scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Tarptautinis botanikos nomenklatūros kodeksas ir lietuvių terminologija

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Tarptautinis botanikos nomenklatūros kodeksas ir lietuvių terminologija

Author: Aurelija Genelytė
Year: 2001
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/702/793
TARPTAUTINIS NOMENKLATURO S BOTANIKOS
KODEKSAS IR LIETTIVIU TERMINOLOGUA O p esen e egulamen o não inclui as disposições ela i as à nomencla u a e à nomencla u a dos p odu os ho ícolas.
Siuo empo mokslui Zinoma sob e 300 000 iSkas iniq e sob e 1
800 000 gy l o ganismoq Siq, en e jq sob e 400 000 [Siq
cons i uem adici5kai chamadas plan as, . y. dumbliai,
samanos, spo iniai induodiai, Ziediniai augalai, ke p6s e k .
(Ku o ga1997:7). Pledian is pesquisas encon am, ap a5am e
nomeados anksdiau mokslui neZinomi o ganismami. Thigi
bo anikos nomenkla i ai são le an adas g andes exigências
na concessão a plan as no as e na egulamen ação dos nomes
já esamq axsonql nomesq a ojim4.
Augalq encon a Ziniq denomina imai ajuda sob e umE ou ki 4
Bo anikos nomenkla ay a ypad impo an e in e nacionalini
plan a4, suas p op iedades e u ilizaçãoim4 Zmogaus necessidades.
mokslinibend a im4, padepalaikan da iSlaiky i augalq moksliniq a dq
ieno g e pas owmq. Só guiando-se nesses pad ões nomenkla i os
odos os bo ânicos padiais podem usa aqueles nedubei asmi5kus
nomes pa a aquele axon. Be padius padiam s abiliq e
bend a imas ap q neimanomas. An iguos empos, dliau
uni e so amen e cien í ico p iim q moksliniq augalq pa adinimq
P a ican medu amZiais epochoje moksle
cada ez mais eme e Renasanso isi y au i
ao in e nacional in e acimui. Ja oi a5omi
la ynq lingua, que oi cien ininkq con o ogi
i ai iq s idiq ciência eikalai, ku iama
bo anikos e augalq i5liko e minija Si adição
a é m lsq diepa adinimai.
nq. Lo yni5ki plalq nomes es ão b l ini em
cien í icos e especializados lojas; só eles são
conside ados ce aqja e minija, e
e mosi a ndmis em línguas
- apenas as a ian es nacionais. Bo anikq
sis ema ikq es o ços o am e cons an emen e
nomenkla l os c iados ape inamas eg asds,
cons i uandios nomenkla [ os kodeksq (Codex
nomencla u ae) base4.
Ago a biologijā consumam Sie
gy qiq kodeksai:
o ganismoq nomenkla l os
1. Th in e nacionalinis
nomenkla u os códice bo ânico.
1
Thaskson
(g . axis ( [Sis, - i5des ymas,
sis emá ica gen is, Seima, classe,
ipas) (BTZ 1965 438).
su a kymas) - a unidade
130
2.
Th In e na ion-
al kul l iniq
augalq nomenkla l os códice.2
3. Código in e nacional de
zoologia nomenkla i os.
4. Código in e nacional
bac e iijq
nomenkla i os.
Vi usq nomenkla a baseia-se
não o maliu kodeksu, e
aisykliq inkiniais.
Sie kodeksai
em mui o
pana5umq
(uisq cons i ui
aquelas eg as e
nume uoj l base4
ecomendações; que
sis ema ikai gale q
mais ácil en ende
aisykliq e
ecomendacijq
equisi os, códices são
ap esen ada mui o
konk ediq pa yzdZiq),
mas di e encia kodeksq
e minija,
nomenkla os
p ocedl os e jq
p imimo o dem.
Tokia si uação na biologia causa
um ce oq p oblemq, odel Th
in e nacionaline biologias
sqjunga p e ende su enodi i em
isolados campos usouamus
e minus e aplic nomenkla l os
p ocedl as un4 biologia bem
elabo a jung ini nomenkla l os
kodeks4, pelo qual guia
pode6 qu is odos biologos no
u u o.
Na Nacionaline
Ma yno Mahydo biblio eca
pode encon a is usq
kalba i5leis us Th p au inius
bo anikos nomenkla u os
kodeksus
(não ex o
nes e
TBNK). O mais
i5
an igo jq i5leis as
1959 m. (Sis kodeksos
ado ado
Th no VIII
cong esso bo anikq in e nacional
Pa y Ziuje 1954 m.). edição de 1974
m.
p epa ada com base no Códice do
XI cong esso bo anikq oco ido
Sie le 1969 i5sp in ed medZiaga;
ediasis
1980 m. XII
(ado ado
Th in e nacional em
bo anikq cong ess, ealizadoume
I975 m. Lening ado
(ago a
Sank
S . Pe e sbu g)). Anks esniq a naujausiq
kodeksq leidimq biblio eca nacionaline não em.
is
(Siuos códices em e Mokslq
academia biblio eca.) Ins i u o de
Bo ânica Flo a e geobo anics
labo a ó io em Siuo empo mais
ecen e4
TBNK na Li uânia, i5leis 4
anglq língua
1994 m. Konigs eine
(Vokie ija) (In ema ional Code o Bo anical
Nomencla u e)
(Tolqo Code)).
Sis códice oi
acei o e
ap o ado
XV bo anikq Yokohamoje cong esso e é chamado de Tokijo kodeksu3. 2
kodeks4 é i5samiai ap a gs J. Klima idius (ling is i5kai i5nag inejgs
1969 m. usq lingua ilejusi Th p au ini kul u iniq plan a4 nomenkla u os
eisliq i a dijimo mo l acij4,inimq pa ad mo ologijq, ansli e acij4
bei e im4, kabudiq i didZiq aidZiq aql5ym4)
(C . Lingbos kul u a 37, 26-33).
3
Bo anikos ins i u e ambém é
possí el suspaZin i com padiu
naujausil Kul u ini4 plan a4
nomenkla u os kodeksu
(In ema ional
Code o Nomencla u e
o Cul i a ed
Plan s
(ICNCP o Cul i a ed
Plan Code)). UC, 1995.
131
TBNK sumany oju
laiky inas A. P. de
S eica q bo anikas
Candolle, que
suk i d aisykliq
inkini (Lois de
p imei o
nomenkla [ os la
Nomencl-
Bo anique). ele
a u e
es abelece
p incípios e eg as
Seu impo an e
no abalho a dq
publicação p incipio
(p.g.: pode e só um4
de p io 4; axsonas
eg asing4 nomeE e
k .). Sis
nomenkla l os
aisykliq inkinys oi
ap o ado bo anikq
m. No Cong esso
In e nacional em
konda bo anikq
Pa isZiú, 1867. 1900 m.
g esas, p immuoju;
Pa yZiuje oco eu um
eliau que conside ado
eno icialmen e giami
penke i me ai.
cong ai oi
P adedan A. P.
kas Se5e i de Candolle'o eg asdmis, Siuo empo já é i5leis a 15
codekso edakcijq. Pa ogumo ddlei kodeksai chamados q
mies q, nos quais yko bo anikq kong esai, a dais. Úl imas
in e nacionais bo anikq hou e: 1981 cong esai m.
Sidneju-
(Aus alija),1-
(Vokie ija), m.
987
Be lyne 1993 m.
je Jokoha-
moje e 1999 m.
(Japonia)
Em Sain Lujie
(JAV). pladiau discu ido o
Siame a igo
chamadoado
Códice de Tóquio.
LeidZian cada4
kodeksE que ele b[ q
es enama-se, nauj4
kuo ikslesnis e
papili obulesnis.
Cada código s é
mas daZmais
especi icam só
epa ei imai ne a
amendiado domas,
adikal s, ski q
( uo pode
compa aus,
a igosniq pon os
exempLiu,i, isi ikin i
m. Sie lo e 1974 m. Lening ado
kodeksus; eles di e em apenas
em isolq a igosq emendas).
changei imq pada y a
Didesniq
oi ik
1993 m. Japônia
oco endo no XV
Siekian e i ica bo anikos
bo anikq cong ess. uZ-
nomenkla l os s abilum4, oi
nekeis i nusis o djusiq
ecomenkong esse dojada
aksonq naupa adinimq;
i eisin o jas e mo phylum,
bl i u ilizado
que como e mo di isio pode
(lie .
slg ius) sinônimo. Desde 2000 m.
janei o no os nomes axsonq
egis am-se In e p au in6s augalq
associação de axonomia se iços,
que ambém kaupiaq bankus dados
no ajai sob e ap a5y us Sios
cambiusius nomes.
plan as, sob e axsonq se iço
o necem in o maq sob e aksonq s4 a5us ou
ap aSymus.
O icialso
TBNK ex o e
leidZiamas
anglq, p anclzq
okiey a
diq kalbom,
po o
Salys iSsi e dia
sepa adas
eles i nacionais
kalbas.
I lie u iq kalbq nd kodeksas nd a
i5 e s as, mlsq bo anikams único e
usi5kais ou angli5kais codeksais.
e minologams enka usa
TBNK eg asemis cien is as,
a ojanp i alo guiu is odos ys
ou ku ian is no os cien í icos
egalq ip as us nomes.
Be
132
abejo, Sios eg as só uni e sominiu pag is os e
sa ano i5ku cien is asq aco doimu e possui
nesilaikan ys aisykliq, daZ maio ia blna
is a ymq s a ususo, mas cien is as,
igno ados cien indje publicomene.
Rengiando TBNK
bojo abalham
ce ca de 100 i ai iq
ge almen e à Saliq
anikq.
É g ande e aisingo abalho, po que a cada y ejui não equi
indi idualmen e c ia naujq O p incipal papel leipa adinimq.
dLian
TBNK enca Th p au inei augalq aksonq associação, na qual
susiski s g augalq po g upos abalham sepa ados comi ê.
Th S a p au inis bo anikq kong esos. Di e en es comissões
Auk5diausiu au o i e u, cujo nome imp endiam TBNK, conside ado
nomenkla l os abalham em seções, em que se conside am como
melho a o código4. Secções pasillymai, as decisões ado adas
si llomi a i ma indi na plena idade do cong esso posedi.
Todos os comi ês nomenkla os cons i uem Th S a p au ing
ciência biologia sIq sjunha bo anicos nomenkla l os komisij4.
Como cons i uído TBNK?
Cada códice onde a i may a
bo ânica exigem p ecisos e simples
nomenkla os sis emas, pela qual
começa p eambule, ma que a
gale q e e is isq Saliq bo anikai.
TBNK augalq denominainimai
axsonus. azema b q
ap esen ados de aco do Thip ne
oddl, que se quise mos a ou
his o ij4. obje i o TBNK mejq
poZymius
- mos a odus, como com base axonais o ma plan aalq
sis ema ikos possí el uni e q denominações. Thikan os
i5 i iam-se e ingq e bep asmiq que aupa adinimq, galq
mé odos co esponden es, endo cons an ius modelius,
denominações ki i c i e imoksle sukel q só con inia 4.
Suda an dela (pgs.: nomeamen o soambumas, odos5cas
egulamen ugumas, g ama ical espei oba naujq [Si e e c.)
pessoa,
ap a5iam-se
conside am não ão impo an es.
Bo anikos nomenkla l os
ie cons i ui i5 ka o po p epi m4
TBNK dali (p incipai ap esen ados
ambulds):
kusis emas base p incípios, - SeSi
1. Bo anikos nomenkla l a é
independen e do zoologijas e
bac e iologijas nomenkla q.
TBNK aplica-se igualmen e a
odos e gy q, e i5kas iniq
augalq axons. 2. Thksonq
cons i uem com base
nomenkla [ iniais
denominações são ipais.
33
3.
Taksonq nomenkla l a baseia-se
p incípio de p io idade de
publicação.
4. Cada axon pode e só un4
egulamen oing4 nome
cien i i4.
5. Thksonq
cien í icos
denominações
bl inai em bl i la yni5ki.
6. Nomenkla l o eg as
isigaliam eles p imos.
An 4j4 TBNK dali cons i ui eg as e
conselhos ( ecomendações). Os mais
impo an es aisykliq e pa a imq
eiginiaiy a são ap esen ados em
sepa ados a igos nume ados. Jq
Theseykl-
uni e so-
es
minai são ob iga ó ias.
obje i o
- i es i bo anikos nomenkla [ oje g iel 4
a k4 i a dijan aksonq g upes.
p i5 a aujan es cuja no s
Nominimai, aisyklei, são
ka ego i5kai eme ami.
Teiginiq, i5des y q skil yse,
segui . o ma ikslesnius,
nepa a imq ob igada g ieL ai
ai5kes-
Eles ajuda nius Se nomesinimus.
embo a qual nome de plan a não
pode b[ i ejei ado, adiau al nome
a enda pa a imq eiginiq, ele não
já não bn i exemploLiu ou os
nomes.
cons i uindo
TBNK gausu exemploliq,
ilius uojandiq eg as e
ecomendações.
Thisykl6se indica a, em p ikad cada
axon, que di e em seu ango e
ex ensão.
indi íduo plan a ou i a de e minado
Siau esnds axa de ex ensão
apy a Zemesnio ango; quem
auk5 esnis.
axono oma no angas
mais
TBNK são a ibuídos se e diniai angos aksonq
amplamen e, pag in-
(ka alys i, slqius, klasi, eili, ieima, gen is,.iz's) e
cinco angos secund aeiliai ( iba, sekcija,
a ie e as e o ma). b[du, i5sky us iSkas inius
gen is
plan as, Tokyo ii5is pe encem kokai no s gendiai,
- Seimai, Seima -
eilei e . . P incipal
unidade
sis emá ica uZ
- iSis, j4 a maio
unidade é gen is.
Uma pa a gendiai da
uma a é keliasde5im
pe ence eikus
lSiq. P igali
angq quan oigalima
mine q p idejus
p ie5delipo- (lo , sub-),
e minq aumen a a é
ej.: poklasis
(subclassis), poieimis (sub amilia),
pogen is e pan.
(subgenus), po iiis
(subspecies)
Daqui em dian e códex em sepa ados núme os
i5se iam-se a igos, nos quais indica-se, como
cons i uem-se augalq unidades sis emá icas.
Mui os axsonq nomeinimq p e echas
e galunes são pad onizados, od6l i5
exa amen e jq pode se de e minado,
a qual axson a plan a pe ence o
nome.
TBNK eg as6se indica
que os nomes mii 4
(Species) cons i uem
bina inos oiniai
compos os i5 e u5inio
do nome do gêne o
134

Zyminio,
Anemone pluki),
nemo osa
(bal aliede
Callendula
o ip z:
cinalis
( ais ini mede ka).
Aug alqlSis chami i d iem la yni5kais
ZodZiais XIII a. S edq Ka las Linejus.
a5omas didZiqja aide, - mai,41a. ex o
Gen ies a pasi le gam ininkas das o
lSies
iSinis epi e as la yni5kai semp e
Jeiglu já oi ka 4 esquecido
nome comple o, ab e i, ainda
alando ela possí el deixando
nomeinigen ies mo só pi mEj4
aidg A.
ieigu isso nãoelia d ip asmi5kumo), exemplo.: nemo osa, C.
icinalis. RD5iniai epi e ai podem b[ i oma i5 i ai iausiq Sal iniq e
zyme i koki4 qualque plan a mo ologing ou ana oming
pa icula ybg (p z.: g slo is), (p z. :
Plan ago
- siau alapis
lanceola a colo 4
Viola icolo -
ispal e nailai i), dydi @ z. :
A c ium minus
- maioji a naliia ,
kuup4 (p z. :
An hom hum odo a um
- lc apnji
ga duny d),
sabo oni
(p z. :
Ranunculus
- ai usis id ynas),
ydomqsias gines
ac is a ekolog-
(pgs.: qualidades
Be onica o icinalis
- ais ind no e a), empo de
c escimen o ou zydejimo4
(p z.: Pimula eis -
pa asa ine ak aloli) e pan.
Genii4
(Genus) denominações la yni5kai ei5kiami umaaskai os
a dininko aleg niu, p z. '. Rosa Gendiq
( oii),
S ella ia (Zliu7e).
nomeiamen os
guiando c i é ios:
plan a Fumaia -
dis inguamuopa -
enkami segundo
i i blia u e,lo .
i ai iais sius
poZymius (pgs.:
umus
- dumai; ugalo sul ys eda
akis como dlmai), segundo
pana5um4 i ou os
objec os
(p z:
- ka delis; lo . -
Gladiolus gladius
espada; olai
pana5[s i ka d4),
segundo (pg.:
mi ologinius ou
Sal inius
An ikos
Men ha
- md a; g eikq
mi ologijoje
pa e a segundo
Dahlia And eas Dahl
nim a Min d bu usi
pa a des (p z. :
i me 4), cien í icq
- ju ginas; - S edq
p o esso de bo ânica) e k .
TBNK pe mi eZia li emen e
c ia nomes imando ZodZius
i5 i ai iausiq
Sal iniq, só exigem que eles
u d q la nu o mas de
linguagem.
' ie m 4
(Familia) apelidimai exemplo. ;
Rosaceae
em lo yni5k4 baigme ni -aceae,
( oliniai).
E4ili
(O do)
например.:
-ales,
apelidões
em la yni5k4 baigmeni Poly-
gonales
( akaiolieiiai).
Kad axono b i q
seu é
ikslus, Salia
ap esen ama
aupa adinimas
o iaus e
pa a dd publicado
bibliog a ija, onde
pi m4 ka 4 ieSai
as duo asis
ci ação nd a
aksopa adinima-
Au o iq e bibliog a ia no cons i uedamoji pa e cien í ico,
s.
adiau isso o nece nomeação denominainimui nomenkla i ini
p imei a ka 4 public4ai cien í ica axono publicadagn
p ecisuma. O au o da denominação é conside ado pessoa,
nomeinim4.
135
Ci a-se au o us pa d ap esen a-se i5
ezes após nome do axon, p z. :
Phylicidia, P
boli iensis, P
so edii u mis
(Miille A go'
iensis,
Flo a, 63:
286 Como is o i5 do exemplo dado, ak'
(1880)).
son nome da publicação da a a5oma
slliaus os, às ezes, como
Siame exemplody, indicam-se
ambém ou as in o mações
bibliog á icas
( í ulo da
publicação,
Au o iaus
numbe is,
umpa a dd
páginais). bl i
pode pinama,
exemplo, (L.) -
Linejus
(Linnaeus).
In e nacional
bo anikos
nomenkla os Saliq
bo anikai. S ai,
kodeksu baseia isq
exempZiui, m. baig as
pe mi i Se5ia omis
1980
eikalas
TSR lo a da
Li uânia. Nele
ap asi odos
na Li uânia c escendo 129
Seimq plan as.
mui os ThimaZ suno min a
e minija,1966-1972 m.
s a s y a
Bo anikos Zodyno comissão,
lide ada J.
Dagio. Li uânia
Na TSR lo a,
as plan as são
classi icadas
segundo
A. Engle io ilogene ing
classi icações sis em4, no os
nomes são ha monizados com a
mais ecen e li e a u a bem
TBNK equisi os. Na Mine ame
publicação as plan as são
classi icadas e desc i as com
base uni e sominai axsonq
anhis: skyp iim ais iai skyla i
klases, Sios
- i Seimas,
Seimos -
igen is, gen ys
- ipogendius, e os
úl imos
- i sepa ado Sis.
P issos mais pequenos
TSR lo oje ap aomi unidades sis emá icas
(p z., pogendiai, po iSiai, poeimiai e k .)
lie u i5kq a i ikmenq daZ não possui, pois
ais angas ge almen e specialio são
usados na li e a u a cien í ica i oje e
cien is as bas an e somen e la in5ko
denominação.
Li u iSk pa adinimq nei eisin a o icialiu
kodeknomenkla l a su, adiau, como is o,
eg as de língua lie u iq. Palyginus com
baseia am ce os ais TBNK p incipais e
ki q mokslo s idiq e minija, lie u i5ki
bo anikos e minai Cia links ay a
suda omi sis emi5kai.
ma de um ango unidades Lyme i de um ipo ou
a imq ipq ediniais, exemplo. :
-unai ediniais
i a dijami sky iai,
-ainiai - klasd,s,
-iiedliaipoklasiai,
-ieiiai - eilds,
-iniaiSeimos;
puiun4 @inophy a)
capí ulo, pu.ia
classe, ini4
(Pina ae) puiieii 4
Qinales
) elle,
naceae)
@ipuSini4
eima, puiis
(Pinus)
- gen is, 5is. Como e i5 pa eik q
sibi ini puiis
(Pinus sibi ica)
-
exemploLi 4,lie u i5kq u5iq pa adinimq es u u a
ge alji di e encia do la yniSkq [Siq s ukpa adinimq
os. Lo yni5kq [Siq pa adinimq pi muoju ddmeniu ai o
nome gen ies, e lie u i5kq
- lSinis paZyminys. Td a só
algumas i5im ys, exemplo: asiuklis
oikabandis (Equise um
136
nap a ense), be ias ke ulis (Be ula
na) e k .
Lie u i5kq
pa adinimq é
kilme gendiq
mui o i ai i.
Vieni
denominações i5
la ynq ou g aikq
idiomas, ou os
são pai ados
i5 e s i i5
gy osios kalbq e
Gy ojoje
e c. kalboje
gen is
u d i á ios ou nem poucosolika
pode
mq (p
), p a yzdLiui, ap a oj majalis) MieZi5kiuose (Pane eZio aj.)
pa adini-
chama-se kiikio aia ile, Da bdnuose aj.) - zuikio ausimi, Klaipedoje
sinonimq s
i p akalnu
i (C o n
ala ia
(K e ingos
- olkabaadiiu,
Pane ezyje
- skambu eliais - no padiu em uma Snek oje pode
e pan. E
bl i chamado uma plan a, em ou a - ou a, ex:
apêxios ao nome
ii delemis dailieji auska iliai (Dicen a
Bi h4
Snek oje
chamados
Ignalinos
) ; Kazi i5kyj
sp e c e (e
aj.
) aip adina p g mand au ninkg
(Pamassia i ike q palus is),
lkin abilis
Akmendje - iiuZu g (Thlaspi) i ag nq
-
(Capsela bu sa
Tadia mokslindje
kiekpas o is).
li e a l oje
uma plan a em só um4 ap obuo 4 a d4.
Augalq e minija do ki q e minijos de ciência
axsonq quais plan as ainda êm lie-
sis ema ikos s idiq di e encia uni o modumu.
M[sq bo anikai que quando g ieL u no abii,
(ypad ecen emen e na Li uânia
in odukuo i) u i5kq a dq. Jq
e minija da ni, e co esponde TBNK é
sis eminga equisi os.
gsiamas, mas d qsiai a i ma , que
ku imas é possí el lie u i5ka bo anikos
LITERATURA
BTL - Bo anikos e min4
iodynas.
Red. J. Dagys. Vilnius,
1965,
438.
Gai enis K. 1958: Lie u os augalq i gendiq pa adinimai.
-Lie u i4kalbo y ois
klausimai: Mol<slo kalbos kul u os i e minologijos
p oblemos
24, 165-178.
In ema ional Code o Bo anical nomencla u e
(Tblq o
Code), KonigS ein, 1994.
Klima idius J. 1975: Ling is inis
poZiu is
i eisliq
nomenkla u 4.
- Kalbos
kul u a 37, 26-33.
Ku o ga E. Bo anikos i mikologijos nomenkla ii a, Mlnius, 1997.
Lie u os
TSR
lo a,
Vilnius, 1959-1980.
Velidkiene A. An ikos mi ologijos hinynas, Kaunas, 1995.
Au elija GENELYTE
Lie u iq ins i u o da língua
An akalnio g.
6,2055 Vilnius
Au elija GENELWE
Recebido 2001
10 16 37