D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyje 71
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
VEDINI PATIKIMO SISTEMIŠKUMAS
BENDRINS LIETUVI KALBOS VOODYNE
ESMINIAI VOODŽIAI: edinys, aiškinamasis
ā dynas, sis emiškumas, pama inis
žodis, ā dyninis s aipsnis.
Dicioná io chama-se não qualque , e lexicog a icamen e su u ky as coleção de
pala as, o necendo ao seu usuá io a in o mação essencial (KTŽ 240). Ve dynai
di e em des inação, olume, seleção de dados, suas na u eza e me odica de
ap esen ação, manei a de uso e k . De aco do com a o ma ex e na,
dis inguem-se adicionais (spausdin iniai, papie iniai) e ele ónicos diccioná ios;
úl imos, po sua ez, ambém dis ingui á duas espécies: compu ado izados
imp usdin iniai diccioná ios (elek onické papie né slo yny e sões) e bases de
dados baseados o iginalūs elek oniniai diccioná ios (Jakai ienė 2005: 3840; 293296).
Bene o mais impo an e odos dicynos uni ican e aožas é sis emiškumas. A
sis ema ização léxica é uma das con empo ânea p á ica lexicog a ia unções
(Морковкин 1993: 37). Especialmen e na lexicog a ia ele ônica, besi emiançada
bases de dados, sis emiškumas é um dos esminių lexicog a ia p incípios e
p incipais equisi os, le an ados a um bom diccioná io. Sis emiška em de se
an o mic os u u a do ocódino, quan o mac os u u a. A úl ima pe ence e é
como são ap esen adas i ula es pala as em sepa ados a igos ou edinos uma
ou ou a o ma incluindo em undamen os pala as a igos (Jakai ienė 2005: 35).
Em diccioná ios de explicação (mui íssimo imp usdin á ios, bem como ele ônicas
em suas e sões) é comum alguns edinos, especialmen e egula iais, coloca de
í ulo no a igo (que mui as ezes ainda é chamado e lizdu, embo a isso anaip ol
não seja de í ulo no nes ing, po que nele são ap esen ados não ainda odos os
da ís icos de í ulo e não mos am essas pala as de elação mú ua). No ou o
a igo de unidade léxica (básica) são incluídos:
• açõesmažodžių e a dažodžių abs ak os nomes de ações e
ca ac e ís icas, • ac o es ou a dažodinės peculia idades de en os
nomes, • p ie eiksmiai, Aqui algumasolika exemplos de á ios da língua
li uânica explškinamųjų dicynų. A pa i deles ê-se que no mesmo a igo
72 KALBOS
CULTÜRA | 85
• sang ąžiniai eiksmažodžiai e daik a a džiai, •
deminu y ai, • pala as com negiginiais e k .
pode se de á ias espécies incluik inių edinių (pijzijos eles pab auk i1):
gé i, gẽ ia, g ė
1. i i lys į, malšin i oškulį: Ka ė gẽ ia de kibi o. G. andenį, pieną. Bẽ iamas copo (do
qual ge ia). Água poẽo (co į bebia, ap o a bebe ). p k. : Dulkes, umus, sma ę g.
(k ėpuo i). Tabaką g. (šniauk i, uos y i). 2. usa e ige uosos bebidas, emb au i: Kai
neg ês, isso bom homem. Ele ainda gẽ ia. 3. auk i, siu b i; sk e b is, sunk is:
Kempinė gẽ ia andenį. Ven os kiau ai gẽ ia (pe pučia). | sng . : Água em a eėlį
apidamen e gẽ iasi.
G. p šo (apie kiau us ba us).
bebidasjas, ~a dk . (1) gė kas, ~ė dk . (2) bebidas (2) bebidasmasis (1) [DŽ6e];
k êpúo i, k êpúoja, k êpã o ks. (1) (cas) inspi êp i e expêp i: Kamba yjè
mui o dmų, nė à kuo espêpúo i. ° Ele suñkiai k êpúoja. • neig. nem épúo i
espêpã ação dc . . (1,1) [MLKŽ]; klausý i, klaũso, klaũsė in . K; SD343,279, R,
BPII157, M [...] 4. e l. conco d i, suside in i: Pai com c ianis nesiklaũso Rm. [...]
[LKŽe]; áiškus, ~i (3)
1. bem isí el, sh iesus, gied as: ~i sh iesa. Á. céuus.
2. bem isí el: ~ios olhos.
3. acilmen e pe cepogiamo, comp eendamo: Á. aš as. Á.
a imas. Á ques ão. ~u como dia. ~u como sob e delno
(mui o a cla o). 4. acilmen e comp ehendendo: Á. p o as. ~i cabeça.
~iai p .: ~iai š ie ė mėnulis. Viską ~iai išdės y i.
~n p ỹ.
~ýbė (1)
~ùmas (2) [DŽ6e];
mãžas, ~à (4)
p š. d i d e l i s.
1. mencas seu amanho, amanho (aukščiu, ilgiu, pločiu): M. c iança. ~os ba ebes. M. kamba ys,
ja dim, cidade. ~o ūgio homem. M. upelis. Ele quan o ~ėlèsnis. Que que ele ~u ùkas, ~u lis, ~u ėlái is!
~Is saiu-se, didzes nepa ijo ( s.). 1Quando ci ados os a igos diccioná ios, es o ça-se man e
o iginalia a sua o ma, as pa es omi idas dos a igos ma cam [...].
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 73 2. nedaug amžiaus u in is, nesaaugęs: Vaikai da ~. Palico ~iukùs,
~u ėliùs como cho blius. A iduok acilį, nebūk m. (nesie zink). 3. negausus: M.
bū ys. ~à šeimyna. ~A a aqui abalho! Do g ande nu em m. chu a
( ds.).
4. nesma kus, apnos: M. šal is. M. dolo mas. 5. insigni icbus, nežymus,
ne eikšmingas: ~à e oida. ~à doana. ~ nuopelnai, laimėjimai. ~à bêda, que nãocos
ap ensas. 6. que desconhecida si uação social: M. sendoamas, com maio es ponais
nesigalynėk ( s.).
Be ~a ko (bemaž, quase). ~a o (nes impo a, nada não signi ica). Bū i ~esniám
(nusleis i). ~a (maždaug).
~a p .
~n p ỹ. : Saúde ai ~ỹn (mažėja).
~ùmas (2) [DŽ6e];
ob s . (3) [...]
1. [...] esidência em casa, pi kia: [...] Gy enamoji ob NdŽ. [...] Foi pamiškėj obelý ė Sk.
Mažon obelùkėn jy i e Kb. [...] T obalę sulipino aqui mesmo suk i o, suplyšo, supu o
Yl. [...] Tu iam Kazimie uo da [dalies] obalẽlei pasis a i i K . Foi de ė iškės e a
ecebusi, pasis a ė okią obalìkę Pln. [...] Va yk os lemes, ligi onde quise oji, só meu
obikės nenu e sk Pž l. Foi á ias obìkês, e ago a ka espalė ê, a cidade g ande
pasida ê Vdk. Susi úpusi oby ẽlė Š s. T obulãlė (menk.) Š s. Toki na u eza an ai
obu ẽlė y[ a] cons uída Lž. Aqui pasis a é obùkę Al . [...] Senukas cons uiu
obelùkę D skŽ. Pasis aço obùžę em água JD20. T obeliūkš ẽlė menkiausia Kl Ž.
Pasiun iniai dian e de seus olhos inha simplesmen e iokingai mažą, i žąsų ga delį,
ke i ainę obely ę Vaižg. [...] [LKŽe]; solpùs, ~ (4)
1. acilmen e solps an is: Ne ipios impaixos. ~ (~ióji) ka a. 2.
que apidamen e, acilmen e lydosi: Taukai . daik as.
~ùmas (2) [DŽ6e].
Ou os dicioná ios de línguas ambém é comum á ios edinos inclui em a igos de
pala as básicas. Nelas há e não mencionados espécies incluk inhas pala as, isso depende
da especí ica língua g amá ica e doibas peculia idades po exemplo, dicioná ios de línguas
usas e polkų a igos de ações de ação de acon ecimen o nem a as ezes ap esen am e
eigos ações de ação. Quan os exemplos de: līdzīgs -ais, līdzīga -ā, īp. ; igualmen e aps . 1.
Tāds, com e ap oximadamen e ais mesmas ca ac e ís icas, ca ac e ís icas como (kam)
ci am. Mei a i līdzīga mā ei. Igualmen e ca ac e u i. Viņām e semelhan e ozis.
Igualmen e ci cuns âncias geog á icas. 2. Equi alen e, ap op iá el (pa as i mu uamen e).
L. pa ne is. Runā kā līdzīgam ou līdzīgu. // Vienāds (po g anduma, alo es). Sag iez
o i līdzīgās daļās. Sadalī igualmen e. Līdzīga nauda sa . suma de dinhei o, que p ecīzi
co esponde ao alo do pagamen o. līdzīgums . lie . [MLVVe];
74 KALBOS KULTūRA | 85 ābOLS . Ābeles auglis. Sulīgs, salds, skābs, sā s ā. Ābola
se de, sēklas, miza. Ābolu sula, ie ā ījums, kompo s. Žā ē i āboli. Sā s kā ā.
aquele, a quem e saudá el k āsa, ou saudá el sā umu (pa as i pa aigiem, seju).
Acs ā. acs p incipalá componen e, apaļš ķe menis acs dobumā. S īda ā. s īda
cēlonis./ ābolī is, -ša; ābol ēns; ābol iņš. [LVV];
ДЕД, -a; m. 1. Отец отца или матери. 2. azg. S agio homem, elho. 3. mn. :
dédy, -ов. Pessoas, i вшие в старину, предки. Dedos e p adedios; o ces e
dedy (padki). [...] < Дéдка, -и; mn. gên. -dok, da . -dcam; m. Ласк. (12 zn.).
Дéдкин, -a, -o. Дéдов, -a, -o. Дéдовский, -aя, -oe. D. modo ( elhoy,
испытанный). Dedók, -dká; m. azg. (2 zn.). Dedýlja, -i; m. Ласк. (12 zn.).
Dedýlin, -a, -o. Déduška (см.). Po-dédo ski, нареч. [BTsRYA];
СЛОВА’РЬ, -я’, м. 1. Собрание слов (обычно в алфавитном порядке),
устойчивых выражений с пояснениями, толкованиями или с переводом на
другой язык. Толковый с. Энциклопедический с. Фразеологический с. Двуязычный
с. Терминологический с. Словари синонимов, омонимов, антонимов. С. морфем
(толкующий значимые части слов). 2. ед. Совокупность слов какого-н. языка,
а также слов, употреблённых в каком-н. одном произведении, в произведени-
ях какого-н. писателя или вообще употребляемых кем-н. Богатство русского
словаря. Поэтический с. Пушкина. Он изъясняется по-английски с трудом: его
с. очень беден. ǁ уменьш. слова'рик, -а, м. (к 1 знач.). ǁ прил. слова'рный,
-ая, -ое. Словарная статья (главка словаря, посвящённая отдельному слову
или фразеологизму, вынесенному в её заглавие). С. запас. [ТСОШ];
СТРО’ИТЬ 1, -о'ю, -о'ишь; -о'енный; несов. 1. что. Возводить, создавать
какое-н. сооружение, здание, а также конструкцию, машину. С. дом. С. пло-
тину. С. корабли, локомотивы. Ломать - не с. (посл.). 2. что. Созидать, со-
здавать, организовывать. С. новый быт, новую жизнь. С. своё благополучие на
чём-н. С. семью. 3. что. Мысленно создавать. С. планы. С. разные предложения.
С. гипотезу. С. себе иллюзии. 4. что. Организовывать, основываясь на чём-н.
С. доклад на точных данных. С. свою тактику на чём-н. 5. что. Выражать,
формулировать. Правильно с. фразу. С. систему доказательств. 6. что. Вы-
черчивать на основании заданных размеров (спец.). С. треугольник. С. усечён-
ный конус. 7. что. Делать что-н. (в соответствии со знач. следующего далее
существительного) (разг.). С. гримасы (гримасничать). С. глазки (кокетничать,
играя глазами). С. рожи (гримасничая, придавать лицу какое-н. неестествен-
ное выражение). 8. кого (что) из кого. Представлять, изображать себя или
кого-н. кем-н. (разг. неодобр.). С. из себя простака, дурачка. С. из ребёнка
вундеркинда. ǁ сов. вы'строить, -ою, -оишь; -оенный (к 1 знач.), постро'ить,
-о'ю, -о'ишь; -о'енный (к 1, 2, 3, 4, 5 и 6 знач.) и состро'ить, -о'ю, -о'ишь;
-о'енный (к 7 и 8 знач.). ǁ сущ. стро'йка, -и, ж. (к 1 знач.), построе'ние, -я,
ср. (к 1 устар., ко 2, 4, 5 и 6 знач.) и постро'йка, -и, ж. (к 1 знач.). ǁ прил.
строи'тельный, -ая, -ое (к 1 знач.). С. сезон. Строительные материалы.
Строительная площадка. [ТСОШ];
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 75 kaba e
1. spek akl sa y yczno- oz ywkowy; eż: local, w k ó ym odbywają się akie
spek akle
2. absu dalna lub su ealna si uação
• kaba e owy • kaba e owość • kaba ecik • kaba ecia z, kaba ecis a [SJP];
pacha
1. wgłębienie między wewnę zną s oną amienia a bokiem kla ki pie siowej 2.
o wó na amię w ub aniu; ambém: pa e ub ania encon ando se w miejscu
wgłębienia pod amieniem
• pachowy • paszka [SJP]; spić dk Xa, spi y spijać ndk I, ~any 1. upić kogoś do
niep zy omności 2. pijąc zeb ać płyn, zwłaszcza jego gó ną wa s wę: P aki spijali
osę z lis ków. spić się spijać się upić się alkoholem, być pijanym [NSJP]; a · en· i e [...]
adj. [...] 1 paying a en ion; obse an 2 conside a e, cou eous, de o ed, e c. [an
a en i e husband] syn. h o u g h u l a · en ́ i e|ly ad . a · en ́ i e·ness n.
[WNWD]; hai ·s yle [...] n. a special s yle o hai d essing, o en dis inc i e and
ashionable hai ́s yl ́ing n. hai ́s yl ́is n. [WNWD]. A pa i de exemplos ê-se que
ediniai em a igos de pala as básicas são incluídos os ap esen ando:
• como sepa adoą leksemą (p z., sang ąžiniai eiksmažodžiai), • como
sepa adoą signi icações a spal į (p z., sang ąžiniai eiksmažodžiai), •
ilius aciniuose a osenos exemplos (piais., deminu y ai, pala as com
neigin), • a igo, po odas as in o mações sob e i ulação pala a (p z.,
eiksmažodžių e a dažodžių abs ac s, nomes dos agen es, p e eiksm);
às ezes (mužniau em dicioná ios ele ônicos) eles são esc i os de no a
linhau ês.
Ins i u o de línguas Li uãs aplicando no os mé odos inaliza-se a elabo ação
Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( oliau BŽ), cujo concepção acen ua o
p incípio sis emiškumo (Liu ke ičienė 2010: 141). Seu es o ço-se segui e
ap esen ando edinos, que de aco do leksinio sa a ankiškumą são liqua e čiai
ou as i ulação leksiniams unidades. Po an o, a in o mação sob e eles de e
se não menos comple a, a ii iapa sê e p ecisa, e isso impossí el de alcança
em nenhuma das mencionadas manei as de ap esen ação edíncio incluído. Assim:
• abs ac os (pgs., miáuk elėjimas, p iglaudmas, paskiẽpijimo, b oliã ima
sis, aud ingùmas, aukš ýbė, b angýbė, b olỹs ė),

76 KALBOS
CULTÚRA | 85
• deminu y ai (p z., ausẽlė, balandlis, namùkas),
• p ie eiksmiai (p z., áiškiai, nuoseklia, aiškỹn, ga sỹn),
• nomeiamen os de pe sonagens (p z., g iežkas, áuklė ojas), • neiginį u in ys
pala as (išsky us eiksmažodžius, например, neda nà, nedaũ ge lis, neddelis,
neblõgas, nebloga, negiñčijamai) e ou os ediniai (išsky us sang ąžinius
eiksmažodžius e p iešlio ne eiksmažodžius) são ap esen ados analogicamen e a
odos os ou os BŽ. leksiniams une , y y lhes são esc i os a igos sepa ados.
Neles ediniai le an am-se i ula es pala as, de modo que en a em abėcėlinę de
odas as unidades leksinių seką e são habi ualmen e encon ados2.
Sys emiškumas man ém-se e o necendo in o mações sob e edinių ki čia imą
como e no caso de ou os a dažodžių, indicam-se suas ki čiuo ės; no e-se que
inclusuk iniai deminu y ai ge almen e são ap esen ados sem ma camin seus
ki čiuočių, embo a as úl imas mui as ezes di e em das pala as básicas, em
cujos a igos deminu y ai, ki čiuočių (ž . ci ao us mãžas, obà a igos de DŽ6e
e LKŽe) incluídos. BŽ nos a igos edínios baseados a osena dis inguem-se e
adequadamen e dispõem odas as p e is as da seus signi icados, cada leksema
ma cima pelas necessá ias g ama inais, leksinais, es ilis inas, á eas de consumo
e e c. bem como ilus ada ma cingais ca ac e ís icos a osenas exemplos,
mos anciais seu seman ínio e sin aksinio junglum. Assim, a in o mação sob e
edinos não se limi a apenas seus yšio com o undamen o pala a ikssa im,
edinių dados ão ão comple os e di e sai apusiai como e ou os an aš ines
leksinių iene ų.
O mais impo an e só no a igo é possí el da a es u u a semân ica edino, signi ica i os e
sua hie a quia de a spal ios, mú uo laços bem como uniões com undamen os de pala as
signi icados (abs ak os caso). Inclusioná io edino ap esen ação nãoaaiškina, nãoskleidžia sua
semân ica (ou insu icien emen e, nãoexegsliai ela explica). Ta kim, nomes de pe sonagens mui as
ezes baseiam não em odas, mas só em algumas undamen ais açõesmajodžių signi icados. O
usuá io da pala a não o conheceu, se edinys só é insc i o no inal do a igo da pala a base, ex.:
daik a a džius ėjjas, ėjja, que baseiam 5-a, 6-ąja ou okaziąja no signi icado e i, pode ia se
imaginado apenas como ak ualionalizismo: 23 A ap esen ação de 2 Unidades Lexí eis em o dem
abêcélica já não exis e als na lexicog a ia ele ônica, po que a sua paiei a é ei a po
compu ado . No en an o, em dicioná ios imp usdin á ios alguns nos a igos de pala as básicas
incluídos ediniai são a sidū ę olokai do daquele luga na qual eles de e iam se esc i os
man endo abėcėlės (p.g., mezgėjas, -a, mezgimas e mezgimasis a sidu ia en e megzdin i e
megz inis a igos, o ėjas, -a, o ikas, -ė e o imas en e au as e au inis a igos e pan. [DŽ4]).
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 77 e i, ena, jo
1. i de luga a luga a pé, passo a passo: E. keliu. Ele não jo, mas ugiu. Aqui calelis
pêsčių enamas. Ek xalin. Ename egy i, dan i, caça . E. p o du is, po campo, em
escola, miškan. [...]
5. iaja : T aukinys, au obusas ena. 6. slink i (apie empo): Dias, meses
ena. 23. [...] se odomam: Hoje ea o ena Ski gaila. Bom ilme jo. Ek ek
(diz-se admi indo, negando).
ėjjas, ~a dk . (1).
ėjmas (2) [DŽ6e].
Além disso, esc e endo sepa ado o a igo edino e i a-se oco í iço seu
o necimen o á ias ezes, plg.: bend ýbė (1) comum assun o: Li u ias e
la ias línguas em mui os ~ių [DŽ6e];
1 beñd as, ~à (4)
1. pe ence a odos: B. pa imônio. ~à cozin ė. 2. simul om, execu ado: B. abalho. B.
ida. ~oms com os es o ços a emos. ~óji giminė (g am. inclui pala as, a mesma
o ma us ojamus e a iškąja, e eme iškąja gimine).
3. igualodas, panašus: ~ sikiai.
4. sumá io: ~à suma.
5. ab angan is co alguma undus: ~ojo la inimo escola.
~a p .
~ýbė (1).
~ùmas (2) [DŽ6e];
bend ýbė dk . (1) isso que é comum, comum assun o, peculia idade, aožas:
Bend ýbė e a s ki ýbė ( il.). Li uù ias e lã ias líng bend ýbės. Mẽs com euim
bend ý bių nei ski ýbių. • an . a ski ybė, ski ybė. [BŽ].
ù ime dau gia G ũynieji abs ac a ( eiksmų ou ca ac e ís icas denominainimas)
BŽ ap esen am-se indicando undamen o eiksmažodį ou a dažodį bem
co esponden e las a ųjų signi icações numbe į, e leksikalizezeeji de iniêziam ou
(i ) aiškinami sinonimais. Pa yzdžiai (da pode se edaguados, po que diccioná io
não acab p epa i): giedójimas dk . (1) 1. → giedo i 1: Hmno giedójimas. 2. → giedo i 2:
A sibùs i do paũkščių giedójimo.
bend ininkã ação dk . (1) dois ou mais pessoas yčinis comum pa icipação
deli o ime: Bend ininkãção gãli b i ealizúo as ne eikimù. 2. → compa ilhininkau i
2: Keli iškõ ų [a sakõ ų] compa ininkãção ci liniame p oce sè. P o cè si nis
comun ininkã ação. P i ãlomasis [ akul a y ùsis] cod ininkã ação.
78 KALBOS KULTÜRA | 85 cla oùmas dc . (2) 1. → cla ous 1: P ezideñ o mẽ no
comunicadoimè pasges a cla ùmo. Kol nė à explicùmo, usẽna il s. Įman ùmas
keñkia s liaus [kalbõs] cla où mui. 2. → cla ous 2: Ga baũs ámžiaus p o èso ê
s ẽbina p õ o cla umù. Lga apsuñkino kabą, mas não mókslinês min iẽs cla ùmą. 3. →
cla ous 3: Ta iẽs cla où mui ugdý i y à isókių p a mų. 4. → cla ous 4: Kóks ý o
cla oùmas dangujè nė de be s lio! 5. → cla ous 5: E ẽliai [kã ês] ga sja egjimo
cla umù. baikš ýbė dk . (1) g ande, ex ao diná io baikš umas, bailumas, baugumas:
Kàs pe baikš ýbė ako! • an . da ąsidade.
In o malmen e ap esen ando abs ac os em ykkėjo alguns p oblemas, com as quais al ez não
enha encon ado p epa ando de ou a es u u ação diccioná ios. Uma delas mas e
g ama inės pažymos. BŽ s engiamasi nuosekliai žymė i ne ik daugiskai inius,
unicascai inius daik a a džius. nas g amá icas da língua Li uânia a i ma-se que uma das
unicaskai inių daik a a džių espécies são daik a a džiai, eiškian ys incapaz calcula calcula
abs akčias concei os (LKG 1965: 175; plg. DLKG 1996: 66; Valeckienė 1998: 219). Sukonk e ėję,
adqui idê um no o signi icado ou no o signi icado a spal į eles podem se consumidos e o ma
plu aliskai os. Tokia a osena é possí el e s ilis iniais sume imais. Essas leksemas, como
mencionada, BŽ ap esen am de inidas ou escla ecidas sinonimais, e anspoziciniai ediniai ( . i.
ais, cujos da ybos e leksinė signi icâncias su ampa), ou, em ou a pala a, g ynieji abs ac a,
indicam-se em undamen a leksemą. A ai ia, que os úl imos, não lexikalizados, abs ac us nomeias
de ação ou ca ac e ís ica de e ia se ma cimi sucu ínio ns. (singaskai ino), po ém oli g ažu
não cada isolado a igo expos o abs ac leksemą pode assim ma ca -se3. F equen es casos,
quando abs akčiai leksemai mui o complicada su o mula a leksikog a inę de inição į (es a
ca ac e ís ica anspoziciniams ediniams, po an o eles e explicam-se e e odiniu modo), e às
ezes pa a ojamas e habi ualmen e sonambanças plu ali á ias suas o mas indicam pelo menos
já começėjusią leksikalização. Pa y inėjus e bmajo e ba o bėgiojimas a oseną,
encon ada abundância de exemplos, nos quais é usada mul idiskai inė des e pala a (com odas as
ês p e is as BŽ o nece signi icmėmis) o ma: Embo a jogos, caminhosjimas ou bėgiojimas
melho am cuns igū ą e não pe mi e p iaug i peso, é mui o impo an e que cuo espo ando
nãope kais ų. Ka ės animais no inhos: dia p incipalmen e išsipa pia, e noi e udo começa:
bêgiojimas, miaukimas, jogos. Regula es y iniai bėgiojimas em Lond es, independen emen e de
condições climá icas. Ne no ícia hose hei [seimūnų] bėgijimai om 3 Sob e abs akcionais
daik a a džių daugiskai ą da . consul e o a igo de Ramunės Vaskelai ės Abs akčných
daik a a džių daugiskai os uso no discu so da economia e no ma nes e Talbos kul u omo, p.
190215.
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 79 ienų pa ijų į ki as. Cada ez, quando p ecisa di igi -se em
comandi uo é, começa bêgiojimas e pedidosinėjimas, que alguém animaisna
p io i e ai . Fo mas plu alis as de abs ações doik a a dzes podem se usadas
pa a e o ça o signi icado, mos a in ensidade de enômeno, ęsimąsi,
e ojimąsi ou conc e os daik a a diamen e pe cebidas ca ac e ís ica ou ação
de mani es ação (LKG 1965: 178181). Impo an e e da pala a base semân ica.
Ta kim, as ações ísicas podem se epe idas, con abilizadas, po an o seus
nomeiamen os plu ali a é habi ualíssima, ej., mencionadosi bêgiojimo e em
ci adas suas ilus ações apascikê ou as açõesmajodzes abs ac as
(miaukimas, p ašinėjimas, caminhosjimas). Também: Vai ugais nespėja
susižino i, onde budi policiais o iciais, e nebegali sob e isso žibin ų
blyks elėjimais pe spė i ou os. Alguns mo ado es cos ei as dizem pe emp ą
ma ę ce ca de 90 elâmibo lashks elamen os. Polka com pa epsėjimais. Já
pao ei de k aus ymųsi, que o e a minha casa. No en an o, de psichinę
a i idades ou á ios es ados de es ado, elações eiškiančių eiksmažodžių
aze abs ac ūs daik a a džiai plu iskai ines o mas, espe á el, įgauna mais
s ilis iniais sume imais e seus pas a iko ečiau, например. : Quan o gal os an o
gal ojimen os. Depois longas conside ações e gal ojimen os do abalho nu a ia
não muda . Todos eus planejamen os o am pa a o cão sob e o caudilhos.
Do exemplos ê-se, que a aliando abs ac om a p esença unicaskai iniu daik a a džiu
mui o que depende do conc e o undamen o do eiksmažodžio semân ica. Exis indo
abs a o mul iskai ной a osena exemplos ou pelo menos aki aizdžiai al a osena
possibilidade (pa em ai analogiškos seman icos exemplos), abs ac us BŽ naquele
en pua au a a ma ca ė i su umpinimais pp . ns., a k eipiando a enção, que
ge almen e, mas não semp e, são usadas unicascai á ias o ma do pala a ma cado,
exemplo.: b angmas dk . pp . ns. (2) → b ang i: Degal b angmas skã ina nusikals amù mą.
Fù o alomas ca angmas. Li uõs bs o inkà me ùs p adjo b angimù. Va liù e iñkoje
b angimùs iksã o JAV dòle is e Japònijos jenà. bójimas dk . pp . ns. (1) → bėdo i: Da
enas dãžnas bėdójimas de ido pol i nės kul os s okõs. Įg so cons an enis bėdójimo,
cho amo, queixamasis po meñknie kių. Besakiai bėdójimas e pesims inas núo aikos apa
au iniù b úožu. baugnimas dk . pp . ns. → baugin i: P e a a gãli b i não só zinė, mas e
psi chològinė: baugnimas, g asnimai, ýčiojimasis. | sng . : Is è ija, baugnimas e bau
gnimasis nė à o iõs laikýsenos póžymis. paáiškinimas dk . (1) pp . ns. → explica 1: Ženkl
paáiškinimas. 2. sng . pp . ns. → explica 2 (sng .): Papldomas aisỹklių pasiáiškinimas. 3.
sng . pp . ns. → explica 3 (sng .): Neį kinamas pasiáiškinimas. 4. sng . ao uncioná io é
ap esen ada uma ca a, pelo qual explicanam nsujengamen o causas, po coems
ad ogamos: De ido lšų š as imo js pà eikė pasiáiškinimą.
86 KALBOS KULTÜRA | 85 unidades dos dados, e eladas suas sin aksiniai
elações, junglumas, que igualmen e bem pode mos a -se abiem sang ąžinių
eiksmažodžių ap esen ação modos an o sa a ankišku, an o inkluuk iniu.
P incipais sang ąžinių eiksmažodžių inclusão em undamen os eiksmažodžių
a igos: 1) a maio pa e sang ąžinių eiksmažodžių BŽ não em i aš inių
(pag indinių) o mas; 2) sang ąžinių eiksmažodžių leksemos ecip ocamen e
nesuda o seman inės s uk ū as, pois undamen ais simples dos
eiksmažodžių a igoobūdai de aco do sang ąžinių eiksmažodžių
leksikalizações g au. De ido ao incluc ino sang ąžinių eiksmažodžių
se išdės omos ne nuosekliai, iš eilės, o pagal seman inį yšį su pas a ųjų
leksemomis; 3) pa s į auk inis pa eikimas y a ne ienaly is – keli minė i
ap esen ação nesis emiškai ( u in na cabeça oda a ocabulá ia) ap esen am
e seus abs ac s. Acessi u a igo adicionados apenas aqueles sang ąžiniai
daik a a džiai, que, como e pama iniai eiksmažodžiai, não em nesang ąžinių
a i ikmenų, например., džiaugmasis, juokmasis. Ki i sang ąžiniai daik a a džiai
são incluídos em co esponden es não sang ąžinių daik a a džių (en ão nes e
caso nem seque das pala as básicas) a igos e usuá io não ê suas
o ma u as de í ulo (pag indinių), neben sang ąžinį daik a a dį de e ia
ambém inclui no í ulo do a igo po causa de ki čiação di e en e
(Liu ke ičienė, Ninienak ė, Vosyly ė 2010: 246). P z.: a naũjinimas dk . (1) 1. →
a ualiza 1: Sen badų a naũjinimas. 2. → a ualiza 2: Kompiù e ias a naũjinimas.
3. → a ualiza 3: Tesmo p ocèso a naũ jinimas. | sng . : Lė nio in lammo
a enuyujinho. e ščiãção dk . (1) 1. → e ščiuo i 1: Ligónio e ščiãmen o ùko
keliàs dienàs. Váis ai do calščiãmen o. 2. sng . → ka ščiuo i 2 (sng .):
Ka ščiã imasis nie ka dà nedúoda naudõs.
mušmas dk . mušmasis sng . (2), (1) 1. → muš i 1: Mušmas handà [di žù]. Bu aũ es as po
duk es mušmą. Ne alià baũs i [áuklė i] ako mušimù. Muši mù p õ isso nãok si. Não ek
mušmo, kek ėkmo ( lk.). | sng . : Mušmasis e p asi a djiã i mas ódo ako ag essi ùmą.
Musmusi adolescen e esleia enè gias pé ek lių. [...] 13. sng . → muš i 20 (sng .): Mušmasis
em mókslą [į aukš úomenę]. 14. sng . → muš i 21 (sng .): E k ókiu sà o mušmusi ao i o?
Vėlesniuose BŽ publicações, especialmen e ele ônicas suas e sões, do undamen os
simples dos açõesmažodžių de e ia sepa a de eles pada y us sang ąžinius. Os úl imos,
como e seus abs ac s (sang ąžiniai daik a a džiai), ambém ap esen ini em a igos
sepa ados. En ão sang ąžiniai pala as de em se encon ados como e odas ou as BŽ
leksiniai unidades, ou seja, ambém sis ema icamen e se ia es u u ū in i e seus dados.
Só al ap esen ação edinių BŽ se ia possí el conside a sis emišku.

D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 87 um ou ou o modo incluídos em seus pama inių (a giminiškų)
BAIGIAMOSIOS PASTABOS
1. Aiškinamuosiuose žodynuose, ypač adiciniuose, ediniai ne e ai
pala as de a igos. Tokio do ag adecimen o exa a não só Li uãos, mas e de
ou as línguas dicioná ios. Mais equen emen e undamen os de pala as
a igos ap esen ados egula ieji ediniai (abs ak ūs ações ou
ca ac e ís icas denominações e e c.), quie exa amen e depende de cada
língua de pala as de da ybos e ca ac e ís icas g ama icas.
2. Vedinos conside ando ais mesmo sa a ankiškais leksiniais unidades como
e seus pama iniai bem como ou as i aš iniai pala as, seus dados
p ecisam ap esen a ão de alhadamen e e p ecisamen e como e
las a ųjų. Tam não se e incluuk inis edinių ag adimen o. Vediniams
o muo ini sepa ados a igos dicyniniai. Só des e modo é possí el e ela a
es u u a seman ina da pala a e desc e e -o em odos os ou os
(g ama iniu, ki čia imo, s ilis iniu, á eas de consumo e . .) aspec os. 3.
Bend inês da língua li uanas no concei o do ocabulá io acen uado p incípio
de sis emiedade. Seu es o ço é segui e ap esen ando edinius. Isso
consegue não em odos os casos, po que o diccioná io oi começado c ia
como adicional, imp usdin ino. Sua p epa ação en ando em uma ase
inalizan e, oca alguns edinių ap esen ação me odiką não é acionalu. No
en an o, incluk inių edinių não de e ia pe manece em edições pos e io es BŽ, especialmen e nas suas e sões elec ónicas, que na p epa ação de e ia cis i e es u u a de dados BŽ.
4. BŽ em a igos sepa ados se ão ap esen ados eiksmažodžių e a dažodžių
abs ac os, deminu y ai, pala as com nega i as (išsky us eiksmažodžius).
Veiksmažodiniai dian edėlio ne ediniai, isando excessi g nãoadidi ocodyno
olum ies, aquilo en pu são deixados pama inių eiksmažodžių a igosniões.
Sang ąžinių eiksmažodžių e daik a a džių ap esen ação ambém pe manece
desigualy is, a g ande maio ia deles ap esen am-se pama inių pap as ųjų
eiksmažodžių a igos. In e pusa ie, como sepa ado e peculia lexicikos g upo,
sang ąžiniai eiksmažodžiai BŽ são ap esen ados man endo adicinė (DŽ1)
sis ema, po ém es e sis ema nede a com o p incipal exigimen o sis emiškumo,
aplicamo oda des e aiškinamojo diccioná io leksikai umodai p ecisamen e
ap esen a e de alhado explic (ypač seman iškai) odos os lexinius une os. 5.
Vienodinando o malųjį edinių pa eikimą con on a-se com imp e is os
p oblemas de na u eza subjec i o, sua ez em ez ambém impedindo
consis en emen e segui sis ema de p incipio. Po exemplo, só em de alhe
es udando unisci á ia e polinci á ia abs ak os a osená, eles nes e aspe o
suklasi ica us e es i amen e nus a us me odiká de ap esen ação, se ia possí el espe a que
88 KALBOS KULTūRA | 85 Woodyne ienaskai iniai e ambas o mas de núme o
u in ys abs akčias są okas žymin ys daik a a džiai são adequadamen e
ma cados. Es e p oblema exp essškėjo só iškėlus abs ac os de pama inių
eiksmažodžių e a dažodžių a igos e necessá iasikus ma ca em suas
peculia idades g ama icas, aigi en ando sis ema icamen e ap esen a
odos BŽ leksinius iene us. Ela pode se esol ida só su elkus dicynhei os,
g ama ikos, no min ojos e ou os especialis as da língua o ças. 6. Tendo em
men e que mais cedo ou mais a de apa ece á e ele ônica BŽ e são,
sis emá ico edních ap esen ação ajuda ia e i a p oblemas com as quais se
encon a compu ado izando adicional diccioná io, quando é p eciso
conside a a mul idão nãousenodin ų o malaus de ap esen ação de dados.
Vedinos a ando como ou os léxicos unidades e, espec i amen e,
sis emicamen e eles ap esen ando, dados de dicioná io podem mais
p ecisamen e ans e i pa a a base de dados. Tiksnė, menos isimčių
numa an i úl ima es u u a de dados cons i ui ia mais possibilidades
di e si icam seu es udo, neabejo inai ikslesnė se ia es a ís ica análise de
dados. Is o p e ê-se implemen a em p epa ação de subsequen es pe missões
BŽ.
7. Sis emiškumas oi e pe manece BŽ o ganizado es aspi aamidade. Acabamas
de elabo a diccioná io em alguns aspec os se á sis emiskíssimo do que seus
p edecesso es. Alguns dos desis emiismos apa aços oi impossí el e i a
c iando diccioná io não base de base de dados ele ônica. U ilização
sis emá ica mais su ilizadas dos seus dados no u u o pe mi i ia e i a
mui os o mais e os e ne ikslumos bem como consis en emen e melho a já
pa eng ą diccioná io, ambém com base nele p epa ados obulesnes, mais
a iados, moksliškai qualybiškesnes meios de no mimino, ensino e ap endizado da língua li uãs.
ŠALTINIAI
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas).
DŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas. 1 leidimas,
Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
DŽ2 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas. 2 leidimas,
Vilnius: Min is.
DŽ4 2000: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 4 leidimas,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
DŽ6e 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 6 (elek o-
ninis) leidimas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
LKŽe 2005: Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (elek oninis a ian as). Vy . ed.
G. Nak inienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga pe in e ne ą:
<www.lkz.l >.
D. MURMULAITYTĖ. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyne
89
LVV 1987: La iešu alodas ā dnīca, Rīga: A o s.
MLKŽ 2010: M. No kai ienė, R. Šepe y ė, Z. Šimėnai ė. Mokomasis lie u ių
kalbos žodynas, Vilnius: Bal os lankos.
MLVV 2003–2008: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. D . philol. I. Zui-
ce na. LU La iešu alodas ins i ū s. P ieiga pe in e ne ą: <www. ezau s.
l /ml >.
NSJP 2002: Nowy słownik języka polskiego, Wa szawa: Wydawnic wo Naukowe
PWN.
SJP: Słownik języka polskiego, Wydawnic wa Naukowego PWN. P ieiga pe
in e ne ą: <h p://sjp.pwn.pl>.
WNWD 1988: Webs e ’s New Wo ld Dic iona y o Ame ican English, 3 d college
edi ion. Edi o -in-chie V. E. Neu ield. Cle eland and New Yo k: Webs e ’s
New Wo ld.
БТСРЯ 2002: Большой толковый словарь русского языка, Санкт-Петербург:
Норинт.
ТСОШ – Толковый словарь русского языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведо-
вой. P ieiga pe in e ne ą: <h p://slo a i. u/de aul .aspx?s=0&p= 244>.
LITERATURA
DLKG 1996: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas. 2 edição,
Vilnius: Mokslo e enciklopedijų publikla.
Jakai ienė E. 2005: Leksikog a ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
KTŽ 1990: K. Gai enis, S. Keinys. Kalbo y os e minos Dic ionynas, Kaunas:
Š iesa. Liu ke ičienė D. 2010: Bend inės lie u ių kalbos žodino es u u a,
obje i os e pe spec i as. Cul u a da língua 83, 141150. Liu ke ičienė D.,
Nak inienė G., Vosyly ė K. 2010: Veiksmažodžiai and hei abs ac s Bend inės
lie u ių kalbos žodyne. Lexicog a ia e lexicologia 2, 235251.
LKG 1965: G ama ica da língua Li uânia 1. Vy . ed. K. Ul ydas. Vilnius:
Min is. Valeckienė A. 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
Морковкин В. В. 1993: О предпосылках системного лексикографиро-
вания. – Прагматика словаря. Под ред. О. Ю. Богуславской. Москва,
31–39.
Recebido 2012 08 29
90 KALBOS
CULTÜRA | 85
THE SYSTEMATICITY OF THE PRESENTATION OF
DERIVATES IN BENDRINS LIETUVI KALBOS OKDYNAS
(DICTIONARY OF STANDARD LITHUANIAN) (DICTIONARY OF STANDARD LITHUANIAN) Os e mos u ilizados pa a designa os p odu os de i ados são os seguin es:
Summa y
The Li huanian language ins i u e is using new me hods in p epa a ion o Bend inės
lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o S anda d Li huanian) he concep o which
emphasizes he p inciple o sys ema ici y one o he main equi emen s o a quali y
dic iona y. This a icle discusses how success ul he a emp s o apply his p inciple
ha e been when p esen ing de i a es in his dic iona y and wha di icul ies ha e been
aced. Di e en de i a es a e esea ched: e bal and nominal abs ac s, diminu i es,
de i a es wi h he nega i e p e ix neand e lexi e e bs. The compa ison wi h o he
dic iona ies o he Li huanian language (Daba i nės lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y
o Con empo a y Li huanian Language), academic Lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o
he Li huanian Language), e c.) and explana o y dic iona ies o he o he languages
(La ian, Russian, Polish, English) is made and he main p inciples and me hodology o he
p esen a ion o de i a es in Bend inės lie u ių kalbos žodynas a e in oduced. The main
p inciple is ha de i a es (excep o e bs wi h he p e ix neand he majo i y o
e lexi e e bs) a e p esen ed no in he en ies o unde lying wo ds, bu as sepa a e
en ies. In such en ies he p esen a ion o abs ac nouns ( o ins ance
miauk elėjimas, p iglaudimas, paskiepijimas, b olia imasis, aud ingu mas, aukš ybė,
b angybė, b olys ė), diminu i es ( o ins ance auselė, balandėlis, namu kas) and wo ds
excep o e bs wi h a nega i e p e ix ( o ins ance neda na, nedaugelis, nedidelis,
neblogas, neblogai, neginčijamai) is analogous wi h he p esen a ion o o he lexical
uni s. Di e en es meanings a e sepa a ed acco ding o hei usage, each lexeme has
app op ia e g amma ical, lexical, s ylis ic, usage ield and o he ma ks and illus a i e
examples o usage which e eal he seman ic and syn ac ic alency a e p esen ed.
T ansposi ional de i a es and abs ac s (names o quali ies o ac ions) a e p esen ed
wi h hei unde lying nomen o e b and he numbe co esponding o one o he
meanings. Lexicalized abs ac s a e de ined o (and) explained h ough synonyms.
The non- o mal p esen a ion o abs ac nouns aised a numbe o p oblems which
we e p obably no encoun e ed when p epa ing dic iona ies wi h a di e en
s uc u e. Fo ins ance, g amma s sugges ha abs ac nouns a e usually used in
singula , hough no e e y lexeme o an abs ac noun p esen ed in a sepa a e en y
can be ma ked as ns. (sing.) qui e a lo depends on he seman ics o a pa icula e b.
This aspec o abs ac noun p esen a ion is s ill being discussed. The e a e wo ways
o p esen ing wo ds wi h he p e ix nein Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Nouns,
adjec i es and ad e bs a e p esen ed in sepa a e
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyne
91 en ies and e bs in he en ies o he co esponding unde lying e bs as hei
illus a i e examples. A consis en e aplicação do p incípio o sys ema ici y and he
p esen a ion o such e bs analogically o he p esen a ion o o he pa s o
speech which ha e a nega i e p e ix would enla ge he olume o he dic iona y
subs an ially and ex end he e m o p epa a ion. I would ake e en longe i a
he inal s age wo old p esen a ion (inco po a ed and sepa a e) o e lexi e
e bs was changed. Thus in he mean ime an excep ion is made o hese wo g oups
wi h he hope o e u n o his issue and o sea ch o al e na i e solu ions in
u u e edi ions.
KEYWORDS: de i a e, de ining
dic iona y, sis ema ici y, unde lying
wo d, dic iona y en y.
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]