, o man ės, s a is ique signi ica i ums, posi ion skiemenyje, elia isa ion, pala alisa ion.
ANNOTATION
The pape deals wi h he o man s uc u e o ills in he con empo a y Bal ic languages
Li h. [ ], [ j] and La . [ ]. The aim o he pape is o compa e he o man s uc u e o ends
ills (F1, F2, F3 and F4) in p e ocalic (<R>VR), in e ocalic (V<R>V) and pos ocalic
(RV<R>) posi ions and i s a ia ion in he con ex o di e en owels, o highligh he
o o man dynamics in Li huanian and La ian and o de e mine he s a is ical signi icance o
he di e ences. The s udy shows ha acco ding o he a e age alues o he i s wo
o man s, La . [ ] occupe an in e media e posi ion be ween non-pala alized Li h. [ ] and
pala alized Li h. [ j] Syllable posi ion has a s a is ically signi ican in luence on he i s
o man o ills in Li huanian and on all ou o man s in La ian. Acco ding o he esul s, he
con ex o adjacen owels has a simila in luence on he o man s o ills second and
in bo h languages: he i s o man is ela ed o he heigh o he adjacen owel, and he
subsequen o man s depend on he backness o he adjacen owel. KEYWORDS: Bal ic
languages, ills, o man s, s a is ical signi icance, syllable posi ion, ela iza ion,
pala aliza ion.
1.WATERNI BALTEL LABOR VIRPAJJ
SONANT TYRIM APŽVALGA
Vi pamieji sonan es compa é a ec d'au es g oupes de sonan es Li uiniens e le oniques expé imen ales
phone ica dans les a aux é udie bien le moins. Gén ales connaissances su i pamųjų sonan ų [ ], [ j]1
a iculiacines e spec ines pa icula i és peu en ê e ou ées dans les plus impo an s magasins de
phone ica: men ionnée Li u iens langues g ama ika (Ul ydas e al. 1965), ainsi que Elzės Mikalauskai ės (1975),
Vale ijos Vai ke ičiū ės (2001), An onio Pak3, (200 As ana Kazlauskienės (2018) a aux. Tous les Li uiniens
commun ines de la langue p iebalsies quan i é e spec ines signes 1 S aipsnyje u ilisés in e na ionales
phone ines abėcėlės (TFA) des éc i s. Pa enkan éc i menis se é è e à la S a ubine commission des
langues Li uaniennes le 8 juille 2021 d. p o ocolique n u im PN N .-14 (k-25), dans lequel p ésen ées
ecommanda ions su TFA adap a ion commun ines des uni és phoné iques de la langue Li uaniennes
ma ke . Plus oi .:
h ps lkk.l / lkk-nu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/ ekomendacija-del- a p au ines- one ines-abeceles--
p i aikymo-bend ines-lie u iu-kalbos-ga siniams- ie-
ne ams-zyme i.
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII ins umen alemen essay i Sigi os
De eške ičiū ės dise acijoje Lie u ių kalbos p iedažnių juos oje, ene gija
balsių akus inės ypa ybės (2013). Ji nus a ė, kad i pamųjų sonan ų [ ], [ j]
spek as y a di uziškas, . y. ene gijos susi elkimo s i ys išsidėsčiusios plačioje
sus ip ėja idu inių dažnių (20004000 Hz) domaine (De eške ičiū ė 2013: 136137). Il a
égalemen é é é abli que pala alizuo am ib pamajam sonan [ j] ca ac é is iques
hau es équences que nepala alizuo am [ ], plg.: [ ] = 13001700 Hz, [ j] = 17002000 Hz.
S. De eške ičiū ė e ec uée analyse de du ée ésul a s on mon é que de ous les
langues li uaniennes p iebalsių i pamieji sonan es son les plus cou es2
(De eške ičiū ė 2013: 138). Ry is Amb aze ičius e As a Leskauskai ė monog aphie
scien i ique P iebalsių akus inės ypa ybės: pala alizacija i balsingumas
(Amb aze ičius, Leskauskai ė 2014) à cô é des au es p iebalsių examinaien les
sonan es acous iques e on é abli que l'un des indica eu s les plus impo an s de
pala aliza ion es F2 lokusai, e p iebalsių balsingumą eikė ų in e p é e
complexesemen il n'y a pas dans ous les cas de c édibles dis inc ions su li e
ska džiųjų p iebalsi. 2019 ans publiés dans la sé ie des scien i iques de l'ins i u de
langue Lie u ių e LU La ių kalbos ins i u o Bal ų kalbų ga synas XXI a.
p adžioje kolek y inėse monog a ijose pi mą ka ą bandy a palygin i lie u ių
i la ių kalbų i pamuosius sonan us: monog a ijoje Balsių i ga sų są eikos
ins umen inis y imas peu ê e ou é i pamųjų sonan ų dinaminių
spek og amų pa yzdžių (ž . Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, Ind ičāne 2019:
53, 6.41–6.48 pa .), o monog a ijoje P iebalsių ins umen inis y imas pa eik os
52 i pamųjų p iebalsių o mančių eikšmės ski ingų balsių kon eks e
p e okalinėje CVC pozicijoje (U bana ičienė, Ind ičāne, Ja osla ienė, G igo je s 2019:
206–220).
Les p emiè es é udes ins umen ales des sonan és i pamiais de la langue le oue son associées à
Elmā u Liepa, qui calculai la longueu des sonan és (Liepa 1970), ainsi que analysai le sonan o
i pamojo [ ] phoné ines pa icula i és dans le con ex e des dusliųjų p iebalsių (Liepa 1957). Dacė
Ma kus e Ju is G igo je as dans leu li e Fonē ikas pē īšanas un isualizēšanas me odes I
(Ma kus, G igo je s 2002) on exho é la s uc u e des o man s de sonan des i pamųjų la ies,
l'ou e u e e la e me u e des phases, la du ée des o man s pe eigą. J. G igo je , s'appuyan su
cinq in o man és, analysai le sonan o [ ] de langue le onien, p ononcé syme iškues CVC
join iniuose, acous iques pa icula i és (G igo je s 2012). En 20122016 au Ins i u de la langue le oue a
é é éalisé un p oje Acous ic cha ac e is ics o he sound sys em o S anda d 2 LU. Au cou s de
l'é ude S. De eške ičiū ė a é abli que, pa appo à d'au es classes de con ebalsies, les sonan es
son les plus cou es leu s p opo ions de longueu diminujančia seka ésidés o comme sui :
a ika os: exploss amieji: pučia imo phases, pučiamųjų p iebalsių a ikulia impo an e icacija
mieji : sonan ai = 2 : 1,6 : 1,5 : 1. Ano au o ės, sp ogs amieji p iebalsiai i a ika os u i kelias a-
du a ion, e sous son a g 138:139.
S aipsniai / A icles 103
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
La ian by age g oups (che J. G igo je as), au cou s duquel on é é compa és
di é en s g oupes d'âge in o man es (515 m., 1639 m., 4059 m., 6080 m.) p ononcés
sonan ai [l, ʎ, m, n, ɲ, ], jų spek inės cha ak e is ikos RVR (sonan as – balsis –
sonan as) i VRV (balsis – sonan as – balsis) junginiuose, p e okalinėje i pos -
ocalinémen posi ions (ž . Tape e 2013; 2014; 2014a; 2015; Čei ane, Ind ičāne,
Tape e 2014).
En ésuman e ec ués des eche ches des sonan s i pamieux des langues
bal es ac uelles, il peu ê e cons a é que, d'une pa , les sonan s i pamieux des
langues bal es son é udiés éguliè emen e sépa émen pa di e s aspec s,
d'au e pa , les sonan ies i pamuosius des langues li uaniennes e la ias
habi uen à é udie aux cô és des au es sonan es, indépendammen de leu s
di é en es a iculiacines e acous iques ca ac é is iques, sans applique des
da nė a analizuo os ski ingose pozicijose iš a ų i pamųjų sonan ų akus inės
ypa ybės3.
mé hodes de compa aisons à di é en es classes de sonan és, e les sonan s
i pamieux des langues bal es e li uaniennes son p esque absen s, ainsi que les
obje s d'é ude des sonan s i pamieux des langues bal es ac uelles. L'objec i de
l'a icle analyse i pamųjų sonan ų o mančių F1, F2, F3 e F4 signi ica ions,
compa e leu s di é ences dans di é en s balsies con ex es, é abli
di é ences signi ica ion s a is ique e éluškin i o mančių dinamikos endencies
dans les langues li au es e la ies. Au cou s de l'é ude se on ésolus les
p oblèmes sui an s: 1) discu ées langues bal es sonan es i pamųjų a iculia oi es
e acous iques ca ac é is iques, leu s a u phonologique; 2) ixées des ac uelles
langues bal es i pamųjų sonan ų lie. [ ], [ j] e la. [ ] o man s F1, F2, F3 e F4
signi ica ions p e ocalinée, in e ocalinée e pos okalinée posi ions; 3) compa ée
i pamųjų sonan ų o mančių signi ica ions dans di é en s con ex es de balsies;
4) é udiée la signi ica ion s a is ique des di é ences o mances en aisan une
ac o iale dispe sion analyse e Bon e oni es ; 5) dé e mine les ac eu s, décidan s o man s changemen s. L'enquê e es e ec uée su la base des données in o man des hommes.
2. EMPIRIN MEDŽAGA
Lo s de l'é ude analyse les i pamieji sonan es des langues Li uiniens e la ies, p ononcés
isoliuo ues RVR ype skiemenyse: ici R lie. [ , j], la. [ ], o V umpasis 3 A in de compense
sys éma iques compa a i s des langues bal es sonan es eche ches manque 20212022 m.
Li u iens ins i u de langue a é é exécu és p oje de eche che scien i ique Daba ines bal es
langues sonynas au débu du XXI a.: compa a i is sonan es acus ic e pe cep y inis é ude
(Bal Son, eg. N . S-LIP-21-7). P ojek a sou enu le Conseil scien i ique de Li uanie. Che de p oje d . Joli a
U bana ičienė.
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII ou ilgasis oixis: lie. [ɪ, iː, eː, ɛ, æː, , ɑː, ɔ, ɔ, oː, oː, , , uː uː] e la.
[i(ː); e(ː); æ(ː); ɑ(ː); ɔ(ː); u(ː)]4. Analysée 30 liens de langues li uaniennes e 24 liens de langues la ies: lie.
: i [ jɪ ], i i [ɪ jɪ]; [ jɛ ], e e e [ɛ jɛ]; [ ], a a [ ]; a o [ ɔ ], ai [ɔ ɔ]; u [ ], u u [ ]; y
[ jiː ], y y [iː jiː]; ė [ jeː ], ė ė [eː jeː]; e [ jæː ], e e [æː jæː]; a [ ɑː ], a a [ɑː ɑː]; o
[ oː ], o o [oː oː]; ū [ uː ], ū ū [uː uː]; io [ jɔ ], io io [ɔ jɔ]; io [ joː ], io io [oː joː]; iu
[ j ], iu iu [ j]; iū [ juː ], iū iū
[uː juː]; la. : i [ i ], i i [i i]; [ e ], e e [e e e ]; [ æ ], e a [æ e ɑ]; [ ɑ ], a a [ɑ ɑ]; o
[ ɔ ], ai [ɔ ɔ]; u [ u ], u u [u u]; ī [ iː ], ī ī [iː iː]; ē [ eː ], ē ē [eː eː]; ē [ æː ],
ē ā [æː ɑː]; ā [ ɑː ], ā ā [ɑː ɑː]; o [ ɔː ], ai [ɔː ɔː]; ū [ uː ], ū ū [uː uː]. Ti os
ois posi ions: p e okalinė (<R>VR), in e okalinė (V<R>V) e pos okalinė (RV<R>).
Ti iamuosius junginius p ononcè en 12 in o man ų y ų5: 6 hom akalbiens li auis e 6
hom akalbiens le iai (2142 m. siècle). In o man ai es o igée de di é en es Li uanie e
Le onie egions de e pa le bend ine langue. Si la na ali é a mė e ai in luence à
in o man des langue, ensemble sudėjus de ous in o man des données a minées
ca ac é is iques ni eliuojamas. Chaque composé in o man a p ononçai pa 3 ois
neu ala in ona ion e no maleu empo de pa le (pa les g ei is e in ona ion son une des
ac eu s, demian s [ ] alophones appa i ion, oi Lade oged 2003: 149). Du o al é i ée ~1458
RVR junginių: 810 Li uiniens de langues e 648 la iens de langues. Fo man i s signi ica ions
mesu ées p og amme P aa (Boe sma, Weenink 2018), données ob enues ai ées
p og amme Mic oso Excel ( . 13, Mic oso Co po a ion), s a is iques calculs
e ec ués p og amme SPSS ( . 22, IBM Co po a ion).
3. FORMANČI MATAVIMO MÉTHODIKE
P og amma ique P aa a sida ius l'in es iga ion RVR segmen *.wa o man u s'oppose commande
View&Edi , laquelle p essée a iche éc an du segmen sélec ionné oscilog amme en hau e
spec og amme en bas. Su la base de ces dessina i s 4 A k eip ine a en ion que selon la in e na ionale
phe ine abėcėlės p incipes en éc i an Li uiniens e la iens langues des balsius u ilisés di é en s
signes, plus loin oi . Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, Ind ičāne 2019: 17.
5 L'é ude déc i e dans l'a icle u ilise le p oje Daba inių bal ų kalbų ga synas XXI a. p adžioje:
compa a i as sonan ų akus inis i pe cep y inis y imas (Bal Son, eg. N S-LIP-21-7) des
en egis emen s audio. Les en egis emen s des deux langues e ec ués à l'aide d'un po able
numé ique de hau e ésolu ion dic aphone Tascam DR-100MK II e d'un mic ophone ixé su la ê e
AKG C 520. Le ni eau de digi alisa ion du signal sono e 44,1 kHz, ni eau d'quan a i a ion 16 bi es.

S aipsniai / A icles 105
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
ma queima i pamojo sonan o s abili a ka pa (ž . 1 ig.) e passelkama commande
Fo man Fo man lis ing, qui ou ni ma qué o man son in e alle F1F4
digi ales é aisak.
1 PAV. Segmen o la. [ i ] oscilog amme (dessous) e spec og amme (dessus) du p og amme
P aa lange
Dans la lis e sugéné ée, se choisissen du son midu io o man ės: imama idu inė
o man ės eikšmė, e non s aciona ios son a ka pos o mančių idu kis. Tou es les
ou ées moyenne o man é aleu s, sua isées à une p écision de 10 Hz, son
ans é ées dans le p og amme Excel. Dans ce p og amme es calculé: (1) la moyenne
de ous les éalisa ions du même in o man ; 2) de ous les in o man sonan o,
p ononcés à la même posi ion, moyenne; 3) de ous in o man es de ce même balsio
en i onnemen dans le sonan o mi u kis. Su la base des données eçues, on é é
nub aisji s g aphiques e p og amme SPSS e ec ués s a is iques é udes:
un ac o ielle dispe sée analyse ANOVA, Bon e oni es e pos hoc calculs.
Une ac o ielle dispe sée analyse ANOVA es appliquée, quand il au é alue imi és maisons imi és
idu kių bei bend ojo idu kio ski umą i nus a y i, a a p jų esama s a is iš-
kai eikšmingo ski umo (Čekana ičius, Mu auskas 2004). Nus ačius, kad lygi-
moyennes di è en s a is iquemen signi ica i emen , il au e ec ue des es s
supplémen ai es a in de dé e mine conc è es besiscuanches p end e. Tam dans ce a icle u ilisé
le es Bon e oni, choisi pa mi SPSS p og amme con enan des c i è es pos hoc. Lo squ'on
e ec ue Bon e oni es ą d i6 p ises indépendan es (p.ex., p e okalinė e in e okalinė, p e okalinė
e pos okalinė, in e okalinė e pos okalinė 6 Bon e oni c i è es ne s'appliquen pas, quand imčių
son beaucoup, ca alo s la di é ence s a is iquemen signi ica i e des moyennes ne ixe pas, bien
que les aies p ises moyennes e di è en (Čekana ičius, Mu auskas 2002).
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII posi ions) compa ées en appliquan les
c i è es S juden o. Les pai es compa ées di è en signi ica i emen si le
ni eau de signi ica ion p < 0,05, les pai es s a is iquemen signi ica i emen ne-
siski ia, jei p ≥ 0,05 (išsamiau apie s a is inių y imų ezul a us ž . „Rezul a ų“
skil yje).
4. VIRPAMŲJŲ SONANTŲ AKUSTINĖS
IR ARTIKULIACINS YPATYBS
Dans les magasins de phoné ique, il souligne que les sonan es ibpamiè es (ki aip
ib an ams) es ca ac é isée d'un o gane ac i du langage ib a ion con e un
au e passi ųjį o ganą, nulem a des condi ions ae odinamiques (Lade oged,
Maddieson 1996: 217). Vi pamųjų sonan ų a ikula ionsi ba iū is es a iama:
liežu io galiukas i pėdamas ici a si enkia į al eoles [...], ici enco e de elles
72). Liežu io galiukui p isilie us p ie al eolių, susida o užda umos azė, o jam
a si aukus – a i umos azė (Lade oged, Maddieson 1996: 218). Tokių i pesių,
a shoka [...] (Pake ys 2003: exemple, dans le langage commun des Li uaniens peu
ê e un ou deux (Gi denis 2003: 25), dans le langage commun des La iens deux ou
ois (Laua: 1997: 48), e dans les a mēs des Li uaniens jusqu'à cinqkai 7
(Mikalausė 1975: 53). Selon le nomb e i pesies (a dūžių) dans la phoné isée
in e na ionale abėcėlėje son dis ingués unadūžiai (angl. Tap o Flap) e
beaucoupiadūžiai (angl. T ill) ib an a (IPA 2015)8. Les sonan es i pamieji des langues Li uè es e le è es son considé ées plu iadūžiais, cependan la langueu io i pesių nomb e n'es pas g and, neexcija
2–3 i pesių (Š age is 2022: 59)9.
Le p emie i pesce es un peu plus long que les i pesies plus loin aines (Lade oged,
Maddieson 1996: 218). Le nomb e de i pesies dépend de plusieu s ac eu s: de
l'in ona ion (pab ėž inas on augmen e i pesies nomb es), de g e imų balsių (šalia
lūpinių balsių esi an [ ] a plus i pesių), de p iegaidės ( i agalis [ ] es supposé a ec
plus i us[10], de a mės ( y s aukš aičių iš a as [ ] au on plus de i pesies que,
pa exemple, les aka ų aukš aičių [ ėkai ] (Mikalaus 1975: 53). Pa donné, que du mo
de nie de els langueju io galiuko dūžių es i plus que du mo 7 Cependan en
compa aison a ec d'au es langues (lenkų, usų) des langues li ou es [ ], [ j] es silpnesni
(Mikalauskai ė 1975: 53).
8 Dans d'au es langues exis e enco e e o llexique [] (p.g., anglais pa lan ), u ulia inien [] (p.g.,
ancūzų pa lan ) (IPA 2015).
9 D'ap ès E. Sch age , menką dūžių nomb e condi ionne e ec i emen des aisons phonologiques [...].
Selon ce pa amè e du langage li uanien i pamajam sonan à joks au e son neoponuoja, donc [...]
in e p é a ion du son nepaschangeičia, si le l'a iculiuojam 12, ou 4-5 dūžiais (Š age is 2022: 59). 10 Dans
Ki čiuo ues i agales doublesa sies les sonan es paillè en jusqu'à demiilgies, exemple: piš as
[2ˈpjɪ s], is i [2ˈʋjɪ jsj jɪ] (DLKG 2005: 29).
A icles A icles A icles 107 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
au débu (Vai ke ičiū ė 2001: 114). En disan nepala alizuo e [ ] le bou de la langue ib e
égalemen plus o que en disan [ j]. Ce es, la plupa de ces a i ma ions con i me
da ūks a objek y ių bal ų kalbų duomenų – nė a a lik a ins umen inių y i-
mų a ba jie bu o a lik i daba jau pasenusiomis echnologijomis11.
ou 2 PAV. Vi pamojo sonan o [ ] spek og amas: qua e des i pesies spec e (kai ėje)
e d'un i pesio spec e (dešinėje)
Pala alizuo o [ j] a icula ion exigen des condi ions ae odynamiques supplémen ai es: le
bou de la langue non seulemen es app oché aux al eoli (kad susda y ų i pemen ), mais
e sa pa ie médiane es soule ée en hau eu , e les cô és de la pa ie médiane de la langue
plus ouchen le igide gomou i pak aščius que en disan [ ] (Mikalauskai ė 1975: 54;
Lade oged, Maddieson, 1996: 221; Vai ke ičiū ė 2001: 114). Sudingė é ieu e a icula ion
pala alizua o [ j] l'explique moind e nomb e i pesies que en disan non pala alizua o [ ]. V.
Vai ke ičiū ė es ema quée e moind e deg é de p ébalsio [ j] sca di ude, qui peu ê e
expliqué [ j] a iculiaciennes pa icula i és: liežu is, ouchdamasis au gomu ie , o me
obs aū į, laquelle su aisan de l'ai exhaleam des poumons p o oque plus de chlamesies
que disan [ j] (Vai ke ičiū ė 2001: 114). Vaka ų Ku žemės e é ange s la iens pa langue
comme acul a i is oneElzbie os Mikalauskai ės (1975: 157158, 176), Alisės Laua (1997: 4849)
mos / / a ian as y a išlikęs pala alizuo as la. [ j] (ž . LVG 2013: 68; Ma kus,
11 Tam ik ų ekspe imen inių duomenų apie bal ų kalbų i pamuosius sonan us eikia, p z.,
adiog amas e pala og amas. Malheu eusemen , elles ai eson en i on XX a. milieu.
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
108 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Auziņa 2013: 19), qui di è e du bend inès de la langue [ ] selon o man i s
signi ica ions pala alizuo o [ j] p emiè e o man é es in é ieu e, e au es
o man ées plus hau es que non pala alizuo o [ ], plg. :F1 [ ] ~500 Hz, [ j] ~350400 Hz;
F2 [ ] ~1350 Hz, [ j] ~17501800 Hz; F3 [ ] ~20002500 Hz, [ j] ~25003000 Hz
(LVG 2013: 68).
Selon l'ac i e du langage pada gą (ž . 1 len elę) les sonan es i pamieji des
langues li uaniennes e la ies considé y ini con eakiniais de la langue, selon le
passi ųjį al eoliniais (Mikalauskai ė 1975: 5354; Pake ys 2003: 73; Bace ičiū ė 2008:
59; Kazlauskienė 57; Laua 1998: 48; LVG 2013: 68). Dans le con ex e des langues du
monde, les sonan es ibpamuoses des langues bal es peu en ê e a ibuées
al eolins apikaliniams12 (ku iens a icula ion pa icipe le galiuc de la langue). En
langue le oue n'exis e qu'un seul i pamasis sonan , e en langue li uanienne
ela i emen pala alisa ion les di é en s i pamieji sonan es on
sa a ankiškų phonemų s a us ž i / j/ (plačiau. Vi pamųjų sonan ų onologinė in e p e acija /).
1 LENTELĖ. Daba inių bal ų kalbų i pamųjų sonan ų klasi ikacija
Mode A ikula ion
A icula ion du lieu
ak y usis kalbos pada gas pasy usis kalbos pada gas
liežu io p iešakiniai
(apikaliniai) al eoliniai
sonan ai i pamieji lie., la.
lie /. j/ /
Abu lie u ių kalbos i pamieji sonan ai [ ] i [ j] pagal a imo ie ą p iski ia-
mi al eoliniams. Pag indinis jų a ikuliacijos ski umas – a ian pala alizuo ą
[ j] la pa ie médiu ine de la langue se lè e légè emen hau eu , du cô é du gomu io du e ojo,
donc changée o me bu nos e mės (ž . 34 ig., plg. Pake ys 2003: 74). 12 R. Amb aze ičius e A.
Leskauskai ė (2014: 165) des langues li uaniennes ne pala alizua o [ ] a ibuen apikaliniams
al eoliniams ou pos al eoliniams ib an s, e pala alizuo ą [ j] apikaliniams ou laminaliniams
al eoliniams ou pos al eoliniams ib an s. Des langues le u es ib an ą [ ] A. Laua (1997: 48)
a ibue apikaliniams, e La ių kalbos g amma ik laminaliniams, i.e. lesquels pa lan ac i s la
languežu io p iešakinė pa ie (LVG 2013: 62).
A icles A icles a icles 115 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
pala alizuo o [ j], plg.: p e okalinée posi ion dans lie. [ ] F2 = 1240 Hz, la. [ ] F2 = 1450
Hz, lie. [ j] F2 = 1750 Hz. On peu a i me que au ega d de pala aliza ion la. [ ] es
p é endu minkščiau que lie. [ ], mais kiečiau ni lie. [ j] A in de dé e mine si les
o man ées F1F4 des sonan ées i pamées des langues bal es di è en à
di é en es posi ions (p e okalinée, in e okalinée e pos okalinée) e si ces
di é ences son s a is iquemen signi ica i es, SPSS e pée a é é e ec uée
une ac o ielle dispe sée analyse ANOVA (ž . able 4ę). des ésul a s de eche ches
du sonan o i pamojo non pala alizué [ ] de la langue li au e on mon é que de la
posi ion dépend i in o mančių F1 e F4 signi ica ions leu s di é ences son
s a is iquemen signi ica i es (les ni eaux de signi ica ion des ski umes son
espec i emen p = 0,006 e p < 0,001). À des posi ions di e gen es aussi
s a is iquemen signi ica i emen al é é du li onien pala alizuo o i pamojo
sonan o [ j] F1 e F3 o man ės (p signi icme es espec i emen p < 0,001 e p =
0,141). Iš y us la langue la ienne i pamojo sonan o [ ] o man es dans les
di é en es posi ions a ou é que de ous o mančių signi ica ions dépenden s a is iquemen de maniè e signi ica i e de la posi ion le moins signi ica i emen di è e o man ės F2 signi ica ions
( oi Tableel 4ę).
4 LENTEL. Les ésul a s de l'analyse dispe sée uni ac o ielle des sonan es
i pamées F1F4 des langues bal es ac uelles ( o man ées, don la compa aison a
ixé des di é ences s a is iquemen signi ica i es, ma quées en g is)
Fo man ė
langue Li uanien langue
[ ] [ j] [ ]
La ienne p signi ica ion p signi ica ion p signi ica ion
F1 0,006 < 0,001 < 0,001
F2 0,095 0,358 0,022 Ce
F3 0,189 0,041 < 0,001
F4 < 0,001 0,345 < 0,001
U ilisan Bon e oni es ą (plg. Čekana ičius, Mu auskas 2004) a é é e ec ué lie.
[ ] e la. [ ] o man i s F1F4 pos hoc compa aison de conc e s compa és g oupes
au sein, i. i. p e okalinée, in e okalinée e pos okalinée posi ions. Les ésul a s
du es mon è en que des langues li uaniennes non pala alizué [ ] o man ées F1
signi ica ions s a is iquemen signi ica i emen di è en p e okalinée e
pos okalinée posi ion (p = 0,012), ainsi que in e okalinée e pos okalinée posi ion
(p = 0,020), e p e okalinée e in e okalinée posi ions F1umai ne son pas
signi ic ins. Ta p lie. [ ] o man F2 e F3 d'une di é ence signi ica i e n'es pas
é ablie, e o man ée F4 di è e signi ica i emen dans ou es les posi ions
( eikshmin i i é ni eau p < 0,001), sau in e okaliné e pos okaliné posi ions.

JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
116 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
La ių kalbos i pamojo sonan o [ ] pos hoc y imo ezul a ai odo s a-
is iquemen signi ica i es des di é ences o man ès F1 à ou es les
posi ions ( eikšminos i lyg muo égaux p < 0,001), sau in e okaliné e
pos okaliné posi ions (p = 0,812). Fo man ées F2 des di é ences signi ica i es
se зафиксировать только сравнивая p e okalinę и pos okalinę позиции (p =
0,021), dans d'au es cas p signi icmė dépasse 0,05 limi e e ne indique pas de
di é ence signi ica i e. Fo mančių F3 e F4 di è en égalemen
signi ica i emen à ou es les posi ions (p < 0,001), sau p e okalinę e
in e okalinę o mančių di é ences à ces posi ions égalūs p = 0,112 (pou F3 o man ės) e p = 0,350 (pou F4 o man ės).
Ainsi ésuman les ésul a s de l'analyse dispe sée uni ac o ielle des sonan és
F1F4 o man s des langues li uaniennes e le oniques, on peu a i me que
dans ou es les posi ions di è e signi ica i emen les deux langues des
sonan és i pamųjų [ ] p emiè e o man é la ies [ ] F1 es supé ieu e e es
associée à un plus g and deg é elia isa ion que des langues li uaniennes [ ] F1.
Égalemen зафиксировать o manющих F3 e F4 различиumai, qui sie ini a ec
g e a exis an es balsies con ex e, cela a paanalize a enjiau.
6.2. Bal ų kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingų balsių kon eks e
des langues li au es nepala alizuo o i pamojo sonan o [ ] o mančių F1 F4
signi ica ions i as zapakalinių balsių [, ɑː, ɔ, oː, , uː] con ex e, o pala alizuo as
sonan as [ j] non seulemen con e con eakinius, mais aussi con e sup ieuses
zapakalinius balsius [iː, iː, eː, ɛ, æː, ɔː, oː, oː, ]. des Le ians i pamasis sonan [ ]
analysé an a an zaakalinius balsius [ɑ(ː); ɔ(ː); u(ː)], an a an a an akinius balsius
[i(ː); e(ː); æ(ː)], ca pala alizacijai il indi e en iškas. Les ésul a s de l'é ude, dépein s
1315 igu e, mon en que lie. [ ] p emiè e o p ieš de moyenne e in é ieu e
man ės F1 eikšmė es i žemesnė p ieš aukš u inius balsius [ʊ, uː], o aukš esnė –
élé a ion balsius [ɔ, oː, , ɑː]. Anachiai kin a e la. [ ] la p emiè e o man ée F1 de
signi ica ions k ei ė: à cô é des hau u ines balsies [i, u] F1 es i la plus basse, du
moyen de l'ascension des osies [e, ɔ] con ex e moyenne, e à cô é du basupan
inių balsių [æ, ɑ] i pamojo [ ] F1 o man ė y a aukščiausia (plg. analogiškus
J. G igo je o (2012: 286–287) ezul a us). Lie. pala alizuo o [ j] F1 eikšmės
y a mažesnės už nepala alizuo ų ek i alen ų – nesiekia 500 Hz. Mažesnės i -
sonan [ j] F1 de signi ica ions aussi pou iksuées a an les hau u ines (ainsi même
e sup iešak) balsius, e hau ėlesnės a an les basu ines [ɛ, æ]. Fau a i e
l'a en ion que in e okalinée posi ion [ j] p emiè e o man é es i in é ieu e que
p e okalinée posi ion a an akinių balsių en elopp i enco e plus humilien F1
( oi Fig. 14).
A icles A icles A icles 117 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
13 PAV. des langues li au es i pamojo nepala alizuo o sonan o [ ] o man ės ski ingų
balsių kon eks e: données mascules
14 PAV. des langues Li uanies i pamojo pala alizuo o sonan o [ j] o man ės ski ingų
balsių kon eks e: données mascules
15 PAV. de la langue le oue i pamojo sonan o [ ] o man ės ski ingų balsių kon eks e:
hommes données
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
des langues Li uanies i pamųjų sonan ų [ ] e [ j] la seconde o man é di è e
signi ica i emen : nepala alizuo o [ ] elle ésidèschiusi 12401310 Hz diapazone, e
pala alizuo o [ j] 17501860 Hz diapazone (ž . able 3, 1314 ig.). Nepala alizuo o [ ] F2
es i in é ieu e de an lūpinius balsius [, uː, ɔ, oː] e supé ieu e de an nelūpinius
balsius [, ɑː] cela indique que lūpina ion dé alo ise F2 signi ica ion. Même e a an
sup iešakėjusius zach alines balsius [, uː, ɔ, oː] i pamojo sonan o [ j] F2 la
signi ica ion es in é ieu e que a an a an akiniens balsius [ɪ, iː, eː, ɛ, æː] ( ig. 14).
Dans les langues la ies i pamojo sonan o [ ], comme e Li uiniens [ ], la seconde
o man ée la plus basse signi ica ion ixée à cô é zazakalinės eilės balsių [ɔ, u], la plus
éle ée à cô é p iešakinės eilės balsių [i, e] (ž . 15 Fig.). No e ile que la langue la ienne
i pamasis sonan e [ ] selon F2 signi ica ion occupe in e pinée padė į en e
nepala alizuo o lie. [ ] es pala alizuo o lie. [ j] sa deuxième o man ée kin a 14001450
Hz diapazone.
La dynamique de la oisième o man é dans les deux langues Li uaniennes, comme
la la ienne ep odui la deuxième o man ée ajec o ie: a an a an akinée
angées balsius F3 signi ica ions son plus éle ées, e a an a iè ealinée angées
Ke i ajai o man ei būdingas didesnis a ian iškumas a p jos eikšmių ski -
ingose pozicijose. Ypač a ijuoja lie. [ ] F4 eikšmė (ž . 13 pa .), plg.: 3270 Hz
balsius plus basses (j . 1315 igu e.). p e ocalinée posi ion, 3610 Hz in e ocalinée
posi ion e 3720 Hz pos okalinée posi ion (ž . able 3ę). On pou ai a i me que
dažnio i g e imų balsių kokybės nė a aki aizdžios ko eliacijos. Tačiau la. [ ] i
lie. pala alizuo o [ j] F4 o man ė kin a nuosekliau – ji egulia iai žemėja lūpinių
en e F4 o man ės (cas de langue la ių) e sup iešakėjusių lūpinių (lie u ių kalbos
a eju) balsių con ex e.
Des langues bal es é ude des sonan es i pamées dans di é en s con ex es
de balsiés on mon é que la p emiè e o man ée dynamique in luence un
ascension du balsio plus loin si ué (p ieš hau u inius balsius F1 pažemėja, a an
basu inius aukš ėja), e la deuxième e sui an es o mančių ajec oi e
dépend de la sui e du balsioès (užpakaliniai balsiai F2 o man ę pažemina,
p iešakiniai paaukš ina). L'obse able, que sup iešakėjée a iè e linées
menkiau paaukš ina F2 o man é que con eakinées oix.
Les ésul a s de l'é ude accomplie, mon an des langues li huaniennes e
le oniques i pamųjų sonan ų [ ], [ j] o mančių ki imą dans des posi ions
di é en es e di é en s con ex es de balsies, ésumés dans le ableau 5:
A icles A icles a icles 119 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
5 LENTEL. Ac uels bal es langues i pamųjų sonan es F1F4 o man ès à di é en es posi ions
Fo man ées Lie. [ ] Lie. [ j] La. [ ]
Apibend in os o mančių eikšmės (Hz)
F1 450 360 510
F2 1280 1810 1430
F3 2370 2690 2250
F4 3530 3750 3120
Fo man de la di ec ion changean e dans ski ing [R]VR V[R]V RV[R] posi ions ( o man és, don la
compa aison en cap u e des di é ences s a is iquemen signi ica i es, ma qués de couleu g ise)
F1 F1 dans le
hau esu ines ballsies, F2
F3
F4
Fo mančių ki imo di ec ion dans di é en s balsies con ex e
con ex e des
dans le con ex e des basses oix
hau u ines balsies con ex e,
basseu ines balsies con ex e
dans le con ex e des hau esu ines balsies,
↗ žemu inių balsių kon eks e
F2F4 Vi con ex e, Vu con ex e Vi con ex e, Vu con ex e Vi con ex e, sup iešakėjusių
Vu dans con ex e
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
120 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
IŠVADOS
1. Palyginus déc i end in as o mančių signi icmes (ž . 5 ableelę) é abli, que la plus hau e F1
o man ės signi ica ion ca ac é inga lie. [ ] e sie ina a ec elia izaci ina an ine pala alisa ion, e
ja, o žemiausia F1 o man ės eikšmė nus a y a lie. [ j], ku iam elia izacija
nebūdinga. Aukščiausia F2 o man ės eikšmė apskaičiuo a lie. [ j] i aiškin-
la plus basse F2 o man ée ca ac é is ique nepala alizuo am lie. [ ]. L'é ude a con i mé que des
langues la ies [ ] p emie s deux o mančių s uc u e a ima neu aliajam [], plg. :F1 = 510 Hz, F2 =
1430 Hz (ž . LVG 2013: 68), e les o man és sonan des i pamųjų li uaniens son pola isés en aison
des pala aliza ions qui exis en dans les li uaniens. 2. Pozicia combininium ([R]VR V[R]V RV[R]) ai
in luence à la s uc u e o man i es des sonan es i pamųjų des langues bal es. En pa lemen s
Li uiniens de la posi ion dépend i in la p emiè e o man é, le plus indi e en iška seconde o man ées.
Les ésul a s de l'é ude pe me en d'a i me que lie. [ ] e [ j] o man ées, en compa an [R]VR
V[R]V RV[R] posi ions, changen similai emen : F1 basse, F2F4 hau e; des la iens [ ] o man ès
ė. La ių kalboje p e okalinė, in e okalinė i pos okalinė sonan o [ ]
pozicija da o s a is iškai eikšmingą į aką isoms ke u ioms o man-
p e okalinée posi ion es i les plus hau es, pos okalinée posi ion lemiauses. 3. Le con ex e des balsiés
adjacen s an des Li uaniens que des langues le i es donne une in luence similai e au changemen
de o man des sonan ées i pamiais: la p emiè e o man é liée à l'akilim du balsio si ué g e a (p ieš
aukš u inius balsius F1 žemėja, de an žemu inius aukš ėja), e la deuxième e plus dis an es
o man ės nuoš ina dépenden du balsio adjacen des angées (užpakaliniai F2 o man ę pažemina,
p iešakiniai paaukėja). Ces co éla ions n'on con i mini que lie. [ ] F4 o man ée données. L'enquê e
mon ai , que sup iešakėjée zainalines oix menkiau paaukš ina lie. [ j] F2 o man ée ni g e imi
con eakiniai oix. Les ésul a s de l'é ude e ec uée mon en que la. [ ] selon déc i end in as
o mančių signi icmes occupe in e pinée posé į en e nepala alizuo o lie. [ ] es pala alizuo o lie. [ j],
e ce e conclusion co obo en a ec les ésul a s d'au es eche ches des langues bal es
con ebalsies17. Au cou s de l'enquê e, il a é é é abli que di é en e posi ion (p e okalinée, 17 Plg.
conclusions des eche ches su les ni eaux de lokus des p iebalsi des langues bal es, qui p é enden
que lie u ių kalbos pala alizuo i ankieji p iebalsiai pagal F2 lokusų eikšmės išsidės o koo dinačių
plokš umos i šuje, nepala alizuo i apa inėje dalyje, a la la ių kalbos ankieji p iebalsiai pe
cen ą pa į. De elles signi ica ions du locus F2 peu en ê e ondées du poin de ue de l'a icula ion:
la langue la ienne p iebalsių a ikuliacija occupe cen ales posi ions, e la langue li aoue p iebalsių
a ikuliacijai es ca ac é isée d'une ce aine pola isa ion selon le ai de (ne) u ėjimą de
l'a icula ion supplémen ai e (Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, Ind ičāne 2019:
190).

S aipsniai / A icles 121
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
in e okalinė, pos okalinė) des li uaniens e des la iens i pamųjų sonan ų
o man es onc ionnen di é emmen : compa an [R]VR V[R]V RV[R] posi ions
la ių [ ] o man ės žemėja, des langues li uaniennes [ ] e [ j] aukš ėja
(išsky us F1). Cependan g e imen s balsiés con ex e es des langues bal es
i pamųjų sonan es o man ine s uc u e ai une similai e in luence.
LITERATŪRA
Amb aze ičius Ry is, Leskauskai ė As a 2014: P iebalsių akus inės ypa ybės:
pala alizacija i balsingumas, Kaunas: Technologija.
Bace ičiū ė Rima 2008: Fone ikos e minai: žodynėlis i mokomosios užduo ys,
Vilnius: Vilniaus pedagoginio uni e si e o leidykla.
Boe sma Paul, Weenink Da id 2018: P aa : Doing phone ics by compu e ( e sion
6.0.43). P ieiga in e ne e: h p://www.p aa .o g/.
Bo den Glo ia J., Ha is Ka he ine S., Raphael Law ence J. 1994: Speech
Science P ime . Physiology, Acous ics, and Pe cep ion o Speech, 3 d edi ion, Bal imo e:
Williams & Wilkins.
Čei ane Sol eiga, Ind ičāne Inese, Tape e Jana 2014: Locus equa ions o
La ian Consonan s. – Linguis ica Le ica 22, 29–47. P ieiga in e ne e: h p://www.lu-
la i.l /zu nals-linguis ica-le ica.
Čekana ičius Vydas, Mu auskas Gediminas 2004: S a is ika i jos aikymai 2,
Vilnius: TEV.
De eške ičiū ė Sigi a 2013: Lie u ių kalbos p iebalsių akus inės ypa ybės: huma-
ni a inių mokslų dak a o dise acija, Vy au o Didžiojo uni e si e as, Lie u ių kalbos
ins i u as.
DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. leidimas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005.
Gi denis Aleksas 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
G igo je s Ju is 2012: Acous ic cha ac e is ics o he La ian sono an s. –
Bal is ica 47(2), 267–292. P ieiga in e ne e: h p://www.bal is ica.l /index.php/
bal is ica/issue/ iew/106.
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
IPA In e na ional Phone ic Associa ion, 2015. Accès In e ne :
h pswww.in e na ionalphone icassocia ion.o g/con en :// ull-ipa-cha . Ja osla ienė
Ju gi a, G igo je s Ju is, U bana ičienė Joli a, Ind ičāne Inese 2019: É ude des sons des
langues bal es au débu du XXIe siècle: Balsies e sons de in e ac ion ins umen al:
monog aphie de la science a ec des sons illus a ions, Vilnius: Li uanian Language
ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lki.l /e-publikacijos/.
Johnson Kei h 2003: Acous ic & audi o y phone ics, 2nd edi ion, Ox o d: Blackwell
Publishe s.
Kazlauskienė As a 2018: Bend inės lie u ių kalbos one iques e phonologie
ondemen s, Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e si e as.
Kodzaso Sand o V., K i no a Olga F. 2001: Кодзасов, Сандро В., Кривнова, Ольга Ф.
Общая фонетика [Obščaja one ika], Москва: Российский государственный
гуманитарный университет [Mosc a: Rossijskij gosuda s ennyj
gumani a nyj uni e si e ].
Lade oged Pe e 2003: Phone ic da a analysis: An in oduc ion o ieldwo k and
ins umen al echniques, Malden, MA & Ox o d: Blackwell. Lade oged Pe e ,
Maddieson Ian 1996: The sounds o he wo lds languages, Ox o d: Blackwell
Publishe s.
Laua Alise 1997: La iešu li e ā ās alodas onē ika, Rīga: Z aigzne ABC. Liepa Elmā s 1957:
Daži mode ni la iešu li e ā ās alodas onēmu pa eiz unas jau ājumi: dise ācija
iloloģijas zinā ņu kandidā a g āda iegu ei, Rīga: Rīgas Pedagoģiskais ins i ū s.
Liepa Elmā s 1970: Skaneņu quan i é. La iešu alodas s uk ū as jau ājumi, Rīga:
LVU, 3988.
LVG La iešu alodas g ama ika, au . I. Auziņa, I. B eņķe, J. G igo je s, I. Ind ičāne, B.
I ulāne, A. Kalnača, L. Lauze, I. Lokmane, D. Ma kus, D. Nī iņa, G. Smil niece, B.
Valko ska, A. Vulāne, Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 2013. Maddieson Ian 1984:
Pa e ns o Sounds, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Maddieson Ian 1984:
Pa e ns o Sounds, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Ma kus Dace, Auziņa
Ilze 2013: Fonē ika. La iešu aloda, ed. A. Veisbe g, Rīga: LU Akadēmiskais apgāds.
Ma kus Dace, G igo je s Ju is 2002: Fonē ikas eche chés un isualisa ions mé hodes,
1 g ām., Rīga: Rasa ABC.
Mikalauskai ė Elzbie a 1975: Lie u ių kalbos one ikos da bai, Vilnius: Mokslas.
Pake ys An anas 2003: Li uanien bend inės kalbos one ika, Vilnius: Encyclopedia.
A icles A icles a icles 123 /
Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės
ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas
Scobbie James M. 2006: (R) as a a iable. Encyclopedia o Language & Linguis ics,
2nd edi ion, ed. Elle es publiée pa la Socié é ançaise de linguis ique. K. B own,
ol. 10, Ox o d: Else ie , 337344. Solé Ma ia-Josep 2002: Ae odynamic
cha ac e is ics o ills and phonological pa e ning. Jou nal o Phone ics 30(4),
665688. La publica ion de ce documen a é é in e di e pa la loi amé icaine. Š age is
E aldas 2022: Ekspe imen inė one ika, Vilnius: Vilniaus uni e si yd publikla.
Tape e Jana 2013: La iešu alodas nazālo slēdzeņu akus iskās īpašības. Valoda 2013:
aloda dažādu kul ū u kon eks ā 23, Dauga pils: DU akademiskais apgāds Saule, Tape e
281–289.
Jana 2014: Locus equa ions and he place o a icula ion o he La ian sono an s.
Bal is ica 49(1), 7199. P ieiga su in e ne : h p://www.bal is ica.l /index.
phpbal is ica/issue/10/ iew9.
Tape e Jana 2014a: La iešu alodas la e ālo sp audzeņu akus isks aks u ojums
o man u ecuma g upā no 16 līdz 39 gadiem. – Linguis ica Le ica 22, 158–172.
Tape e Jana 2015: Spec al ea u es o nasals in S anda d La ian. – Bal is ica 50(1),
in115128. Accessible su In e ne :
h p:www.bal is ica.l index.php/bal is ica://issue/ iew/111.
Tape e Jana 2016: Acous ic p ope ies o ill in S anda d La ian (da a om
speake s o di e en age g oups). In e na ional Scien i ic Con e ence dedica ed o he
80 h anni e sa y o bi h o p o esso Aleksas Gi denis (19362011) T ans o ma ions o
con empo a y Bal ic languages and dialec s, 2016 Oc obe 1921, Vilnius, Li huania. TARTIS
Docomoji a ies e ki chiaissemen p og amme TARTIS. Accès In e ne : h p
a is. du.l / one ika-i - a is/.igudziu- obulinimas/ga su-ypa ybes Ul ydas e al. Li u iens
langues g ama ica 1: Foné ique e mo ologie (daik a a dis, būd a dis, skai a dis, į a dis),
ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. U bana ičienė Joli a, Ind ičāne Inese, Ja osla ienė
Ju gi a, G igo je s Ju is 2019: Les pa oles des langues bal es au débu du XXI siècle: l'é ude
ins umen al des P iebalsi: monog aphie de la science a ec des illus a ions sono es, Vilnius:
Ins i u des langues Li uaniennes. P ieige su in e ne :
h psdoi.o g/10.35321/e-pub.2.://bal u-ga synas. Vai ke ičiū ė Vale ija 2001: Li uanien langue
a ies ondemen s e dic ionn'a, Vilnius:
P adai.
Vásquez Ca anza, Luz Ma ina 2006: On he phone ic ealiza ion and dis ibu ion
o Cos a Rican ho ics. Filología y Lingüís ica 32(2), 291309.
JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE
124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
VLKK Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. P ieiga: in e ne : h ps:// lkk.l / lkk-nu-
a imai/p o okoliniai-nu a imai/ ekomendacija-del- a p au ines- one ines-abe-
celes-p i aikymo-bend ines-lie u iu-kalbos-ga siniams- iene ams-zyme i [žiū ė a
2022-10-15].
Zinde Le R. 1979: Зиндер, Лев Р. Общая фонетика [Obščaja one ika], Москва:
Vysshaya skola [Mosc a: Vysšaja škola].
Li huanian and La ian T ills: An Acous ic
and S a is ical S udy o Fo man S uc u e
SUMMARY
The objec o his s udy is he ills o con empo a y Bal ic languages p oduced in p e ocalic
(<R>VR), in e ocalic (V<R>V) and pos ocalic (RV<R>) posi ions. L aim o he pape is o analyze he
s uc u e o he i s ou o man s, o compa e hei a ia ion in he con ex o di e en
owels, o de e mine he s a is ical signi icance o he di e ences and o highligh he s uc u e
o o man s in Li huanian and La ian. The da a o 12 male speake s (6 na i e Li huanian speake s
and 6 na i e La ian speake s aged 2142) we e analyzed; in o al, 1458 ealiza ions (810 Li huanian and
648 La ian) we e s udied. Fo man The ollowing ends in he s uc u e o F1F4 ha e been
alues we e measu ed using P aa , he ob ained da a we e p ocessed using Mic oso Excel,
s a is ical analysis was pe o med using SPSS.
de e mined: 1. Acco ding o he o man da e, La . [ ] occupe an in e media e posi ion be ween
non-pala alized Li h. [ ] and pala alized Li h. [ j], and his conclusion co ela es wi h he esul s o
o he s udies o consonan s in he Bal ic languages. 2. Li h. [ ] has he highes F1 alue, which is
associa ed wi h ela iza ion, and he lowes F1 alue is ound in Li h. [ j] Li h. [ j] has he highes
F2 alue, which can be explained by seconda y pala aliza ion, while he lowes F2 is cha ac e is ic
o non-pala alized Li h. [ ]. La . [ ] occupe an in e media e posi ion be ween non-pala alized Li h. [ ]
and pala alized
Li h. [ j]
3. In Li huanian, F1 alues mainly depend on syllable posi ion, and F2 alues a e he leas
a iable. In La ian, he syllable posi ion o [ ] has a s a is ically signi ican e ec on all ou
o man s.