124 Kulbos
Kul ū a | 86
DZINTRA ŠULCE
Uni e sidade de Liepojas,
La ija in e nacionais de
pala as a osenos aK ualijos
la ių Kalboje
ESMINIAI VOODŽIAI: in e nacionais pala as, adap ação, p oblemas de
consumo. insepa á el pa e de odas as línguas léxico são in e nacionais
pala as, ou in e nacionalizmai. eles semp e ecebem especial a enção da
sociedade e especialmen e kalbininkų.
obje i o do a igo de á ios aspec os isola os mais ecen es polinkius de
consumo de pala as in e nacionais em la ians: suas adap a imen o,
semân ica, g a ybá e iden i ica os mais impo an es casos p oblemá icos, aos
quais de e ia se dada mais a enção no u u o.
e minus in e nacional pala a ge almen e é usado nomea de ou os idiomas
passlin am e g ama icamen e à passlolinusia língua adap ado a um emp ésnio,
cujo o igem de ou a língua (pago sepa i us one inos e ou mo ologicos
aços) pe cebe maio ia dos usuá ios da língua ( ps 2007: 384). Pa a que uma
pala a in e nacional se encaixasse numa língua qualque , ela de e se
adap ada de aco do com 3 p incípios:
1) a adap ação oné ica adap a-se a uma de e minada língua sis ema
oné ica e onológica;
2) a adap ação mo ológica adap a-se ao sis ema mo ologico da linguagem,
em ou as pala as, adqui e a cada pa e da linguagem ca ac e ís ica
mo ologico į o minação; pala as in e nacionais imami kai y i, en ousilia
in o aleg niação e pseniação sis ema, embo a oco a e nekai omų išimčių,
например.: la . kino, au o, abu, ki i, ī, oajē, komunikē, ampluā, agū, kakao;
3) seman ina adap ação s e imzodis pe imás-se no signi icado que em no
o iginalol alado, po ém em passlhinusio alado o signi icado da pala a pode
cis i (laua 1981: 127133).
ilgesnį empo conduzindo in es igação o am iden i icados ais
p incipais p oblemá icos casos de u ilização de pala as in e nacionais em la ians linguas.
d. Šulce. in e nacionais de pala as a osenos ak ualijas la ians
alboje 125 1. maio es di iculdumai elacionados com balsių qualidade
man enim. exis e d ejopų des ios da no ma: a) subs i ui umpojo balsio
p esumido ilgasis, exemplo: la . kino, adio, albums, a oms, au omobilis,
champanie is, adia o s, mobils, mediji, s ables, isun ama ne aisyklingai e
esc e e ilgoji balsė ie oj umposios; b) em ez de ilgojo balsio p esumo
umpasis, например: la . позиция, библиотека, d āma, мюzika,
lomās e s, ga āža, depozī s, изтарима ne aisyklingai, вместо долгой
balsės пишется соответствующая umpoji.
2. con iniojama balsių kokybė: la . ilaloģija (= iloloģija), aci ons (=ace ons),
azioloģija (= azeoloģija), sandeles (=sandales), komendan s
(=komandan s), alkahols (=alkohols), enežie is (= enažie is). 3. passadezis
o os: la . o ģināls (=o iģināls), admins ācija (=adminis ācija), kombinzons
(=kombinezons). 4. con undí eis p ibalhos, p z. : subs i ui c a iama z:
licenze (=licence); subs i uj s a iama z: zolīdi (=solīdi), penzija (=pensija);
subs i ui p iebalsio s é usado c: inances (= inanses); du e asis p iebalsis l
supamas minkš as ļ: šašļiks (=šašliks); subs i ui p iebalsio b p esume p:
apsol en s (=absol en s), absu ds (=absu ds); subs i ui p iebalsio hamas
consum g: begemo s
(=behemo s).
5. de e ia conside a -se a quan idade do sonan ų a imo: sammi s
(=sami s), nummu s (=numu s).
6. con undí eis e minais de pala as -s e -ss: komiks (=komikss). 7.
con undijamas simila men e insc i o pala as in e nacionais signi icâncias,
po exemplo: la . e ek ī s e e ek īgs, in e esen i e in e esan i, kompe en e
komponen i. 8. p a icamen e escla ece as di iculdades elacionadas com o
cump imen o do cen o es a al de língua la ians da comissão de
especialis as da língua ( c l eK) mais ecen es n e missos, pois os úl imos
insu icien emen e popula izados. 9. causa p oblemas e o a o de que ao
adap a pala as in e nacionais su ge a ių, exemplo. :Icelande i Īslande,
islandieši e īslandieši (nuo 2011 m. junho mês. l eK nu a imu usados como
g e u inhas a ian es). sepa as pala as in e nacionais de adap ação e
a osens p oblemas azões p ecisa p ocu a na his ó ia da língua.
išei ijoje (publicou-se la iją pe ii mundialinio ka ą) o ma osi ou okia
adição de adap ação e esc i a de pala as in e nacionais. Es as di e enças
de e minam p incipalmen e as á ias e o mas linguís icas oco idas na
Le ónia (em 1946 e 1957, em pa e es as ques ões egulamen am e 1967 e 1968
nu a ismos), que o am elacionadas ambém com as pala as in e nacionais (s au iņa, Šulce 2009: 7678).
Ling os Cul u a | 86 126 no en an o, a p á ica linguís ica indica que a maio pa e
não ciclicamen e us ojajos esc i a não muda já longos décadas, exemplo: la .
shampanie is, lomās e s, ananāss, balzams, kēkss, k ēms, kombinezons,
mų a p au inių žodžių a si anda dėl nea idumo i pa i šu iniškumo, nes
alkoholiskie dzē ieni, ineg e s, sandales, šašliks, albums, cinema, adio,
ekska a o s, Vene a (s eš ā du ā dnīca 1999, 2005, 2008; l pp 1995).
g ande pa e da la ias alboje a ojamų in e nacionalines pala as é
nekai omi, de isso pode aze conclusão, que a ėję ao la ians lingua a eles
não o am adap a i, например.: la . kino, adio, kakao, okoko, komunikē,
kapučīno, ki i, ampluā, agū, au o, lo o, mo o, kakadu. li uu os com
g andeąja pa e de pala as in e nacionais susi a kė sucesso mais e os
comple amen e adap ou à língua li uânica sis ema g ama ical, exemplo.:
lie . knas, kaka à, ãdijas, okòkas, komunikã as, kapučnas, sùšis, eũ as.
embo a exama e simili udes algumas pala as in e nacionais icou nekai omi e de línguas
li uãs, exemplo: žabò, abù, sòlo, oj, me ò, a elj. Na língua a oseno mui as ezes
con undiam-se pala as in e nacionais signi icados. é p eciso dize que di iculdades
ap esen am não só as p óp ias mais ecen es pala as in e nacionais, mas e aquelas que
no idioma adicionalmen e já a aigadas mais do que algumas décadas. Às ezes em que se
depa a com pa adoxos, quando e os p óp ios lingüis as não comp eendem bem nos seus
abalhos cien í icos os signi icados das pala as in e nacionais usadas, exemplo.:
la iamen e Pa o, ka šī g āma a i uz aks ī a, p imei o de udo jāpa eicas isiem iem
alodniekiem ilologiem unjuši manā mūžā, ku i gadu gai ā apliecinā [...] (s elē ica-ošiņa 2011:
11). lie u iškai Po que es e li o oi esc i o, acima de udo de e ia ag adece a odos os
ilólogos e linguis as que encon ei na minha ida, que ao longo dos anos con i ma am [...].
plg. de inição:
Filologija lo . ilologia < g . philologia meilė pala aio odo, que cons i ui
kalbo y a, li e a u ologija e au osaka, e ilologas g . philologos ilologias
specialis (s eš ā du ā dnīca 2008: 256). demi indo-se, o e mo ilologia inclui
e lingüís ico esp. lingu is o concepção, po an o ex o ap esen a-se
in o mação excessi a. al explicação é o necida ambém em ou os
dicioná ios in e nacionais de pala as (s eš ā du ā dnīca 1999: 223;
ilus ē ā s eš ā du ā dnīca 2005: 227).
analisá el ma e ial indica que de pala as in e nacionais é usado dep opo cingai mui o,
juolab que la ians alboje esama seus sinónimos. Kasdienėje p ak ikoje in e nacionais
pala as ge almen e ag a am in o mações d. Šulce. in e nacionais de pala as a osenos
ak ualijas la ians alboje 127 įsisa inimą, embo a, sem abejo, há á eas, onde
in e nacionais pala as necessá ios. o co esponden e in e nacionalismo en endido em
á ias línguas, po ém mesmo nos abalhos da ciência de e ia e i a usa demasiadog
mui os pala as in e nacionais. nos ex os lei omos às ezes men is eiškiama quase
unicamen e ou mesmo unicamen e in e nacionais pala as (pe e 2008: 17), exemplo.:
la iškai H. M. Encensbe ge a li e ā ajā epis ēmā mode nās poē ikas ele an ie elemen i
o ganiskias kopējā s uk ū ā mūsu an me ā ie a aisa laikāziju, piešķi āo
empī iskām ē ībām jaunu kapaci ā un sniedzo plašas labi in iskas iespējas. [...] Mācība
pa mode nisma opoloģisko aks u u H. M. Encensbe ge am nozīmē pa adigmas
o ien ācijas un dezo ien ācijas dialek iku (Kas iņš, belozjo o a 2013: 144). Li u iamen e,
po ém, H. M. Enzensbe ge io li e a u a li e a u a epis emoje ele an iniai mode niosios
poe ikos elemen os o ganicamen e ing essiega em uma es u u a ge al nos nossos
empos eles islea a an aziją, assim empi inėms alo ybėm a ibuíam no as habilėjimas e
concedidas amplas labi in iškos galimybės. [...] Ensinamen o sob e opologicamen e o
ca ác e do mode nizmo H. M. Enzensbe ge i signi ica pa adigmas o ien ação e
deso ien ação dialec iká. conduzindo es udo p e is o ealiza pesquisa sob e pesquisas
sob e a uais in e nacionais pala as consumim, o am p epa ados ques ioná ios em
li uães e la ios línguas, po ém eles p eenche am ela i amen e poucos esponden es.
Ac ualmen e, as espos as p ocessadas mos am apenas polinkios ge ais, eles não podem
e le i de alhadamen e a a i ude a p oblemas le an ados (enque a la ių kalba užpildė 47
esponden es, lie u ių 29 p incipalmen e es udan es e p o esso es ( elacionadas com
ilologia). au o ê conside a que se ia p ospec i o compa a p ecisamen e a adap ação e
consumo de pala as in e nacionais em la ias e li uanas, ambém amplia o es udo
p imá ia p epa ada amplo de pe gun as do ques ioná io. Klausimynas la ias língua e a de
na u eza mais ampla, nas pe gun as oi le an ada di e sa emá ica, ex.: oi eimaujado
sob e c i é ios, com base nos quais usuá ios da língua dis inguem s e imžodžius dos
he eldė ų pala as; se é dada a enção a ino ações da esc i a dos es anim nomes; em que
on es se p ocu a in o mações sob e as di iculdades de consumo s e imžodžių; pediu-se
o nece conc e os exemplos de consumo s e imzodžių e suges ões, como melho
assimila pala as in e nacionais em la ias aladas. esponden es dos li ua os o am
pe gun aos se eles p es am a enção à s e imžodžių adap ação e o og a ia ino ações;
qual de ap esen adas s e imžodžių a ian es usa na ida co idiana; ou emca de en en a
com s e imžodžių consumo e (o ) o og a ia p oblems, ambém oi en ada explaiškin i
požió į em in e nacionais pala as de u ilização Li uânia alboje. nas espos as dadas, os
esponden es mais equen emen e en a iza am que hoje em dia sem pala as
in e nacionais se desliza não é possí el, po ém de e ia dedica mais
128 Kulbos Kul ū a | 86 a enção seus adap a i imu, esc i ai e a osenai. não
p ecisa ia in e nacionais pala as obscu i ex os, se men į pode exp éssi
pelos ou os, i. i. gim osios línguas, pala as. ambos os idiomas os usuá ios
suge e pe nelyg nesiža ė i anglicizmais, que ago a ie am em madą (pos o de
ex- usos e okiškų pala as). no en an o não equei ia la iškų (o lie u iškų)
soluções p ocu a naquelas si uações em que as pala as in e nacionais soam
melho do que as pala as de sua língua, e adap a os úl imos não é ácil. mais
a enção à o og a ia e ao egula uso de pala as in e nacionais de e se
a ibuída em á ias ins i uições e meios de mídia, além disso, de e ia mais
popula iza as n uações ado adas pelas comissões de linguagem sob e o
consumo de pala as in e nacionais. Os usuá ios da língua não semp e agam
as mudanças da língua, po isso co idiana na ala ia usa a o elhão habi ual à
a ian e. de pala as in e nacionais, já adicadas nas línguas, não de e iam
oca . nas línguas li uãs e la ias mais equen emen e usados
in e nacionais pala as ag upam-se de pala as in e nacionais, indicando a
língua, de que elas su gi am, signi icações aiškinimą e consumo speci iką em
de e minada passincolusio língua. Menė ini nos úl imos anos publicados em
Li uânia diccioná ios de pala as in e nacionais: In e nacional dos pala as
diccioná io (2001, 2007, 2008), la ijoje S eš ā du ā d nīca (1999, 2005, 2008). As
ques ões de língua no li uano esol em pe manen emen e a es a al Li u ians
kalbos komisija, la ijoje als ybinio kalbos cen o la ių kalbos ekspe ų
komisija ( ecu sos de in e ne são o necidos li e a u a e on es są aše).
com as mais ecen es pesquisas e ecomendações de la iano ambém pode
consul a -se na coleção de a igos Valodas p akse: ē ojumi un ie eikumi
(20052013). Alguns deles êm e suplemen o da língua consul ações capí ulos, do
qual cla amen e se ê que as pala as in e nacionais aos usuá ios da língua
ainda ap esen am di iculdades, po an o a isso de e ia se dada mais a enção.
du an e a ealização da in es igação oi con encido que g ande impo ância
explica-an e ques ões cuidadosimus em agência da língua le ônica, p es ando
consul as da língua po esc i o e o almen e. o es udo ealizado con i ma mais
uma ez que a sociedade de e se melho in oduzida com as ino ações de
adap ação e o og a ia de pala as in e nacionais: isso incen i a ia as
pessoas a esc e e e u iliza egula men e pala as in e nacionais e no
ambien e co idiano. o ma e ial analisado mos a que dos p oblemas
in e nacionais de adap ação, o og a ia e consumo de pala as ha e á semp e
(não só em la ians e li a ians línguas), po an o cada pala a de e ia se
analisada sepa adamen e e caso conc e o ado ada a solução mais ap op iada.
abs ac g oji ema é e se á i in ac uali globalizações e ac i a ios mig ações
amjiue, aigi necessi as exames mais de alhes Li u ians e la ies linguas in e nacionais de pala as.
d. Šulce. in e nacional de pala as
a osenos ak ualijos em la ios língua 129
li e a ū a
Ilus ē ā s eš ā du ā dnīca 2005: īga: a o s. Kas iņš j., belozjo o a l.
2013: Hansa Magnusa encensbe ge a li e ā ā epis ēma. Ak uais p oblemas
li e a u a na ciência. aks u k ājums 18, liepāja: liepa, 139145.
l pp 1995: La iešu alodas pa eiz aks ības un pa eiz unas ā dnīca, īga:
a o s.
Laua a. 1981: La iešu leksikoloģija, īga: Z aigzne. b. pe e 2008: ainda eiz
pa ne eiksmēm zinā nisko aks u alodā. Valodas p akse: ē ojumi un
ie eikumi 3, īga: lu akademiskais apgāds, 1319. s au iņa ., Šulce dz. 2009:
La iešu alodas pa eiz una un pa eiz aks ība, īga: aKa.
s elē ica-ošiņa d. 2011: Kāpēc mēs g ibam, lai aloda i pa eiza: ieska s
p esk ip ī isma ēs u ē, eo ijā un p aksē, īga: lu la iešu alodas ins i ū s.
S eš ā du ā dnīca 2008: īga: a o s.
S eš ā du ā dnīca 1999: īga: juma a.
Valodas p akse: ē ojumi un ie eikumi 20052013: īga: la iešu alodas ins i ū s.
ps 2007: Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca, īga: la iešu
alodas ins i ū s.
La iešu alodas aģen ū a, īga: la iešu alodas aģen ū a. acesso po in e ne :
<h p://www. aloda.l > (supe isada 2013 m. 9 de ou ub o.). La iešu alodas
ekspe u komisijas lēmumi, īga: als s alodas cen s. acesso po in e ne :
<h p://www. c.go .l /ad an agecms/l /komisijas/lemumi. h ml> ( e is o 2013 m.
ou ub o 11 d.).
Vals s alodas cen a La iešu alodas ekspe u komisija, īga: als s alodas
cen s. acesso po in e ne : <h p://www. c.go .l /ad an agecms/l /
komisijas/l ek.h ml> ( isualizado 17 de se emb o de 2013). Es adoybinė lie u ių
kalbos komisija. acesso po in e ne : <h p:// lkk.l > (supe isado 12 de
se emb o de 2013).
Reciba 2013 11 12 ado ada 2013 12 20
opical issues oF usinG Fo eiGn Wo ds
in He la ian lanGuaGe
Summa y nowadays, he e m ‘ o eign wo d is gene ally used in he ollowing
meaning: a wo d bo owed om ano he language and g amma ically adap ed o
he sys em o he ecipien language, he o eign o igin o which (acco ding o
ce ain pho-
130 Kalbos Kul ū a | 86 ne ic and/o mo phological cha ac e is ics) is pe cei ed by he
majo i y o ecipien language use s. in o de o ep oduce a o eign wo d in a
di e en language, i is assimila ed on he basis o h ee p inciples:
1) phone ic assimila ion;
2) assimila ion mo phological;
3) seman ic assimila ion he bo owing keeps he o iginal meaning, bu he meaning in
he ecipien language can change. he mos equen ly used o eign wo ds in a
language a e usually compiled in dic iona ies o o eign wo ds indica ing he o iginal
language, gi ing explana ion o he meaning and he speci ic ea u es o hei usage
in he co esponding ecipien language. a p esen , he la es issues o o eign
language dic iona ies published in la ia a e (1999, 2005, 2008), which gi e he use an
oppo uni y o check he spelling o o eign wo ds and hei meaning. he
e minology commission and la ian language expe commission a e he bodies ha
egula ly make decisions on ep oduc ion and spelling o o eign wo ds. he e a e
also such dic iona ies in he li huanian language In e nacional dos e mos diccioná io
(2007, 2008, 2010); hey a e also a ailable on he in e ne , o example, h p://www.
zodziai.l /, h p://www. zz.l / and o he s; decisions on he mos impo an o eign
wo d usage issues a e aken by he li huanian s a e language commission
(es a ybinė lie u ių kalbos komisija). li huanian linguis s (like in la ia) a e wo ied
abou he apid in low o anglicisms in o he language. in la ian a la ge pa o
o eign wo ds a e indeclinable, and hence we can asse ha hey we e once no
su icien ly adap ed o he la ian language, o example, kino, adio, kakao, okoko,
komunikē, kapučīno, ki i, ampluā, agū, au o, lo o, mo o, ei o. by con as , li huanians
ha e mo e success ully managed mos o hese wo ds and ha e ully adap ed hem
o he li huanian g amma sys em, o example, kinas, kaka a, adijas, okokas,
komunika as, kapučinas, eu as. he analysed ma e ial shows ha he e will always
be di icul ies in ep oducing o eign wo ds, hei spelling and usage (no only in he
La ian language); hey should be iewed om a ious aspec s and he mos
app op ia e decisions should be made in any gi en si ua ion.
KEYWORDS: o eign wo ds, assimila ion o
o eign wo ds, con empo a y p oblems
o he use o o eign wo ds.
dZin a Šulce
liepājas uni e sidade
Kū mājas p ospek s 13, l -3401 liepāja
[email p o ec ed]