Lina Ru kienė34 Daik a a dėjimas i daik a a diškumas
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
doi.o g/10.35321/ e m30-2
Daik a a dėjimas e daik a a diškumas
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
Subs an i iza ion and Nounness in A chi ec u al
and Cons uc ion Te minology
LINA RUTKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://0000-0001-6661-3115
ANOTACIÓN el
A ículosnyje, basado de la a qui ec u a y la cons ucción e minos dicciona ios, de
es as á eas cien í ica y docomosis li e a u a ecop as e minos, se examinan
daik a a dėjimo y daik a a diškumo cues iones. Nus ačius, que a qui ec ónicas y
cons uc i as e minía daik a a dėja o daik a a diškai se u ilizan a ibúgios con
p eesaga -inis, -inė, į a džiuo iniai būd a džiai, į a džiuo iniai deli iai y sudu iniai
būd a džiai, abo danami es as palab as, einan ys e minais, daik a a diškumo
laipsniai. Calcula se, a las cuales emá icas g upos de e minos en einan es
adje i os y pa icipan es inclinę daik a a dė i ecuen emen e.
ESMINIAI VOODŽIAI: daik a a dėjimas, daik a a diškumo g ado, šalu inis é mino dėmuo,
e minas.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
The a icle examina issues o subs an i isa ion and nominalisa ion based on
dic iona ies o a chi ec u e and cons uc ion e minology, así como scien i ic and
educa ional li e a u e in hese ields. I iden i ies he deg ees o which adjec i es
wi h he su ixes -inis, -inė, p onominal adjec i es, pa iciples, and compound
adjec i es in a chi ec u e and cons uc ion e minology unde go subs an i isa ion.
I e alua es he hema ic g oups ha end o unde go he mos subs an i isa ion in
e ms o adjec i es and pa iciples included wi hin hese e ms. KEYWORDS:
subs an i isa ion, deg ee o nounness, seconda y e m elemen , e m.
35Te minología | 2023 | 30
ĮVADINS NOTABOS
Daik a a dėjimas, a ba subs an y izacija, lie u ių kalbo y oje dažniausiai
nag inėjamas kaip objek ą pasi inkus bend osios kalbos žodžius. Išsamiai
es a emá es y ę Adelė Valeckienė (1957), P anas Kniūkš a (1976), Aldona
Paulauskienė (1983, 1994), Au imas Ma ke ičius (2012), plačiai ema išnag inė a i
Lie u ių kalbos g ama ikoje (LKG 1965). Gilindamiesi a o os emas,
subs an i izaciones en la cues ión común en el habla es deba ida y Sau- (2019) y
liaus Amb azas (1995), Vincen as D o inas (1963), Ramunė Vaskelai ė
k . Sin emba go es e enómeno no menos ac ual es y e minología (no s
e minologinių in es igaciones ema hablamia, hay que econoce , al a).
Sudaik a a dėjusių palab as, en é minos, segu amen e se puede encon a
en odas las á eas de ciencia, sin emba go no odos ellos se ijan en
dicciona ios. En es e a ículo, basado de la a qui ec u a y la cons ucción
e minos dicciona ios, é minos ecopilados de la li e a u a cien í ica y
docomó ica de es os ámbi os, p e ende discu i daik a a dėjimo y
daik a a diškumo cues iones de es os ámbi os e minijoje. Teniendo en
cuen a log a lo salikilc los siguien es obje i os: 1) basado kalbininkų
in uj algos, abo da daik a a dėjimo eiškinį; 2) es ablece a qui ec ónicas y
de cons ucción e minos, que a daik a a dė i linkę o sudaik a a dėję
palab as, g upos emá icos; 3) discu i es os é minos de daik a a diškumo
g ados. a ículo El p incipal mé odo aplicado analí ico desc ipomasis.
Aplicando es e mé odo se ecogen, sis ema izan y analizan da os empí icos,
esumidos los esul ados. Recoge i e mininas de o igen mo ologicamen e
pun o de is a se disuel en en es g upos, en onces se disuel en en emines g upos y se analizan como es os miemb os de g upos.
In es igimui ma e ial p incipalmen e ecogida de XX a. inales XXI a. uen es:
a qui ec ónicas y cons ucciones e minos dicynos (pag indines uen es) y de
mokomųjų lib os, monog a ías, ado ėlių, a ículos de ecopilines, paskai ų
konspek ų. También se basa en el a ículo y po unas cuan as pe íodo
emp ano (XX a. p ime a pa e) uen es, eque idas e minos aidai e elados.
De o al de 21 uen e ecopila 165 nesika ojan es sudaik a a dėję,
daik a a dėjan ys y daik a a diškieji e minos. A chi ek ū os y la
cons ucción é minos se examinan jun os, ya que es as á eas es án
elacionadas, muchos de esos mismos e minos es ca ac e ís ico an o
a qui ec ū os, como la e minología de cons ucción. Po ejemplo, Valdema o
Michalausko zodyno Mediniai y mú iniai buda ai, kons ukcijos bei elemen ai
p a a mėje esc ibe que el lib o ski iama a chi ek ū os i ci ilinės i
indus ijske s a ybos specialybių s uden ams (MMPK 1988: 3), aigi en una publicación se p esen an an o a ki ek ū os, an o cons ucciones e mininai.
Lina Ru kienė36 Daik a a dėjimas y daik a a diškumas A k eip ina
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
a ención, que odas las ideas del a ículo basadas sólo ecopilada ma e ial
o a s i a y o a ma e ia análisis, en sí mismo ob io, puede e ela o os
esul ados. Ti i daik a a dėjimo y daik a a diškumo cues iones son
neleg a a ea, ya que es os p ocesos son g aduniški, ilgai unkan ys,
es ablece conc e os palab a de daik a a dėjimo comienzo, d ižodžio y
daik a a džiu i s ančio nedaik a a dinio é mino dėmens a io,
sudaik a a dėjimo g ado algunas eces muy keblu. Sin emba go, sin
emba go que y de pequeña can idad y de pun os de is a de á eas
cien í icas noampadas de cobe u a de da os de di e en e pe íodo,
considina, puede p opo ciona impo an es in o mación ema examinado.
1. TEORINS ENZOALGOS DAIKTAVARDIŠKJIMO
IR DAIKTAVARDISHKUMO QUASIMU
Daik a a damien o es uno de la ansposición, o hipos azės1, ipos. Kalbo y os Li uanos e mín
daik a a dėjimas, o subs an i ización, de ine se como [K]i ų kalbos pa es palab as de (lie u ių
kalboje especialmen e būd a džių y skai a džių, así como pa ici ių) e imas daik a a džiais
(Gai enis, Keinys 1990: 41). A. Paulauskienė es e enómeno, a ibuido a ne o man ina palab as de
da ybai2, de ineía pe signi icanzas c i e ios: <...> es peculia idad de palab as eiškiančių
e imas daik ą eiškiančiais žodžiais (Paulauskienė 1983: 42). Puede escul a se opiniones que
subs an i izaciones no debiese con undi con pa adigmacia, ej., ales palab as como
muchosiabu is (daugiabučiam (būd .) muchosiabučiui (daik .)), laukinis (laukiniam (būd .) laukiniui
(daik .)) son no subs an i izaciones, sino ejemplos pa adigcijos. Sin emba go, en es e a ículo se
sigue las opiniones de Vinco U bucio él sos iene que o malus ex usia būd a dinės kai ybos
pa adigmas pe a kym[as] en daik a a dína ė a pos e io nis daik a a dėjimas (U bu is 2009:
349). Así, daik a a damien o p incipalmen e elacionado con cambios de signi icación ca egó ica
daik a a dėjan oma blės i señamio o o a (p e iamen e de la pa e del lenguaje) signi icado y él
adqui e la signi icación ca egó ica de daik a a dío. Kalbinų lie u ių daik a a dėjimo, o
subs an i izacijos, de ini yse más acen uado p oceso de e imo, ansėjimo. Ya mismo
daik a a 1 Hipos azė [V]iena de la pa e del idioma e imas de palab a o o ma de o a pa e del
idioma palab a: jaunoji
(į a džiuo inis būd a dis, i ęs daik a a džiu), upu į (sup ie eiksmėjęs daik a a džio ienaskai os
galininkas), g acias (daik a a dis, i ęs polinksniu) y pan. (Gai enis, Keinys 1990: 79). 2 Li u ias de la
mo ología kalbininkė daik a a dėjimą iempo uncionales de palab as doybos eiškiniu
(Paulauskienė 1994: 4346).
37Te minologija | 2023 | 30 dėjimo, como y subs an i izaciones, é mino suponuoja p ocesiškumo,
con íns inumo a a és iempo semas. Sin emba go, sin duda, discu ible enómeno puede se elacionado
no sólo con el i imo p oceso, pe o y con dayba. S e anas Hö le is, es udiós los adje i os
daik a a damien o, sos iene que la subs an i ización en las clásicas lenguas indoeu opeas puede
encon a se de dos mane as di e en es: 1) el adje i o i s a daik a a džiu debido a las palab as
de ación, cuando aplicadas mo ológicas o mo onológicas ope aciones, es o es la denominada
subs an i ización di ec a (angl. ‘di ec subs an i iza ion); 2) a ibu dis daik a a džiu i s a
g adualmen e. concepú, más a de daik a a dis pasaidizado. Es a subs an i ización, que ocu e debido
elipsés (Hö le 2020: 181186). Vena de las úl imas clases de subs an i izaciones azones debe ía
Iš p adžių egzis uoja būd a džio i daik a a džio sin agma, žymin i sudė inę
conside a se la lengua, ambién y e minos, p incipio de economía. Po o a pa e, es e p incipio como y
se opone al p incipio de p ecisión de é minos, según el cual el é mino compues o ciencia concep o la
exp esa más p ecisamen e, aí y más cla o. La subs an i ización di ec a en e minología se ía posible
a a con nue as e minos doyba según ipos de doyba, susi o muusius debido a subs an i izaciones
aplicando elipsę, y con nue os e minos c eación según ejemplos, cuya mayo ía ambién es
subs an i izaciones aplicando elipsę esul ado. Teniendo en cuen a la ecopilada ma e ial, el segundo
caso ( . y. c eación según ejempla es) aba ca ía el uso de ca ac e a djes y daik a a dišką
pa icipiones cuando las necesidades de nominaciones del ámbi o cien í ico sa is acidas como una
palab a é mino de inmedia o se pa enkamas en ca ac e a dis o pa icipis, no se puede habla del
é mino da yb, po que el ac o de da yb aquí ne yks a, noks da yb o man as no pa icip a en es e
p oceso. Po lo an o, se dice que se a a de la c eación de un nue o é mino según ya exis en es
ejemplos. Cuando los é minos se hacen según los ipos de hacía que se han o mado, es más p eciso
habla no de daik a a dėjimą (kaip p ocesą), y de būd a džių y pa icipan es daik a a diškumą al
é mino lo usaba P anas Kniūkš a monog a ijoje P iesagos - būd a džiai (Kniūkš a 1976). P. Kniūkš os
usado é mino en es e caso ac ual es y él se p es a á pa a es e es udio. Mokslininkas dis ingue unos
daik a a diškumo g ados. Con p eesaga -inis de inmedia o como daik a a džius pada y us palab as
kalbininkas a ibuye p ime ojo3 daik a a diškumo g ado de palab as bú iui. O as (en es e a ículo
según eiliškumą llama emos segundo) daik a a diškumo g ado cuando p ecesagos -inis ediniai pa aleliai
puede se consumados y daik a a diškai, y 3 P. Kniūkš a neapib ėžia, neį a dija skaičiumi, cuál es el
g ado, esc ibiendo el p ime o omenyje u ima seka.
Lina Ru kienė38 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas būd a diškai. O o
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
g ado (en es a publicación conside a emos e ce o) [D]aik a a diosamen e
pa a ojami ales p ejes -inis ediniai, que como yep acos umb an como
būd a džiai ( . y. okaziniai sudaik a a dėję būd a džiai)4. Pe o, según P.
Kniūkš os, [G]ali se y a iščiai: palab as, adqualėję como daik a a džiai,
pa a ojami būd a diškai (Kniūkš a 1976: 117118) (ke i asis
daik a a diškumo g ado).
Al e ec ua es e es udio P. Kniūkš os di isión es necesa ia y po que quepa y
a o os daik a a dėjimo casos, i. i. į a džiuo inių būd a džių bei daly ių i
sudu inių būd a džių daik a a dėjimui y daik a a diškumui. Así, aunque P.
Kniūkš a di ide sólo p eesagų -inis, -inė edinių daik a a diškumo g ados, en
es e a ículo el eó io del cien í ico se á pomėgin a adap ado a odos
encon ados daik a a dėjimo y daik a a diškumo a qui ec ū os y
cons ucciones e minijoje casos.
Aunque en la común cha la daik a a dė i endusias di e sas pa es del
lenguaje, empi ica ma e ia indica que más ecuen emen e a qui ec ónicas
y cons uc i as e minijā daik a a dėja o daik a a diškai u ilizado
būd a dis, ečiau daly is. Vyks an daik a a dėjimui, cambia, conc e ėja
būd a djio o pa icipio signi icado ella incluye y daik a a djio signi icado.
Así, al é mino ma ca oda la ealiją y ella ca ac e ís ico señimį,
demaneci, iene didelį seman inio ca į. Sin duda, debido a loik a a damien o
cambian g ama icales señas, a menudo y one icas peculia idades.
2. DAIKTAVARDIŠKI Y DAIKTAVARDJANTYS BŪDVARDŽIAI
DALYVIAI ARCHITEKTŪROS IR STATYBOS TERMINIJONA TERMINAJA En la Lengua Común, como pauso A.
Paulauskienė, daik a a d puede aduci į a džiuo ines y o mas pa icipa i as, p eesagų -inis, -inė (málkinė),
-ienė (bul inė), -ė is ( a šk is) ediniai, sudu iniai y p iešdėliniai (juodabisada, bep is, bega is), odos ellos con
el signi icado y la es uc u a g ama ica adecuada del daik a a dė (Paulauskienė 1983: 43). Da os de dádi o
es udio mos a on que la a qui ec u a y la cons ucción e minijoje de daik a a dėjimo y daik a a diškumo
casos son mucho los menos: daik a a dėja o daik a a diškai se u ilizan 1) cali ica i os con p e años -inis, -inė,
2) į a džiuo iniai būd a džiai y į a džiuo iniai daly iai y 3) sudu iniai būd a džiai. Quan i a i os da os dados 1
igu a 4 A. Paulauskienė ales casos discu e al habla hablando de daik a a dišką būd a džio a oseną
(Paulauskienė
1994: 39).

39Te minología | 2023 | 30
2.1. Te minai su būd a dinėmis p iesagomis -inis, -inė
Esos p ecep as que con ienen e minos p oblemá icos cues iones debe ían
discu i se más ampliamen e. La cues ión p incipal: si de odo es os p eesagos
čius e minais, galima sie i su daik a a dėjimu? Kalbo y oje y a į ai ių
edinius, einannuomonių y po daik a a dišką signi icado que ienen es a
p eesaga edinių p iesky os de la pa e de la ca ego ía. P. Kniūkš a
g ama ikoje daik a a džio ka ego ijai p iski iamus žodžius su p iesagomis
-inis, -inė, okius kaip milinė, nosinė, ska dinė, s oginė, amzdinė i pan., laiko
Daba inės lie u ių kalbos daik a a diškai a ojamais būd a džiais
(Kniūkš a 1976). S asys Keinys casi al mismo iempo publicuo ame a ículo
ales é minos como du pinė, mui inė, siu blinė y k ., discu e como
daik a a džius (Keinys 1975: 71). Ac ualmen e Li uanas g ama icas de la lengua
li uanas, hablando de p ésagas -inė edinius, esc ibe que [Ž]ymi pa e es a
p ésaga (igual como y más adelan e a p eésagas -inis) daik a a džių p incipio,
ma y , ė a bu ę pap as i -inis, -inė būd a džiai, quienes sólo más a de
sudaik a a dėjo (DLKG 2005: 115). S. Amb azas -ina, -inė, -inis llama
būd a dinėmis p eesagomis (Amb azas 1995: 191). A. Ma ke ičius señala a lo que
[D]ėl aiškių a ibuycio y daik a o džio de la ausencia de c i e ios en los
di e sos dicciona ios hay bas an e con usión (Ma ke ičius 2012: 144).
Vol iendo a la a qui ec u a y la cons ucción e minos, debe ía en a iza que la mayo ía de
ellos es hace como daik a a džiai según susi o ma usį palab as da ybos ipą. Basándonos P.
Kniūkš os daik a a diškumo g ados eo ía, es os é minos se ían p ime ojo
daik a a diškumo g ado. La mayo ía de ales é minos adje i os p obablemen e nunca han ido,
sus, como adje i os, no ija a en dicciona ios (p.ej.: a eš inė ALKAAŽ 2009, ka ei inės ALKAAŽ
2009, li inė STŽ 2002). Así, en es e caso uelgi con iene habla no sob e daik a a damien o, y
sob e daik a a diškumą. Tokie e mininai, e aluando sinch oniamen e, sie ini con mo ologine
palab as da yba. Cómo a i ma V. U bu is, [D]aik a a dėjimas 1 igu a. Daik a a a dėjimo y
daik a a diškumo a chi ek ū os i cons ucciones e minijoje casos de e minos, en eikš ų
e minų, en eikš ų e minų, con enedo es būd a dines p ecesagas -inis, -inė
26 %
daik a a diškais į a džiuo iniais
būd a džiais i daly iais
61 %
13 %
daik a a diškais sudu iniais
būd a džiais
Lina Ru kienė40 Daik a a dėjimas y daik a a diškumas puede acaba se en lo
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
que ue a būd a džio p ésaga sinch onialmen e ya se pe cibe como
daik a a džio haybos p ésaga (U bu is 2009: 350). Sin emba go, e aluando
diach onialmen e, inspi aciones con daik a a dėjimu, se en las causas de
apa ición del ipo daybos. Así, a menudo p ecesagas -inis, -inė u in ys
e mininos no cuali ican daik a a dėjimo ejemplos, sólo isibilizadas
sujesiones y, según P. Kniūkš a, se puede habla sob e sus daik a a diškumo
g ado. Po o a pa e, algunos una oodžiai e mininos con p e ajos -inis, -inė
puede se y daik a a dėjimo esul ado. Sin emba go, in es igando
sinch oniamen e, iendo monodómico y dwiodómico e m compe encia,
de e mina exac amen e, cuales hace según doybos ipo, y cuales son el
esul ado del paso, es compleja.
Vienažodžių e minų con p e ajos -inis, -inė a chi ek ū os y
cons ucciones e minijoje hay nemažai: as as 101 e minos, asignables
a dos p incipales g upos emá icos: luga es y cons uccinių pa es
denominaciones. Como mues an da os empí icos, más ecuen emen e
p eesagų -inis, -inė ediniais nomb adas luga es. Es e g upo se puede
subdi idi aún en smulkesnius pog upius:
1. Mayo men e es o nomb imiones edi icios, locales, ins i uciones, en los que
queda, se hace, se p oduce lo que dicho dicho base palab a. Es o se e no solo
de la signi icación hecha, sino ambién de las de iniciones de é minos:
du pinė pašiū ė, donde k aunamos du pės STŽT 1978: 49; ka ei inės pa alpos
ka iškiams nuo omėnų laikų STŽT 2009: 23; me ginė me gų kamba ys ALKAAŽ
2009: 32; pada ginė ie a, pa al padpa pada gy i MMPK 1988: 44; paukinė
paukščių TV, paukš id 2009: 26; MMPK 1988: 75; sa gybenė 1988 sa go bokdelė
bokdelė, a omas p i piles, d a oga a s adia a ci y a ų ŽAŽ 2009: 23;
pas a inė pas a ė pa a ė, pa o he chu ch, pa o he a s, o pas el;
pas el: 43; pas el: 75; MMPK 2009: 43; MMP: 75; 2. P iesagų -inis, -inė ediniais
nomb inama luga , la cual es des inada pa a ello, des ino signi icaciones
a spal į, sin emba go aquí des ino signi icación yškesnė, además, p ime a
g upo undiniai palab as son conc e ieji daik a a džiai, y es as
kas pasaky a pama iniu žodžiu. No s pi mosios g upės žodžiai i gi u i
abs ak ieji daik a a džiai. Sin emba go en muchos casos de inidase el
signi icado de la unción no ac ualiza se, e.g.: pa ėsinė nedidelis lig as
asa inis pas a ėlis sode, pa ke, pap as ai be du ų i langų MMPK 1988: 79,
nedidelis alkano pa idalo s a inys, ca ac e ís ico XVIXIX a. sodų i pa kų
41Te minologija | 2023 | 30 a qui ec u a; [A] pa e de un complejo
a qui ec ú ico, gene almen e un una al u aš is edi icio sepa ado pa ado
ALKAAŽ 2009: 124. A o os subg upos pe enecen pocas e minos. Būdnamine
apéndices -inis, -inė con enedo es e minos ambién puede se llamado
s a inys, que es á en el luga que se dijo base palab a: žeminė žemėje iškas as
s a inys ALKAAŽ 2009: 55, o que hecho de mane a, indicado base palab a: k ės inė
iš molio k ės a obelė ALKAAŽ 2009: 5. La mayo pa e p eesagų -inis, -inė
edinių, einančių ienažodžiais a chi ek ū os y cons ucciones e minim,
označinčiais luga es, basado en P. Kniūkš os daik a a diškumo g adosis, se ía
p ime o de g ado de lis ados cua o. Sin emba go, en los dicciona ios V.
Michalausko ijada pa eja del segundo daik a a diškumo g ado de e minos, i. i.
p iesagų -inis, -inė ediniai se u ilizan an o būd a diškąja signi icado como
a ibu os del es imen o p incipal del é mino d ižodžio, an o
daik a a diškąja signi icado como uni ódico é mino, ej., mėsinė mėsinė
kama a MMPK 1988.
Po es a compe encia en los mencionados dicciona ios mucho que ecuen es
p e iesages, uso empos nomb es de luga es hace , compe encia, plg.: a klinė
a klidė STŽT 1978, a inė a idė STŽT 1978, kiaulinė kiaulidė, kiaulinis STŽT 1978,
leda ledinė MMPK 1988, paukš inė paukš ė, paukš ininkas MMPK 1988. Hablando
sob e los nomb es de luga es, que de inmedia o podían se hechos como
daik a a džiai, hab ía que señala a ención a S. Amb azo diach oninos
nomb es de luga es de la lengua li uana in es igaciones: el académico a i mó
que los nomb es de luga es de la lengua li uana hace con p eesaga -inė
p omo e sla ų kalbų ediniai su -ьna. S. Amb azo a i mación, [Š]io ipo edinių
andame ya en iejos esc i os (Amb azas 1995: 191). Higieneci, ales según
sla as lenguas da ybos modelį cons i uídos palab as se ía posible
conside a da ybiniais e iniais en es e caso ya se en en a con
daik a a dėjimu o daik a a diškumu en o a lengua, es o no nues o
lenguaje eiškinys. Sin emba go ales da ybiniai e iniai pudie on ayuda
o ma se y al ipo de da ybos de la lengua Li uania. Es e ipo de da ybos en la
e minología de a qui ec u a y cons ucción se con i ió bas an e
p oduc i os an o XX a., an o XXI a. discu ables ámbi os de ciencia
li e a u a se encuen a bas an e de nomb es de luga unažodžių e minų su
adje e dinas p e aagomas -inis, -inė. En el dicciona io de é minos de
cons ucción (STŽ 2002) de ellos se de ec an 21, y Anglųlie u ių kalbų
aiškinamajame a chi ek ū os dicciona io (ALKAAŽ 2009) 16. Menciona, que
an iguamen e, según P. Kniūkš os, al ipo de da ybos no u o enido se p oduc i os, po que en onces, lingüís ico opina, nebū ų galėję p opolis i palab as con hib idine p ensaga p ensaga -inyčia <...>. Además, y lie u iški luga es
Lina Ru kienė42 Daik a a dėjimas y daik a a diškumas nomb es ue on
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
popula esni con los p e acios -idė, -udė (Kniūkš a 1976: 117). Tal ez se
puede pensa , que a es e ipo de da ybos a ianza se en las lenguas
Li u ias ayudó p ecisamen e e minija.
Como se e de ejemplos, odos los menė ieji nomb es de luga es son
mo e iškosios giminės. Veikiausiai es o es del secunda io d ižodžio
é mino dėmens yšio con el exilio p incipal é mino dėmeniu, al como
pa alpa, kama a y e c., o malus indiciklis.
Sin emba go o as emá icas g upo cons uccines s a inio pa es las
denominaciones son hechas an o mo e iškosios, an o y iškosios giminės. A
eces el mismo concep o ing esiajama de di e en e gímena ap u ni ina
p eesagą con eniendo daik a a džiais: ga inis ga inė anga ga ams sali i i
in o kamino / STŽT 1978. Sin emba go hay cong acamienios é minos, cuyos
a iškoji giminė ma can uno de la misma emá ica g upo concep oá,
eme iškoji o o, ej.: ske sinė spy ys, ske sinis a e sa STŽ 2002. O,
ejemplo, dūminis (aukš inis), dūminė ( ūkykla; p as a kamba ys; i iamasis
casa sin chimino MMPK 1988: 47) denomina di e en es emá icos g upos
miemb os. Ap a iamąja emá ica g upoé en esencia cons i uye dos pog upia:
de di e sos edi icio angų, ski ų edi icio in e no ai mejo in i,
denominaciones y sijų, ąs ų bei len ų, a liekančių al cie a kons ukcinę
unkciju, denominaciones. al p ime subg upo pe enece ían, po ejemplo,
es os é minos: al oinis, dūminis, kiau inis dūminės pi kios langelis lubose
dūmams išei i STŽT 1978: 27, 84; miglinė skylė ga ams išei i MMPK 1988: 33; o inė
o laidė MMPK 1988. Los ejemplos de é minos del segundo pog upio se ían
balkinis sienmedis, sob e el cual se dedican balkiai STŽT 1978: 29; gai inė ąs as
ogo šelmenyje STŽT 1978: 52; ilginis išilginė pa aminė ALKAAŽ sija 2009: 26;
įlaidinė, sp aus ė STŽ 2002; išilginis są ama, ąs as, sija, ka is, izilgai STŽT
1978: 66; pagninegis nes sien MMPK 1988: 46; undamen is pen au , pai megis
sienos ąs as, pamamas MMP Kalban an sob e el signi icado del da , en el
1988: 58; pa a inė „pa a ėje uždedama len a“ MMPK 1988: 78.
g upo y aujė in en o , in en o del nomb e, como a la palab a emá ica en la
que se e ie e, el obje o al que se e ie e (languil, il, o ga) o el luga en el que
se encuen a el damas Como is o, dos p ime as signi icados coinciden con los
nomb es del luga da ybos signi icados. Sin emba go, di e en emen e ni
p ime a emá ica g upos, XXI a. a qui ec u a y cons ucción ciencia
li e a u a en no encuen a ni uno nue o é mino con p e ajos -inis, -inė,
median e el cual se ía nomb adas angos del edi icio.
49Te minologija | 2023 | 30
SP Bases de Cons ucción, au . A. Iljičio as, A. Kokinas, J. Rebo o ičius, e . R. Kuosai ė, Vilnius: Vaizdas,
1965.
STŽ Cons uybos e minų žodynas, au . A. Kudzys, A. Rosenas, B. Kudzienė, Vilnius: Lie u os mokslas, 2002.
STŽT Dicciona io de e minos de Cons ucción. T obesiai, au . V. Michalauskas, Vilnius: VISI, 1978. SŽD
S a yba II. Tie a ob asi, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1939. ŠVOK Hea ing, en ilación, ai e
acondicionamien o: eo ía y p ác ica, au . J. Čiup inskienė, K. Čiup inskas, V. Mo uzienė, Vilnius: Supe
namai, 2019.
LITERATŪRA
Amb azas Saulius 1995: Lie u ių kalbos kuopinių i a dažodinių ie ų pa adinimų da ybos aida. –
Lie u ių kalbo y os klausimai: g ama ika i leksikologija 33, 180–200.
DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005.
D o inas Vincen as 1963: Lie u ių li e a ū inės kalbos sudu inių būd a džių s uk ū iniai-seman iniai
ipai ( emian is XVI—XVIII a. aš ų medžiaga). – Kalbo y a 6, 75–97.
Gai enis Kazimie as 2014 [1966]: Sudė iniai e minai su žodžiu mašina. – Kazimie as Gai enis. Rink iniai
aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 505–506.
Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Vilnius: Š iesa.
Hö le S e an 2020: Subs an i iza ion o adjec i es. – Indo-Eu opean linquis ics 8, 181–204.
Keinys S asys 2005 [1975]: P iesaginė lie u iškų e minų da yba. – Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 21–77.
Kniūkš a P anas 1976: P iesagos -inis būd a džiai: da yba, eikšmės, g ama iniai sinonimai, Vilnius: Mokslas.
Kudzys An anas 2002: Kad susikalbė ume. – Mokslo Lie u a 19(265). P ieiga in e ne e: h p://mokslasplius.
l /mokslo-lie u a/2002-2004/200219/20021902.h m [žiū ė a 2019 m. sausio–ko o mėn.].
LKG – Lie u ių kalbos g ama ika 1: Fone ika i mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965.
Ma ke ičius Au imas 2012: Kalbos dalių pa ibio p oblemos. – Ac a Linguis ica Li huanica 67, 140–155.
Paulauskienė Aldona 1983: Lie u ių kalbos mo ologijos apyb aiža, Kaunas: Š iesa.
Paulauskienė Aldona 1994: Lie u ių kalbos mo ologija: paskai os li uanis ams, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidykla.
Umb asas Al ydas 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais: pag indinių kodeksų e minai, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
U bu is Vincas 2009: Žodžių da ybos eo ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Valeckienė Adelė 1957: Daba inės lie u ių kalbos į a džiuo inių būd a džių a ojimas. – Li e a ū a i
kalba 2, 161–328.
Vaskelai ė Ramunė 2019: Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos
neaiškumai, – Bend inė kalba 92. P ieiga in e ne e: h ps://e alpykla.li uanis ika.l / edo a/objec s/LT-
LDB-0001:J.04~2019~1583831591243/da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en .
SUBSTANTIVISATION AND NOUNNESS IN ARCHITECTURAL AND CONSTRUCTION TERMINOLOGY
Summa y
Subs an i isa ion is an old ye ongoing linguis ic phenomenon ha encompasses bo h
gene al language wo ds and e minology. This a icle explo es subs an i isa ion and
nounness issues based on a chi ec u al and cons uc ion e minology, d awing om
dic iona ies o a chi ec u al and cons uc ion e ms and o he scien i ic and educa ional
li e a u e. The esea ch ma e ial was mainly collec ed om sou ces da ing om he la e
wen ie h cen u y o he wen y- i s cen u y, esul ing in 165 e ms compiled om a
o al o 21 sou ces. While a ious pa s o speech end o unde go subs an i isa ion in
e e yday language, empi ical e idence shows ha in a chi ec u al and

Lina Ru kienė50 Daik a a dėjimas i daik a a diškumas cons uc ion e minology,
a chi ek ū os i s a ybos e minijoje
adjec i es a e mos equen ly nominalized o used in a noun-like way, while pa iciples
a e less common. Subs an i iza ion is bo h an ongoing an ac ion pe o med om an
p ocess in e ms o ime, ela ed o mo phological and syn ac ic e m o ma ion, and
ex e nal sou ce, linked o mo phological e m o ma ion acco ding o o ma ion ypes
and e m c ea ion by examples. Du ing subs an i izai s cha ac e is ic ea u e, which
ion, he meaning o he adjec i e o pa iciple becomes mo e speci ic and conc e e,
encompassing he meaning o a noun. Thus, such a e m deno es he en i e eali y and
means i has a signi ican seman ic load. G amma ical ea u es o en change due o
subs an i iza ion, including phone ic cha ac e is ics. I was ound ha he e a e h ee
cases o subs an i iza ion in a chi ec u e and cons uc ion e minology, namely,
adjec i es wi h he su ixes -inis, -inė, de ini e adjec i es and adjec i al pa iciples, and
compound adjec i es. Mos de i a i es wi h adjec i al su ixes -inis, -inė in a chi ec u e
and cons uc ion e ms e e o places (buildings and o he s uc u es ela ed o human
ac i i y) o s uc u al componen s o a building. Nominalized de ini e adjec i es and
pa iciples a e also ypically used as place names, albei less commonly used o ma e ials
and s uc u al componen s.
Compound adjec i es unde going subs an i iza ion encompass he names o places,
machine y, ools, and ma e ials. Acco ding o he o ma ion ype ha has de eloped due
o subs an i iza ion, e ms a e usually in he i s deg ee o nounness (in e ms o he
nounness deg ees sequence by P. Kniūkš a), and as he p ocess o seconda y elemen
nominaliza ion p og esses, hey each he second deg ee o nounness. When an adjec i e
o pa iciple akes on he meaning o a wo-wo d e m, exp essed by a noun, he p ima y
elemen may be omi ed, and he seconda y elemen becomes he name o he en i e
en i y. Howe e , as science de elops and mo e complex compound e ms eme ge, whe e
he a ibu e o he p ima y elemen is he same adjec i e o pa iciple, pa s o speech
used in a noun-like way may lead o ambigui ies. In such cases, de-subs an i iza ion is
expec ed. This phenomenon has been obse ed in he g oup o compound adjec i es ha
ha e unde gone subs an i iza ion in a chi ec u e and cons uc ion e minology.
Recibió 2023-10-06
Lina Ru kienė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail lina. u [email protected]