223Te minologia | 2015 | 22
Con e ência Cien í ica
In e nacional Le onica e mig ações cul u ais
SOLVITA LABANAUSKIENĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
2015 m. asa io 2324 dias da Uni e sidade da Le ônia La ians kalbos onika un
su engou a anual in e nau ină cien í ica con e ência Le- (Jānis endzelīns)
kul ū u mig ācija, des inada à la ių kalbininko Janio endzelyno ins i u as
142os ani e sá ios de nascimen o meminė i. P anešimas le em la ians,
lie u ians, ingles e usos línguas. A comunicação da p imei a jo nada
a épie á ia da pa e oi des inada J. endzelyno 19471950 m. a i idades
e eladas. La ians kalbininkė Sa ma Klia inia (Kļa iņa) (Ryga) con ou sob e
odo o mundo conhecido bal is am me amus acusações igno ando ma xismo
šalininko, acadêmico Nikolajaus Ma o suku o noujojo idioma mokslo
ensinamen os. D u ie ė (D u ie e) (LU La ių kalbos ins i u as) supažindino
com 2014 m. Ina decisão do Saeimo da República da Le ônia 1922 m. A
Cons i uição da República da Le ônia apildy i Į adu ( adinamu P eambule), no
qual es abelecidas cons i ucionais e edades. Especialis a Onomas ica
Oja as Bušas (Ojā s Bušs) (LU La ių kalbos ins i u as) comen ou alguns dos
luga es da Le ônia (P iekulė, S aicelė, Viliaka) de o igem. Richa das Baluodis
(Riha ds Balodis) e ina a Opmanė (inā a Opmane) (LU Ins i u o de Ma emá ica e
in o má ica) ap esen a am conhecimen os sob e seus se iços de ecu sos
compu acionais do ins i u o. P anešimen o sob e skolinius e eldinius de
o igem sla iška em la ios alboje skai ė igo is Koškinas (igo s Koškins) (LU
Humani a inių mokslų akul e as), no qual a enção e a a ibuída
onomasiologiniam aspek ui e is o iniams la ių žodynams. Zaiga ike ė (ike e)
(Uni e sidade de Daugpilio) eadé comunicado a ema Kono ações eškinimas
kalbo y oje i pala a de bāleliņš [be nelis, dobilėlis S. L komunikacinė e ė.]
Es a pala a é um olklo inis poe izmas, que mídia alboje, usado
sa kas iicamen e, adqui iu menkinamągio a spal į. Re e a e au o ė
o neceu exemplos de com menê u pala a, mos ando emocional
exp essi idade.
224 Sol i a Labanauskienė | In e nacional Cien í ica Con e ência Mais a de o
| Le onika i kul ū ų mig acija
abalho oi con inuado em duas seções. Na p imei a secção mais a enção oi
dedicada à lexicologia e e minologia. Sand a Gaigalai ė (Vilniaus uni e sidade) no
ela ó io Li u ians alodas p ielinksnis pe i la ių kalbos p ielinksnio pā e d ės
eikšmė ap esen ė į a dy ų p ielinksnių eikšmes, es abelecido a pa i
cole ada ma e ial de abalho. Ani os Ruozės (Roze) (LU La ių kalbos
ins i u as) e e a e a isãog a nomeamen o da co g ka kilmė, p imei os la ių
leksikog a iniuose šal iniuose (nuo XVii a.) ixsuo i casos, pa odi i a ualines
linguajo e a osenos kalboje peculia umai. Sani a Lazdinia (Lazdiņa) (Rėzeknės
aukš oji mokykla), e ec uada um socioling is inį y imą, siekė išsiaiškin i kalbinę
si uaciją i a oseną La ijos plg. es ijos pa ibyje. Aida Čižikai ė no ela ó io
Laiko aiška azeologijoje, pasi ulkando Li u ians azeologijos žodyną,
apž elgė, como eiškiamas empo azeologizmais, se em ge al azeologija
ap op iama empo aiškai, seu ėkmei e humano būčiai laike de ini i di ec aine
ou pe kel ine o ma. Ma is Bal inis (Mā is Bal iņš) (Vals ybinės kalbos cen as)
alou sob e o indėlį da Uni e sidade da Le ônia 19191944 anos de ida. Objec i o
P anešėjo a alia , como indi íduos en ol idos com a educação uni e si á ia
consegui am du an e os p imei os 25 anos de exis ência comple amen e
ga an i o p ocesso de ensino, c ia e melho a o sis ema de e mos do seu
alhei o. P anešê da Li uânia Albina Aukso iū ė (Lie u ių kalbos ins i u as)
analisou abalho da Te minologijos komisijos desde 1951 m. a é 1971 m. inal,
quando oi įs eig a Te minologijos a yba ao LTSR MA P ezidium. Foi en a izado
que anos de a i idade da Comissão de Te minologia oi ajuda adian e bem
sucedida e minologia li uana undações de manejo, nosis o ėjo e
pos e io men e su gi usias e ainda desen ol idas des e abalho o mas e
me odica. Sol i a Š eke ho a (Ven spilio supe io escola) alou sob e usų i
okiečių eisinės kul ū os a in luen e da linguagem do di ei o penal e e miniją
na p imei a XiX a. apa ecida laik aš ame la išame Pē e bu gas a īzes
(Pe e bu go laik aščiai). Anos Vulanės (Anna Vulāne) (LU Pedagogikos,
psihologijos i meno akul e as) o ela ó io oi des inado à la ių kalbos
didak ikos e minijai. P anešėja salien ou iniciados no inal XX a. signi ica i as
mudanças do sis ema educacional da Le ônia e discu iu meios de ensino e
publicações me odicas complemen uzus e minos (punk y inė diskusija,
a i osas ano ações, P oppo ca os, bingo, gy a ė e k .), en e os quais es ão e
com sucesso c iadas ou e abdas, e não desses adequados ao con eúdo
educa i o. Pássimo no ela ó io da p imei a seção, que e e a o Dacė
S elė ica-Uošinia (Dace S ele ica-Ošiņa) (LU La ių kalbos ins i u as), oi
alado sob e kalbo y os e miniją kaip s ilis ikos p iemonę, aplicada poesia.
225Te minologia | 2015 | 22
An oje sekção Rena ė Silinia-Pinkė (Renā e Siliņa-Piņķe) (LU La ių kalbos
ins i u as) ap a ė leksinius ge manizmus. Ela ambém e is eu a es u u a da
base de dados c iada, on es e le an ou algumas ac uais p oblemas. e cul u a
ep esen an e da escola supe io de economia Jūlija Gab ano a s a s ė
bal a usių e la ians linguas yšius, suas pe spec i a aos la ians kalbo y oje.
Ela cons a a a, que bal a usių língua na Le ônia é pouco signi ica i a e
e ec uado anke a imas pa odė, que compa ado com XX a. inícios si uação,
no oji La ijos ka a menkai bemoka es a língua. LU La ians Language
Ins i u e kalbininkė B igi a Bušmanė (Bušmane) ap esen ou sla iškos kilmės
kukulių pa adinimus (kliockas e zaci ka bei ih en a ian es) la ians language
a mėse. Viešnia da Polônia Malgoža a Os u ka (Małgo za a Os ówka)
(Sla is ikos ins i u as) con ou sob e an kapių už ašus La galijos k aš e
(Rėzeknėje e K asla oje), liudijančius esamas cul u as e línguas.
P anešimen o Li uu os la ios nomes: g ama inis į o minimas and hei
a ian iškumas LR segundo dados do egis o de habi an es skai ė Dai a
Sinke ičiū ė (Vilniaus uni e si e as). Segundo ela, a República da Li uânia
possuindo cidadania la iana p incipalmen e dada umaana ios nomes, que
g ama icamen e į o mini di e en emen e: alguns êm galūnes cos umei os da
língua li uânica, po exemplo, Oska as, Riman as, ou os begalūniai nomes, po
exemplo, Vacla , Zigu d, e e i записать с латышскими языками характерная
galūne -s, po exemplo, Ai a s, Edga s. Ta pinę padė į ocupa nomes com -is, po
exemplo, A nis, Janis, ca ac e ís icos la iams e de an ys à língua li uãs. LU
Di e o a do Ins i u o da Língua La ians ilga Jansonė (Jansone) con ou sob e
isso, como em 1826, aos azendos ecebendo sob enomes, apa eceu nedidelė
pa a džių seman inė g upelė, cuja base a o mou ou a an oponima. Sanda
Rapa (LU La ių kalbos ins i u as), alando-se sob e deseman ização la ių
oponimijoje, mini pa inę e isišką deseman izaciju i anseman izaciju.
Viešnia do Rėzeknės uni e si á ia Regionalalis ikos mokslo ins i u o skai ė
p anešimą, ski ą daugiakul ū io i daugiakalbio La ijos mies o Daugpilio
kalbiniam XiXXXi a. aizdui ( . i. in o maçãoi sob e cidade e habi an es,
acon ecimen os e p ocessos di e si o ę, ambém lingbinę si uaciju, skills
linguís icos cidadãos, ambém a his o ia cul u al e social e económica si uaciju
de ce os locais). Bea isė Reidzanė (Bea ise Reidzāne) do LU Li e a ū as,
olklo o e a e ins i u o ap esen ė in es igação, ao qual escolhida
ep esen ação de lobo e lokio em liaudies caninhas, endo em con a o a o de
que isso são populia ūs pe sonagens em odas as cogniniškos línguas eu opos.
Segunda dia da con e ência começou ie a Fybiga (Fībiga) (Rygos klasikinė
gimnazija). Ela abo dou medicina língua e sua desen ol ão Na G écia An iga. segundo ela, ex os sob e medicina podem se conside ados an iga do mundo
226 Sol i a Labanauskienė | In e nacional Con e ência Cien í ica ex os
| Le onika i kul ū ų mig acija
cien í icos (se os compa amos, digamos, com ex os poe inhos ou epinais).
P ecisamen e neles de ec am-se concei os, que mais a de o na am-se a base
de e mos da medicina mode na. Temą sob e e miniją médica ęsė Palmi a
Zemle ičiū ė (Ins i u o da língua Li u aniana). Ela e isãou o p imei o Li u iško
pe iodinio medicina publício, apa ece žiusį só XX a. p imei o década. Segundo
no i icado as, e is a Medicina e na u eza ašiusių li a ians médicos
en uziazmas e pasiš en imas, cuidadosamse seu p o esional linguagem g ynumu
e lie u iškumu, gy osios kalbos como p incipal e minologijos on e de iškėlimas
nūdienos medicina e minologijos uncioná ios pode ia se bonjus e siek inas
exemplo. B oniaus Maskuliūno (Šiaulių uni e si e as) no ela ó io abo da-se o uso
de balsių diak i inių ženklų em um dos maio es XVi a. lie u iškų leidinių 1600 m.
apa ežiusioe so-callamojoje Jokūbo Mo kūno Pos ilėje. Isso polkų e o ma o
Mikalojaus Rėjaus cole ão de se mões adução em li uãos língua.
Reziumuodamas es udioso azia a conclusão, que odos os abo da iais esc i os
J. Mo kūno Pos ilėje usados bas an e nenuoseklamen e e spo adiamen e. J.
Mo kūnas p incipalmen e leido lenkiškas li os, e lie u išką p o a elmen e
exibeu só aqui abo dado, aigi isso pode se uma das Pos ilês esc i a
nenuoseklumo azões. P óxima sob e oné ica (La ians and Li huanian
mono ongų klasi ikacija) skai ė Ju gi a Ja osla ienė (Lie u ių kalbos
ins i u as) e Ju is G igo je as (G igo je s) (LU La ių kalbos ins i u as). Jų
pala as em e mos, discussam-se á ios au o es suge i pa ame os
acús icos, que são usados dis inguí eis aos a ibu os acús icos de ini ,
compa ando seus a osenos uni e salidade não só Li uãos e la ios, mas e
ou os idiomas de ozios classi ica . inesė ind ičanė (inese ind ičāne) e Joli a
U bana ičienė (Lie u ių kalbos ins i u as) ala am sob e exploss amųjų
p iebalsių spek inę cha ak e is iką. Es e es udo, dizem eles, é no a o iškas,
pois são compa ados dados da análise espec al das exploss amiais p iebalsias
das línguas la ias e li uanas, usando a mesma, an e io men e aco dada,
me odiká.
Popie ina pa e da con e ência iniciou Ma is (Mā is) Kūlis (LU Ins i u o de
Filoso ías e sociologia). Ele ap esen ou i alianos ilóso o, e ó ico
Giamba is o Vico idėjas, apelianças à in luência da linguagem soomene,
ci ilização, es ado. ie a elsbe ga (Uni e sidade da Le ônia), Sand a Kalninia
(Kalniņa) (Ven spilio aka inė idu inė mokykla) e Lau a Ri enbe ga (Ryga)
ap a ė šiuolaikinę są okų kalbinė aplinka i aplinkos kalba in e p e aciju.
And is Hi šas (Hi šs) (LU Ins i u o de Filoso ias e sociologia) s a s ė, ką eiškė
kalba Te ba os pe sonalis ų me a izikoje. Maijas B ėdės (B ēde) (LU Facul y
o Humani ies Sciences) a ap esen ação oi des inada aos elemen os da linguagem,
227Te minologia | 2015 | 22 noskan iems no ik umą, spėjimą (pa yପରି, egis,
manau). isen alisada ma e ial de á ios p og amas de discussão,
ela ado a cons a a a, que isso é insepa á el pa e pokalbių, e elando
não só a alan e dú ida, mas e simplčiausia įp o į.
Após a pausa de ca é, nos ela ó ios o am abo dadas ques ões de lexicog a ia e
li e a u a. San a Je anė (Jē āne) (LU La ių kalbos ins i u as) in e essėjosi a é
šiol menos in es iginė ais aspec os da es u u a wo dynų. Re e a e esumidas
não só adicionais mak oi mik os ak u as, mas e mencion megas uk ū a
(angl. megas uc u e), hipe s uk ū a (angl. hype s uc u e), es u u a de
acesso (angl. access s uc u es), es u u a de ende eçamen o (angl. add essing
s uc u es), es u u a de layou de in o mação (angl. da a dis ibu ion
s uc u e) e k . Sob e Mykolo Miežinio Lie u iszkai-la iszkai-lenkiszkai- usiszko
soodyno lie u iškus e la iškus sinoniminius bei a ian inius nomes das plan as
kalbėjo Sol i a Labanauskienė (Lie u ių kalbos ins i u as). Ela e elou que
encon a li auíchos nomes de plan as papli em an o aukš aičių, an o žemaičių
a mėse, ad, ma y , nomes de plan as M. Miežinis inko de gy osios kalbos,
abalhando em á ias Li uânia e Le ônia localo ėse. Mi ke ičienė (Lie u ių kalbos
ins i u as) g ildeno li e a u a de gên ų i kū inių ūšių pa adinimus 19181940 m.
abalhos de ciência da li e a u a lie u ių. Ty ėja ap a ė a puka iu
(nep iklausomas Lie u os laikmečiu) lie u iškai išleis ose li e a u as eo ijas,
lie u ių li e a ū os is o ijos, uni e so inės i užsienio li e a ū os is o ijos
knygose a o us ienažodžius li e a ū os žan ų i kū inių ūšių pa adinimus.
Conclúcimois Reginas K ašy ės (Šiaulių uni e si e as) ela ó io da con e ência
oi dedicado à li o da esc i o a la ias Anos Saksės (Anna Sakse) Pasacos sob e
lo es Li u iamen e e são. Ela chamou a enção em co espondmenis e
peculia idades da língua, aduzindo con os li e á ios la ios pa a língua
li uânica.
LU La ių kalbos ins i u o di ek o ė i. Jansonė sob e J. endzelyną alou
como sob e cien is asą, que cuida a da ciência língua, sua sis ema. To
aspi em desejou e a cada pa icipan e da con e ência. A coleção de eses
das ap esen ações des a con e ência oi publicada na in e ne .
Recebido 2015-08-14
Sol i a Labanauskienė
Ins i u o das línguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
e. paš as [email p o ec ed]