BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JOLANTA VASKELIENĖ
Šiaulių uni e si e as
DL DARINI SU FAIGMENIU -EIVIS, -
ESMINIAI PORŽIAI: modo de hace ; ca ego ía de negociación; ipo de da ybos; baigmio;
apéndice; sinónimismo.
ANOTACIÓN el
en el habla Li u ias hay pe sonas nomb inancias da ines, con enedo es panašius baigmenis -ei a y
-ei is, -ė. Las palab as de da ybos iendasas esc ibe sob e p eesagas -ei a da ybos ipą, y sob e
-ei is, -ė da inius sólo ienu ki u zazsimenada. En es e a ículo aplicando da ybines, seman ines
análisis y subs i ución mé odos analizados en la dicciona ia de la lengua Li uania, Daba inės lie u ių
kalbos dicciona ia, Bend inės lie u ių kalbos dicciona io an aš yne, Skai menės lie u ių kalbos
dicciona io suplemen ymų ka o ekoje, Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne y Daba inės
lie u ių kalbos eks yne da iniai, u in ys baigmenį -ei is, ėsliksė Mokslinės li e a ū os i empi inės
medžiagos analizė a skleidė, kad baigmeniai -ei is, - da ija y a mišybos (kompozicijos), be be be
be be ik ais a ejais (sinch oniškai) -ei is, - am am galima laikusi. Así palab as de doybos
iendas en a dažodines de las ca ac e ís icas de los i ula es, ac o es y accionesmažodines de
las ca ac e ís icas de los i ula es de doybos ca ego ías g e a esamo -ei a ipo de doybos se ía
p eciso indica y besi o muojan į -ei is, -ė ipo de doybos.
ĮVADAS
en el habla Li u ias hay cua o p incipales mane as de da ías de palab as: su iksación, duodan i
p iesagų edinių, p e iksacija, duodan i p iešdėlių edinių, pa adigm(iz)acija, duodan i galūnių
edinių, y kompozicija, duodan i dū inių. A eces išsyk mani ies iasi dos modos de da ybos
no malmen e p e iksacija y su iksacija, compozicija y su iksacija, aigi hablamos y de mix ų
da ybosjį būdą (U bu is 2009: 107, 333342; da z . LKG 1965: 591; Ke 1999: 2223). Digay ina, que los li u ios
1
hablaba hay casos, cuando po conc e os da inius da ybos modo no hay de una opinión.
1
S aipsnyje emiamasi palab as de da yba, desc i a Li u ias de lengua g ama ikoje (LKG 1965: 1971), Daba inės
lie u ių kalbos g ama ikoje (DLKG 20059), Vinco U bučio Ve odžių da ybos eo ijoje (200 S asio Keinio Bend inės
lie u ių kalbos žodžių da yboje (1999). Nue as isiones sob e los modos de a e ía é. Sme ona 2005. Po los aliosos
comen a ios y consejos ag adezco a los clandes i eos(-os) e iso es(-ías).
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Po ejemplo, ci e džius desde once has a diecinue e unos iempos dū iniais, ku ių an asis
sandas emiasi eiksmažodžiu liko (Keinys 1999: 84; plg. LKG 1965: 619620, 636), Aldona Paulauskienė (1994:
237) los llama son an aug suoju dėmeniu -lika, ku is pun o de is a de o igen se incula con
daik a a džiu liekas ai, que queda, ne eikalinga. An ano Pake io Accen ologías en la segunda pa e
(Pake ys 2002: 22) ales ci e dji se discu en an e dū inių, pe o esc ibe que [D]aba inėje kalboje
an as dėmuo ya di ícilmen e besusiejamos con eiksmajodžiu queda , quedó, po lo que se puede
c ee que -lika adquija su iksoido.
2
En las lenguas Lie u ių daik a a džiai se hacen en odos los modos de ab icación
de palab as, especialmen e muchos de ellos dea y a (y daoma) con p e acios
3
(Amb azas 1993, 2000; Keinys 1999: 36; DLKG 2005: 86).
Según el daibno signi icado p eesagų y galūnių ediniai adicionalmen e se di iden en ca ego ías
4
de daybos (da ybos klases) suelen mencion 13 daik a a džių da ybos ka ego ijų (LKG dis ingue 12.
A cada ca ego ía de da ybos pe enece cie o núme o de ipos de da ybos. En la misma
1965: 253–423; DLKG 2005: 87–145; U bu is 2009: 330), S asys Keinys (1999: 37–39) jų
ca ego ía de da ybos a menudo hay di e en es ipos de da ybos de da inių, que ( o malmen e)
5
iene al misma p iesagą, pe o di e en es galūnes. gana a menudo de la misma palab a base
6
compues os a di e en es ipos de daña pe enecien es a daña son sinónimos dañinos ellos ienen
la misma dañina signi icada, apa simila o semejan e lexicina signi icada; ales com ashaknios
da iniai dicciona ios no a as y se acla an uno a o o. Po ejemplo, sólo galúnes di ie e de las
7
ca ego ías de po ado es de peculia idades a dažodíneas -ejėžis, -ė y -ėžius, -ė ipos (LKG 1965:
361) pe enecien es doybiniais sinonimais laiky ini ediniai, ej., juodėžis, -ė (kas neg ažiai juodas,
8
neg ažus; juočkis LKŽe) y juodėžius, -ė (ž . juodėžis LKŽe), ambién -lys, -ė i -la ipų da , ej., d .
9
d okla LKŽe) y d okla (apyk ailis žmogus, žiopla LKŽe), ėklys, -ė (ž . ėksnys LKŽe) y
2
Su iksoidu se llama [A]n asis dú inio sandas, con el p eyago b uožų, sob e odo adquijés bend esnę,
a ijusies de la palab a base el signi icado (Keinys 1999: 114; ambién é Gai enis, Keinys 1990: 197).
3
Lige amen e di e íį que en a ama i os lengo y os iendas en daik a a džių haybos mane as de comp ensión o ecen
A. Paulauskienė (1994: 6497).
4
A ículosnyje u ilizado el é mino da ybinė eikšmė (apie da ybos eikšmė y da ybinė eikšmė más é.
Kniūkš a 1998).
5
S. Keinys (1999: 4647) las mismas clases de da ybos da iniais iempo a dažodinės ca ac e ís icas
de los i ula es y los nomb es p o esionales de pe sonas.
6
El ipo de dai os de palab as puede en ende se d ejopai o como habboje exis en e la abs ac a es uc u alna schemą,
según la cual se componen siemp e las mismas (o cuán a ijuojancias) signi icanzas de dai os y o mas de da iniai, o
como habėjime p esen es mis mismos dichos da inos, su o alidad (U bu is 2009: 290; plg. Keinys: 2427).
7
Dado que galūnadas ealizadas di e sas signi icadas g ama icas, di e en es galūnių daik a a džiai a
menudo ienen y di e en es signi icados g ama icos.
8
Recue da que da ybiniai sinónimos son apañas o ce canos signi ica i os di e en es o man us de da yba con los
da ys comunes, y da ybiniai a ian es el mismo undamen o de da yba (pama inius žodžius) con los mismos
o man us de da yba con los da iniai, que di ie en de algún medio de da yba secunda ios: šaknies balsiu o p iebalsiu,
jungiamuoju balsiu, p iešdėlio a ian u, e c. (más éase Vaskelienė 2013).
9
Į ai ias p eesagas (-la, -ėla, -ša y k .) y galūnę -a u in ys da iniai son las llamadas gene alizadas giminės
(subs an i a communia) daik a a džiai (sob e ellos ž . Gudzine ičiū ė 2008), y sus sinónimos con o os galūnėmis
(-lys, -ė, -ėlis, -ė, -šis, -ė, -šas, -a y k .) ienen gimni masculina y emenina.
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ėkla (quién cons an emen e llo a, ėkia, ėksnys LKŽe), įslys, -ė (qui es įsęs, įsla LKŽe) y įsla
(iš įsėlis, ilgšis LKŽe), ėplys, -ė ( ėpla, žioplys LKŽe) y ėpla (menkos nuo okos, žiiblaškėlis, žižėlis,
išsioplys LKŽe). Ac o es y accionmajodinas enedo es de ca ac e ís icas daybos ca ego ía
di e encia galūnemas de una da ías p ejesas -ėlis, -ė y menko da umo p ejesas -ėla ipų (ž . LKG
1965: 318319, 335) igual o muy simila la signi icación u in ys, aigi DS laiky ini da iniai nemokėlis, -ė
(nemokša LKŽe) y nemokėla (ž . nemokša LKŽe); se conside an dis in as - is, -ė ys, -ė) y - a ipos,
aigi DS eiles o man da ybiniai a ian es a ei is, -ė a ei ys, -ė (a ęs, a ykęs iš ki u ėjęs,
a ėjūnas LKŽe) y a ei a (a ei is LKŽe), pe ei is, -ė (pe ėjūnas LKŽe) y pe ei a (pe ėjūnas LKŽe)
homb e. DS laiky ini y a di e en es ipos de da i as pe enecien es galūnadas besisi ian es
p ecesagas -š- (-šas, -ė; -šis, -ė; -ša) ediniai, ej.: paikšas, -ė (paikas žmogus, k aiša, klaikšas LKŽe),
klaikšis, -ė („kas paklaikęs, k ailas žmogus, klaika“ LKŽe) i klaikšas, -ė („ž . klaikšis“ LKŽe),
paikšis, -ė (ž paikšas LKŽe) y paikša.
(ž .
10
paikšas LKŽe).
en la lengua li a ia hay pe sonas nomb inancias da ines, con enedo es panašius baigmenis -ei a y
11
-ei is, -ė. P iesagos -ei a daik a a džiais (ne e ai menkinamai) nomb inami pe sonas de algún ac o
ejecu o es ó pe sonas, pasižin ys alguna peculia idad, ej.: gud ei a ugudolis LKŽe, ka š ei a
ka olis nak LKŽe, aik ei a kasša nak imis, nak iš u LKŽe, ašei a menk. p as o esc iba aje,
g a omán DŽ, ka ei a i on. ne ykėlis ka ys LKŽe, š en ei a menk. que dedasi s en uoliu, eligioso o
mo alinos eidmainys LKŽe. Daik a o džiais con -ei is, -ė ambién nomb ados a iškosios o
mo e iškosios giminės pe sonas, ej.: da bei is, -ė abajo ejecdy ojas, con a o as LKŽe,
gi ei is kas es gi iai a sida ęs, kas gus a gi ią, kas p ižiū i gi ią LKŽe. Palabozos de da ía en las
iendas se esc ibe sob e p eesagos -ei a da ybos ipą, y sob e -ei is, -ė da inius sólo ienu o ou
zazminenada. Así, obje o y es udio elegi obje os de la lengua li uanas, u in ys baigmenį -ei is, -ė.
Siekian s aipsnio ikslo išanalizuo i baigmenį -ei is, -ė u inčius da inius se plan ean ales
a eas: ecopila y p opo ciona da os de la li e a u a cien í ica sob e -ei a y -ei is, -ė; de
Lie u ių kalbos žodyno (LKŽe), Daba inės lie u ių kalbos žodyno (DŽ), Bend inės lie u ių kalbos
žodyno an aš yno (BŽa), Skai meninės Lie u ių
10
Digay ina que LKG (1965) no exis e -šius da ybos ipo, y LKŽe ales da inių esama, ej., paikšius, -ė ž .
paikšis.
11
KTŽ no suminis ado é mino baigmuo DŽ se in e p e a como žodžio o skiemens galas; es e é mino (g e a
p admens) usa A. Pake ys su Akcen ologijoje baigmeniu se conside a o malmen e con el apéndice coincidan i pa e
de la palab a (neda inio) (ž . Pake ys 1994: 6). A ículosnyje se habla sólo sob e da inos con -ei is, -ė, a s oma, qué
unción la unción de daik a a džių da ybos p oceso desempeña es e baigmuo. A ae la a ención que ue a de los
lími es del es udio quedan gai adas los daik a o dzii, baigmenį -ei is, -ė ga ę de palab as undamen ales (po lo
gene al son o os idiomas ejemplos de palab as) (p.ej.: puska ei is (: pusiau, ka ei is), d augi is (jis conside ado
palab a compues a, suda y u ejemplos de lenguas ex anje as (ska džius 1996: 401), así como p ies - is, -ė ys,
-ė ys) de las edybos (ei is, - p aei iai, p aei is, -ė i ė), cuyos adjec i os ambién an delan e del e b e b e bodi i
(ež, k , k , e al.) (KapiKGG 33:1; 2005: 110).
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de la lengua ocodyno suplemen os ka o ekos (LKŽPK) iz ink i baigmenį -ei is, -ė u inčius da inius,
ma e ialą papildy i Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyno (ND) y Daba inės lie u ių eks yno
(DLKT) da os de la lengua, ap a i da inių su -ei is, -ė da ybą i seman iką. Es udiado aplicado
mé odo de análisis de da ybine, u ilizandoo asi mé odos de g e inimo, seman ines analizes y
subs i ución. 1. DARINIAI SU PRIESAGOMIS -EIVA IR -EIVIS, - KALBOTYROS VEIKALUOSE Sob e
subs an i a communia daik a a džius, u inčius p iesagą -ei a, esc ibe LKG (1965: 330, 353, DLKG
(2005: 110, 119120), abiejos en los lib os de Saulijus Amb azo Daik a a džių da ybos aida (1993: 153;
2000: 181), p ies ediniai minimi de An ano Ska džio, An ano Pakas (1994: 77), S . Kei nis Bend inės (1994:
47) de las palab as de la lengua li uana en el Da ío. Debido edín, que con ienen p e ajo ei a, los
calbinikos opiniones no di ie en ellos, dependiendo de la palab a base y del signi icado de e ibina, se
conside an de dos ca ego ías de e ibina: de las accionesmajodías deducidos los nomb es de
ac o es y de los po ado es de las ca ac e ís icas de la acciónmajodía, po ejemplo, mainei a (DL:
12
mainė) y puošei a (DL: puošė), y de los a dažodijas deducidos los de i ados son a dažodines de
o igen -ei a DLKGóma esc ibe: [V]isi de es as p agas a dažodines de po ado es de nomb es es os
son signos y po ado es de signi icados mencinados en el giminal de la pe sonalidad, po ejemplo,
ypa ybės u ė ojų pa adinimai, p z., d ū ei a (: d ū as) i g ažei a (: g ažus). Apie a dažodinės
g i a, g i a, g i a, g i a, g i a, g i a, g i a (GTE: 2005: 119120). Veikėjų y accionesmajodinas
ca ac e ís icas de los i ula es de las denominaciones de da ybos ca ego ía ediniai, u in ys
p iesagą -ei a, es pada y i de accionesmajodžių (po lo gene al nep iešdėlinių), señimos pe sonas,
iene menkinamąja signi icado y es de gimines comunes, ej.: mušei a, puošei a, ašei a, skolei a,
e ei a. Del pa e aquí šliejasi y da iniai ka ei a, adei a (DLKG 2005: 110). S. Amb azas (1993: 153)
ambién habla sob e dos da ybos ca ego ías -ei a edinius: pe sonajes nomb im (iši ei a, mainei a,
mušei a, nede ei a) y ca ac e ís icas u ė ojų nomb im (g ažei a, na sei a). Él señala que [Š]ių
edinių ejempla u en comun inée habla hecho uno o o nue oada , ej.: pik ei a
12
A. Pake io Akcen ologijoje (1994: 77) p ecesagas -ei a da iniai (isu es i de eiksmažodžių y de a dažodžių) se a an
jun os es o en endida, po que se habla de ki čia imą, y no de da inių, o malmen e con enedo es de al misma
p ecesagüe, ski . Cabe eco da que la misma ca ego ía de ob a ediniai se llaman a dažodinės ca ac e ís icas
enedo es nomb es (LKG 1965: 340; U bu is 2009: 330) o nomb es enedo es ca ac e ís icas (Amb azas 2000). S. Keinys
-ėla ipo edinių pa yzdžių (gud ei a, sma kei a) p opo ciona sólo hablando de a dažodinės peculia idades de los
i ula es y p o esionales de las pe sonas, y al discu i ac o es y de los i ula es de accionesmažodinės peculia idades
el apéndice -ėla no menciona (Keinys 1999: 47).
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pikčiu na, se i ei a cas dedasi se io, š en ei a š en uolis, eidmainys (Amb azas 2000:
181).
Debido da inių, que con ienen baigmenío -ei is, -ė, de una opinión no hay. P. Ska džiaus Li u ias de palab as de da yboje
(1996: 436) daik a a dis kelei is, -ė p esen ado dū inių sky iuje, ambién y A. Pake io Akcen ologijos pi mojoje pa e.
Jus icia, en ella se esc ibe que dėmuo -ei is, -ė (su p idė ine p iesaga - is, -ė), puede deci se, ya es á i ęs su iksoidu
(ž . Pake ys 1994: 288). Ma e iškosios giminės daik a a dis pla ei ė en el mismo lib o se conside a p ejesagos -ei ė
ediniu (Pake ys 1994: 87, 288). S. Amb azas daik a a dį mokslei is (: mokslas) iempos ediniu (1993: 89). Conside a que en
la cabeza ensa p ensaga -ei is, -ė, pe o al daybas ipas, al p ensaga en el lib o más no se menciona daybos a iksų
odyklėje se indica sólo p ensaga -ei a (ž . Amb azas 1993: 278). A aña la a ención que baigmenį -ei is, -ė p eesaga
iempos S. Keinys (2005: 63) discu iendo e miną o ei is a i mada: [N]o s Li u ias palab as en las iendas de doybos
es e p eesaga y nenu odoma, pe o sinch onialmen e la se puede dis ingui (2005: 63). Ki uas mencionadas en abajos
lingüo y os g amá icas, V. U bucio En eo ía de Da ybos (2009), S. Keinio Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yboje
(1999) sob e da inius con -ei is, -ė ne ašoma. 2. LIETUVI KALBOS DARINIAI SU FAIGMENIU -EIVIS, - LKŽe, LKŽPK, ND, DLKT del
o al encon ados 41 baigmenį -ei is, -ė con endiendo da inys, de ellos 34 incluidos LKŽe (7 palab as ienen neologismo
žymą). Digai ino que bo ánicos e mis pla ei ė (o chidíns amilia plan a, blandis (Pla an he a)) LKŽe incluido como
u ining sólo mo e iškąją giminę, 7 palab as ci a sólo como y iškosios giminės daik a a džiai: dienei is (ka ininko)
pasiun inys, gi ei is (neol.) kas gi gi iai a sida ęs, kas gi iš a gi ią, kas p ižiū ią, k ižei is ž . 1 k yžiuo is, hib idai
13
mečei is his o . kala ijuo is y miečei is kala ijuo is, andenei is (neol.) jū ininkas y žmogei is (neol.) placido,
nekilmingas žmogus. Los LKŽe son da inos, baigmenį -ei is, -ė ga usių de undamen os palab as kelei is, ka ei is,
mokslei is ( okie, como mencionada, į y imą neį auk i), p z.: d augi is, -ė, k yžka ei is, -ė, puska ei is, -ė, sąka ei is,
-ė, sanka ei is, -ė, bend akelei is, -ė, d augkelei is, -ė, sankelei is, -ė, sankelei is, - -kelei is, -kelei is, -kelei is, -kelei is,
14
-kelei is, -kelei is, -kelei is, -kelei is y k . Digay ina, que en esencia se puede habla sob e algunas de es as da inių
d ejopo pama ación posibilidad. Po ejemplo, la daik a a dis bend akelei is (bend akelionis, bend akelis LKŽe)
pa eceusiai es dū inis (: común en gene al, kelei is), pe o pod ían se asociado y con las palab as en gene al, keliau i (+
-ei is, - š en ė), š en kelei is (š en ų jį lanky ojas, pilg imas, o dininkas LKŽe) unciona como dū inis de luga es
da iniais gali bū i pa adinami i y iškosios, i mo e iškosios giminės asmenys: a bulei is, -ė,
13
san os, kelei is, pe o seman iškai se puede sie i y con las palab as san os, keliau i (+ -ei is); a ención ina que en el
segundo caso pama ación de iniai iene nu ūks amą o man ą, es el esul ado de la compozición-su iksación, donde
-ei is, -ė desempeña la unción del p ésaga.
14
LKŽe neologismos con señalamien o daik a a džiais gi ei is, žmogei is en esencia se puede nomb a y muje ;
dicodyne a la palab a gi ei is no p esik a ningúnio a osenos ejempla , a muje ogei is ilus uojamo ases de
Simono Daukan o aš os (Žemes i alsčius sus milis os y bajo ams a ida ė įsakęs ik ai žmogei ių nespaus i S. Dauk.
LKŽe) segu amen e sus ex os ue u ilizada solo i iškosios giminės o ma.

JOLANTA VASKELIENĖ. Dėl da inių su baigmeniu -ei is, -ė | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a galei is, -é, joba ei is, -é, d augei is, -é, jū ei is, -é, ka ei is, -é, kelei is, -é, lygei is, -é,
ma ei is, -é, miegei is, -é, mokslei is, -é, o ei is, -ND, pakelei is, -é, pašalei is, -é, pi éi is, -me,
upei is, -é, p akelei is, -é, ai is, -é, p ekei is, -é, ai aleis, -é, ai is, ai is, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é,
-é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é,
-é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é,
-é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é,
-é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é, -é,
15
Digaña que no odos es os da inos en la ac ual lengua li uana igualmen e ecuen emen e
u ilizados DLKT encon ó muchos ejemplos a osenos con daik a a džiais mokslei is, -ė 963 (193),
16
kelei is, -ė 957, ka ei is, -ė (8), p ekei is, -ė 106 (1 725), jū ei is, -ė (1 639), no pocos con daik a a džiais
(3832), ši is o ei is (118), žygei is (5), žygei is (5), ži is (12 (48), upei is (17), poigaga ei is, poiga ei is
(2), poi is, ai is, ai is, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e,
ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e,
ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e, ai is e,
ai is e, ai is e, ai i e, ai is e, ai is e, ai i e, ai is e, ai is e, ai i e, ai is e, ai i e,
17
ai is e, ai i e, ai is e, ai i e, ai is e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e,
ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e,
ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e, ai i e,
ai i e, ai i e, ai i e, ai i e.
3. DARINI, TURINČI BAIGMENĮ -EIVIS, -, DARYBA IR SEMANTIKA ¿ La palab a es da inys y koks
da inys, lemia da ybos oposicija. Conside ando, con qué palab a (o con qué palab as) da ybos
oposiciones o man baigmenį -ei is, -ė u in ys da iniai, se e, que nemažos pa e de da inių
leksinė signi icado indica bas an e aiškią sąsają con eiksmažodžiu ei i, . y.
18
da iniai semán icamen e y o malmen e elacionados con dos undamen os palab as, de los
cuales el segundo se basa eiksmažodžiu ei i, y aún iene p eesagą - is, -ė. Así, en es e caso debe ía habla de miš ųjį
15
DLKT as a y ND p opo cionado da inio s e imei is a osenos ejemplos de:...juk no deja éis
s e imei iui s e imakišeniau i Jūsų kišenėse...
16
Scuciuadas odas las daik a a des a iškosios y mo e iškosios giminės ienaskai os y plu iskai os linksnių
o mas.
17
Jus icia, ex yne encon ame ejempldyje pa a o a no ma e iškosios giminės (caim indicada LKŽe, VLE), y
y iškosios giminės o ma: Aquí augo š elniai k epiančios zub ažolės, pelkiniai peli ėžniai, žalieji pla ei iai, pa aisai,
miškinės glažu ės DLKT.
18
Veiksmažodis ei i es plu ia eikšmis: LKŽe dadas 42 accionmažodis signi icanzas, DŽ 23, BŽ 27. Así ediniai puede
basa se no solo en el signi icado p incipal (1) mo e se de luga a luga a pie, paso LKŽe, sino ambién po di e sas
o as signi icados ijos de dicciona ios, ej.: sma kiai mo ė i no s ku ia sm hi LKŽe, nesulaikomai slink i, auk i,
plūs i; conduci , nada (suscu si e medio) LKŽe, a likinė i (da bą, duigas) LKŽe, yk i LKŽe, eik i, di b i LKŽe y k .
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
compoziciones-su iksaciones da ybos mane a y da inius con nu ūks amu o man . La mayo ía
de es os da inių p ime dėmeno se basa algunu sea daik a a džiu: miegei is, -ė luna ikas , . y.
19
que a caminando po los sueños (: miegas, i ), namei is, -ė p ekybininkas, que lle ajan e p ekes po
namus, i. e. que a con me cancías po casas (: namai, ei i), p ekei is, -ė keliaujan is kaupiau ojas,
komi ojažie ius, . y. einanan is caminando con me cancías (: keleje, ei i), žygei is, -ė kas le gus a
cabalga o pa icipa en cabalgas, u is as, y. . y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y.
y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y.
y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y. y.
20
1. kelei is, iajesuninkas, 2. kele io , que iajando užeina ku pailsė i, pe noc o i, a sige i,
pa algy i, 3. žmogus, al cual pakelei con o a pe sona, bend akelionis, i. y. quien užeina iaudando o
al cual pakelei con alguien o o (: pakelė pakeliui, ei i), pašalei is , -ė 2. his elsewhe e a i és,
21
no e inis žmogus, i. i. quien a ėjęs de pašalės (: pašalė, ei i), p ašalei is, -ė (ž . p ašalai is 3,
p ašalai is, -ė 3. p aei is), i. i. a ėjęs de p ašalės, pašalės (: p ašalys, ei i), neologismo zymą
u in ys da bei is, -ė da bo ykdy ojas, ango as, i. i. y quien y abaja y p ižiū i (: ei i, da bas).
22
Homb e, que a con cala iju, se llama da ybiniais a ian esis laiky inais da iniais mečei is
kala ijuo is (: mečius, ei i) y miečei is kala ijuo is (: miečius, ei i), y que a con c uziumi k yžei is
ž . 1 k yžiuo is (: c užius, i ).
23
Algunos da inių p ime dėmeno se basa an e eiksmiu, būd a džiu o skai a džiu. Po ejemplo,
24
LKŽPK dicho daik a a dis leng aei is sie inas con p ie eiksmiu ácilmen e y eiksmažodžiu i .
Šiokios ales in e conec os con i iene nomb es de pe sonas nieku nei is, -ė ž . nieku nei a
(nieku nei a cas niku neina, nada nedi ba, inginys (: niku , noi i), Luna ikas cas se ga
25
luna ismo, nak iša, miegei is DŽ.
19
20
LKŽe accionmajo io i 2o signi icado žinių ga imas, mokymasis ilus ada ases con pa a o u aps aba ėjusiu
conjun iu de palab as i mokslus: Kai sūnūs isagudo en años, pad e expleido ellos mokslų ei i. Sago, aikel, que ú e es
muy educado, odos los mokslus iėjęs, k eipėsi senis nue amen e en mí. Recue da que S. Amb azas (1993: 89) da inio
mokslei is conside a ediniu.
21
Da inio p ime dėme o en esencia puede apoya se y daik a a džiu, y p ie eiksmiu.
22
P ašalys ž . pa ág a o 1, pa ág a o 1. pue a pali k aš ą, pak aš ys LKŽe.
23
Da inių dėmenys se basa comúnina lengua ne eik inais sla izmais mečius (ka das, kala ijas LKŽe) y el
miečius („ka das, kala ijas“ LKŽe). Beje, iš okią pa eikšmę u inčių asmenų pa adinimų miečei is i mečei is ik
úl imo LKŽe iene his o izmo zymą.
24
A eces una eikšmiškai de e mina pa e de la lengua es compleja, ya que en esencia da inys puede se
pama uo y būd a džiu, y p ie eiksmiu, po lo que LKG (1965: 468469) sykiu se habla de de i inos de
būd a džio o būd a dinio p e eiksmio y eiksmažodžio.
25
LKŽPK za picado la misma palab a (con e e encia a Simono Daukan o aš us), pe o signi icado
nou ody a y noapun ik a a osenos ejemplos.
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
p ošalei is, -ė ž . p ašalei is (: p ošal, ei i), a galei is, -ė (neol.) a silikėlis, iespaga ei is,
26
eakcionie ius, i. i. quien a si a hacia a ás (: e ocede , ei i), a bulei is, -ė ž . a buleikis 2
(a buleikis 2. p k. quien siemp e se opone, siemp e con a iamen e hace, con agyna, iespaga is, i.
i. quien hace a bulai, como a a bulas (: a bulas a bulai, ei i), iespaga ei is, -ė / que odo hace
a iščiai, con a iamen e; plg. suddaga ainis, suddaga is 2, 2. a silikusių pažiū ų žmogus,
eakcionie ius, i. y. quien a Assembaga ias, hace Assembaga iai (: Assembaga ias Assembaga iai,
ei i). Da ybinių a ian ų po ą o man los mismos undamen os palab as pi mas y ei i u in ys
jungiamuoju balsiu besiski ian ys da iniai pi maei is, -ė ž . pi mei is 1 y pi mei is, -ė (1 p og esy ių
pažiū ų žmogus), i. y. quien a si a p ime o de odos.
Con accionesmajodiju i del p incipio se puede incula nomb es de pe sonas que abajan, ac úan
andenyje, (p ime sis dėmuo se basa daik a a džiais nomb anančiais aguaceliones): jū ei is, -ė
quas po ma e saukioja..., o a palab a, quien abaja jū a, quien a a jū a (: jū a, ei i), ma ei is, -ė
27
jū ei is (: ma ios, ei i), upei is, -ė upius na egación a nau ojas o abajado (: up, i i),
andenei is, -ė (neol.) jū ininkas (: anden, ei i). Con accionmajo de i šiokias ales conexiones
semán icas iene naujada ai s e imei is (a ei is de kosmoso (usualmen e u ilizada kuopinė
muchosiskai a s e imei iai) ND) y š iesiaei is, e ec i amen e u ilizado en el signi icado einan es a
luz (Aš nunca nebu au š iesiaei is; Moky ojas š iesiaei is DLKT). Es os da iniai se basan
būd a džiu s e imas y daik a a džiu š iesa.
28
29
Dalies da inių con baigmeniu -ei is, -ė sąsaja con ei i expblukusi, ne iesioginė, no(be)jauchiama o ella
no exis e. Tokių da inių da ybos p oceso -ei is, -ė ex iende p eesaga unción. En p ime luga es o
hay que deci sob e el é mino bo ánico pla ei ė (o chidinių šeimos augalas, blandis (Pla an he a)
LKŽe, e as geguž aibinių šeimos pie ų augalas (Coeloglossum) DŽ). Como mencionada (ž . Pake ys
1994: 78), baigmuo de es e daik a a džio -ei ė conside ado p iesaga. Da inio pla ei ė base
palab ajujo a būd a dis pla us, -i. Daug di e sas peculia idades que iene una plan a nomb ado
30
según una de sus señas (apie da ybos mo y acijos pasi inkimą ž . U bu is 2009: 6972). Pla ei ė
conside í inas edino de la ca ego ía de nomb es de los po ado es de ca ac e ís icas de
su dazodinas, po que es a ca ego ía de dañas da iniai puede ma ca se no sólo pe sona, sino y ida
se idad o cosac á po alguna cual ca ac e ís ica ca ac e ís ica (ž . LKG 1965: 340). Du eopai e aluado esma misma da ybos
26
Veikiausiai da inys baséasi p ie eiksmiu, aunque LKŽe dichoos y daik a a dis p ošalis, -ė pašalinis,
es animas žmogus.
27
E ec i amen e debido a la in luencia del usos ( usiamen e se dice išei i en jū a) bu iuo ojai, jū ei iai y
k . a ojo ( a oja?) posakį i a jū a (ž . h ps://skippe l u.wo dp ess.com 053/06/eina-a -plaukia 2019-05-25).
28
ND signi icado y ejemplos da , y as ų DLKT de inių signi icado se explica así, como se en iende de
con ex o.
29
Aunque en el úl imo caso no desca a y pama ación būd a džiu š iesus, -i posibilidad, se c ee que
da inys š iesiaei is más elacionado con daik a a džiu.
30
Ž . VLE (p ieiga en In e ne : h p://www. le.l /S aipsnis/pla ei e-5342), plg. LRTB.
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė
| 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ca ego ía pe enecien es nomb e de pe sona o ei is, -ė (lakūnas, a ia o ius LKŽe): S. Keinio
(2005: 63) eigim, sinc onijos pun o de is a o ei is, -ė (: ai ) es p e echas -ei is, -ė edinys, A.
Pake ys (1994: 288) p esen a es e da inio an e d dū inių, cuyo segundo elemen o es á elacionado
con dėmažod ei i. Uno básico dik a a džiu se basa ambién es os nomb es de pe sonas: dienei is
31
(ka ininko) pasiun inys (: diena), d augei is, -ė d augas (?) (: d augas), aš ei is, -ė (neol.) aš inės
edėjas (: aš as), žmogei is (neol.) placido, nekilmingas žmogus (: žmogus). Jų daybos p oceso -ei is,
-ė ambién cumple el papel p eyaga. LKŽe dicho daik a a dis p akelei is, -ė (ž . pakelei is LKŽe)
pod ía se asociado con daik a a džiu kelei is o con eiksmažodžiu p akeliau i. Dado que
32
an esdėlio p adaik a a džiai en lenguas li uanas gene almen e ma ca luga (p.ej.: p adalgė,
p adan ė, p alomė y e c., éase LKG 1965: 434; DLKG 149; plg. Paulauskienė 1983: 94; Pake ys 1994: 257),
se c ee que el daik a a dis que signi ica pe sona es p akelei is elacionado con la elación de la
labo con acción de p ap aeliau i (p a aži, p aei i, p auk i LKŽe), en onces -ei is iene p eesag
opposi ion. Esama y más eiksmažodinių -ei is, -ė da inių. Po ejemplo, ales son LKŽPK
зафиксировать даik a a džiai kūlei is y ažei is. Daik a a džio kūlei is signi icado pe mi e él
g e ina con p eesagų -ėjas, -a y -ikas, -ė ediniais, suda y ais de eiksmažodžio kul i: kūlėjas, -a
kas kulia LKŽe kūlikas, -ė kas kulia, kūlėjas kūlei is kūlėjas LKŽPK
33
Alguien
p iemenėje: ai g įž a iš kluono
kūlėjai LKŽe
ue emen e
A ís el almue zo en seguida
kūlikai pa eis! LKŽe
epsi LKŽe...kulia kūlei iai kluoni...
LKŽPK
Bend ašakniai da iniai kūlėjas, kūlikas y kūlei is laiky ini da ybiniais sinonimais ellos compues os
de el mismo undamenino accionmawo d con di e en esis da ybos o man ais, iene an a misma
da ybinę signi icación, muy simila la lexicína signi icación y puede se sus i uidos po luga es de
palab as conjun os suke o sakiniuose (plg. con ex g įž a kūlėjai g įž a kūlikai kūlei iai, pa eis
kūlikai pa eis kūlėjai kūlei iai, kulia kūlei iai kulia kūlikai kūliai) en el sen ido de kūs o o sin cambia
esencialmen e. Daik a a džio ažei is signi icado de suplemen os ka o ekoje no adjudicado,
34
pe o de a osenos ejemplo
31
Aunque da inio o ei is (4. aún algo se puede sien a con eiksmažodžiu i nesulaikomai slink i, auk i,
plūs i lėk i, k is i (bū iu): O lai ių ę kap ama as a! LKŽe), ob iamen e, que esa conexión blanks a.
32
Él es discu ido da inio pakelei is sinónimo.
33
Diga'sino que odos da iniai se basan del se del ca ino iempo o ma kūlė, aigi da inys kūlei is es e
pun o de is a pa ešus á eiksmažodinius p ecesagos -ei a edinius (ž . LKG 1965: 330).
34
Viulina es Pe onėlės O in ai ės naujada as así se indica en el pe iódico Di a a ículo Pe onėlė O in ai ė
apyb aižininkė: Mes ales palab as como daigynas, mandaguolis, ažei is, jauniklynas, incluso didžiajama o odyne
no neuž inkame. Eso, po lo is o, la esc i o a misma es as palab as, guiándose al espí i u del lenguaje, c eó. ( .
p. 6, acceso en In e ne : h pwww.spauda.o g://di aŽ/a chi e/n1972/1972-01-19-DIRVA.pd )
JOLANTA VASKELIEN. Debido da inių con baigmeniu -ei is, -ė |
16 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.02
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Li huanian Neologisms and he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language, o discuss he
seman ics and de i a ion o de i a i es ending in -ei is, -ė. In o al 41 de i a i es wi h he ending
-ei is, -ė ha e been ound in he men ioned esou ces (34 o hem ha e been ixed in Dic iona y o
he Li huanian Language). A e he analysis o he o ma ion and seman ics o he de i a i es
ending in -ei is, -ė, he ollowing conclusions ha e been d awn:
1. One pa o he de i a i es wi h he ending -ei is, -ė a e based on wo unde lying wo ds, one o
which is a e b ei i wi h a su ix - is, -ė, he e o e, hey a e conside ed o be he esul o
composi ion-su ixa ion. Some o he de i a i es wi h he ending -ei is, -ė do no ha e he
cohe ence wi h a e b ei i and a e based on one unde lying wo d. Conside ing he o ali y o
de i a i es and neologisms wi h he ending -ei is, -ė p esen ed in he dic iona ies, i.e. dis ancing
om he indi idual de i a ional meanings o he de i a i es, and compa ing he de i a i es ending
in -ei is, -ė wi h cogna e synonymic de i a i es o he su ix -ei a as well as o he su ixes, i is
assumed ha in some cases -ei is, -ė has o be conside ed as a su ix. 2. La bigge pa o he
de i a i es ending in -ei is, -ė (92 pe cen ) a e used as he de i a i es o he de i a ional ca ego y
o he possesso s o nominal pa icula i ies, some o hem (8 pe cen ) a e used as he de i a i es
o he de i a ional ca ego y o he ac o s and he possesso s o e bal pa icula i ies.
The e o e, in he w i ings on wo d de i a ion, in hese de i a ional ca ego ies, alongside he
p esen ed -ei a de i a ional ype i is pu pose ul o indica e he eme ging -ei is, -ė de i a ional
ype. 3. The e is an analogy in wo d o ma ion, and new de i a ions a e cons an ly being c ea ed
acco ding o exis ing pa e ns o de i a ion. Acco ding o Da abase o Li huanian
Neologisms and he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language ma e ial, in he Li huanian
language occu and likely will occu mo e neologisms wi h he ending -ei is, -ė, which supplemen he
ank o exis ing pe sonal names. KEYWORDS: de i a ional me hod; de i a ional ca ego y;
de i a ional ype; ending; su ix; synonymi y.
JOLANTA VASKELIENĖ
Šiaulių uni e si e as
P. Višinskio g. 38, LT-76352 Šiauliai
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]