LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XXXIII (1995)

GRAMATIKA IR LEKSIKOLOGIJA

GUIDIO MICHELINI

COMPLEMENTO DE LOS DATOS DEL «DICCIONARIO DE LA LENGUA LITUANA» A PARTIR DE «MARGARITA THEOLOGICA» DE 1600

Rengdamas monografiją ”Le traduzioni dal latino di un volume lituano del 1600. Studio sulla lingua della Margarita theologica” (Potenza, Il Salice 1991) pastebėjau, kad dalis lietuviškame ”Margarita theologica” tekstuose pavartotų žodžių nepateikta didžiajame ”Lietuvių kalbos žodyne” I–XIV t.). Tai daugiausia lotynizmai ir/arba įvairūs vediniai: absoliucija ”absolutio” (142a), absolvavoti ”absolvere” (108a), absolvavojimas ”absolutio” (145a), administravoti ”administrare” (107b), administravojimas ”administratio” (30b), apeliavojimas ”appellatio” (252a), arianiškas ”arianus” (31b), autoritystė ”autoritas” (228a), ceremoniškas ”ceremonialis” (95b), disputacija ”disputatio” (4a), disputavoti ”disputare” (246a), ekscepcija ”exceptio” (252a), epikūreiškas ”epicureus” (60b), filosofavoti ”philosophari” (62a), figūriškas ”figuratus” (150b), formališkas ”formalis” (26a), fundavoti ”fundare” (235b), generališkas ”generalis” (45a), hipostatiškas ”hypostaticus” (17a), imaginavoti ”imaginare” (104b), judikavoti ”iudicare” (172a), kapernaitiškas ”carpentaiticus” (161b), kondicionališkas ”conditionalis” (72b), konsubstanciacija ”consubstantiatio” (152b), meditavojimas ”meditatio” (3b), morališkas ”moralis” (47b), mozaiškas ”mozaicus” (48a), ordinavojimas ”ordinatio” (111a), partikiškas ”particularis” (168b), partikyte ”particularitas” (176a), pernatūriškas ”supernaturalis” (155a), personiškas ”personalis” (24a), retorikavoti ”rhetoricari” (11b), sakramentiškas ”sacramentalis” (154a), balvoniškas ”idolatricus” (4b), balvonmeldiškas ”idolatricus” (198b), cielystė ”integritas” (221a), ruimiškas ”localis” (160a), apslapt iškas ”mysticus” (155a), balsiškas ”vocalis” (11b), dališkas ”particularis” (167a), diev t arystė ”cultus” (104b), pametotojas ”illusor” (245b), prisidėtojas ”assessor” (249a).

También son importantes los casos, mucho más numerosos, en que la palabra aparece en el «Diccionario de la lengua lituana», pero los ejemplos proceden únicamente de fuentes posteriores a «Margarita theologica». Este grupo está compuesto casi exclusivamente por derivados, por ejemplo: dabojimas «respeto» (12a), darbavimas «operación» (31b), dyvijimas «admiración» (252b), dovanojimas «donación» (74b), draskymas «desgarramiento» (187a), gaivinimas «vivificación» (84b), garbinimas «adoración» (160a), gaudimas «lamento» (254a), gedėjimas «duelo» (254a), gedulavimas «afecto» (130b), judėjimas «movimiento» (171a), kankinimas «tormento» (253b), maudimas «estruendo» (136b), pakūtavojimas «penitencia» (141b), abbiaur inimas «profanidad» (177b), apdėjavimas «lamentación» (254a), apsišr išmas «estipulación» (223a), atbuvimas «ausencia» (153b), atsilaikymas «continencia» (256a), įgyvenimas «habitación» (158b), įsikūnijimas «encarnación» (12a), išbandymas «explora-

235

ción» (142a), išėjimas «reposición» (160a), iškėlimas «exaltación» (32b), išlaikymas «conservación» (215b), išplatinimas «propagación» (159b), išprovėjimas «ejecución» (25a), išrinkimas «elección» (162a), išskyrimas «excepción» (167a), nusi-gręžimas «aversión» (55b), nukėlimas «dilación» (252a), nusūdijimas «condena» (78a), nustojimas «privación» (129a), padavimas «tradición» (101a), padrautinimas «confirmación» (115a), pagadinimas «corrupción» (177a), pagalėjimas «facultad» (63a), paskyrimas «ordenación» (115a), paskundimas «afecto» (15a), perdalijimas «dispensación» (26a), permanymas «intelecto» (85b), perpylimas «transfusión» (26b), pranešimas «predicción» (3a), pridailinimas «administración» (31b), pridavimas «adición», prigulimas «concúbito» (225a), priminimas «amonestación» (118b), priskaitimas «imputación» (74b), sudavimas «colación» (219b), susiejimas «convenio» (117b), suirimas «disolución» (238a), sujednojimas «reconciliación» (47a), sumetimas «contribución» (159b), sąmušimas «sacudida» (237a), supustijimas «derrocamiento» (233b), užauginimas «educación» (215b), uždavimas «proposición» (88b), uždėjimas «reposición» (160a), uždraudimas «prohibición» (224a), užmeldimas «súplica» (32b), užmetimas «objeto» (210a), užpuolimas «ímpetu» (95b), autorystė «autoridad» (116b), er-cikystė «principado» (176a), gadnystė «suficiencia» (66a), kunčpystė «mercado» (229a), personystė(/a) «personalidad» (20a), smertelystė «mortalidad» (244b), esybė «esencia» (187b), pagalbiny(/in)kas «ayudante» (231a), bobiškas «senil» (257a), čėsiškas «temporal» (148b), dangiškas «celestial» (244b), evangeliškas «evangélico» (185b), fantastiškas «fantástico» (161b), filosofiškas «filosófico» (53b), fiziškas «físico» (154b), gvoltiškas «violento» (5b), ypatiškas «privado» (138a), kanoniškas «canónico» (146a), miesčioniškas «civil» (4b), namiškas «doméstico» 227a), pekliškas «infernal» (27b), politiškas «político» (230b), privatiškas «privado» (142b), rėdiškas «legítimo» (109b), specifiškas «específico» (20a), šūdiškas «judicial» (249b).

Además, conviene mencionar por separado las palabras cuyo testimonio más antiguo o único es «Margarita theologica» y que no figuran en el «Diccionario de la lengua lituana» con ejemplos de otras fuentes, o aparecen allí con pocos ejemplos: blagnėjimas «levitas» (234a), girpenavimas «gloratio» (86b), godojimas «meditatio» (3b), graudenimas «commonefactio» (175b), gundinojimas «temptatio» (158b), klajojimas «error» (210b), klastijimas «simulatio» (232b), kvošėjimas «tranquillitas» (100b), ramstymas «disputatio» (72b), sulyvimas «efficacia» (32a), apšlakymas «asertio» (125b), atgimimas «regeneratio» (175a), įrakinimas «inclusio» (152b), nudarginimas «mutilatio» (160a), nulėmimas «praedestinatio» (162a), nuregejimas «praevisio» (162a), nustokimas «defectus» (55a), paaukštinimas «exaltatio» (18a), palinkimas «inclinatio» (54b), palinksmimo- «persecutio» (208b), perguldymas «interpretatio» (150b), persekinejimas penėtojas «nutritor» (217b), būtiškas «essentialis» (25b), daiktiškas «realis» (18a), draugiškas «generalis» (70a), esiškas «essentialis» (25b), kantriškas «passivus» (68a), kiekdieniškas «quotidianus» (238a), natūriškas «naturalis» (1b), pataikiškas «otiosus» (178b), paveiksliškas «formalis» (30b), skyriškas «specificus» (20b).

Cabe esperar que los autores del Diccionario histórico de la lengua lituana, cuya elaboración está prevista en Vilna, procuren aprovechar mejor los datos de esta importante fuente del lituano antiguo y eviten las lagunas mencionadas.

236

ADICIONES AL «DICCIONARIO DE LA LENGUA LITUANA» A PARTIR DE «MARGARITA THEOLOGICA»

Resumen

Se presentan adiciones al «Diccionario académico de la lengua lituana» (WLS) a partir del texto de «Margarita Theologica» (1600). El primer grupo de adiciones lo forman las palabras que faltan por completo en el diccionario mencionado. El segundo grupo comprende las palabras que en el WLS solo se documentan en fuentes posteriores.

237