J. GIRČIEN. Naujaodžiai
com dėmeniu (-) inkl-165
JURGITA GIRČIEN
Ins i u o das línguas Lie u ių
NAUJAŽODŽIAI SU DMENIU (-)TINKLEsmINIAI pala asžIAI: naujažodis, naujada as,
da ybos: lizdas, būdas, ipas, ka ego ija, eikšmė, (p iešdėlio, p iesagos,
galūnės) edinys, dū inys. Úl imo decen io qua oseno apa eceu po cen ão
in ezim naujažodžių1 no os da inių, con enedo es dėmenį (-) inkl- например.:
iki inklinis, į inklin i, inkla aš ininkau i, inklumas, inklalapynas, supe inklas,
inklae d ė, plepa inklis, mik o inkla aš ininkas. Eles são o obje o des e a igo:
ealizada quali a i a e quan i a i a 123 no ažodžių2 es u u a e a osenos
análise apa são po pa e da língua, o igmę, da ybos modos e ipus, da ybos
ca ego ias. Ap i âm-se das no as da íns ípicas e (glaus ai) com elas
elacionadas elação com á iasšakniais duble iniais no as lendá ios, suas
unções bem leksikalizações e socializações, i. i. es abelecimen o no sis ema da
língua e a oseno, ques ões.
1. P imei amen e diga-se que a igo discu ido no azodžius unijan e dėmenį daik a a dį ede (angl.
ne wo k) ambém pode se conside ado neologizmu, só, di e en emen e do i iamajai imčiai
pe enusanças no osas leksemos, ele a ibuído aos no os semem. Skai mená io é a idade es a
pala a é in oduzido no o in e ne signi icação3: diccioná ios de compu ado 1 Naujažodis a igo
adicionalmen e en endido como qualque qualque apa ecido no a pala a. Neologismo pode se
ecém-ap op iado, ecém-ap adado ou adęsis como consequência da e olução seman ís ica. Na
alo y a Li uãs eles ge almen e são chamados no as emp és imos, naujada ais, seman iniais
neologizmais. Naujada é adicionalmen e en endido mais es ei amen e: é naujažodis, su gido
de ido a pala as de da ybos, i. i. no os da inys (ž .: U bu is 1978: 2829; Jakai ienė 1980: 8284; O o d
2001: 98; Gi čienė 2006: 7475 e k .). 2 Tan o naujažodžių com dėmeniu (-) inklap ik a ašy inėje e
elek oninėje a osenoje a é 2011 m. augpjūčio mėnuo. Siegend gene alinês isumos, de aco do a
comum in e ne paeseškos sis ema Google adicionalmen e oi e i icado odo possí el da ybos
pa adigma, ab angendo odos hipo e inius eclcas daik a a džio edinius e dū inius. 3 Plg. Miliūnai ė
2010: 109; es e caso se ia possí el in e p e a e como e minologizada da pala a da língua
bend inesa ede signi icado, i. i. comunicação, caminhos, ligamen os e k . linijas sis ema
(DLKŽ, LKŽ).
166 KALBOS KULTÜRA | 84 uma ede é de inida como g upe de compu ado es e
ou os disposi i os, ligados po linhas de comunicação de modo a se possí el a
oca de dados en e eles, e a maio ede de compu ado es é conside ada a
In e ne (EKŽ). En ende-se que mui os e mos da compu ação ede de
no ada os pe encen es à da ybos lizdui ambém são e mos da compu ação,
execu an es e e en inha unção. Ano ece-se que nãoia pa e deles adosi
como a iai iašaknių no os emp és imos co espondmenis, ex.: inklalapis
(( eb)peidžas, angl. web page), žinia inklis ( ebas, angl. Wo ld Wide, Web), po inklis
(subne as, angl. subne , subne wo k), inkla aš is (blogas, angl. blog). 2. En e
naujažodžių, como e habi ual nominação de expansão a psniais (Цу ру- па 1984:
181; Cichocki 1996: 779), p edomina daik a a džiai (77 pe cen ; например.,
ideo inkla aš ininkas). Veiksmajodžiai são menos equen es quase seis ezes
(14 po cen o; po exemplo, inklė i), ad e bios onze ezes (7 po cen o; po
exemplo, inkla eikinis), p e eiksmių ė a os alguns (2 po cen o; po exemplo,
žinia inkliškai). 1 PAV. Dis ibuição po pa e de linguagem (p oc.) 3. Dauguma (80
p oc.) no os da inių são lie u iški, например., inklad augis. Apenas penk adalis
(20 po cen o) no osada os são hib idiniai, i. i. em e emp in o elemen o,
например., o o inkla aš is (plg. skolinį o oblogas, angl. pho oblog). En e
hib idinha inhos p incipalmen e dū inhos (16; exemplo, mega inklas), quase ês
ezes menos in e nacionais an edėlius edinhinhos (6; exemplo, sub ink las),
ečiausi naujada ai, u in ys nelie u iškų p iesagų (3; exemplo, ink lis as).
J. GIRČIEN. Naujaodžiai com dėmeniu (-) inkl-167 4. plu alidade abo da eis
no osada os conside y ini ipiškais da inais. Eles ep esen am odos os modos de
açanha4 (c . Fig. 2). 2 PAV. Naujada os seesca amen o segundo da ybos
modosus (p ocen ais) Sob e a me ade (48 pe cen .) naujada os são dū inia,
например., inklažmogis. Menos que ečdalis (16) de 59 dū inių são hib idiniai,
например., skau a inklis. Pon o a no a , que sob e a me ade desses dū inių
cons i uem an e io men e pala as da língua li uãs da ybai o amas não
sendoingi dū inių e in e nacionais dėmenų híb idos, exemplo., ideo inkla aš is. 53
dū inių um sandas é daik a a dis ede, 6 inkla aš is, например.: da ba inklis,
pseudo inkla aš is. Anoi ece-se que sudu ínio kamienão em ainda mais
no osada os, que jun amen e com dū inias cons i uem mais do que me ade
i iamosios no ažodžių im ie de o al 73 unidades, pois 14 (keliapakopių) dū inių são
edinių pama iniai pala as, например., o o inkla aš ininkas, inkla aš ė i.
Gausūs dū inių ediniai alo izini como no o da ybos polinkis, ele is yškėjo
pas a aisiais dešim mečiais (Keinys 1979: 155; Gai enis 1980: 31; Mikelionienė 2000:
1012, 17; Gi čienė 2005: 5354 e k ). Is o p o a elmen e de e mina a comunicação
acili a ó ia p ecislesnês nominação po eikis, api eškian is aspi au ap oxima
da inio léxina e da ybos signi icado (plačiau ž . Gi čienė 2005: 54 e k .)5. Tais
p ocessos são ca ac e ís icos e a ou os 4 Sang ąžiniai ediniai são
conside ados ep esen an es de um modo de ab icação sepa ado de aco do com
DLKG: 406409.
5 Ao usa o e bo como unidade léxica, pa ece ia, sua mo i ação, da p óp ia e bo sanda os
saindo signi icado de e ia ica na somb a (Gai enis 1996: 31). No en an o, da iniai são
secundá ias unidades nomina i as, nas quais ixada in o mação não só sob e um de e minado
obje o de ealidade, mas ambém sob e ce as elações, exis en es en e coisas de ealidade
e as pala as que os acompanham (Jakai ienė 1988: 24, 92). Kol da inio mo y acia aindaė a aiški, seu unkcionamen o is
168 KALbOS KULTūRA | 84 línguas (Picone 1996: 15) (daik a a diniai dū iniai mais amplamen e
discu idos na daik a a džių da ybos analizės posky 5.1). po ém di e e da pala a simples. A
es u u a de ala da pala a indica suas o ien ações de consumo, impede léxinea signi icado de
sai o a de ce os limi es (U bu is 1978: 5664). Das á ias a ian es léxicoas a osenoe
no malmen e adqui em aqueles, cuja o ma onológica é não-enganaindo a e maximamen e
in o mi us (U bu is 1978: 6365; Haugenas 1994: 23; Ska džius 1997: 7980;
Gi čienė 2005: 107127).
3 PAV. P iesagų apa ilhamen o po núme o edinių
J. GIRČIEN. Naujazodžiai com dėmeniu (-) inkl-169 Po dū inius nedaug a esni
(36 po cen o) p eesagų ediniai, p z., inklija. Sob e dezadalį (11 pe cen .)
no os da inių cons i uem an esdėlių ediniai, например., be inklis. mui o
a os sang ąžiniai (3 pe cen .; po exemplo, įsi inklin i)6 e galūnių (2 pe cen .)
ediniai, po exemplo., inklius. 64 edinių da ibai no o al u ilizado 20
di e en es p eesagų, dos quais ês nelie u iškos (ž . 3 ig.); 12 di e en es
p e ie ais, dos quais cinco es animkilmiai: po dois p e ie ais nei
supe edinius; po um be-, em-, de-, po-, za-; an i-, in e -, me a-, sub edinho; 2
di e en es galūnés: po um -is e -us edinho. En ep edinių p edomina
a dažodiniai da iniai (73 p oc.; 47), eiksmažodiniai ediniai cons i uem menos
do que ečdalį (27 p oc.; 17). 3 A pa i da igu a pode-se e que da iausi
o man a p eesagos -imas e -ininkas.
5. Já mencionado, que a maio ia dos in es igá eis no a oodzes com dėmeniu (-) inklsuda o
daik a a džiai, po an o eles con inua e se á a ibuída p incipalmen e a enção. En ep
95 daik a a džių ambém p edominam dū inios (62 po cen o), po eles menos de pe pus
p eesagų edinių (29 po cen o), menos do dezadalis p iešdėlių edinių (7 po cen o), mesmos
ečiausi galūnių ediniai (2 po cen o.). 5.1. A maio ia (75 po cen o) 44 dos 59 dū inių, como
língua li uânica é comum (plg. DLKG 151; Keinys 1999: 69), é aze com an uoju daik a a diniu
sandu. En ep deles popula íssimo daik a a dis edeklas al segundo o sandá em 21
dū inys, dos quais quase me ade é com jungiamuoju balsiu, exemplo., nauda inklis. An as de
aco do eqünumá naujažodžių imčiai pe encendo sudu inis pala a inkla aš is, que é 6
ou os, já an os pakopos, dū inių an asis sandas, p z., mik o inkla aš is. No a-se que
odos al segundo sandão endo dū inia hyb idiniai: seus p imei os sandai são
in e conuniais elemen os o o-, ideo-, mik o-, mak oi k . Es es sudu iniai daik a a džiai
a osenoje ge almen e conco em não só com o skoliniu, mas e d ižodžiu lie u išku seu
a i ikmeniu: plg. audio inkla aš is e audioblogas, inkla aš is de som. En ep dū inių com o
segundo sandu a ede hyb idinių é quase me ade, exemplo., mega inklas. Pa i deles
a ibui iniam não ipškiem, pa ienės a osenos dū iniams, например., socia inklis. En e
eles es áma es ilis iicamen e ma cė ų no a oodžių, sem e e en á ias, a liekančių e
emocional exp essi a, me aling is inę unkcję (plg. Jakobson 2004: 1017 e . .), например. :
Ba gu se é semnia mundinio ede 6 Tokios mo emína sanda os pala as podem se
conside adas e dian edėlius ediniais de sang ąžinių eiksmažodžių, nes e caso inklin is
(ž . V. U bučio įž algas apie da inius su nenusis o ėjusi da ybos pakopų a ka: U bu is
1978: 9193).

170 KALbOS KULTÜRA | 84 es ei a ou di idi segundo seu con eúdo. En ão
p ecisa á e pascala inklio, plepa inklio, po no inklio e . . [in e n. kom.].
Plu alismo segundo o daik a a dinį sandão con endo dos sudu inos
daik a a dzes são de e mina i ie, i. i. o p imei o delesand de ine,
susiau ina do segundo sando signi icado (U bu is
1961: 68; LKG I: 457; DLKG: 151).
Pe seisš adalį (13) dū inių em o segundo eiksmažodinį sandą, например.,
inkla alda. Isso co esponde essencialmen e aos polinkius de da ybos
naujada ų da língua li uânica: a i ma-se que ap oximadamen e só cada penk o
dū inio segunda sandad baseia-se eiksmažodžiais (Keinys 1999: 69). Todos deles o
p imei o andado é daik a a dinis ( eclas) e odos eles êm jungiam o oį -a-,
excep o um ( inklokū a, mas é usado e sinônimo inklakū a). Mui as abo da eis
dú inos p imou sandu adicionalmen e pasakomas segundo sandu eiškiamo
ação obje o, exemplo., inklus aida. T adicialmen e abiem des e ipo dū inių
sandais ge almen e ai neiš es iniai kamienai, p z., inkla a ša (plg. Gi čienė
2005: 68). Apenas dois du ianos êm caixas di e en es: um deles būd a dinį:
inklapalaikis; ou o exp essš ą nesa a ankišku elemen o in e nacional:
inkloma as (ž . Mikelionienė 2000: 132 e k .).
Apibend inando dú nios digai ina, que apenas poucos deles são já adqui alėję
em a osenoje compu ado ijos e minai, nukonku a ę duble inius skolinius.
Tais podem conside a -se páginas web, inkla aš į, žinia inklį. Va osenoje
ambém plin a os no os dū inia inkla ie ė, inkla eika, inklažmogis. po inciso,
o úl imo não só como loani o equi alen e in e nau : exis e ex os de, onde es e
no a pala a é usado es ei amen e do que usuá io de in e ne , especializada
signi icado isso jauni 2029 m. pionei os da in e ne , que os p imei os que em
expe imen a odas as no idades, ges ão de negócios in e ne seus dia ybė; a
in e ne lhes é indispensá el como o ma de au oexp exp essão, necessá ia
pa a comunica , pe mi i la a açamen o. Plg. ou os indicados ipos de
usuá ios da in e ne : obje i os, socialieji, ine iškieji, konse a y ieji (ž .
h p://mediame amo ozes.wo dp ess.com/2011/02/05/in e ne o- a o oju-pa eikslas-lie u oje-2011-m).
5.2. En e no os p eesaginių daik a a džių (27), 65 de es os com 12 di e en es
p eesagų, quase duas ezes mais a dažodinių p oc.) do que eiksmažodinių (35
p oc.) edinių. Em ge al p eesaginiai daik a a džiai ep esen a seis ca ego ias
de da ybos. Gausia ca ego ia de de en o es de peculia idades a dažodinės (31
pe cen ), à qual pe ence de ês di e en es p eesagų ediniai. Da ia mais
deles p odu i o des a ca ego ia apesaga -ininkas (plg. DLKG: 94). Šeši nauji
da iniai: inkla aš ininkas, o o inkla aš ininkas, mik o inkla aš ininkas,
ideo inkla aš ininkas, inklasai ininkas, inkla eikininkas, cujo
J. GIRČIEN. Naujaodžiai com dėmeniu (-) inkl-171 undamen a ambém são
naujada ai (keliapakopiai) dū inia, u in ys dėmenį - inkl-, į a dija pessoasis de
aco do p o issão, pomėgį ou com eles elacionado o assun o (plg. DLKG: 114). Dos
mencionados edinhos mais a osenoe adqui ilecido p imei o e e en inha
unção a liecancio ambém mui o eqüen e no o no o bo oinio bloge is
co espondência. Ki i naujada ai, u in ys dėmenį - inkla aš i į a dijan ys
es eu esnes, pa ines concei os, ambém endem plis i. Mais dois no ada ai
pe encen es à ca ego ia de de en o es de peculia idades a dazodinas
p eesagos -išius edinys inklišius e da inys com in e nacionaline p eesaga
-is as inklis as são daik a a džio inklas ediniai. Va osena dados indicam que
isso é umka iniai, es ilis iquemen žymė i naujada ai, a liekan ys, be
e e en inės, e emocional exp essi a, me aling is inę unkciju, p z. : Segundo
es e e minão é possí el o ma inha ou os, p ecisamen e nosakanços
algumku ios ou as a e as (mesmo su icien emen e es eu os!) specialis á a é
os osos ce eb os (cas pi mas pasakė inklišius?;-) [in e n. kom.]; Realmen e,
apelque em Alge dão, ele em nós o e inklis a [in e n. kom.]. Ano e-se que
žaismingumas, jogo linguís ico é conside ado pos mode nismo epochos, à qual
em ge al i in ca ac e ís icos neologismai, exclusi o aožu (Lapėnienė 2007;
Lyo a d 2010: 32 e k .). Segunda de aco do da da inių gausą nomes de ações, ou
eiksmažodžių abs ak ų, ca ego ia (23 po cen o.). Ela a ibui a seis
p odu i as mais des a ca ego ia p eessagas -imas (plg. DLKG: 94) ediniai:
inkla aš inimas, inkla aščia imas, inkl(i)a imas(is), inklėjimas, inklinimas(is),
į(si) inklinimas. É keliapakopias pa ienês a osenos (exce o dois úl imos)
da iniai, cujas undamen ais pala as ambém são i iamosios im ies
naujada ai. Quan o menos no os de inių pe encem à ca ego ia dos de en o es
de ca ac e ís icas, ou a dažodžių abs ak ų, (15 p oc.). Isso qua o de ês
di e en es p eceagos -um, -ys ė e in e nacionais -izmas ediniai. Um deles é a
p imei a pakopos da inys não mui o ípico daik a a džio edeklas edinys
inklum. Essas p eessagas ediniai ge almen e são ei os de būd a džių (ž .
DLKG: 100101), plg. ou a keliapakopį da inį inkliškumas. Ou as da inhas des a
ca ego ia, cujas undamen os pala as ão im ies naujada ai inkla aš ys ė e
inkla aš izmas, alo in ini como s ilis iškai žymė i konku uojan ys leksikos
a ian es, col qual, como e ou os dois, a osenoje mui o a amen e.
Va osenoje endem a plis i an o a ca ego ia de denominações de luga es
con endo naujada ų (15 p oc.) a ibui ini p eesagų -ija e -ynas ediniai, cuja
da yba base ambém é im ies naujada as inkla aš is: isso inkla aš ynas e
inkla aš ija. O úl imo, embo a e não in ei amen e ípico, conco e com
sucesso com o no o emp és imo blogos e a (plačiau ž . Gi čienė 2008).
LINGBOS
CULTÚRA | 84 172
6. Apibend in inai pode-se dize que quase seisš adalis naujažodžių (22), con endo
dėmenį (-) inkl-, são ou os no os da inių, que compõem sob e ečdalį odas
im ies (44), pama iniai pala as. A maio ia deles êm po uma edinho, exemplo:
inklažmogis → inklažmogiškas; inkl(i)uo i → inkl(i)a imas; inklinė i →
inklinė ojas. Vá ias pala as são dois undamen os de ês edíns doybos, ex.:
inkla eika → inkla eikininkas, inkla eikinis; inklalapis → inklalapynas,
inklalapiškas, inklalapin i. Gausi mais no o sudu inio daik a a džio inkla aš is
da ybos niddas. Es e naujažodis é a é 19 no os ge inos basei o pala a, po
exemplo: inkla aš is → inkla aš ininkas, inkla aš iškas, inkla aš ija,
inkla aš ynas, inkla aščiau i, mik o inkla aš is ( odos casos ž . naujažodžių
są aše). Ele ambém é 8 keliapakopias da inių dėmuo, exemplo: inkla aš ininkau i,
inkla aš iškai, inkla aščiação, mik o inkla aš ininkas. Aiškios mo y acijos,
sis emiški (suda an ys adek ačią s e imžodžiams sis emą), compa a ekonomški
i da ūs naujada ai, u in ys dėmenį) inkla aš į-, spa ači a osenoje, geba
konku o i neis só com duble inhas skolinėmis, mas e ou os seus
co espondmenimis: plg. inkla aš is i blogas, asmen aš is, in e ne dieno aš is
(plačiau o abou skolinių su šaknimi)blogi i ia į ašaknių naujada ai, whose mo e
han hal u in ys dėmenį (-menis) klaskla aš į cons i ui konku encijos pol inus-,
Gi čienė 2008).
IŠVADOS
Úl imo decencio o a osenoje apa eceu 123 naujažodžiai nauji da iniai,
u in ys dėmenį (-) inkl- например.: įsi inklin i, be inklis, žinia inkliškai. En ep
deles p e alece lie u iški naujada ai (80 p oc.), hib idiniai da iniai, например.,
mega inklas, cons i ui só penk adalį im ie. Não exis em no osada os adosi
como e e en ina unção execu an es di e sosšaknių no os emp és imos
co espondemns, pa e dos quais conside á eis em e mos compu ado ijos,
egz., žinia inklis ( ebas). Assim pala as doyba neabejo inai ebelieka
impo an e de ou o naujawodžių adimosi būdo emp inimosi p oceso
a s a a. Exis a e desses no os da íns, en e eles e pos mode nybei
ex emamen e ca ac e izados es ilis iicamen e cono uados, a liecanços
emocionalina exp essina, me akalbinę e k . unções, que não seie ini com
conc e iais skoliniais e compu ado ijos e minis, exemplo., plepa inklis.
Nominação en egnias de expansão ca ac e ís ica, que en e naujažodžių
p e alece daik a a džiai (77 po cen o.). Mui as no osada os conside y ini ipiškais da iniais. De gene esnių naujų da ybos polinkių menciona an e io men e pala as de língua li uânica da ybai nebū-
J. GIRČIEN. Naujaodžiai com dėmeniu (-) inkl-173 dingų dū inių i a p au inių
dėmenų hib idų, ambém dū inių edinių gausa, p z. ideo inkla aš is,
inklalapynas. Mesmo sob e a me ade (48 p oc.) im ies cons i uem dū inhos,
en e os quais adicionalmen e p edominam de e mina i inhas, possuin ei
segundo o daik a a dinį sand, p z., inklad augis. Sudu inių pala as, que
línguas li uãs an e io men e não e am ão ca ac e ís icas, eqüência
con i ma es a aisiais décadas exp essskėjusį hei gausėjimo polinkį. Isso
p o a elmen e diminui a comunicação acili ando p ecislesnês nominação
po eikis a osenoje ge almen e adqui ili naujada ai, cujo sonico pa adal é
nãoailaidinan e e maximamen e in o mi us: assim eduzida a ca ga de
ammin ies, acili ada no as pala as in eg ação em ac i ação leksikos ond.
Segundo i segundo equênciaá (36 pe cen .) p eesagų ediniai, p z., inklija.
Sob e dezadalį (11 pe cen .) no os da inių cons i uem an esdėlių ediniai,
например., po inklis. mui o a os sang ąžiniai (3 po cen o) e galūnių (2 po
cen o) ediniai. Vedinių da ybai de odo u ilizada 20 di e en es p eesagų, 12
dian edėlių e 2 galūnês. Da iausi o man ai p eesagos -imas e -ininkas: as a po
šešis edinius, a ibuídos eiksmažodžių abs ak ų (p z., inkla aš inimas) e
a dažodinės ypa ybės u ė ojų (p z., inkla aš ininkas) ca ego ias. quase
seš adalis no asjo odzes, con endo elemen os- (-) inkl-, são ou os no os
da inių, o ma anços pe ečdalį odas im ies (36 pe cen .), pala as
pama iniai. Mais abundan e no o cons i uin e do i ic a ó gio inkla ach is
da ybos nes (27). Rapidas p ocessos de leksikalização e socialização da yba
hacojimasis, g ande pa e de no osada os, ex.: inklalapis, inkla aš is,
inkla aš ininkas, inkla ie ė, žinia inklis, a osenos eqüências, capacidade
de compe i com a iedade n skolšakiniais e ou os seus co espondmenimis,
em g ande pa e no ažodžių su dėmeniu) inklpalankus pe mi e um discu so
ele ônico ala sob e a no ažodžių au o ių kalbiną e ambém a sociedade e a
possí el ((jugalda)) ul e io .
AbCLINIS NAUJAŽODJ
SUD DMENIU (-)TINKLSURAŠAS
an i inkla aš is
audio inkla aš is be inklis
da ba inklis
o o inkla aš ininkas
o o inkla aš is iki inklinis
in o inklas in e inklas
in a inklas izsi inklin i
iz inklin i į(si) inklin is
įsi inklin i į inklin i
mak o inš is mega inklas
me a inklas mik o inklan is
mik o inkla aš ininkas