191apž algos su eys /
VioLe a MeiLiūnai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
aPie no o e iŠ no o su andaMas caLbų e cUL ū as c uzi as di e si ê de línguas e
cul u as num mundo cada ez mais globêjančiame é uma das essencialidades p ealá eis
da sob e i ência da iden idade uikalias. Lingua anca ampan i inglês ala, ienodėjan is
cul u a peizažas coloca impo an esus e nea idėlio inus assun os aos pesquisado es. é
especialmen e impo an e dedica a enção o mando pe cepção, que ien isas pasaulis
no en an o pe manece e di e sos indi iduais de suas pa es his ó ia, cul u a, língua,
nacional cha ac e ak e iu e e c. eu opos linguas e cul u as associação de
in es igado es de diálogo, suscū si 2010 ano, jus amen e po isso escolleu obje i o i
pesquisa , di isi e o alece linguas e cul u as di e si ê. ob iamen e, que só uma
cul u a comple amen e isol isolada pode escapa de ou as cul u as e expe iências
in luência. em ou as pala as, o diálogo de línguas e cul u as é um p ocesso con ínuo.
e dade, alguns aspec os dele, algumas ob as pe manecem p imi š i e po a iadas
azões ecebem menos a enção. pa a eles localiza e inclui em cien i icaci co a um
dedicado associação de ac i idades g upo. ou as a i idades con empo ânicas, mais
ecen es apa ações des e diálogo pesquisas.
isando ap esen a mais ecen es pesquisas cien í icas, mais ecen es a chy ų
a adimus associação começou pe mi i se iją Kalbų i kul ū ų sanki ų a chy ai.
enquan o que a sé ie pode se conside ada e alogia publicadas qua o li os. es e é o
esul ado de um p oje o co- inanciado de undos da união eu opeia e o ço e
desen ol imen o da Associação de pesquisado es de diálogo eu opeu de línguas e cul u as
(p oje o n . VP1-3.1-ŠMM-05-k-01-010) De aco do com as condições do p oje o sé ie expulsa
ela i amen e insideliu i aju, ela não oi come cializada, e só dis ibuída a a és
Pi moji knyga Vilniaus gimnazijos p o okolai (1915–1940 i 1953–1955 me ai)1 –
ai kul ū os pa eldo šal inio publikacija, komen uojama moksliniais s aipsniais. ji
biblio eas, aigi целеiga ela b e emen e a isamgi e ap esen a ao lei o . p epa ada
jun amen e com Vilniaus Vy au o o g ande gimnazia e lei o au ap esen a os p o ocolos do
gimnasio desde 1915 a é 1940 m. (publicados aksimilės, a kompak inėje plokš elėje e 19531955 m. p o ocolos).
1
Vilniaus Vy au as Biggio gimnasio p o ocolos (19151940 e 19531955 me ai) (Kalbų i kul ū ų
sanki ų a chy ai 1), sud. danu ė b onė Pucho ičienė, i ena aščiu ienė, jolan a Zaba skai ė.
Vilnius: eu opos línguas e cul u as diálogo in es igado es associação, 2011.
192 ac a
VioLe a MeiLiūnai ė
Linguis ica Li huanica LXVII
Vilniaus Vy au o o g ande de gimnazia a uou complexo no pe íodo da his o ia de
Vilniaus e e le e que me o Vilniaus cul u a speci iką. embo a a é ago a es es
documen os enham sido pouco acessí eis aos pesquisado es, mas p óp ias
comunidade do Vy au as g andíssimo gimnasio mui o desejada, que com eles se
amilia izassem odos os alunos, p o esso es, ou os memb os da comunidade, pa a
que nela possam ap o unda lingüis as e educólogos, especialis as educacionais e
polí icos, pa a que ela seja acessí el a oda a sociedade (p. 18). i a Miliūnai ė chama
a a enção que į pi mųjų gimnazijos [...] posėdžių p o okolų kalbą ž elan šių dienų
akimis [...] podemos e a mesma naujųjų amžių bend inės lie u ių kalbos [...]
ju en ude (p. 59). ela seka, como du an e odo os p o ocolos ab angido pe íodo ou o
e o ma osi bend iné da língua Li uânica. kalbà kaba a uma ce a sociedade. da iaus
kuolio opina, nos p o ocolos sob essai o iõs, sua alo sen ida, solida ios e
o ganizuo as, sua ida olidamen e c ian es imagem da comunidade nacional (p. 10). No
en an o es a sociedade exis ia de de e minadas ci cuns âncias his ó icas e iama.
Pa a es as ci cuns âncias, em Vilniaus cul u a mul ia au iškumą a idesnį ž ilgsnį
a k eipia Libe as klimka. ilgame is guiões de línguas li uanas au o ius b onius
dob o olskis discuia 19151939 m. pedagogines disposições. obse a que dos p o ocolos
êem mui a a enção e dedicação à pe sonalidade do aluno, ciência e cul u a de
compo amen o, a i idade e au a ankiedade à educação, ao desen ol imen o do
aki acio cul u al e à ma u idade social, psicológicos e aspec os de ensino e
ap endizagem em ge al (p. 40). em ou as pala as, aki aizdus p ocu is o ma uma
di e sai apasê, sa a ankiamen e mąs ança pe sonalidade. se à ci ação não osse
indicado ano, acilmen e a imagino á amos e XXi a. ugdymo con ex o. Nes e omo
ap esen adas publicações cien í icas o necem no os dados a uais de línguas
comuni á ias, de iden idade cul u al, de desen ol imen os pedagógicas de men e e de
apsmo de es ado nacional e ac ualizoa alguns alguns a é ago a menos i os
aspec os. ão ão impo an es e os p óp ios p o ocolos aksimilés, po que elas são
di ícilmen e ap eciá el ma e ial in es igado es, que decidi am ap o unda em XX a.
p imei a me ade Vilniaus kolo i o de ales.
apie naujas i iš naujo su andamas kalbų i kul ū ų sanki as
193apž algos su eys segundo omas Knygnešys, edi o , publicis as Pe as
Mikolainis (18681934) em ca as e a iminimen os 1932 des inado à his ó ia da
lie u iškos knygnešys ės. Nesse li o, pela p imei a ez, mais amplamen e
esumidas e comen adas li onešio e in luen e de cul u a agen e ida e
a i idades. sem isso, aqui gausu dele e ele esc ey ų zinomų o me o žmonių laiškų,
ap esen a-se pluoš elis p óp io Pe o Mikolainio (18681934) a siminimų. em ou as
pala as, no li o publicam-se documen os a qui inos, que o am escassamen e
acessí eis às pesquisas cien í icas. danguolês Mikulėnienės e Valdo selenio
es údio exibido oda pluoš as Mikolainio eiklų: knygnešys, publishe , publicis as,
ado ėlių au o ius, lie u iškų laik aščių edak o ius. No en an o em que
no a -se que a é ago a de um abalho cien í ico (monog a ias, es údios ou e c.),
no qual es a pe sonalidade osse desc i a, não hou e. não lhe mais acessí eis
suas ca as e memó ias. como só co espondenciá ia p abyla mui os da época dos
agen es da cul u a Li uana, no aja a sclõe suas ob as, disposições, obje i os,
pe sonalidades.
Es e li o já dаba em encododuo o con íns inumą. ap aizando o con ex o cul u al,
p is aços Mikolainį e seus nuopelnus, a enda a pe spec i a a olha mais a en amen e
pa a os in e esses da cul u a daquele empo, emas de susi ašinėjimo, da língua
li uânica e da esc i a li u iška e . . selenio pala as pa a dize , susi ašinėjimas
a skleidžia não só o con ex o de á ias publicações, pe iódicos e e is as, Va po,
ūkininko, ideologien Lie u os e publicação, publicação, p oblemas de publicação de
a igos, mas ambém as peculia idades da a i idade das o ganizações jaV, dos
agen es do enascimen o nacional li uano e dos edi o es 58 (p. 58). aigi segundo omas
e alogias se á puikus amplinam smalsiam men e ap ominando em XX a. início
con ex ą, ilgainiui len emusį e mode naikines sociedade susi o mação.
2
Knygnešys, edi o , publicis as Pe as Mikolainis (18681934) em ca as e a eminimen os (Kalbų i
kul ū ų sanki ų a chy ai 2), sud. danguolė Mikulėnienė. Vilnius: eu opos línguas e cul u as diálogo
in es igado es associação, 2012.
ac a Linguis ica
VioLe a MeiLiūnai ė
194 Li huanica LXVII
O des ino da Mažosios Lie u os e seu abalho de cul u a em con ibuição pa a a g ande
Li uânia o maçãosi neišsemiama ema. Majoji Lie u a: Pa ibio kul ū os y i mai3
e cei o se iados leidinys. es e é uma coleção de a igos, des inado à his ó ia da P ússia
Li uânia e ago ais p oblemas cul u ais discu i . nea si idamen e p a a mės au o ė
nijolė s akauskai ė pe gun a: quoquê P ūsijos Lie u a impo an e à a ual iden idade
cul u al? (p. 9). ób io, que a espos a não pode se acu a a e ienplanis. as espos as
pa ciais pode iam se qualque dos a igos publicados. no os a os sob e, pa ece, já
pe ei amen e conhecidas o mas cul u ais joną b e kūną, yd ichą ku šai į,
adalbe ą bezzenbe ge į; a é ago a p as okai conhecido ied icho haacko (au o idade
de e ia con iadamen e p o a -se) es udos de ocabulá io das línguas li a ians okiečių,
análise p oblemá ica da iden idade li a ians da P ússia, ap esen ação de a e ac os da
cul u a Li uânia da P ússia são es o ços pa a mos a que isso não oi isoliui o e simples
egião. cul u almen e, economicamen e, poli icamen e e ou os aspec os ele
pa icula men e complexo e jus amen e po isso imensamen e in igan e. g asilda
blažienė analisa e publica no seg edo no a qui o es a al P ūsijos kul ū os pa eldas
gua dado 1633 m. documen o, e elando no os dados sob e b e kūno amília. isso pode ia
se p imei o passo à sociedade ap esen ando mais ma e ial documen á ia sob e a
pe sonalidade b e kūno. ilja Lemeškinas pela p imei a ez ap esen a XViii a.
manusc ip inho y ų P ūsijos leksikog aphijos pamink lą lie u ių okiečių kalbų žodyną,
que mui o impo an e ainda e po causa de que nele puikiai a sclleidžia XiX a. kalbininkų
bend a imen o e coope ação. ku šaičio e dyno lexicog a ico mé odo análisei des inado
de alus a igo de Vincen o d o ino.
En e ai ios pe íodos das egião cul u inê sa imonê e suas o maçõesis
abo dam-se s akauskai ės, a ūno baublio e iljos demen je o a igos. pa icula
a enção à p ese ação do pa imónio e nocul u al dos li uanos p ussianos em eas e n P ūsijā XiX a. pasku i-
3
Majoji Lie u a: pa ibio kul u y imai (Kalbų i kul ū ų sanki ų a chy ai 3), sud. g asilda blažienė,
nadežda Mo ozo a, jolan a Zaba skai ė. Vilnius: eu opos línguas e cul u as diálogo
in es igado es associação, 2012.
apie naujas i iš naujo su andamas kalbų i kul ū ų sanki as
195apž algos su eys nį qua oXX a. início
sie ina com o con ex o do nacionalismo
gêmeos e endências de o alecimen o da
iden idade local, az a conclusão s akauskai
ė (p. 10/8). abipus on ei as do Es ado da
Li uânia essidês ês egião semp e oi
in luenciada de á ias cul u as okiška e
so ie inė, okiška e bal iška e c. Es a egião
peculia idade p o ocada mudanças cul u ais
e sa imonés desc e e demen je a que
in luência a iden idade e e okiško,
so ié ico e bal iško cul u a klodų sąweika?
baublys apon a que klaipėdos e klaipėdos
k aš o is o ija, iniciada e ninėse bal ų
žemėse, o ma a-se o a da ex-es ado
Li uano, po an o e noso bal iço de
e oluções his ó icas e cul u ais, sua
linguís ica, cul u al iden idade paisechas,
sob e i ência e adap ação pode iam se
excelen es pa alelė à globalização des es
dias (p. 232).
Majoji Li uânia semp e oi abundan e de igu as cul u ais da Li uânia. melho
amilia iza com bezzenbe ge io (18511922) pe sonalidade e a i idades pe mi e
danguolės Mikulėnienės e jolan os Zaba skai ės a igos. sa o iamen e oda a
Mažosios Lie u os is o iją į ėmina omano Ši oucho o e ju ijaus kos iašo o a igos,
nos quais desde a queologia adinių pe einama a é egiono so ie izacijos analizės.
qua o edição do qua o […] coleção de a igos Noujausi línguas e cul u as pesquisas4
ema ica não pode cabe sob um skėčiu. desse obje i o e não e e. Nes e li o
p e ende esumi as p incipais a i idades da associação 20102012 anos, ap esen a os
mais impo an es abalhos nu eic os. é como ela ó io de inais de ês anos da
associação p esen a y a, o que mais encon ado em a qui os es angei os, que de
idėjų pasisem a, e e c. quisėjosi mos a odo o espec a desde Ldk aš iias a é XX
a.XXi a. início das línguas ki imų. Li uânia nunca oi unaly ė nela desde os mais an igos
empos con i ia e in e ageuja odo o g upo de nações e cul u as. cada uma delas
a aia inha sa i ą comp eensão cul u al, que ine i a elmen e em in luência uns aos
ou os. Po exemplo, galina Miškinienė skai y oją supažindina com a uk aine gua dada
Li huanian o o ių hand aščių kolekcija, e do ilė osko ai ė pasidalija įž algomis sob e Li uânia ka aimų au inį na a y ą.
4
No as línguas e cul u as pesquisas (Kalbų i kul ū ų sanki ų a chy ai 4), sud. Viole a Meiliūnai ė,
nadežda Mo ozo a. Vilnius: eu opos línguas e cul u as diálogo in es igado es associação, 2012.
196 ac a
VioLe a MeiLiūnai ė
Linguis ica Li huanica LXVII
Ma inos Čis iako os s aipsniuose a siskleidžia Ldk s ačia ikių pa ali u ginės li e-
a ū os peculia umai. Um in igan es dos úl imos me o Ldk ci ilinas aš iias
descobe as, bylojanças sob e Ldk c is ãos e judões cul u ais con ac os, anosios
heb aijs kalbos ado ėlis bei žodynėlis, предназначен для христиан и записанный
кириллийскими письмими, publikuojamas e analizuojamas se gejaus emčino a igo.
sociais, es ilis ís icos e geog á icos a ian es de línguas analisa em des inados
Viole os Meiliūnai ės, as os Leskauskai ės, Ma i Me s e gied iaus amaše ičiaus
a igos. nelas são discu idas me odologias de pesquisa, compa a-se Li uânia e
expe iências es angei as. Po exemplo, amaše ičius chama a a enção pa a o a o de
que žiū o ai e ou in es com maio in e esse ou em espon aniško, imp o isado la
ededo es e pa icipan es do discu so, e não de an emão su ežisuo o (p. 248). Me s
explica-se, como dependendo da o ça das elações sociais das pessoas espalha
ino ação linguís ica o que de uma língua pa a ou a, de um sociolek o pa a ou o
ans e e ino ações? En isinhas em ex os analisa imen o Vaida bui ydienė e Lau a
Lau ušai ė e elam, como no ex o a spei a apsma de linguagem e albančiojo
ašančiojo iden idade /. alando sob e odos os que u is publicações como une ada
p ecisa dize , que o espec o das a i idades da associação ealmen e mui o amplo e
di íceis exhaemiamos. po an o sé ie, iniciada como uma das a i idades do p oje o,
de e ia se con inuada. Uma das mais p óximas pe spec i as […] jo nalis a Pe o
Mangače o li o sob e jono basana ičiaus ida e abalhos bulga ijoje. isso ab i ia
mais uma página da nossa p óp ias cul u a. espe a-se que as in e cul u a
ep esen ando a in e acção ep esen ando eikalos seja pe mi ido e mais pois an o
na Li uânia, quan o o a das suas on ei as Li u iška bal iška cul u a unciona e cons an emen e é exe ciada de ou as cul u as. /
Į eik a 1913 m. janei o 21 d.
VioLe a MeiLiūnai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]