TARPTAUTINIS NOMENKLATURO S BOTANIKOS
KODEKSAS IR LIETTIVIU TERMINOLOGUA El Código de Nomencla u a de los p oduc os ag ícolas y ho ícolas y de los p oduc os ag ícolas y ho ícolas y de los p oduc os ag ícolas y ho ícolas
Siuo iempo mokslui Zinoma ace ca de 300 000 iSkas iniq y
ace ca de 1 800 000 gy l o ganismoq Siq, en e jq ace ca de
400 000 [Siq cons i uye adici5kai llamadas plan as, . y.
dumbliai, samanos, spo iniai induodiai, Ziediniai augalai, ke p6s
y k . (Ku o ga1997:7). Plediando es udios encon ami, ap a5omi
y nomb ados anksdiau mokslui neZinomi o ganismami. Thigi
bo anikos nomenkla i ai se plan ean g andes exigencias al
o o ga a las plan as nue as y al egula iza los nomb es ya
esamq axsonql pa adinimq a ojim4.
Augalq encon a Ziniq denomina imai ayuda sob e ienE o ki 4
Bo anikos nomenkla ay a ypad impo an e in e nacionalini
plan a4, sus p opiedades y u ilizaciónim4 Zmogaus necesbems.
mokslinibend a im4, padepalaikan da iSlaiky i augalq moksliniq a dq
ieno g y pas owmq. Solo guiándoseci po esos es ánda es
nomenkla i os odos los bo ánicos padíos pueden usa esos
nedubi asmi5kus nomb es pa a ese axon. Be padius padiam s abiliq e
bend a imas ap q neimanomas. An iguos iempos, dliau
uni e so amen e cien í ico p iim q cien í iciniq augalq pa adinimq
P endiendo enmedu a Ziais epochoje moksle
cada ez más eme y Renasanso isi y au i
in e nacionalmen e com a iimui. Ja ue
la ynq lengua, que ue cien í icosq códigos
a5omi i ai iq s idiq ciencia eikalai, ku iama
bo anikos y augalq i5liko e minija Si
adición has a m lsq diepa adinimai.
nq. Lo yni5ki plalq nomb es es án b l ini en
cien í icos y especializados en iendas; sólo
ellos se conside an ik qja e minija, y
é minos au i ndmis en lenguas
- sólo las a ian es nacionales. Bo anikq
sis ema ikq es ue zos ue on y
cons an emen e nomenkla l os c eados
base4.
pe uliamas eglasds, cons i uandios
nomenkla [ os kodeksq (Codex nomencla u ae)
Aho a biologijoje se u ilizan
nomenkla l os gy qiq
Sie o ganismoq
codeksai:
1. Th in e nacionalinis código de
nomenkla u as bo ánicos.
1
Thaskson
(g . axis ( [Sis, - i5des ymas,
gen is, Seima, clase, ipas) (BTZ
1965 438).
su a kymas) - sis eminis unidad
130
2. Th
in e nacionalin-
is cul l iniq
augalq nomenkla l os códice.2
3. El Código in e nacional de
la zoología
nomenkla i os.
4. El Código in e nacional
bac e iijq
nomenkla i os.
Vi usq nomenkla a se basa no
o maliu kodeksu, y aisykliq
inkiniais.
Sie kodeksai
iene mucho
pana5umq
(uisq cons i uye
eglas y
nume uoj l base4 esas
ecomendaciones; que
sis ema ikai gale q
más ácil de en ende
aisykliq y
ecomendacionescijq
equisi os, códices
es á p esen ada
mucho konk ediq
pa yzdZiq), pe o
di e encia kodeksq
e minija,
nomenkla os
p ocedl os y p ime
jqimo o den.
Tokia si uación en biología causa
un cie oq p oblemaq, odel Th
in e nacionaline biologijas cien q
sqjunga busca su enodi i en los
dis in os campos usablus
e minus y aplic nomenkla l os
p ocedl as un4 biologías be
elabo a unjun ini nomenkla l os
kodeks4, que gui puede6 qu is
odos biologos en el u u o.
En Nacionaline
Ma yno Mahydo biblio eca se
puede encon a is usq
kalba i5leis us Th p au inius
bo anikos nomenkla u os
kodeksus
(En
adelan e ex o
TBNK). jq Más
i5
iejo i5leis as
1959 m. (Sis kodeksos
adop ado
Th en el VIII
cong ese bo anikq in e nacional
Pa y Ziuje 1954 m.). la edición de
m.
1974 p epa ada sob e la base del
Códice del XI cong eso bo ánikq
ocu ido Sie le 1969 i5sp in ed
medZiaga; ediasis
1980 m. XII
(adop ado
Th en el in e nacional
bo anikq cong ese, ealizadoame
I975 m. Lening ado
(aho a
Sank
Pe e bu g)). Anks esniq a naujausiq kodeksq
leidimq nacionaline biblio eka no iene. is
(Siuos códices iene y biblio eca
de Mokslq academia.) Ins i u o
Bo ánico Labo a o io de Flo os y
geobo anics iene Siuo
ac ualmen e naujausi4
TBNK en Li uania, i5leis 4
anglq lengua
1994 m. Konigs eine
(Vokie ija) (In ema ional Code o Bo anical
Nomencla u e) (Código in e nacional de nomencla u a bo ánica) (Vokie ía) (Código in e nacional de nomencla u a bo ánica) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía) (Vokie ía)
(Tolqo Code)).
Sis código ha
sido adop ado
y ap obado
XV bo anikq Yokohamoje cong eso y es llamado Tokijo kodeksu3. 2 1969
kodeks4 es i5samiai ap a gs J. Klima idius (ling is i5kai i5nag inejgs
m. usq habla ilejusi Th p au ini kul u iniq plan a4 nomenkla u os
eisliq i a dijimo mo l acij4,inimq pa ad mo ologijq, ansli e acij4
bei e im4, kabudiq y didZiq aidZiq aql5ym4)
(C . Lengbos cul u a 37, 26-33).
3
Bo anikos ins i u e ambién es
posible susipaZin i con padiu
naujausil Kul u ini4 plan a4
nomenkla u os kodeksu
(In ema ional
Code o Nomencla u e
o Cul i a ed (Código de Nomencla u a pa a Cul i ado)
Plan s
(ICNCP o Cul i a ed
Plan Code)). UC, 1995.
131
TBNK sumany oju
laiky inas A. P. de
S eica q bo anikas
Candolle, quien
suk i d aisykliq
inkini (Lois de
p ime o
nomenkla [ os la
Nomencl-
Bo anique). él
a u e Su
es ablece p incipios
y eglas en abajo
impo an e
a dq p incipio de
publicación
(p.j.: puede ene
p io i o4; axsonas
solo ien4 eglasing4
a dE y k .). Sis
nomenkla l os
aisykliq inkinys ha
sido ap obado
m. En el Cong eso
bo anikq
In e nacional
konda bo anikq
Pa ísZiuje 1867. 1900 m.
g esas, p immuoju;
Pa yZiuje celeb o uno
eliau el cual
ue eno icialmen e
giami penke i me ai.
conside ado cong eses
P adedan A. P.
kas Se5e i de Candolle'o eglasdmis, Siuo iempo ya es i5leis a
15 códex edaccijq. Pa ogumo ddlei kodeksai llamados q
mies q, en los lle ko bo anikq kong esai, a dais. Laspasadas
in e nacionales bo ikq u o: 1981 cong eses m.
Sidneyje
(Aus alija),1-
(Vokie ija), m.
987
Be lyne 1993 m.
Jokoha-
moje y 1999 m.
(Japonía)
En Sain Lujie
(JAV). pladiau discu ido el
Siame a ículo
llamado
Tokyo kodeksos.
LeidZian cada4 se
kodeksE que él b[ q
es ue za, nue o4
kuo ikslesnis y
papili obulesnis.
Cada código s es
pe o daZ menudo
especi ican sólo
a pakei imai ne a
amended domas,
adikal s, ski q
( uo puede
compa aus,
a ículosniq pun os
exempleLiu,i,
isi ikin i
m. Sie lo y 1974 m. Lening ado
kodeksus; ellos di ie en solo
po indi idua a ículos
enmiendaq). cambii imq
pada y a
Didesniq
ue ik
1993 m. Japonijoje
ykusiame XV
Siekian e i ica bo anikos
bo anikq cong ese. uZ-
nomenkla l os s ableum4, ue
nekeis i nusis o djusiq
ecomenkong ese donojama
aksonq naupa adinimq;
i eisin o jas é mino phylum,
puede bl i u ilizado
que como é mino di isio
(lie .
slg ius) sinónimo. Desde 2000 m.
ene o nue os nomb es aksonq
egis anándose In e p au in6s
augalq asociación de axonomía en
se icios, que ambién kaupiaq
bankus da os nujai sob e
aksonq se icios cambiusius
ap a5y us Sios plan as, sob e
nomb es.
p opo cionq in o mación sob e aksonq s4 a5us o
ap aSymus.
O icialus
TBNK ex o y
leidZiamas
anglq, p anclzq
okiey a
diq idiomas,
po o
Salys iSsi e dia
sepa adas
ellos i nacionales
lengbas.
I lie u iq kalbq nd kodeksas nd a
i5 e s as, mlsq bo anikams uno y
usi5kais ó angli5kais codeksais.
e minologams enka usa
TBNK eglasemis cien í icos,
a ojanp i alo guiu is odos ys
o ku ian ys nue os cien í icos
ege alq ip as us nomb es.
Be
132
abejo, Sios eglas sólo uni e soliniu pag is os y
sa ano i5ku cien í icosq acue do y ienen
aisykliq, daZ mayo ía blna igno ados cien indje
is a ymq s a us, pe o cien í icos, nesilaikan ys
publicomene.
Rengiendo TBNK
Saliq bojo
abajan
no malmen e a
al ededo de 100 i ai iq anikq.
Es g ande y aisingos abajo, po que a cada y ejui no
equie e indi idualmen e c ea naujq El papel p incipal
leipa adinimq.
dLian
TBNK enca Th p au ine augalq aksonq asociación, en la cual
susiski s g augalq po g upos abajan sepa ados comi és.
Th p au inis bo anikq kong es. Di e en es comi és nomenkla l os
Auk5diausiu au o i e u, cuyo nomb e imp imiam TBNK, conside ado
abajan en secciones, en las que se conside an cómo mejo a
kodeks4. Sekciones pasillymai, adop a decisiones si llomi
a i ma in i en plena ís ico del cong eso posediene.
Todos los comi és nomenkla os o man Th S a p au ing
biologías sciencesIq s4junio bo anicos nomenkla l os komisij4.
Cómo compues o TBNK?
Cada códice en la cual a i may a
bo ánica exigen p ecisos y simples
nomenkla os sis emas, po la
comienza p eambule, ma que la
cual gale q e e is isq Saliq
bo anikai. TBNK augalq nomb inimai
axsonus. hacía b q p esen ados
según Thip ne oddl, que quisie a
mos a o his o ij4. obje i o TBNK
mejq poZymius
- mos a odus, cómo basado axones elabo a ege alq
sis ema ikos posible uni e q nomb es. Thikan los
i5 énse e i a e ingq y bep asmiq quienes aupa adinimq, galq
co espondien es mé odos, eniendo cons an ius modelos,
nomb imums ki i c i e imoksle sukel q solo con inia 4.
Suda an a ella (p.ej.: nomb amien o sonambumas, odos5cas
eglamen igumas, g ama ical espe oba naujq [Si y e c.)
pe sona, ap a5iam
se conside an no de
an impo an es.
Bo anikos nomenkla l os
ie cons i uye i5 ka o po p epi m4
TBNK dali (p incipios p esen ados
ambulds):
kusis emos base p incipios, - SeSi
1. Bo anikos nomenkla l a es
independien e del zoologías y
bac e iologías nomenkla q.
TBNK se aplica igualmen e a
odos y gy q, y i5kas iniq
augalq axons. 2. Thksonq
o man según
nomenkla [ iniais nomb inimai
son ipais.
33 El
3.
Taksonq nomenkla l a se basa
en el p incipio de p io idad de
publicación.
4. Cada axon puede ende
solo un egla4ing4 nomb e
cien í ico4.
5. Thksonq
cien í icos
denominaciones
bl inai iene bl i la yni5ki.
6. Nomenkla l o eglas
isigalió las p imus.
An 4j4 TBNK dali cons i uye eglas
y consejos ( ecomendaciones). Los
más impo an es aisykliq y
pa a imq eiginiaiy a se p esen an
en sepa ados a ículos nume ados.
Jq
Theseykl-
uni e sol-
es
amen e son obliga o ias.
obje i o
- i es i nomenkla [ oje bo anikos g iel 4
a k4 i a dijan aksonq g upes.
p ie5 a aujan es cuya no s
Nominimai, aisyklei, son
ka ego i5kai ejecami.
Teiginiq, i5des y q skil yse,
cumpli . o ma ikslesnius,
nepa a imq obligoma g ieL ai
ai5kes-
Ellos ayuda nius Si nomb inimus.
aunque algún nomb e de plan a no
puede b[ i echazado, adiau al
concue da pa a imq eiginiq, él no
nomb e ya no puede bn i ejemLiu
o os nomb es.
cons i uyendo
TBNK gausu ejemliq,
ilius uojandiq eglas y
ecomendaciones.
This6se indica, iene p ikad cada
cie o axson, que di ie en su ango
y olumen.
plan a indi idual escucha a cie o
Siau esnds alcance axsonai
apy a Zemesnio ango; kuo
auk5 esnis.
axono oma u angas
más
TBNK se asignan sie e dinías angos aksonq
amplio, pag in-
(ka alys i, slqius, klasi, eili, ieima, gen is,.iz's) y
cinco angos secund aeiliai ( iba, sekcija,
a ie e as y o ma). b[ Tokiodu, i5sky us iSkas inius
gen is
plan as, cada ii5is pe enecen kokai no s gendiai,
- Seimai, Seima -
eilei y . . Unidad
p incipal
sis emá ica uZ
- iSis, j4 la mayo
unidad es gen is.
Unaii gendiai desde una
has a keliasde5im
pe enici eikus angq
lSiq. P igali
cuánigalima e minq
p idejus p ie5delipo-
(lo , sub-), ej.: poklasis
aumen a an e mine q
(subclassis), poieimis (sub amilia),
pogen is y pan.
(subgenus), po iiis
(subspecies)
A con inuación códex en sepa ados núme os
i5se iados a ículos, en los cuales se indica, cómo
cons i uyen augalq unidades sis emá icas.
Muchos axsonq nomb inimq
apéndices y galunes son
es anda izados, od6l i5 exac amen e
jq puede es ablece se, a cual axson
a la plan a pe enece el nomb e.
TBNK egla6se indica
que los nomb es mii 4
(Species) o man
bina inos e iniai
compu i5 y u5inio del
nomb e del géne o
134
Zyminio,
Anemone pluki),
nemo osa
(bal aliede
Callendula
o ip z:
cinalis
( ais ini mede ka). El nomb e de la especie es Balsamidae.
Aug alqlSis llama i i d iem la yni5kais
ZodZiais XIII a. S edq Ka las Linejus.
a5omas didZiqja aide, - mai,41a. ex o
Gen ies a pasi le gam ininkas das o
lSies
iSinis epi e as la yni5kai siemp e
Jeiglu ya ue ka 4 ol idado
comple o nomb e, ab e i, más
adelan e hablando ella posible
dejando nomb inigen ies mo solo
pi mEj4 aidg A.
ieigu es o noelia d ip asmi5kumo), ej.: nemo osa, C. icinalis.
RD5iniai epi e ai pueden b[ i oma i5 i ai iausiq Sal iniq e zyme i
koki4 aunque plan a mo ologing o ana oming pa icula ybg (p z.:
g slo is), (p z. :
Plan ago
- siau alapis
lanceola a colo 4
Viola icolo -
ispal e nailai i), dydi @ z. :
A c ium minus
- maioji a naliia ,
kuup4 (p z. :
An hom hum odo a um (en inglés)
- lc apnji
ga duny d),
saboni
(p z. :
Ranunculus
- ai usis id ynas),
ydomqsias gines
ac is a ekolo-
(p z.: cualidades
Be onica o icinalis
- ais ind no e a), iempo de
c ecimien o o zydejimo4
(p z.: Pimula eis -
p ima e aine ak aloli) y pan.
Genii4
(Genus) denominaciones la yni5kai ei5kiami unoaskai os
a dininko aleg niu, p z. '. Rosa Gendiq
( oii),
S ella ia (Zliu7e).
denominaciones
guiándose
i ai iais sius
c i e ios:
i i blia u e,lo .
dis inguamuopa -
ege alo Fumaia -
enkami según
poZymius
(p.ej.: umus
- dumai; ugalo sul ys eda
akis como dlmai), según
pana5um4 i o os obje os
(p z:
- ka delis; lo . -
Gladiolus gladius
espada; lapai
pana5[s i ka d4),
según (p.ej.:
mi ologinius o
Sal inius
An ikos
Men ha
- md a; g aikq
mi ologijoje
pa e s a según
Dahlia And eas Dahl
nim a Min d habusi
pa a des (p z. :
i me 4), cien í icoq
- ju ginas; - S edq p o eso
de bo ánica) e k . TBNK
pe mi eZia lib emen e
c ea nomb es imi ando
ZodZius i5 i ai iausiq
Sal iniq, sólo exigen que
ellos u d q la nu o mas
de lenguaje.
' ie m 4
(Familia) nomb inimai p z. ;
-aceae, Rosaceae
iene lo yni5k4 baigme ni
( oliniai).
E4ili
(O do)
iene
-ales,
apellidos ej.:
la yni5k4 baigmeni Poly-
gonales
( akaiolieiiai).
Kad axono b i q
es p esen ada
ikslus, Salia
o iaus y
aupa adinimas su
bibliog a ía,
publicado esas
donde pi m4 ka 4
ieSai pa a dd
duo asis
ci aciones nd a
aksopa adinima-
Au o iq y bibliog a ías no cons i uedamoji pa e cien í ico,
s.
adiau es o p opo ciona nomb amien o nomb inimui
pe sona, p ime ka 4 ca 4 ie5ai cien í icini axono publicadogs
nomenkla i ini p ecisión. El au o del nomb e se conside a
nomb inim4.
135
Ci a del au o us paw d se p esen a i5
eces as el nomb e del axon, p z. :
Phylicidia, P
boli iensis, P
so edii u mis, which is he name o he species included in his Annex, is he name o he species included in his Annex.
(Miille A go'
iensis,
Flo a, 63:
286 Como puede e se i5 del ejemplo
(1880)).
dado, ak' son la echa de publicación
del nomb e a5oma scliaus os, algunas,
como
Siame ejempldy, se indiquen y
o os da os bibliog á icos
( í ulo de la
publicación,
Au o iaus
numbe is,
umpa a dd
páginais). bl i
puede pinama,
ej., (L.) - Linejus
(Linnaeus).
In e nacional del
bo anikos
nomenkla os Saliq
bo anikai. S ai,
kodeksu emiasi isq
ejemZiui, m. maig as
pe mi i Se5ia omis
1980
hecalas
TSR lo a de
Li uania. En
él ap a5i odos
Li uania c ecien es 129 Seimq
plan as.
muchos ThimaZ suno min a
e minija,1966-1972 m.
conside s y a
Bo anikos Zodyno comisía,
di igida po J.
Dagio. Li uania
TSR lo o en
las plan as se
clasi ican
según
A. Engle io ilogene ing
klasi icaciones sis em4, nue os
nomb es es án a monizados
con úl ima li e a u a así TBNK
equisi os. En mine ame
publicación las plan as se
clasi ican y desp enden basado
uni e so inai axsonq angis:
skyp iim ais iai skyla i klases,
Sios
- i Seimas,
Seimos -
igen is, gen ys
- ipogendius, y los
úl imos
- i sepa ado Sis.
Misos mAZmenos
TSR lo oje Li uania ap aomi unidades
sis emá icas (p z., pogendiai, po iSiai,
po5eimiai y k .) lie u i5kq a i ikmenq daZ no
iene, po que ales angas suelen specialio
se u ilizan en la li e a u a cien í ica i oje
y cien í icos bas a con un la in5ko
nomb amien o.
Lie u iSk pa adinimq nei eisin a o icialiu
kodeknomenkla l a su, adiau, como is o,
lie u iq lengua eglasemis. Palyginus con
basasi am ik ais TBNK p incipales y
ki q mokslo s idiq e minija, lie u i5ki
bo anikos e minai Cia links ay a
suda omi sis emi5kai.
ma de un ango unidades Lyme i de un ipo o
a imq ipq ediniais, p z. :
-unai ediniais
i a dijami sky iai,
-ainiai - klasd,s,
-iiedliaipoklasiai,
-ieiiai - eilds,
-iniaiSeimos;
puiun4 @inophy a)
capí ulo, pu.ia
clase, ini4
(Pina ae) puiieii 4
Qinales
) elle,
naceae)
@ipuSini4
eima, puiis
(Pinus)
- gen is, 5is. Como se i5 deci q ejemploLi 4,lie u i5kq
sibi ini puiis
(Pinus sibi ica)
-
u5iq pa adinimq comúnji s uk l a di e encia del
la yniSkq [Siq s ukpa adinimq os. Lo yni5kq [Siq
pa adinimq pi muoju ddmeniu a el nomb e de gen es, o
lie u i5kq
- lSinis paZyminys. Td a sólo unas
pocas i5im ys, ej.: asiuklis
oikabandis (Equise um
136
nap a ense), be ias ke ulis (Be ula
na) y k .
Lie u i5kq
pa adinimq es
kilme gendiq
muy i ai i.
Vieni
nomb imíos i5
i5 la ynq o
de idiomas,
g aikq son
o os i5 e s i
paim i gy osios
Gy ojoje
kalbq e e c.
gen is
kalboje u d i unos o no unosolika
puede
mq (p
), p a yzdLiui, ap a oj majalis) MieZi5kiuose (Pane eZio aj.)
pa adini-
llamada kiikio aia ile, Da bdnuose aj.) - zuikio ausimi, Klaipedoje
sinonimq s
i p akalnu
i (C o n
ala ia
(K e ingos
- olkabaadiiu,
Pane ezyje
- skambu eliais - al padiu en una Snek oje puede
y pan. Y
bl i llamado una plan a, en o a - o a, ej.:
apéndices al nomb e
ii delemis dailieji auska iliai (Dicen a
Bi h4
Snek oje
llamados sp
Ignalinos
) ; Kazi i5kyj
e c e (e lkin
aj.
) aip adina p g mand au ninkg
(Pamassia i ike q palus is),
abilis
Akmendje - iiuZu g (Thlaspi) i ag nq
-
(Capsela bu sa
Tadia mokslindje
kiekpas o is).
li e a l oje
una plan a iene sólo un4 ap obuo 4 a d4.
Augalq e minija desde ki q e minijos de
no abii, axsonq cuales plan as aún ienen lie-
ciencia sis ema ikos s idiq di e encia
unaodumu. M[sq bo anikai que kai g ieL u
(ypad ecien emen e en Li uania
in odukuo i) u i5kq a dq. Jq
e minija da ni, y co esponde TBNK
es sis eminga equisi os.
gsiamas, pe o d qsiai eig i, que
ku imas es posible lie u i5ka bo anikos
LITERATURA
BTL - Bo anikos e min4
iodynas.
Red. J. Dagys. Vilnius,
1965,
438.
Gai enis K. 1958: Lie u os augalq i gendiq pa adinimai.
-Lie u i4kalbo y ois
klausimai: Mol<slo kalbos kul u os i e minologijos
p oblemos
24, 165-178.
In ema ional Code o Bo anical nomencla u e
(Tblq o
Code), KonigS ein, 1994.
Klima idius J. 1975: Ling is inis
poZiu is
i eisliq
nomenkla u 4.
- Kalbos
kul u a 37, 26-33.
Ku o ga E. Bo anikos i mikologijos nomenkla ii a, Mlnius, 1997.
Lie u os
TSR
lo a,
Vilnius, 1959-1980.
Velidkiene A. An ikos mi ologijos hinynas, Kaunas, 1995.
Au elija GENELYTE
Lie u iq idioma ins i u o
An akalnio g.
6,2055 Vilnius
Au elija GENELWE
Recibió 2001 10
16 37