scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Nauji duomenys apie įvardžių dviskaitą dabartinėje lietuvių kalboje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Nauji duomenys apie įvardžių dviskaitą dabartinėje lietuvių kalboje

Author: Deimantė Krikštaponytė
Year: 2013
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/218/284
D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių
diskai ą na a ual língua li ausiana 179
DEIMANT KRIKŠTAPONYT
Uni e sidade de Vilna
Nuji duomeNys sob e
įVa Džių DVisKai ą
Daba inėje lie uVių Kalboje
ESMINIAI VOODŽIAI: į a džių d iskai a, p incipais e secundá ias no ma a ian es, no as
o mas, eqünėjan i a osena. an e io men e d iscai a bas an e i ai oi usada
açõesmažodžių e a dažodžių classesėse (jablonskis 1957: 194, 205, 226228, 249). ambas essas
classes de o mas o am mu uamen e de inadas. Como exemplo pode da -se al, já
elic inho e não no mimi conside ado consumo: Mud i pasi aukė a em amsų kampą, po
ás dos a bus os, onde nedegė nė iena ž akė (ž . 01 09, 2013 g ožinė li e a u a1). a é šiol
d iskai ą são man enikę pa e in oduzijos, que na sen ença ge almen e ai com
daik a a džių, eiksmažodžių e o mas de pa icipan es, mas não combininami
núme ociumi (Valeckienė 1998: 225), po exemplo: Mudu em si começamos a chama um ou o
po nomes, e isso acon eceu comple amen e na u almen e e simplesmen e (ž . 2013 15, 04
g ožinė li e a u a). būd a diamen e us ojamų in oduzžių d iskai os o mas ambém
ge almen e são desajus ada numé ico com daik a a džių plu aliskai os o mas
(Valeckienė 1998: 225), po exemplo: Tied i o e ės já nos o am conhecidas (ž . 2013 03 29,
g ožinė li e a u a). adelė Valeckienė į a džių (ypač asmeninių) d iskai os o mų išlikimą
(plačiau apie d iskai os kilmės mo y aciju, nykimą i jo e apus ž . osinas 2009: 377, 380,
492493, 498, 500) basezia no que aos daik a a diškųjų į a džių não ha ia jungiamos
būd a džiai, aigi lhes não ha ia ak uali p oblema de de inimo. ela em ais ci cuns âncias é
usado as o mas d iscai os conside a a ian es plu ali as, pois diz que [ž]ymin dois
pessoas pode-se dize : Mes a inam e Mudu a inam, po an o ao lado singula i as e
plu ali as são usadas ce as o mas d iscai os (Valeckienė 1 Duomenys col a de
Vy au as Maggio Uni e si y Daba inės lie u ių kalbos eks yno; sliaus os indicam a da a
de isualização e sa ea de consumo da linguagem.
180 Líbos
Cul u a | 86
1998: 225, 354). Vladimi as plungiano en a iza que nos sis emas į a džių
d iskai a apa ece com mais equência do que daik a a džių sis emas, e em
algumas línguas į a džiai é o único g upo, na qual é a ibuída d iskai a.
Como exemplo, ap esen a-se língua li uãs (plungian 2011: 75). a igo adian e
ap esen ada eali (ou ela p ima) a ual da língua li uãs in oduções
d iskai os consumo si uação, que es i ica, que in oduções d i o mas
con ai os de ec ada em odos os ex os de es ilos unkcá ios.
Fo Mos e sKaiČiai an es ap esen ando 1 len elê e discu indo seus dados, de e ia
b e emen e esumi a me odiká de cole a de dados e dize , que o p imei o passo
do abalho oi susi as i às o mas d iskai os, usado na Daba inėje lie u ių
kalbos g ama ikoje, Lie u ių kalbos g ama ikos i ome, a. Valeckienės Funkcinėje
lie u ių kalbos g ama ikoje. só depois oi olha ima, se aquelas o mas usadas
Vy au o Maggio Uni e si y Daba inės lie u ių kalbos ( oliau VDu) eks yne.
ambém en a iza- ina, que au o a do a igo de aco do encon as in oduções
d iskai os o mas eks yne busca a de odos os possí eis, al ez às ezes não
comple amen e possibili ados e in oduções d iskai os doybai nãoubudingos
o mas. Tabelê 1 ap esen adas VDu eks yne usadas in oduções d iskai os
o mas são eunidas de odos eks yno unkcinių es ilos, . i. g ožinės e
neg ožinės e adminis a i as li e a u a, publicis ikos e saky inės idiomas. Na
Qui é ia pusê si uadas nas linhas, em linhas es ão edac adas in oduzções
d iskai os o mas. p imei a, pa yškin oji o ma é conside ada p incipal a ian e
da no ma, e g e a einan i secundu iniu. Fo mas a ian es indica com base Kp
2009. No lado di ei o ap esen a-se es a ís icas de consumo. Algumas das
o mulas de links de in oduções coinciden es 1 ábulo não não es ão
conc e amen e sepa adas, i. i. se a o ma de in odução eks yne é usada e do
nome, e do galinho, isso ap esen a-se ge al as es a ís icas de seu consumo. mas
se ce a in odução d iskai os o ma VDu eks yne é usada, po exemplo, só
nomeado aleg niu, isso indicado só nomeado aleg niu núme o de
pa a ojamen o. Quan o ou a abela 1 con ém dados dos links coinciden es das
a ian es das no mas p incipais e secundá ias, i. e. a es as a ian es
sepa adamen e indicada cada es a ís ica de pa o ojimen os de links, pa a que
osse possí el e a sua endência de consumo e mú ua conco ência.
D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių diskai ą
a ual na língua li uânica 181 1 abela. in oduções
o mas d iscai os VDu eks yne
į a džio o ma pa a ojimų skaičius
Mudu (V., G.) 5571
Mud i (V., G.) 1296
Mud iejų 1342
Mud iem mud iems (n.) 643 6 /
Mud iem mud iems (įn.) 1 −
judu (V., G.) 776 jud i (V., G.)
140 jud iejų 491 /
Jud iem jud iems (n.) 103 5 /
Jud iem jud iems (įn.) 1 − / /
Jied i jod i juod i (V.) 183 78 49 / /
Jied i jod i juod i (G.) 3 2 1
jied iejų 3 / /
Jied iem jied iems (n.) 168 5
jiemd iem (n.) 1 jod iem (n.) 3 /
Juodu jiedu (V.) 1813 3658 /
Juodu jiedu (G.) 369 3
juod iejų 97 /
Negó eis negó ios (n.) 47 3 /
Anid iem anid iem (įn.) 1 −
seusd iejų 781 anied i (V.) 2
anied iem (n.) 3 aniemd iem (n.)
1 /
Anuodu aniedu (V.) 17 50 /
Anuodu aniedu (G.) 17 −
anuod iejų 1 anųd iejų 5
/
Kalbos Kul ū a 86 | Šied i šiod i
šiuod i (V.) 24 2 182 2 Šied i šiod i
į a džio o ma pa a ojimų skaičius
šiuod i (G.) 5 2 3 šied iejų 1
šied iem (n., įn.) 2 šiemd iem (n.) 1
ši ied i (V.) 2 Ši uodu ši iedu (V.) 2
2 Ši uodu ši iedu (G.) 1 − Šiuodu
ši uodu (V.) 48 263uodu šiuedu (G.)
54 − šiuod iejų 4 šiedu 29 29 / / / / /
Tied i od i uod i (V.) 14 6 6
Tied i od i uod i (G.) 2/ − −
ied iem (n., įn.) 4 iemd iem (n.) 1
od iem (n.) 1 / / /
Tuodu iedu (V.) 134 285
Tuodu iedu (G.) 772
uod iem (įn.) 2
daqud iejų 5 abeas 208
abejais 7 abeji 70 /
Abejiems abejiem 7 1
dú idaomis 10 /
Abejoms abeom 18 −
abeos 110 abeose 90
abejuose 31 /
D.Kš apony ė. no as dados sob e
in oduzções diskai á na a ual língua
į a džio o ma pa a ojimų skaičius
li uânica 183 abejus 27 abejų 55 abi (V., G.) 11183
abid i (V., G.) 153 abid iejų 1 abiejose 1478
abiejuose 776 abiejų 12830
Abiem abiems (n.) 3653 668 /
Abiem abiems (įn.) 2092 −
abu (V., G.) 21863 abudu (V.,
G.) 1020 /
Ka uodu (V.) 3
Ki uodu (V.) 3
Ku ied i (V.) 3
Koduu iu ku iedu (V.) 3 4 /
Koduu iu ku iedu (G.) 1 −
pačiudu (V.) 1 /
Vienid i (V.) 1
Vienudu (V.) 60
Visi a , que ge almen e são usados os ad é bios ambos, ambos e suas
o mas. Quan o menos nomes pessoais. Ku que menos usados pa odomieji e
ou os não de inêjiamieji p é-nomes. ambém em olho k in a não habi uada
į a džių abudu, abid i kilmininko o ma abid iejų: − Mui o bem, mui o bem.
Taip. Bem não sei ainda. Nieks neima. Nieks neima. Abid iejų (ž . 2013 03 26,
saky inė kalba). isso p o a elmen e é da inho da linguagem šnekamó ia.
abelinha sepa adamen e não subme idas į a džių y . e mo . g. o mas,
po que es abelece giminę mui as ezes é bas an e di ícil. Semp e cla ús
mo . e y . g. a dininko e galininko o mas de casos, po exemplo: Liguiai
me ade dois mud i es á amos Amandos biblio ekoe (ž . 2012 12 11, g ožinė
li e a u a). Keblumų eclula quando, quando mo . e y . g. į a džių kilmininko, naudininko e įnagininko

184 Kalbos Kul ū a | 86 linksnių o mas coincide, po exemplo: Galų kaime A. Vilemą V.
Mikaliakas assassinou depois delesd iejų con li o mú uo (ž . 2012 12 11, publicis ika);
Inicialmen e Vanda sob e sua siu o, e mais a de po isso quase nãou ūko suaduos
amizade. Ma So i klaikiai, mo almen e emia en ol e -se em a i idades
sub e âneas, e Vandai al e asão de lu a apa eceu não só an ipa ó ico... (ž . 2012 12
11, g ožinė li e a u a). nesses exemplos a mo ologia giminha do į a džio ajuda a
es abelece daik a a džiai, que na sen ença subs i uičia į a dis. p imei ojjjdyje
a o ma kilmininko do į a džio é y ., e segunda ajame mo . g. pasi ai o que į a džio
giminę pode descob i só de an es isso ou depois ha einančio sen ença, onde
menciona em Vald a dis, po exemplo:... y esnysis, p imaas, augina sūnus Man ą e
Luką, jaunesnysis, Da ius duk y ę Emiliją. No en an o alguma ez mama abiem dizia
o mesmo: Nes impo a, se da compe ições e o na e čampionais, ou não do ha
la bimo nemažėja (ž . 2013 05 09, publicis ika). Aqui inspeciona-se uma das in uígiam
ca ac e ís icas unções ana o a, que, ano albe o osino, susseia um e e en ão
comum con endo dois ac os de comunicação ( osinas 1996: 10). Quan o mais ácil pode
sepa a da segunda pa adigma į a džių naudininko e įnagininko linksnių o mų
giminę, po exemplo: Ma kui Vilis sob e isso niekadas não alou. Jiedu pasis a ê o
au omó el numa pequena El Palma o u gaus p aça. Vos jied iem islipus, Ma kas
ėlei įniko gu iai kalbė i (ž . 2013 05 09, g ožinė li e a u a). nes a sen ença já da
in odução o ma e , que é usada i iškoji mo ologinė į a džio giminė, plg. mo .
g. : Ma ušė pėdino escada pe na po pe na, como se ninguém no mundo não hou esse
conseguido de ê-la ou o çá-la i mais ápido, e Tonis com Ke im passosna a jod iem
de xonas como kokie p incipes (ž . 2013 05 09, g ožinė li e a u a). Ki aip es á com a
p imei a pa adigma bene iciá io e aonagininko aleg niais, po que suas y . e mo . g.
o mas coincidem, po exemplo: Quando mud iámos alcançadas escada ias acima,
Hacumomo começou anci i po ais e k anes i Ma inha. Ela, bes içando cinzão,
ab iu a po a e pi ai nos nuzi gê. − O que jud iem acon eceu! − šūk elėjo ji (ž . 2012
12 12, g ožinė li e a u a); − Neik, Jogaila, − de endeu ele Ma ianas Zigizmundas. − Não
eles cul i. A e e isaukš ina homem de, e me a em p a ają. Tokia sua po ência.
Ag adū jud iem. E pa a i, Jogaila. E a i, Kazimie ai... que peskią ho a a zajauças...
(ž . 2012 12 12, g ožinė li e a u a). no p imei o exemplozdy o į a dis indica
eme iškosios, e no segundo […] a iškosios gêne o pessoais. se o p eciso
indica eminiškosios e mas iškosios gêne o pessoas, usa-se desc eend inamoji
y . g., po exemplo: Raimis mudikėlė gy en i į Kauną, a čiau Vilijas, i jiedu ėmė
ieško i palpalos biu ui (ž . 2013 05 09, publicis ika). aigi, su ampanças mo . e y . g.
linksnių o mas ge almen e pode se es abelecido só a pa i de con ex o mais
amplo. obse ou-se que em mui os casos VDu ex osino dados pa a isso não
bas a am.
D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių d iskai ą a ual na língua li auens
185 paG inDiniai e secunda inie no Mos Va ian as a pa i 1 abela dados
e iden e, que VDu eks yne u ilizadas á ias į a džių d iskai os o mas,
quais, a ody ų, signi ica exa amen e o mesmo. po exemplo, p e odu e jiedu.
signi icado comple amen e a mesma jis e mais algo. po ém alguns
in odu i os e suas o mas são conside ados p incipais a ian es da no ma,
e ou os secundá ios. p incipais no mas a ian es y . g. į a džio a dininko
i galininko linksnių šaknims ca ac e ís ico <uo>, e mo . g. a dininko e
galininko linksnių šaknims − <ie> (Kp 2009: 23). la e al do no mos a ian e
į a džius Ma kas odune is e Vesla a Čižikp okaše a chamam
mui osiskai inhos, po que conside a, que samplaikines o mas, cuja p imei a
es imení cons i ui o ma de mui osiskai os com nume a džiu dois, d i, não
é ap op iada conside a o mas d iskai os. eles en a izam que sampicanos
(pa y example, es es du) bem como da no ma secundá io a ian e o mas
indicam į a džių d iskai os nykimą ( odune , Čižikp okaše a 2006: 76−77).
Zigmas Zinke ičius o mas juod i, uod i, šiuod i, jod i, od i, šiod i, jiedu,
iedu, šiedu chama de línguas da kalais e suge e usa as elhas o mas
egula es juodu, uodu, uuodu, jied i, ši i, ied i (Zinke ičius 1996: 58). Comai
en okią opinião sob e isso em a. osinas, que a i ma que odas as
in oduções d iskai os o mas são a o inos e egula ingas, po que
o ma am-se de aco do línguas li uãs ( a mių) mo ologicas aidos dėsningumus
( osinas 2000: 10).
Tabelê 1 ap esen ada as es a ís icas de consumo į a džių mos am que mo . g.
į a džių d iskai os p incipais a ian es da no ma VDu eks yne mui o kas mais
equen es do que secundu inos. po ém y . g. a dininko linksnio pe sonalin
į a dis juodu pa a ojimo skaičiumi nusleidžia šalu iniu no mos a ian u
conside amamam į a dji jiedu ( a dininko linksnis), que VDu eks yne usado
quase á ias ezes com mais eqüência. pa odomųjų in oduções secundá ias
a ian es šiedu, iedu, aniedu ( a dininko e galininko linksniai calcula o i
du ka us dažniau už pag indiniais no mos a ian ais laikomus į a džius
jun amen e) são u ilizados quase šiuodu, uodu, anuodu. po ém compa ando as
p incipais e secundá ias a ian es do galhei o aleg niji equência de consumo,
e , que como galhei o aleg nis šiedu e aniedu VDu eks yne oda não ojami. e
ch ai į a džio iedu galininko humo nis embo a e u ilizado, po ém ge okai ečiau
negu į a dis uodu. con ando a ge al es a ís ica e , que a ian es ku iuodu e
ku iedu pa a o i an as mesmo ezes, po ém mais equen emen e u ilizado
ku iedu a dininko linksnis, e ku iuodu galininko. Va dininko o mas mais aleg as
shi uodu e shi iedu pa a ojimen o equência ambém é idên ica. VDu
eks yne shi iedu galininko aleg niu oda não ojama.
186 Líbos
Cul u a | 86
Ve y i, que y . g. į a džių d iskai os šalu inių a ian ų a dininko linksniai
pamažu s umia p incipais. mas galininko aleg nių consumo polinkis con á io,
po que p e alece p incipais in oduções d iskai os a ian es. nauDininKo e
įnaGininKo Fo Mos de e ia se i -se e į a džių naudininko e įnagininko linksnio
o mas, das quais uma esc e e-se com in e ne , ou a sem ela. sua o og a ia
a ijuja, naudininkai e įnagininkai be 彼が são conside ados p incipais a ian es da
no ma, e esc e em com es a aide − secundu inhas (Kp 2009: 22). A Comissão
Es adual de Lí u os do Banco de Consul a en a iza que an o a o ma su a é,
quan o sem ela são a o inas, po ém p imemidade é dada a o mas sem a é, po
exemplo, abiem con a in e p e adas o mas plu ais d iskai os: abems,
conside am as p incipais a ian es da o ma, o abejiem, abejom secundá ios.2
(Kp 2009: 22). cla amen e e , que VDu eks yne mui o di e e į a džių d iskai os
bene iciá io e įnagininko p incipais e secundá ias no mas a ian aqueles núme o
de consumo. Vá ias ezes mais a ian es das no mas p incipais. Considina, que a
maio ia pa a o ex o são edaguo ini, po an o ão bem dis inguidos p incipais e
secundá ias a ian es da no ma.
Naú os Fo Rmos discu quemos in oduções d iskai os pa adigma. delas são duas.
pa adigmai pe ence da p imei a e segunda pessoas bem en e os nomes abu
(abudu), abi (abid i) a pa i de 1 abela dados ê-se, que VDu eks yne
o mos, o an ajai – ečiojo asmens o mos (juodu, jied i, uodu, ied i i k .).
ap esen adas e ais nomes d iskai as p imei as, o mas das quais não exis em
Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (2006: 280). chê dela ( o mas eks yne
nesuki čiuo os): V. aniedu, šiedu, šiod i, šiuod i, ši iedu, ienudu, ienid i, pačiudu,
ku iedu, ki uodu, jod i, juod i, iedu, uod i, od i; K. abid iejų, anuod iejų,
anųd iejų, šied iejų, šiuod iejų, juod iejų, jied iejų; 2 h p:// lkk.l /li /2509,
žiū ė a 2013 05 14.
D.Kš apony ė. no as dados sob e į a džių
diskai ą a ual na língua li uãs 187 N.
anie(m)d iem, juod iem, juod iems; G. šiod i,
šiuod i, jod i, juod i, iedu; įn. uod iem,
juod iem.
Pode-se spė i, que kilmininkai Šiuod iejų, juod iejų, jied iejų, anuod iejų,
anied iejų, anųd iejų, šied iejų são o mas y . g. į a džių šiuodu, juodu, jiedu,
anuodu, aniedu, šiedu ou mo . g. į a džių šiuod i, juod i, jied i, anuod i, anied i,
šied i. a pa i VDu ex yno conseguiu de e mina , que só y . g. são des es
kilmininko, naudininko e įnagininko linksnių o mas: šiuod iejų, anuod iejų,
aniemd iem e uod iem. o o mas juod iejų, jied iejų, juod iem indicado e mo ., e
y . mo ologines gimines, po exemplo: Kasdien po pamokų namo ėjau iena.
Sen ičiausi ão k ailė. Desg açá el. Não pude i p a Liusi, quando juod iem com
Nes a e a udo bem (ž . 2013 01 12, g ožinė li e a u a); Kažku iame país no undo
da cidade ele oi sus en ada enca nado Jupi e iu, e Paulius Me ku ijumi, ad
cidade š en ikas изginė ap ainikuo us jaučius sac i ica juod iem (ž . 2013 12, 01
g ožinė li e a u a). p imei a exemplozdyia é indicada mo . g., e segunda ajame
y . g. Ki ų o mų, . y. anųd iejų, šied iejų, anied iem, juod iems, giminės
de e mina não conseguiu, po que al a a con ex o mais amplo. Fo ma abiadão já
oi discu ida em sky el Fo mos e núme os. į a džių iedu, od i, que não o am
incluídos nem em a. Valeckienės, nem em Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos
pa adigmas, linksnia imą pa eikia a. osinas (2000: 11):
V., G. iẽdu, õd i;
K. d iejų;
N. e(m)d iem, ó(m)d iem;
įn. iẽ(m)d iem, õ(m)d iem.
compa ado com an ąja a. Valeckienės e Daba inės lie u ių kalbos
g ama ikos (Valeckienė 1998: 356; DlKG 2006: 280) dis inguidos pa adigmas,
que se ê que des es į a džių kilmininko, naudininko e įnagininko linksnių
o mas o madas ambém. só di e e nomeado . a. osinas (2000: 10) ainda
en a iza que iedu, od i melho co esponde com as co esponden es
o mas plu ali as.
ou os pa adigmas de in oduções se iam possí eis somen e nesse caso,
se odas suas o mas ossem possí eis encon a em algum qualque um
au o us ex o. De aco do VDu ex o isso aze não pode. No en an o,
no a-se que des es in oduzções y . e mo . g. pa adigmos p o a elmen e são sumišusios: de um links-