scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Valodniecības pamatterminu skaidrojošā vārdnīca. Sastādijis autoru kolektīvs V. Skujiņas vadībā.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Valodniecības pamatterminu skaidrojošā vārdnīca. Sastādijis autoru kolektīvs V. Skujiņas vadībā.

Author: Regina Kvašytė
Year: 2008
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/605/696
242
REGINA KVAŠYTĖ
Uni e sidade de Šiaulių
VALODNIECĪBAS PAMATTERMINU SKAIDROJOŠĀ VĀRDNĪCA Sas ādijis au o u
kolek ī s V. Skujiņas adībā, Rīga, 2007, 624 p. no início de 2008 anos na Le ónia
apa eceu longui awauk as e minog a ijas leidinys, inalmen e pe mi indo e
linguiniks se sen i em mode nos e minijsku u inčią s i as specialis ais.
Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca isso p imei o aiškinamasis
kalbo y os e minų žodynas, pa eng as la ių kalba, no qual, como is o a pa i
diccioná io denominação, acumul i pag indiniai šios mokslo šakos e minai. Ligšiol
colegas usa am quase 50 anos de idade aduzido o ocabulá io de e mos de línguas
usasla ias, que já não en e n a a mudanças da ciência linguagem necessidades
(VTV 1963). en an ojo no o ocabulá io
Regina K ašy ė |
Te minologija | 2008 | 15 243 au o es nele ėmėsi su gindo e mos e seus
co espondmenis usų kalba. Lido a-me habili uada dou o em ciências ilológicas,
conhecidas e minologês da Le ônia Valen inas Skujinios (Valen īna Skujiņa),
pala a p epa ada p epa ados amplos in e esses cien í icos supe io es e
médias ge ações alado es Oja as Bušas (Ojā s Bušs), Daiga Juoma (Daiga Joma),
And a Kalnača, Ilzė Lokmanė (Ilze Lokmane), Ma kus Dacelė (Dace) e I e a Pū ele
(I e a Pū ele). Jiems alkino uma sé ie de ou os ilologia do ciência a šakos
especialis as. Lėšų diccioná io oi concedido pela es a al agência Vals s alodas
aģen ū a [Vals ybinė kalbos agen ū a], e a sua elabo ação pe ence à
uni e si á ia uni e si á ia La ijas Uni e si ā es La iešu alodas ins i ū s
[La ijas uni e si ā a
Ins i u o de língua le ão].
Conside ando Zodyno ma e ialá mui o discu ida, de in os indi idualias opiniões. Como e em qualque ou a á ea,
em p imei o luga p ecisou seleciona concei os, que en a ão em Diodínio, mais a de de já exis en es e mos
su gi os a o inos, melho a ou c ia no os, ambém os de ini e p ocu a co espondemas em línguas
es angei as. Como os p óp ios au o es P a a mėje dizem, p incipal obje i o do dicioná io é acumula e
escla ece a ualiausius e minos lingüo y os e assim p omo e la ių linguo y os e minologia desen ol ą.
Ad esa as kalbininkai, p o esso es de língua la ių, pedagagogai de al as escolas, es udan es de especialidades
de língua e k . P imei o, gos a ia-se de desc e e mais de alhadamen e no a edição de e minog a ia. Da
o alidade olume p incipal, i. e. da explicação de e mos la ios, a pa e ocupa en e 12 e 463 página (po ce o,
isso pode sepa a e isualmen e as bo das das páginas descolo iza em cinzas). Pa a O Diodínio cons i uído
ap oximadamen e 2000 la ians linguo y os e minos, cujos co espondemens ap esen am ingles, okiečių e
usų línguas. P incípio de ap esen ação de e mos abėcėlinis. Na pala a há e e ências de em e mos
elacionados, que ajudam melho a ansg essa já de inida concepção (eles adicionam com e e ência sk.
ambém [ž . ambém]). Aqui nemaža ilius acinių exemplos de sepa os e minos a igos, ge almen e pe
e minos, pa adinanças á ios ipos de esc i a, po exemplo, an īk a, glagolica, hie ogli s, pik og amma.
Também em pa ilhões de a igos do Zodyno há á ios schemos, que ajudam melho a en ende o e mo
nomei ado concei o (salik a ā dkopa1 [sudė inis žodžių junginys], seman iskais īss ū is [seman inis
ikampis], ienkā ša ā dkopa [ ien isinis žodžių junginys] e k .). Pala ynas ke u kalbis, po an o
con eniência 1 Exemplos do La ians língua aduzem em li uãos língua e esc e em lauž iniuose skliaus os,
exce o aqueles casos, quando em ambas as línguas são usados in e nau inhos e mos ou o mas de e minos
homodos. Se não há a osena adições Li uães alo y o ou assim mais p ecisamen e e le ima la ians idioma
e mo sanda a, e imas pode se li e alinis. Isso ma cada as e du e (po ce o, semelhan e az e ala i o
Zodyno au o es, po exemplo, neologia* a. neology . Neologie* k . neologia* / /).
244
dėlei nele ap esen am-se cada língua es angei a e minos odykles. Elas se
dis inguem pelo que em cada uma anexa e aduções em la ians língua. Do
o al Žodyno olume de odyklės ocupa sob e um e çdalį a pa i de 464
página. Sem nenhuma dú ida, al manei a p á ica, pois não é p eciso p ocu a
co espondência la ias na p incipal pa e do Zodyno. Ainda de e ia
ac escen a , que mui a in o mação, acili ando o uso, es á na desc ição da
Sanda os do Zodyno exa a ce os con a uá ios coisas, que o usuá io do
Zodyno en ende á só de alhadamen e com ele amilia izando.
A pa i de e mos seleção ê-se que Zodyne nemaža no os á ios de sanda os linguo y os e mos: kods,
disku ss, ko puss, mak osocioling is ika, konsi uācija, kul ū aizgu ums [kul ū inis skolinys*], il usd augs
[ne ik asis ( e ėjo) d augas*], eks eide [ eks o kū imas], jauniešu slengs [jaunimo slengas], komunika ī ā
kompe ence [komunikacinė kompe encija] k e. Pa e deles in e nacionais emp és imos, ou os de sua o igem
ou mis ūs da iniai (panašių andama e lie u ių kalbininkų da buose). Pon a-se a no a que de alguns alo y os
a šakų, en e eles e no os, e minija Žodyne bas an e amplamen e expandido e e lindído. Especialmen e se
dis ingue onomás ica, socioling is ica, ansla ologia, ou eo ia de adução. Po exemplo, ao no o Diodínio
en a am socioling is ikai ak ualūs, neme odai sinónimos u in is e mos: aloh onā mino i ā e
[aloch od ikalbys ė*, subs i uíndo biling izmas*], bem como adução eo ia e p á ica necessá ios e mos
en e eles nemaža la ių kalbos da inių, ge almen e dū inių: ass aloda, gal enā s a p aloda [a kalba
p iešėsniek*, a ulkojums, p e i ziena ulko imas pag inda ė*, k yp ingas [gal ies e ul imas*],
ninė mažuma], aizs ājošādi alodība, aizs ājošaisbiling isms[pakeičian i
čuks košana [ e imas pašnibdomis*] e k . Mui o oco é dado à e minologia u ilizada na á ea da e minologia2.
Só com a aiz e mkalbamaia, a Zodyne dá a é 19 e minos des a á ea (pelo palo compa a i o, pode-se menciona
que o diccioná io de e mos da Kalbo y os li uana com es a aiz minimi apenas 3 e minos, e minija e
kalba a pininkė*], a o aloda[šal inio kalba*], mē ķ aloda[ ikslo kalba*];
e minologia (Gai enis, Keinys 1990)), po exemplo: e minēma, e minelemen s [pa e complicada do e mo],
e minog a ija, ē zinā ne [ciência de e minos*], e minologia e e minologias iden i icação, e minologia
[iden i icação de e mos], 2005 [ e minologická unkcija], quando os e minologias múl iplos accep am 2 pala as
sepa adas do idioma, ap esen adas em ce ca de 200 e minologias (Kššėle).
Regina K ašy ė |
Te minologija | 2008 | 15 245 escala [ e minos escala de alo de acei abilidade*]. Assim mesmo nemaža des a
linguo y os aca e mos de encon a segundo abėcėlę (apakš e mins [ ūšinis e minas], i sjēdziens
[gimininė są oka] e k .), além disso, às ezes isso pode se ou os linguo y os a šakų e mos, que, baseado
suas de ini imis, p iski ini e minologijai. Alguns quais no ocodínio alado incluídos e mos indicam la ias
e minologas ac i idades de c iação de e mos em ge al, po exemplo, subs i ui angliškojo emp és imo
c iado e bem-sucedidamen e in oduzidos na á ea in o má ica e minos da o s, iss ūmęs anglybę
kompjū e s [kompiu e is], que é usado ge almen e apenas em slnekamojoje kalboje, adap ado no
kalbo y oje. Isso de e minou o a o de que em ge al es e da inys (la ynų kilmės žodžio da i [duomenys]
šaknies i a p au inės p iesagos -o s [-o ius] como apa elho nomea adequamas da ybos p iemonės
edinys) se ca ac e iza da ybiniu pa ogumu. Gausidade la ias e miniais no osada os com aiz
compu ado - ou de ela ei os adje i os con i mam es e pon o de is a, po exemplo: da o klase
[kompiu e ių klasė], da o p og amma [kompiu e inė p og ama], da o īkls [kompiu e ių inklas]. A mais
ecen e e mino y os e minė complemen ou ais e mos como da o izē ā ulkošana [kompuu e inis
e imas], da o ling is ika [kompuu e inė ling is ika]. Com aiz da suda i o e o e mo, sob e cuja o ma
discu ida já há algum empo da ubāze [duomenų bankas*] (įdom, que la os e li u os semelhan es concei os
denomina em pag indo op a am di e en es pala as in e nacionais ieni bazę (< g .), ki i banką (< i .)).
Inicialmen e usado como compos o d ižodis e mas da u bāze, Žodyne ixsuo as aplicikius la ių kalbai
pa icula men e ca ac e ingą endenciju sudė inių e minų i imą ien isiniais, po que dū iniai como um
dos e minų ipų pe mi e signi icação exp ess eikš i abs akčiau nei d iejų (o mais) p odu os junginiai. Na
pala a há e mais ais exemplos, quando incls ama amčiau usa de aco do com ce os modelius compos os
uni isinius e minus ao in és compos os dos e minos: e noseman ika, e noling is ica, e no oponīms;
apakšjēdziens [ ūšinė są oka], apakšnoza e [a šaka], apakš e mins [ ūšinis e mas]3; de iskopa [su
b ūkšneliu ašomas junginys*] (plg. e ês dėmenų dū inį de iskop e mins [b ūkšnelinis (su b ūkšneliu
ašomas) e mas*]), de is aks ījums [ ašymas su b ūkšneliu*], de issajumsjung [inys su b ūkšneliu*];
hib īd e mins [hib idinis e mos], hib īd ā ds [hib idinis pala a], hib īd aloda [hib idinė kalba], ambém
alguns ou os ipos de linguagem: a o aloda [šal inio kalba*], cilm aloda [kilmės kalba*], aizgu ēj aloda
[pasiskolinan i kalba*]. Embo a al manei a não seja es anha e aos e miná ios li uanos (isso e idenudija
alguns dos mencionados 3 Todos esses e mos da língua la ia o ma com dėmeniu apakš-, cujo signi icado
p incipal co espondi ia da pala a apakšā signi icado apačioje, abaixo; ao li uãos língua-se eles aduzem
a iedamen e.
246
exemplos de co espondmenos), la ias línguas desse ipo de iniai pa icula men e
ca ac e ís icos isso pode se conside ado okiečių língua in luência (Keinys 1994:
89). No e odyne ambém exima múl iajo zijos compos os dos e minos, embo a
deles não haja gausu. Ra amen e oco em ke u žodžių e mos: augs a mēles
pacēluma pa skanis [aukš o liežu io pakilimo balsis], salik a eikuma s uk ū as
shēma [sudė inio sakinio s uk ū os schema], salik s kombinē a sais ija eikums
[sudė inis kombinuo as sujungiamasis eikys], um pouco mais eqüen es
ižodžiai: pā ejo da bības ā ds [ anzi y inis eiksmažodis], ā da o mālais
a ian s [sažid o malusis a ian s], indo-eu opean language amily [saindoopla ] ,
la galiešu alodu aks u [ aš o] e pan. Gana di undido modo de ixação e consumo de
e mos é sinonimia. Não exceção e no o no o e minog a ia le ões, no qual há de
á ios ipos de sinónimos, . i. quando sinonimiški ien isiniai e inai ou sudė inių
e minų pag indiniai ou šalu iniai dėmenys. Is o pode se e la iškos, e de o igem
in e nacional absolu au ieji ou da ybiniai sinónimos, po exemplo: galo ne, leksija
[galūnė], di alodība, biling isms [d ikalbys ė], līdza ikulācija, koa ikulācija
[koa ikuliacija], de ēj aloda, dono aloda [duodančioji kalba dono ė], diah oniskā
alodniecība, diah oniskā ling is ika [diach oninė kalbo y a]. Também oco e com
la ynas linguagem equi alen es xali: salik ā nāko ne, u ū um II [sudė inis būsimasis
laikas], da bības lie ā ds, nomen ac ionis [* eiksmo daik a a dis]. Uma ou a
noção em a é po ês a ian es (essa ge almen e um e mo compos o, sua
a ian e ab e iada e e mo in e nacional): a asinā s ā ds, a asinājums,
de i ā s [iš es as pala as, edinys, de i a as], bahu ihi, bahu ihi salik enis,
ci ma ksnoz salik enis [bahu ihi dū inys, ou as signi icações dū inys*]. Na
pala a exis e e ainda ainda discussu inas de e mos, que deixados sinonimamen e,
po exemplo, anglisms, anglicisms4. O p incipal p oblema su ge po causa dėmens
-ic-, que, como não ez é a i musi V. Skujinia, não em nenhum ca egio seman ino e
po an o não necessá io. Falando sob e mul idia eikšmiškumą é p eciso dize , que
ais e minos alo y os são poucos, embo a de alguns e minos mul idia eikšmių
Zodyne oda ia pas ei o. Isso e di e en es, e em um linguo y os a shakoe usados
akomodação e one ikoje, e socioling is icoe, ana o a e s ilis ikoje usada igu a,
e ela i a elação en e a pala a e an es disso mencionado pala a, e e mas,
alonīms onomas ikoje e como a ian e do nome e dadei o, e pseudonimas.
Impo bi Pa e Do Ve odyno é de ini ys. Jão exis e de á ios: e glus os, e de alhos.
Algumas quais mesmo mui o glos os, semelhan es a sinónimos ou dis inguindo uma 4
La ians língua não em sua língua edino como lie u ių kalba anglybė.
Regina K ašy ė |

Te minologia | 2008 | 15 247 ses especialis as; egional dialec os e i ó io ca ac e ís ico
są oką nuo ki os: semasiologs–semasioloģijasspeciālis s; sin aksis s– sin ak-
dialec os di e en e em no sociolek a [ egional dialek as e i ó io ca ac e ís ico dialek as
di e en emen e do sociolek o]. Ki os de inições complemen adas ilius acine ma e ial, e isso
de Zodyno posições do consumido alo izá el posi i amen e, po que às ezes melho
pe p as i eiškinį ajuda um ou o exemplo do abo doa i o enomeno, do que um só eó ico
desc iúmenção. Exis e e de alhes de inições, nas quais encon a-se mui a in o mação
adicional sob e um ou ou o eiškinį, po exemplo, lie išķo aks u alodas s ils, lie išķais s ils
[dalykinių aš ų s ilius, dalykinis s ilius] Funkcionālais alodas pa eids jeb s ils, ko lie o
o iciālos dokumen os. Lie išķo aks u s ilā iz eik s nei āli iz eiksmes emocionāli, o
aks u o maksimāli s anda izē a īksme, s ing as un lēni mainīgas no mas, ekiksmes
ekol aldu iz eiksme līdzeklis. [Funkcinė idiomas a maina ou es ilos, usado em esc i os
o iciais. Dalykinių aš ų es ilo usado emocionalmen e neu ais aiškos p iemonės, ele
nomija,speciālās e minoloģijasuns anda izē ukons ukcijulie ojums,liels
desc e e pad onizada, maximamen e uni ikua a aiška, igo osas e len amen e
besikeičiančios no mas, aiškos p iemonių economia, especialos e minijos e pad onizados
cons uções consumo, g ande daik a a džių compa igamasis s o is. Es ilo dos esc i os
emá icos da língua le ônica ca ac e iza-se yški ou as línguas a ado]. Tokia de inição
p ilegs a à desc ição de s iliaus a ibu os numa publicação enciclopedical ou didác ico do
ipo. Na u almen e, não odas as de inições Nes e Kalbo y os e minos diccioná io ais
expandidas. Tik ų encyclopedinių duomenų é e mo ā aks s, s enog a ija [g ei aš is*,
s enog a ija] de inição, onde pasakama, quando su giu al modo de esc i a, quem o in en ou
e e c. Di e siapusoalmen e examinando O Zodyną e com a sua p epa ação elacionada a
in o mação encon a-se sąsajos com Li uânia. P a a minha do e dyno menciona-se que seu
especialis a oi Axel Hol oe (po én, seu nome e pa o ê de aco do odas la ians idiomas isso
syk les sula in a Akselas Hol u as) do Lie u ių kalbos ins i u o. No p óp io Vodyno con eúdo
às ezes menciona língua li uãs, po exemplo, incluídos ais e mos como lie u iešu iloloģija
[lie u ių ilologija], lie u iešu aloda [lie u ių kalba] e sinonimiški e minais lie u isms,
li uanisms [lie u ybė, li uanizmas], lie u is ika, li uānis ika [li uanis ika], ambém seus
signi icamismos ab angendo a língua li uanas e mos bal isms [bal izmas], bal is ika, bal u
iloloģija [bal ų ilologija], bal u alodas [bal ų]. Li e a ū as lis aše en e 113 posições em
á ias línguas menciona e á ios abalhos de kalbininkų li uãos: Daba inės lie u ių kalbos
g ama ika (1996), Lie u ių kalbos enciklopedija (1999), Li huanian G amma (1997), A.
Paulauskienės Lie u ių kalbos mo ologija (1994), Vinco U bučio Žodžių da ybos eo ija (1978),
Adelės Valeckienės Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika (1998), Zigmo Kalbo y os Zinčiaus (1980).
Ve dade, no ado imp eciso dos li uanos Kalbo y os e minos diccioná io menção sem
au o es (ž . 27-ą pozicję), po an o em abėcėlinį li e a u a lis a po nome en ou à le a K, e
não a G, como de e ia se segundo o au o ).
248
É p eciso econhece , que Žodyne neapsiei a e sem ce os ne ikslumų. Nem a é
o im a umida es u u a, po exemplo, al a de alguns e mos, aos quais exis e
e e ência de e e ências a e mos elacionados: sinekdoha poē iskā
sinekdoha [poe inė sinekdocha], leksiskā sinekdoha [leksinė sinekdocha], po ém
nenhuma das úl imas pala as não es á nem à le a P, nem à L. De ido à inclusão
de á ios ou os e mos em Žodyn, pode ia se sujei o se os e mos des a
á ea são adequados a Žab ālis [ a a dis], ā damāsa [ a a dė], ēls [ aizdas],
au a. No en an o, nem o a o de não encon a -se de algumas
co espondências em o dem abėcėlės cons i uída na Zodyne (somen e a
elacionados e mos como possibilidade compa a ), nem o a o de que lis a de
li e a u a algo não assim insc i a, nem o a o de que alguns e mos
i eque í eis ou du idosos, não diminui seu con eúdo e signi icados e
impo ância à ciência da Le ônia. A publicação da e minog a ia la ians puikiai
p epa ado e em e mos de con eúdo, e isualmen e bem polig a iamen e. Tokio
publicação de linguo y os co esponden e p incípios da e minog a ia é
impo an e, e apa eceu ele no empo, quando encon a-se mui a no a
enomênia em ge al na ida, e em alboje, po que ciência língua muda se,
ape ei. Isso pode ia se sé ia pas agem aos albininos li uanos, quase dois
décadas besusci ando o exis en e Calbo y os e minos ocabulá io (Gai enis,
Keinys 1990), segui imã de izinhos e colegas […] de elho i e minologia dos idiomas li uanos e p epa a no a publicação.
LITERATŪRA
Gai enis K., Keinys S. 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas. Keinys S. 1994: P incípios de
ges ão da e minologia la ių. Vagas de e minologia, 8790. K ašy ė R. 2005: Mokomasis
e minologijos žodynėlis, Šiauliai. 1963: VTV Valodniecības e mo diccioná io. Sas . R. G abis,
Dz. Ba ba e, A. Be gmane, Rīga:
Vals s La ijas izde niecība.
Recebida 2008-12-23
Regina K ašy ė
Uni e sidade de Šiaulių
P. Višinskio g. 38, LT76352 Šiauliai
E-mail: k [email p o ec ed]
Regina K ašy ė |