Te minologia | 2012 | 19 247
Con e ência Cien í ica In e nacional A
g ama ical e leksinė sis ema da língua,
sua uncionalidade e no ma i idade
SOL ITA LABANAUSKIENė
Ins i u o da língua Li uânia Nes a p ima e a de anos, a Faculdade de Ciências
Humani á ias da Uni e sidade da Le ônia e a Ca hed a de Língo y os Bal os su engou a
ge al da língua la iana Valodas g ama iskā un leksiskā sis ēma, ās unkcionali ā e un
48-a con e a in e nacional da Seção de La is ica e Bal is ikos La ians e da enção
no ma ī ums (Kalbos g ama iskā un leksiskā sis ēma, ās unkcionums un
no ma ī ums), des inada ao no á el linguis a, olklo is a, li e a u is a e me odis a
A u Uozkus (A u s Ozols). Ko o 1516 d. discu i pa a a uni e sidade chega am
ela o es da Le ônia, Li uânia, Rússia e Finlândia. Ry inė p imei o dia pa e oi dedicada
A. Uozuolo pe sonalidade e suas a i idades e eladas. Oja as Lamas (Ojā s Lāms) no
ela ó io A u as Uozuolas e la ių li e a ū ologija supažindino com a igos do
cien is a, que são impo an es, in es igando mode nniąsias endências li e á ias na
Eu opa, não publicada li e a u a ciência ma e ial e la ių li e a ū as is o ijos paskai ų
konspek ais. Ma a Vyksna (Mā a Vīksna) e Ri a T eija ala am sob e La ians olklo o
eposi ó io undos gua dada a chy ină A. Uozuolo ma e ialá, es emunhancing
in es igou a habilidade sudomin i olklo o cole imu jaunimą. Raš ijas e muzikos
muziejaus (ex-ex Rainio Li e a ū as un meno muziejus) ep esen an eė Ilona Miezy ė
(Ilona Miezī e) apon adagė p o issional A. Uozuolo a i idades (jo dak a o dise ação,
ski ą la ių liaudies da sin aksei) e seu pessoal ida. Con ou que nos úl imos anos de
ida A. Uozuolas inha começado a esc e e humo is ina pjesę, cuja do p o agonis a
p o ó ipo p o a elmen e e a ele mesmo, e ou os ac o es sua colega kalbininkės. Mais
a de o abalho oi con inuado em duas secções. Dzin a Lelė-Rozen alė (Dzin a
Lele-Rozen āle) e Ine a Baluodė (Ine a Balode) ala am sob e a a. ma ininkų laikų
pidžinizaciją, à qual e a ca ac e ís ico pe dė ai aisyklingas kalbėjimas (Fa don
Pa don)), das línguas okiečių Bal ijos a o i ((elemen en ai/g) Pi j) e k XIX.
248 Sol i a Labanauskienė | In e nacional Cien í ica Con e ência Kalbos g ama inė
| i leksinėsis ema,jos unkcionalumasi no ma y umas
Rasuolė Vlada skienė mencionou ac uais p oblemas de ges ão da adução de
documen os da União Eu opeia: e minijos, mo ologias, emas sin aksės. P anešê
en a izou a necessidade a cuida in is da egula idade da língua das aduções, uma
ez que as aduções de documen os da União Eu opeia di e amen e a uam
comun iná língua li uânica. R. Vlada skienės pala as dizendo, aduzindo
documen os da UE necessá io nãonu ol i do o iginal, po an o longos, complexas
es u u as, neaiškūs sakiniai de documen os da UE en am em lie u išką eks ą e
keičia sa i as, dezmeios puoselės as peculia idades do es ilo adminis a i o. Valda
Salminia (Valda Salmiņa) em seu ela ó io chamou a enção à endências de consumo
de nomes a mênios na língua la ias exis ência de o mas pa alelas e suas azões.
no as pala as dos idiomas Li uãos dadosyną ap esen ou Ri a Miliūnai ė.
Kalbininkė acen a a eó icos e aplicados obje i os do p oje o: c ia base de
dados, na qual cons an emen e acumuli a no a lexiką dos idiomas li uanos e
ilgaini, execu ando pesquisas cien í icas, e ela sis emá ico imagem des a
leksikos. Naujažodžių duomenimisynas, segundo R. Miliūnai ės, pe mi e aze
conclusão, que língua li uânica em su iqüen emen e doybinių išgalių
a enuuj i e sakin i pačius di e sosi iausius a us ojančios isuomenės
po eikius. An oje sekção G ama ika e leksika B onius Maskuliūnas examinou
XVIII século, que é bene um menos analisados dos pe íodos de aidos da
esc i a li uânica. Menulkamen e ele e isãou um aspec o da esc i a da língua
li uânica aišką de e lexi idade. Anna F ydenbe ga (Anna F īdenbe ga)
explicino p eesagos -ība (-yba) dos la ios na mo i ação dos da inhos no
abalho do p imei o la ių kalbininko esc i o Geo go Mancelio. Na opinião
jo em kalbininkės, ca ac e ís icas nomeiões com p eesaga *-ībā como
sepa adas pala as doybos ipo ca ac e ís ico p ecisamen e bal as
línguas.
O ela ó io de Rolando K egždžio oi des inado à me odologia de
de e minação da o ma g ama ical leksemų da língua li uânica, baseada em
análise semasiologine, que é impo an e não só es abelecendo a pala a
e imologiją, mas ambém codi icando seu signi icado g ama ical, ak ualização.
Lienė Ma kus-Na ila (Liene Ma kus-Na ila) alou sob e ge manismos
sul aka ios Ku žemės a mėse, suas on es de emp ésinimosi. Ela
indicou que pa e ge manismos são gy ybingi e XXI a. início a mėse
encon ando seus one iniai e mo ologiniai a ian es.
Po exibição A u Uozuolui 100 abe u a Dzin a Paeglė (Dzin a Paegle)
con ou sob e zap imš ą A. Uozuolo me odikos man aš į, e Lidija Leikuma
sob e A. Uozuolo la ias concepção de ensino hoje.
249Te minologia | 2012 | 19
Popie inė pa e da con e ência oi dedicada aos p oblemas da língua
na i a conside a . Ina Boikienė e Nadežda Še elio a discu i am mokinių
kū ybinių gebėjimų ugdymą gim osios ( usų) língua às aulas. Segundo
ela o es, p oblema ak uali pelo que que c iadões de habilidades c ia i as
é condição impo an e la inando o ap endiz pe sonalidade.
As ques ões da qualidade da educação da Le ônia em á ios aspec os
esumi am a agência de língua le ônica Me odís ica do Sec e o de Educação
Vine a Vai adė (Vine a Vai ade). Išnag inhando alguns edi o ias edi ado meios
de ensino de língua le ônica, des inado a 59 classe, ela ez a conclusão: a) não
há en endimen o comum sob e as capacidades de ap endizagem; b) não se
o e ecem aos alunos exemplos de ealização das a e as e eiga; c) al a al a
de au ônomo de ap endizagem capacidades de ugdymo e k . Ing ida Balčiūnienė
e Gin a a Po ilai ienė ap esen ou išlio de na a i o ugdymo, po meio de
pa eikslėlių sekas, me odiką. Mui o a enção de o ou ao con ex o da a e a,
que o e ece à c iança opo unidades adicionais de melho pe cebe unções,
es u u a e eg as de na a i a išlioio. E elina Zilgal ė (E elīna Zilgal e)
conside s é dalely ės e p ie eiksmio p é imo c i é ios, apž elgê casos
p oblemá icos. Secção Leksika e e minologija le ês mensagens, nos quais
analisados nomes de plan as. Laimu ė Baluodė (Laimu e Balode) analisou, como
u ilizado julho apelia i is na oponimikoje da Le ônia. A p imei a pa e do
ela ó io oi dedicada a obje os, aos quais nomea usada leksema liepa,
p obėgšmais olha g a em localo a džių nominaciju, em segunda pa e au o ė
analisou da pala a liepa edinius.
P anešimen o La ių liaudies dainų leksika lie u iškai: medžių pa adinimai
skai ė Regina K ašy ė. Medžiagą ela ado a inko do cole ão de ex os de
canções liaudies la ias Lekia mano ži gelis (1989; Sigi as Geda) e
es abeleceu que as aduções mais equen emen e encon am o nome do
lenço ąžuolas, pe pus ečiau be žas.
Sob e os países bál icos lo a lie u iškus e la iškus plan as de nomes
genciais alou Sol i a Labanauskienė. Ela se iu da ybiamen e neskaidomus
nomes genciais, da inius bem dū inius, mos ê suas comun ybes e
di e enças. Úl imo des a seção Ine os Be no o ela ó io oi des inado a
culina ia e mos nos p imei os la ios língua publicados li os de
cozinhei os discu i . Segunda dia da con e ência começou Diana Lai eniecė
(Diāna Lai eniece) e No munds Dzin a as (No munds Dzin a s) (Uni e sidade
da Le ônia). P anešedo es e is asgê A. Uozuolo in oduzão em la ians
linguagem me odiká de ensino. In a U bano iça ap esen ou signi ican e A.
Uozuolo ma e ial de his ó ia kalbo y os, que e le e Desen ol imen o de idéias es uc u alismo Eu opeu.
250 Sol i a Labanauskienė | In e nacional Con e ência Cien í ica Kalbos g ama inė
| i leksinėsis ema,jos unkcionalumasi no ma y umas
G ama ikos sekcijos ela ó ios o am analisados ques ões de mo ologia e sin ase.
Lyga Vogina (Līga Vogina) discuê A. Uozuolo obse ėjimas po causa sen ini
semân ica. P incipalmen e sin akseses emas, pasak p anešėjos, examinada
lingüís ico dak a o dise ação Klasikinių la ių liaudies dainų sin aksės ques ões.
Oi as p oblemas sin aksé icos da língua la ian abo da am mensagens Na alija
Pe ko a (Na alia Pe ko a) (Sa ybinių į a džių i naudininko linksno uso la iškuose
sakiniuose su ne eiksmažodiniais p edika ais), Lienė Kal iša (Liene Kal iša) (Reikiam
nuosybės Kalaka i e idencialumas) e Linda Apsė (Linda Apse) (P ielinksnio ANT
eikšmių i a osenos peculia idades).
Gi a Elksny ė (Gi a Elksnī e) lia uma no ícia sob e a ib a dinius pala as
conjun os em diccioná ios XVII a. P anešėja ligino Geo go Mancelio, Janio
Langijo (Jānis Langijs) e K is o o o Fy eke io (K is o o s Fī eke s) ocinhos
a o os desses ipos de ligações sin aksinių pala as. Lexikos e
leksikog a ijas secção B igi a Bušmanė alou sob e eiksmažodžio algy i
seman iką. Ela e elou que a mėse egis a sinônimos des a pala a podem
mos a in ensidade de ação, g ei į, du mę, būdą e pan. Janina
Š amba y ė-Valužienė ap esen ou p epa ado Ma o Slančiausko e seu
compan ada bių pasakojamosios au osakos leksikos is o inį žodyną, no qual
ap esen a-se Leksika do No e da Li uânia.
F azeologinos compa ações em caninhas liaudies la ias e e a o Ilga Migla
Sob e. Ano y ėjos, em seus abalhos A. Uozuolas lis aija, quie plan as e
ezes denominações y auja la ians liaudies caninhas: liepa, ąžuolas, ožė,
gėlė. Viole a Če nė no ela ó io examinou ap esen ação de denominações de
ins umen os de música aiškinamajame li e ios linguagem ocodyne, chamando
a enção em seus dados seman á ios e ilus ações campos. XIX. a. inalXX a.
inícios da p imei a pa e das e minações ma emá icas li uanas o ma imosi
a psnį e dos p imei os imp usdin os Li hu iškų a i me ikos ado ėlių
e miniją ap a ė Diana Šilob i ai ė. Ela compa ou no á eis igu as da sociedade
Po ilo Ma ulionio, Jono Spudulio e Pe o Vileišio ado ėlius, ealizou análise de
e mos ma emá icos. Popie inėje Fone ikos secção alado sob e acus inius da
língua la ias sinais de sons. As no i icações sob e isso lei ė G igo je as (Ju is
G igo je s) (La ians kalbos šoninių p iebalsių i ib an ų akus inės ypa ybės),
Inesė Ind ičanė (Inese Ind ičāne) (Dusliųjų a ika ų Ju isc,/č/ e p iebalsių
Ju is s s/ š/ a sky imas), Sol eiga Čei anė (Sol eiga Čei ane) (Fo mančių
pe eigos pa-
251Te minologia | 2012 | 19 compa ação: CV ou VC). Ilzė Auzinia (Ilze Auziņa),
Gun a Nešpo ė (Gun a Nešpo e) e Baiba Sauly ė (Baiba Saulī e) con a am
sob e a in onação do ex o de lei u a.
An ojoje secção ques ões de no mamição da língua g ildeno Dzin a Šulcė
(Dzin a Šulce). Ela examinou 19331942 m. Rygos La ių d augijos Kalbo y os
seção posėdžių p o ocolos. P anešėja ap esen ou Janio Endzelyno (Jānis
Endzelīns) opiniões sepa as de o mas g ama icas de da ybos, a osenos e
esc i a ques ões.
Dai a Mu mulai y ė alou, como Li u ians language ins i u e p epa adoam no
Bend inės lie u ių kalbos žodyne es ende-se segui sis emiškumo p incípio
ap esen ando edinius, com que di iculdades en on a. Nag inė i de ês ipos
ediniai: eiksmažodžių bei a dažodžių abs ac a, deminu y ai e ediniai com
p e idėliu não-.
Vilija Sakalauskienė abo dou p oblemas de ap esen ação de sinonimínicos
signi icados aiškinamuosiuose diccioná ios da língua li uânica. Na sua opinião,
su gem discussões indicam, que o p oblema de sinonimismo o na mui o
ac uali. Isso o çam de no o chama a olho em sinonimija e sinônimo samp a á,
e is a já saídos diccioná ios e especialmen e se akyliems p epa ando
no os. La ians cien í ica Olga Uozuolinia (Olga Ozoliņa) em seu ela ó io
examinou medie žių bend inę p ancūzų kalbą. Os ela ó ios inais da
con e ência o am des inados A. Uozuolo sin aksês abalhos. And a Kalnača
lei ê ela ó io Hojeinė A u o Uozuolo anali inio debi y o in e p e ação, e Ilzė
Lomanė (Ilze Lokmane) A u as Uozuolas e p oblemá icos ques ões a uais da
sin aksês. As in e nacionais emá icas A. Uozuolo con e ências em Rygo são
o ganizá eis desde 1965 m., ad o ganizado es encon a -se quiečia e nos
p óximos anos. Issuído ela ó io de con e ência ezios compilação.
Recebido 2012-11-16
Sol i a Labanauskienė
Ins i u o das línguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]