Nauji duomenys apie įvardžių dviskaitą dabartinėje lietuvių kalboje

D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių diskai ą na a ual língua li ausiana 179 DEIMANT KRIKŠTAPONYT Uni e sidade de Vilna Nuji duomeNys sob e įVa Džių DVisKai ą Daba inėje lie uVių Kalboje ESMINIAI VOODŽIAI: į a džių d iskai a, p incipais e secundá ias no ma a ian es, no as o mas, eqünėjan i a osena. an e io men e d iscai a bas an e i ai oi usada açõesmažodžių e a dažodžių classesėse (jablonskis 1957: 194, 205, 226228, 249). ambas essas classes de o mas o am mu uamen e de inadas. Como exemplo pode da -se al, já elic inho e não no mimi conside ado consumo: Mud i pasi aukė a em amsų kampą, po ás dos a bus os, onde nedegė nė iena ž akė (ž . 01 09, 2013 g ožinė li e a u a1). a é šiol d iskai ą são man enikę pa e in oduzijos, que na sen ença ge almen e ai com daik a a džių, eiksmažodžių e o mas de pa icipan es, mas não combininami núme ociumi (Valeckienė 1998: 225), po exemplo: Mudu em si começamos a chama um ou o po nomes, e isso acon eceu comple amen e na u almen e e simplesmen e (ž . 2013 15, 04 g ožinė li e a u a). būd a diamen e us ojamų in oduzžių d iskai os o mas ambém ge almen e são desajus ada numé ico com daik a a džių plu aliskai os o mas (Valeckienė 1998: 225), po exemplo: Tied i o e ės já nos o am conhecidas (ž . 2013 03 29, g ožinė li e a u a). adelė Valeckienė į a džių (ypač asmeninių) d iskai os o mų išlikimą (plačiau apie d iskai os kilmės mo y aciju, nykimą i jo e apus ž . osinas 2009: 377, 380, 492493, 498, 500) basezia no que aos daik a a diškųjų į a džių não ha ia jungiamos būd a džiai, aigi lhes não ha ia ak uali p oblema de de inimo. ela em ais ci cuns âncias é usado as o mas d iscai os conside a a ian es plu ali as, pois diz que [ž]ymin dois pessoas pode-se dize : Mes a inam e Mudu a inam, po an o ao lado singula i as e plu ali as são usadas ce as o mas d iscai os (Valeckienė 1 Duomenys col a de Vy au as Maggio Uni e si y Daba inės lie u ių kalbos eks yno; sliaus os indicam a da a de isualização e sa ea de consumo da linguagem. 180 Líbos Cul u a | 86 1998: 225, 354). Vladimi as plungiano en a iza que nos sis emas į a džių d iskai a apa ece com mais equência do que daik a a džių sis emas, e em algumas línguas į a džiai é o único g upo, na qual é a ibuída d iskai a. Como exemplo, ap esen a-se língua li uãs (plungian 2011: 75). a igo adian e ap esen ada eali (ou ela p ima) a ual da língua li uãs in oduções d iskai os consumo si uação, que es i ica, que in oduções d i o mas con ai os de ec ada em odos os ex os de es ilos unkcá ios. Fo Mos e sKaiČiai an es ap esen ando 1 len elê e discu indo seus dados, de e ia b e emen e esumi a me odiká de cole a de dados e dize , que o p imei o passo do abalho oi susi as i às o mas d iskai os, usado na Daba inėje lie u ių kalbos g ama ikoje, Lie u ių kalbos g ama ikos i ome, a. Valeckienės Funkcinėje lie u ių kalbos g ama ikoje. só depois oi olha ima, se aquelas o mas usadas Vy au o Maggio Uni e si y Daba inės lie u ių kalbos ( oliau VDu) eks yne. ambém en a iza- ina, que au o a do a igo de aco do encon as in oduções d iskai os o mas eks yne busca a de odos os possí eis, al ez às ezes não comple amen e possibili ados e in oduções d iskai os doybai nãoubudingos o mas. Tabelê 1 ap esen adas VDu eks yne usadas in oduções d iskai os o mas são eunidas de odos eks yno unkcinių es ilos, . i. g ožinės e neg ožinės e adminis a i as li e a u a, publicis ikos e saky inės idiomas. Na Qui é ia pusê si uadas nas linhas, em linhas es ão edac adas in oduzções d iskai os o mas. p imei a, pa yškin oji o ma é conside ada p incipal a ian e da no ma, e g e a einan i secundu iniu. Fo mas a ian es indica com base Kp 2009. No lado di ei o ap esen a-se es a ís icas de consumo. Algumas das o mulas de links de in oduções coinciden es 1 ábulo não não es ão conc e amen e sepa adas, i. i. se a o ma de in odução eks yne é usada e do nome, e do galinho, isso ap esen a-se ge al as es a ís icas de seu consumo. mas se ce a in odução d iskai os o ma VDu eks yne é usada, po exemplo, só nomeado aleg niu, isso indicado só nomeado aleg niu núme o de pa a ojamen o. Quan o ou a abela 1 con ém dados dos links coinciden es das a ian es das no mas p incipais e secundá ias, i. e. a es as a ian es sepa adamen e indicada cada es a ís ica de pa o ojimen os de links, pa a que osse possí el e a sua endência de consumo e mú ua conco ência. D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių diskai ą a ual na língua li uânica 181 1 abela. in oduções o mas d iscai os VDu eks yne į a džio o ma pa a ojimų skaičius Mudu (V., G.) 5571 Mud i (V., G.) 1296 Mud iejų 1342 Mud iem mud iems (n.) 643 6 / Mud iem mud iems (įn.) 1 − judu (V., G.) 776 jud i (V., G.) 140 jud iejų 491 / Jud iem jud iems (n.) 103 5 / Jud iem jud iems (įn.) 1 − / / Jied i jod i juod i (V.) 183 78 49 / / Jied i jod i juod i (G.) 3 2 1 jied iejų 3 / / Jied iem jied iems (n.) 168 5 jiemd iem (n.) 1 jod iem (n.) 3 / Juodu jiedu (V.) 1813 3658 / Juodu jiedu (G.) 369 3 juod iejų 97 / Negó eis negó ios (n.) 47 3 / Anid iem anid iem (įn.) 1 − seusd iejų 781 anied i (V.) 2 anied iem (n.) 3 aniemd iem (n.) 1 / Anuodu aniedu (V.) 17 50 / Anuodu aniedu (G.) 17 − anuod iejų 1 anųd iejų 5 / Kalbos Kul ū a 86 | Šied i šiod i šiuod i (V.) 24 2 182 2 Šied i šiod i į a džio o ma pa a ojimų skaičius šiuod i (G.) 5 2 3 šied iejų 1 šied iem (n., įn.) 2 šiemd iem (n.) 1 ši ied i (V.) 2 Ši uodu ši iedu (V.) 2 2 Ši uodu ši iedu (G.) 1 − Šiuodu ši uodu (V.) 48 263uodu šiuedu (G.) 54 − šiuod iejų 4 šiedu 29 29 / / / / / Tied i od i uod i (V.) 14 6 6 Tied i od i uod i (G.) 2/ − − ied iem (n., įn.) 4 iemd iem (n.) 1 od iem (n.) 1 / / / Tuodu iedu (V.) 134 285 Tuodu iedu (G.) 772 uod iem (įn.) 2 daqud iejų 5 abeas 208 abejais 7 abeji 70 / Abejiems abejiem 7 1 dú idaomis 10 / Abejoms abeom 18 − abeos 110 abeose 90 abejuose 31 / D.Kš apony ė. no as dados sob e in oduzções diskai á na a ual língua į a džio o ma pa a ojimų skaičius li uânica 183 abejus 27 abejų 55 abi (V., G.) 11183 abid i (V., G.) 153 abid iejų 1 abiejose 1478 abiejuose 776 abiejų 12830 Abiem abiems (n.) 3653 668 / Abiem abiems (įn.) 2092 − abu (V., G.) 21863 abudu (V., G.) 1020 / Ka uodu (V.) 3 Ki uodu (V.) 3 Ku ied i (V.) 3 Koduu iu ku iedu (V.) 3 4 / Koduu iu ku iedu (G.) 1 − pačiudu (V.) 1 / Vienid i (V.) 1 Vienudu (V.) 60 Visi a , que ge almen e são usados os ad é bios ambos, ambos e suas o mas. Quan o menos nomes pessoais. Ku que menos usados pa odomieji e ou os não de inêjiamieji p é-nomes. ambém em olho k in a não habi uada į a džių abudu, abid i kilmininko o ma abid iejų: − Mui o bem, mui o bem. Taip. Bem não sei ainda. Nieks neima. Nieks neima. Abid iejų (ž . 2013 03 26, saky inė kalba). isso p o a elmen e é da inho da linguagem šnekamó ia. abelinha sepa adamen e não subme idas į a džių y . e mo . g. o mas, po que es abelece giminę mui as ezes é bas an e di ícil. Semp e cla ús mo . e y . g. a dininko e galininko o mas de casos, po exemplo: Liguiai me ade dois mud i es á amos Amandos biblio ekoe (ž . 2012 12 11, g ožinė li e a u a). Keblumų eclula quando, quando mo . e y . g. į a džių kilmininko, naudininko e įnagininko 184 Kalbos Kul ū a | 86 linksnių o mas coincide, po exemplo: Galų kaime A. Vilemą V. Mikaliakas assassinou depois delesd iejų con li o mú uo (ž . 2012 12 11, publicis ika); Inicialmen e Vanda sob e sua siu o, e mais a de po isso quase nãou ūko suaduos amizade. Ma So i klaikiai, mo almen e emia en ol e -se em a i idades sub e âneas, e Vandai al e asão de lu a apa eceu não só an ipa ó ico... (ž . 2012 12 11, g ožinė li e a u a). nesses exemplos a mo ologia giminha do į a džio ajuda a es abelece daik a a džiai, que na sen ença subs i uičia į a dis. p imei ojjjdyje a o ma kilmininko do į a džio é y ., e segunda ajame mo . g. pasi ai o que į a džio giminę pode descob i só de an es isso ou depois ha einančio sen ença, onde menciona em Vald a dis, po exemplo:... y esnysis, p imaas, augina sūnus Man ą e Luką, jaunesnysis, Da ius duk y ę Emiliją. No en an o alguma ez mama abiem dizia o mesmo: Nes impo a, se da compe ições e o na e čampionais, ou não do ha la bimo nemažėja (ž . 2013 05 09, publicis ika). Aqui inspeciona-se uma das in uígiam ca ac e ís icas unções ana o a, que, ano albe o osino, susseia um e e en ão comum con endo dois ac os de comunicação ( osinas 1996: 10). Quan o mais ácil pode sepa a da segunda pa adigma į a džių naudininko e įnagininko linksnių o mų giminę, po exemplo: Ma kui Vilis sob e isso niekadas não alou. Jiedu pasis a ê o au omó el numa pequena El Palma o u gaus p aça. Vos jied iem islipus, Ma kas ėlei įniko gu iai kalbė i (ž . 2013 05 09, g ožinė li e a u a). nes a sen ença já da in odução o ma e , que é usada i iškoji mo ologinė į a džio giminė, plg. mo . g. : Ma ušė pėdino escada pe na po pe na, como se ninguém no mundo não hou esse conseguido de ê-la ou o çá-la i mais ápido, e Tonis com Ke im passosna a jod iem de xonas como kokie p incipes (ž . 2013 05 09, g ožinė li e a u a). Ki aip es á com a p imei a pa adigma bene iciá io e aonagininko aleg niais, po que suas y . e mo . g. o mas coincidem, po exemplo: Quando mud iámos alcançadas escada ias acima, Hacumomo começou anci i po ais e k anes i Ma inha. Ela, bes içando cinzão, ab iu a po a e pi ai nos nuzi gê. − O que jud iem acon eceu! − šūk elėjo ji (ž . 2012 12 12, g ožinė li e a u a); − Neik, Jogaila, − de endeu ele Ma ianas Zigizmundas. − Não eles cul i. A e e isaukš ina homem de, e me a em p a ają. Tokia sua po ência. Ag adū jud iem. E pa a i, Jogaila. E a i, Kazimie ai... que peskią ho a a zajauças... (ž . 2012 12 12, g ožinė li e a u a). no p imei o exemplozdy o į a dis indica eme iškosios, e no segundo […] a iškosios gêne o pessoais. se o p eciso indica eminiškosios e mas iškosios gêne o pessoas, usa-se desc eend inamoji y . g., po exemplo: Raimis mudikėlė gy en i į Kauną, a čiau Vilijas, i jiedu ėmė ieško i palpalos biu ui (ž . 2013 05 09, publicis ika). aigi, su ampanças mo . e y . g. linksnių o mas ge almen e pode se es abelecido só a pa i de con ex o mais amplo. obse ou-se que em mui os casos VDu ex osino dados pa a isso não bas a am. D.Kš apony ė. no os dados sob e į a džių d iskai ą a ual na língua li auens 185 paG inDiniai e secunda inie no Mos Va ian as a pa i 1 abela dados e iden e, que VDu eks yne u ilizadas á ias į a džių d iskai os o mas, quais, a ody ų, signi ica exa amen e o mesmo. po exemplo, p e odu e jiedu. signi icado comple amen e a mesma jis e mais algo. po ém alguns in odu i os e suas o mas são conside ados p incipais a ian es da no ma, e ou os secundá ios. p incipais no mas a ian es y . g. į a džio a dininko i galininko linksnių šaknims ca ac e ís ico <uo>, e mo . g. a dininko e galininko linksnių šaknims − <ie> (Kp 2009: 23). la e al do no mos a ian e į a džius Ma kas odune is e Vesla a Čižikp okaše a chamam mui osiskai inhos, po que conside a, que samplaikines o mas, cuja p imei a es imení cons i ui o ma de mui osiskai os com nume a džiu dois, d i, não é ap op iada conside a o mas d iskai os. eles en a izam que sampicanos (pa y example, es es du) bem como da no ma secundá io a ian e o mas indicam į a džių d iskai os nykimą ( odune , Čižikp okaše a 2006: 76−77). Zigmas Zinke ičius o mas juod i, uod i, šiuod i, jod i, od i, šiod i, jiedu, iedu, šiedu chama de línguas da kalais e suge e usa as elhas o mas egula es juodu, uodu, uuodu, jied i, ši i, ied i (Zinke ičius 1996: 58). Comai en okią opinião sob e isso em a. osinas, que a i ma que odas as in oduções d iskai os o mas são a o inos e egula ingas, po que o ma am-se de aco do línguas li uãs ( a mių) mo ologicas aidos dėsningumus ( osinas 2000: 10). Tabelê 1 ap esen ada as es a ís icas de consumo į a džių mos am que mo . g. į a džių d iskai os p incipais a ian es da no ma VDu eks yne mui o kas mais equen es do que secundu inos. po ém y . g. a dininko linksnio pe sonalin į a dis juodu pa a ojimo skaičiumi nusleidžia šalu iniu no mos a ian u conside amamam į a dji jiedu ( a dininko linksnis), que VDu eks yne usado quase á ias ezes com mais eqüência. pa odomųjų in oduções secundá ias a ian es šiedu, iedu, aniedu ( a dininko e galininko linksniai calcula o i du ka us dažniau už pag indiniais no mos a ian ais laikomus į a džius jun amen e) são u ilizados quase šiuodu, uodu, anuodu. po ém compa ando as p incipais e secundá ias a ian es do galhei o aleg niji equência de consumo, e , que como galhei o aleg nis šiedu e aniedu VDu eks yne oda não ojami. e ch ai į a džio iedu galininko humo nis embo a e u ilizado, po ém ge okai ečiau negu į a dis uodu. con ando a ge al es a ís ica e , que a ian es ku iuodu e ku iedu pa a o i an as mesmo ezes, po ém mais equen emen e u ilizado ku iedu a dininko linksnis, e ku iuodu galininko. Va dininko o mas mais aleg as shi uodu e shi iedu pa a ojimen o equência ambém é idên ica. VDu eks yne shi iedu galininko aleg niu oda não ojama. 186 Líbos Cul u a | 86 Ve y i, que y . g. į a džių d iskai os šalu inių a ian ų a dininko linksniai pamažu s umia p incipais. mas galininko aleg nių consumo polinkis con á io, po que p e alece p incipais in oduções d iskai os a ian es. nauDininKo e įnaGininKo Fo Mos de e ia se i -se e į a džių naudininko e įnagininko linksnio o mas, das quais uma esc e e-se com in e ne , ou a sem ela. sua o og a ia a ijuja, naudininkai e įnagininkai be 彼が são conside ados p incipais a ian es da no ma, e esc e em com es a aide − secundu inhas (Kp 2009: 22). A Comissão Es adual de Lí u os do Banco de Consul a en a iza que an o a o ma su a é, quan o sem ela são a o inas, po ém p imemidade é dada a o mas sem a é, po exemplo, abiem con a in e p e adas o mas plu ais d iskai os: abems, conside am as p incipais a ian es da o ma, o abejiem, abejom secundá ios.2 (Kp 2009: 22). cla amen e e , que VDu eks yne mui o di e e į a džių d iskai os bene iciá io e įnagininko p incipais e secundá ias no mas a ian aqueles núme o de consumo. Vá ias ezes mais a ian es das no mas p incipais. Considina, que a maio ia pa a o ex o são edaguo ini, po an o ão bem dis inguidos p incipais e secundá ias a ian es da no ma. Naú os Fo Rmos discu quemos in oduções d iskai os pa adigma. delas são duas. pa adigmai pe ence da p imei a e segunda pessoas bem en e os nomes abu (abudu), abi (abid i) a pa i de 1 abela dados ê-se, que VDu eks yne o mos, o an ajai – ečiojo asmens o mos (juodu, jied i, uodu, ied i i k .). ap esen adas e ais nomes d iskai as p imei as, o mas das quais não exis em Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (2006: 280). chê dela ( o mas eks yne nesuki čiuo os): V. aniedu, šiedu, šiod i, šiuod i, ši iedu, ienudu, ienid i, pačiudu, ku iedu, ki uodu, jod i, juod i, iedu, uod i, od i; K. abid iejų, anuod iejų, anųd iejų, šied iejų, šiuod iejų, juod iejų, jied iejų; 2 h p:// lkk.l /li /2509, žiū ė a 2013 05 14. D.Kš apony ė. no as dados sob e į a džių diskai ą a ual na língua li uãs 187 N. anie(m)d iem, juod iem, juod iems; G. šiod i, šiuod i, jod i, juod i, iedu; įn. uod iem, juod iem. Pode-se spė i, que kilmininkai Šiuod iejų, juod iejų, jied iejų, anuod iejų, anied iejų, anųd iejų, šied iejų são o mas y . g. į a džių šiuodu, juodu, jiedu, anuodu, aniedu, šiedu ou mo . g. į a džių šiuod i, juod i, jied i, anuod i, anied i, šied i. a pa i VDu ex yno conseguiu de e mina , que só y . g. são des es kilmininko, naudininko e įnagininko linksnių o mas: šiuod iejų, anuod iejų, aniemd iem e uod iem. o o mas juod iejų, jied iejų, juod iem indicado e mo ., e y . mo ologines gimines, po exemplo: Kasdien po pamokų namo ėjau iena. Sen ičiausi ão k ailė. Desg açá el. Não pude i p a Liusi, quando juod iem com Nes a e a udo bem (ž . 2013 01 12, g ožinė li e a u a); Kažku iame país no undo da cidade ele oi sus en ada enca nado Jupi e iu, e Paulius Me ku ijumi, ad cidade š en ikas изginė ap ainikuo us jaučius sac i ica juod iem (ž . 2013 12, 01 g ožinė li e a u a). p imei a exemplozdyia é indicada mo . g., e segunda ajame y . g. Ki ų o mų, . y. anųd iejų, šied iejų, anied iem, juod iems, giminės de e mina não conseguiu, po que al a a con ex o mais amplo. Fo ma abiadão já oi discu ida em sky el Fo mos e núme os. į a džių iedu, od i, que não o am incluídos nem em a. Valeckienės, nem em Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos pa adigmas, linksnia imą pa eikia a. osinas (2000: 11): V., G. iẽdu, õd i; K. d iejų; N. e(m)d iem, ó(m)d iem; įn. iẽ(m)d iem, õ(m)d iem. compa ado com an ąja a. Valeckienės e Daba inės lie u ių kalbos g ama ikos (Valeckienė 1998: 356; DlKG 2006: 280) dis inguidos pa adigmas, que se ê que des es į a džių kilmininko, naudininko e įnagininko linksnių o mas o madas ambém. só di e e nomeado . a. osinas (2000: 10) ainda en a iza que iedu, od i melho co esponde com as co esponden es o mas plu ali as. ou os pa adigmas de in oduções se iam possí eis somen e nesse caso, se odas suas o mas ossem possí eis encon a em algum qualque um au o us ex o. De aco do VDu ex o isso aze não pode. No en an o, no a-se que des es in oduzções y . e mo . g. pa adigmos p o a elmen e são sumišusios: de um links-